Qadimgi Xitoyda fan 2 - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.4MB
Покупки	0
Дата загрузки	15 Ноябрь 2024
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Qadimgi Xitoyda fan 2

Купить

QADIMGI XITOYDA FAN

Misr, Mesopotamiya va Hindistondagi kabi Xitoyda ham qadimgi sivilizatsiyalar Xuanxe va Yantszi degan katta daryolar bo‘ylarida vujudga kelgan. Mil. avv. 3-ming yillikning oxirlarida qadimgi Xitoy hududida ilk davlat Xuanxe daryosining o‘rta oqimida paydo boʻladi. Bu davlatni Sya sulolasi hukmdorlari boshqarib turgan. Shan qabilasining boshlig‘i Sya sulolasi podshosini taxtdan ag‘darib, davlatni o‘ziga bo‘ysundirgan. Shu tariqa davlat nomi ham uning bosh shahri nomi kabi «Shan» deb atalgan. Mil. avv. 3-ming yillikning Shanga qo‘shni chjou qabilasi bostirib kiradi, uning hukmdori Shan yerlarini o‘zinikiga qo‘shib oladi va «Chjou» degan katta davlatni bunyod etadi. Davlat ulkanligi bois hukmdorlar uni «Osmon ostidagi podsholik», o‘zlarini esa «Osmon o‘g‘illari» deb atashgan. Butun Shimoliy X

Tut daraxtini yetishtirish Xitoy aholisining asosiy mashg‘ulotlaridan biri bo‘lgan. Tut bargi bilan ipak qurti boqiladi. Ipak qurtlari pillalarga tolalarni o‘raydi, pilladan esa nihoyatda yengil va naﬁs mato bo‘lmish ipak shoyi tayyorlanadi. Miloddan avvalgi VIII –VII asrlarda Chjou davlatining markaziy hokimiyati zaiﬂasha boshladi. Ayrim viloyatlar noiblari podsho hokimiyatidan ozod bo‘lishga intilar edi. Xitoyga ko‘chmanchi qabilalar hujum qila boshlaganidan foydalangan chekka viloyatlar aholisi ajralib chiqib, o‘z davlatilarni tashkil eta boshladi. Shu taxlit, miloddan avvalgi VII–V asrlardagi davr tarixda «ko‘p podsholiklar» davri nomini olgan. Xitoyda ayni mahalda «kurashayotgan podsholiklar» davri ham boshlanadi. «Zafaryor» – imperiyaning oliy hukmdorlari bilan ajralib chiqqan davlat

Xitoy yozuvi ( xit. an’anaviy 漢漢 , soddalashtrilgan 漢漢 , pinyin : hànzì ) — soʻz va morfemalarni yozishda maxsus belgilar — iyerogliflar qoʻllanadigan yozuv. Xitoy yozuvida iyerogliflar shakli turli kombinatsiyalarda takrorlanuvchi 1 dan 36 tagacha boʻlgan standart chiziqlardan tashkil topadi. Iyerogliflar maʼlum yozuv qoidalariga qatʼiy amal qilgan holda muayyan tartibda (chapdan oʻngga, yuqoridan pastga) yoziladi. Eng qad, piktogrammaiyerogliflar mil. av. 2ming yillik oʻrtalariga mansub. Xitoy yozuvi tarixida iyerogliflarning 7 xil — gu ven (qad. yozuv), da juan (katta belgili yozuv), syao juan (kichik belgili yozuv), li shu (rasmiy yozuv), sing shu (yarim tez yozuv), sao shu (tez yozuv), kay shu (namunali yozuv) kabi yozilish uslublari boʻlib, ular 4—5 ming yil davomida biri

Qadimgi Xitoy kashfiyotlarini sanab o'tqazishingiz mumkin. Kompas dastlabki beshda eslatib turadi. Qadim zamonlardan beri xitoylar magnit mavjudligini bilishardi. III asrda. BC. E. Osmon aholisi temirni jalb qilishi mumkinligini anglab etdi. Ular taxmin qilishicha, bu materiallar janub va shimoldan qaysi yo'nalishda joylashganligini ko'rsatishi mumkin. Ehtimol, ayni paytda, birinchi kompas ixtiro qilingan. Biroq, u o'z o'qi atrofida aylantirilgan magnit qoshiqqa o'xshardi va yog'och yoki misdan yasalgan stendga o'xshash qurilmaning markaziga joylashtirildi. Qurilmadagi bo'linish liniyasi dunyoning taraflarini anglatardi. Qoshiq muntazam ravishda janubga ko'rsatdi. Bunday qurilma "dunyoni boshqaradigan qoshiq" deb nomlangan. XI asrda magnit o&

