Qadimgi Xitoyning madaniyati, san’ati, arxitekturasi va dini - История - Инфографика

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	3.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Qadimgi Xitoyning madaniyati, san’ati, arxitekturasi va dini

Купить

Andijon Davlat Unversiteti
101-guruh talabasi
Foziljonov Azizulloning
Jahon tarixi fanidan
taqdimoti
O’qituvchi: Xoshimov Soibjon

Mavzu: Qadimgi Xitoyning madaniyati,
san’ati, arxitekturasi va dini

Reja:

1. Qadimgi Xitoy madaniyatining shakllanishi

2. Qadimgi Xitoy san’ati va arxitektura rivoji

3. Qadimgi Xitoy dini va dunyoqarashi

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar


Qadimgi Xitoy madaniyati insoniyat
tarixidagi eng qadimiy va boy madaniy
an’analardan biridir. Uning shakllanishi bir
necha ming yillik davrni o‘z ichiga oladi va
asosan Xuanxe (Sariq daryo) hamda Yanszi
daryolari bo‘yida paydo bo‘lgan qadimiy
dehqonchilik jamiyatlari bilan
chambarchas bog‘liq. Dastlabki Xitoy
qabilalari eramizdan avvalgi IV–III ming
yilliklarda don ekinlari yetishtirishni,
hunarmandchilikni va uy-joy qurilishini
rivojlantirib, jamiyatda ijtimoiy
tabaqalanishni boshlab berganlar. Ana shu
davrlar Xitoy sivilizatsiyasining asosiy
negizi bo‘lib xizmat qilgan.


Qadimgi Xitoy madaniyati
shakllanishida Sulolav i y boshqaruv
t izi mi muhim rol o‘ynagan. Xitoy
tarixidagi Xia, Shang va Chjou
sulolalari davlat boshqaruvi, qonun-
qoidalar, harbiy tizim va diniy
marosimlarning shakllanishiga kuchli
ta’sir ko‘rsatdi. Ayniqsa Shang
davridan boshlab bronza buyumlar
yasash, ritus marosimlari, piktografik
yozuvlar jadal rivojlandi. Chjou
davrida esa falsafiy maktablar —
Konfutsiylik, Daochilik va Legalizm
vujudga kelib, Xitoy madaniyatining
ideologik asosini mustahkamladi.


Madaniyatning shakllanishida
ieroglif y ozuv ining pay do
bo‘lishi v a riv oji alohida
ahamiyatga ega. Xitoy
ierogliflari nafaqat yozuv tizimi,
balki san’atning o‘ziga xos bir
turi bo‘lib, u orqali tarixiy
voqealar, diniy marosimlar va
madaniy qadriyatlar avloddan
avlodga yetkazilgan. “Shi Jing”,
“Shu Jing” kabi qadimiy
matnlar Xitoy madaniyatining
intellektual poydevorini tashkil
etadi.

Qadimgi Xitoyliklar madaniyatida t abiat
bilan uy g‘unlik , uyg‘un jamiyat va
ma’naviy barqarorlik g‘oyalari markaziy
o‘rin tutgan. Ularning dunyoqarashida
osmon va yer o‘rtasidagi muvozanat,
insonning tabiatga hurmati, ajdodlarga
sig‘inish va marosimlar muhim ahamiyat
kasb etgan.
Umuman olganda, qadimgi Xitoy
madaniyati geografik sharoit,
dehqonchilik an’analari, sulolaviy
boshqaruv, falsafiy ta’limotlar va mo‘tabar
yozuv an’analari asosida shakllangan
bo‘lib, bugungi kunda ham butun Sharq
sivilizatsiyasi taraqqiyotida muhim o‘rin
egallab kelmoqda.


O'rta asr san’ati taraqqiyotining dastiabki bosqichi ilk
feodalizm davriga toʻgʻri keladi. Bu yerda feodal
munosabatlar yangi eraning I asrlaridan boshlanib IV—
VI asrlarda mustahkamlanib, XIX asrgacha davom etdi.
Xitoy san’at va madaniyatining dastiabki yuksaklikka
erishishi IV—VI asrlarga toʻgʻri keladi. IV asrdan boshlab,
buddizmning Xitoyga kirib kelishi ham, bevosita
me’morchilik va haykaltaroshlik san’ati turlarining
kengayishi yangi janrlarning paydo boʻlishiga sabab
boʻldi. Gʻorlarga