105 yilda Imperator saroyidagi mansabdorlardan biri Tsay Lune ski baliqchilik to’rlaridan qog’ozning yangi turini tayyorlab ko’rdi. Sifati bo’yicha u pilla qog’ozidan qolishmas, tannarxi bo’yicha esa, ancha arzon edi. Bu muhim ixtiro nafaqat Xitoy, balki butun insoniyat uchun katta ahamiyatga ega edi. Tarixda birinchi bor odamlar yozish uchun sifatli va arzon materialga ega bo’ldilar. Shu sababli ham Tsay Lunning ismi, insoniyatning buyuk ixtirochilari qatorida yodga olinadi. Keyingi asrlarda qog’oz tayyorlash jarayoni rivojiga katta ta’sir qilgan bir necha takomillashtiruvlar joriy etildi. IV asrga kelib qog’oz bambuk taxtachalarini iste’moldan butunlay siqib chiqardi. Tajribalar orqali qog’ozni endilikda daraxr po’stlog’i, qamish yoki boshqa tolali o’simlioklardan olish usullari o’ylab t

Ipak Xitoyda paydo bo'lgan. Boshlanish vaqti boshqacha. Tarixiy adabiyotga ko'ra, yana ikkita umumiy dalil mavjud: ulardan biri Fuxiga kriket sifatida serhosillikni boshlash; ikkinchisi esa xuang di. Hisob-kitoblarga ko'ra, Fuxi Paleolit davrida yashagan va Huangdi Neolit davridagi qabila ittifoqining rahbari edi. Shuning uchun, dastlabki ipak qurtining uyg'otilishi bo'lishi mumkin bo'lgan yovvoyi ipak qurtlari kokosini ishlatish mumkin. Ushbu hujjatlar bilan o'zaro tasdiqlanishi mumkin bo'lgan topilmalar: 1975-1978 yillar mobaynida, Zhejiang viloyatining Yueyao shahri Hemudu qishlog'idagi (miloddan avvalgi 4000 yil) neolitik hududda to'qimachilik vositalari va dentin shaklidagi qurilmalar topilgan. Peristaltik ipak qurtiga o'xshash naqsh, bu bug

◦ Konfutsiy va uning ta’limoti ◦ Konfutsiy — buyuk xitoy mutafakkiri Kung Tszi (Kung Fu Tzu)ning (miloddan avvalgi 551 - 479) lotincha nomi. Uning ta'limotini yorituvchi barcha mualliﬂar Xitoydagi VI-V asrlardagi ijtimoiy-siyosiy vaziyatni ko'rib chiqish uchun boshlang'ich nuqta sifatida oladilar. Miloddan avvalgi. O'sha paytda mamlakat uzluksiz o'zaro urush holatida bo'lgan ko'plab mustaqil davlatlarga bo'linib ketgan edi. Chjou sulolasi o'z haqiqiyligini yo'qotdi siyosiy kuch va faqat nominal ravishda endi mavjud bo'lmagan mamlakatda hukmronlik qildi. Har bir Xitoy qirolligining ichki ahvoli ham yaxshi emas edi: hokimiyat uchun kurash, ﬁtna va qotilliklar, odatiy tartibni buzadigan korruptsiya O'rta Qirollikning an'anaviy qadriyatlari

◦ Konfutsiylik yoki konfutsiychilik - Xitoydagi axloqiy- siyosiy taʼlimot; keyinchalik eng taʼsirli 3 asosiy falsafiy-diniy oqimdan biri (daosizm va buddizm bilan birga). Konfutsiy asos solgan. Konfutsiyning ilk davomchilari — Men-szi (Mek Ke — miloddan avvalgi 371—289), Ven-szi (miloddan avvalgi 6-asr), Xan Fey-szi (miloddan avvalgi 233 yil v.e.), keyingi davrda Fan Chjen (6-asr), Xan Yuy (768—824) va boshqa ◦ Konfutsiy taʼlimotida insonparvarlik (jen), odob qoidalari (li), fazilat (de) tushunchasi muhim oʻrin egallaydi. Insonparvarlik tushunchasiga koʻra, odamlar axloqiy va ijtimoiy munosabatlarda yoshi ulugʻ, mavqei baland kishilarni xurmat qilishlari, podshohga sadoqatli boʻlishlari kerak. Odob kridalari tushunchasiga koʻra, u tufayli yuksak fazilatlar shakllanadi, jamiyat rivoj t

◦ Konfutsiyda taʼkidlanishicha, qonun inson manfaatlariga xizmat qilmogʻi lozim. Qonun oʻzgarishi bilan manfaatdorlik va manfaatsizlik tushunchalari ham boshqacha maʼno kasb etadi, inson faoliyatida tub oʻzgarish roʻy beradi. Oʻtmishda oʻrnatilgan tartibga sajda qilish yangi qonunlar ruhiga ziddir. K.da jamiyatni boshqarishga katta eʼtibor berilib, unga koʻra, jamiyatni keragidan ortik, oddiy qonunlar bilan toʻldirib yubormaslik zarur. Xitoyda asrlar mobaynida K.ning turli maktablari yuzaga kelgan. Ular oʻrtasida keskin kurash borgan. ◦ Konfutsiy milodiy 1 -a.da davlat taʼlimotiga aylandi, 9-asrda buddizm, 11-asrda daosizm ustidan toʻla gʻalaba qozondi. Bunga, ayniqsa, Sun davri (960—1279)da neokonfutsiychilik rivojlanganligi tufayli erishildi.

◦ Lao Tzu - "Dono chol" ◦ Lao Tszi (asl ismi - Li Er) g'oyalari "Tao Te Ching", bizningcha, "Tao va fazilat qonuni" kitobida bayon etilgan. 5 ming personajdan iborat ushbu asar Lao Tzu umrining oxirida G'arbga ketganida Xitoy chegarasidagi qo'riqchiga qoldi. "Tao Te Ching" ning qiymatini ortiqcha baholab bo'lmaydi Qadimgi Xitoy falsafasi . Taoizm . Faylasuf Lao Tszi tomonidan asos solingan mashhur qadimgi Xitoy ta'limoti. Tao - bu yo'l, universal boshlanish va umuminsoniy yakun. Lao Tszining ta'limotiga ko'ra, olam uyg'unlik manbai va bu tufayli har bir Tirik mavjudot faqat tabiiy holatida go'zal. Taoizmning asosiy g'oyasi - bu qilmaslik. Inson tabiat bilan hamnafas, dunyoviy shov-shuvlardan uzoqda, moddiy qad

◦ Xitoyda eramizning I asrida paydo bo’lgan progressiv, lekin har holda o’sha zamon ilm-fani taraqqiyotiga muvofiq sodda va stixiyali materialistik falsafa oљimi ham bo’lib, bu oqim namoyandarlaridan biri Van Chun hisoblanidi. U «Osmon ham yerga o’xshagan jismdar» deb, ta’kidlab, bu bilan an’anaviy diniy falsafaga qarshi chikadi va «tomirida qon yurib turgan jon egalari orasida o’lmaydagani yo’q» degan sodda falsafani ilgari suradi. Biroq bu oqim qadimgi Xitoyda keng tarqala olmaydi, chunki o’sha vaqtda mamlakatda hukmron sinf mafkurasi bo’lgan qadimgi dinlar bunga to’sqinlik qiladi .

◦ Konfusiylik va daosizm dinlari Xitoy fani va madaniyati taraqqiyotiga salbiy ta’sir o’tkazgan, ya’ni qadimgi madaniyatning ko’p shakllarini asrlar davomida emas, balki ming yillar davomida hyech bir o’zgartirmay saqlab kelgan. ◦ Biroq dehqonchilik, chorvachilik, hunarmandchilik va savdo sohalarining rivoji ilmiy bilimlarning ravniљini va bir qancha fan kurtaklarini vujudga keltirgan. Matematika, xususan geometriya anchagina tariqqiy etgan. To’g’ri burchakli uchburchakning xususiyatlari aniqlangan va gepotenuzaning kvadrat katetlar kvadratlari yig’indisiga tengligi haqidagi masala hal etilgan. Xo’jalik va savdo-sotiqdagi ishlar vaqtni hisoblash va taqvim tuzish zaruriyatini keltirib chiqargan. Bu esa astronomiya faning maydonga kelishga sabab bo’lgan. Astronomik kuzatishlar Shan-In davlat

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR 1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000- yil Qadimgi Xitoy tarixi Hamraqulov Toshkent 1994 2. Fan va texnika tarixi Majmua 3. ziyo. com 4. Google malumotlari

Купить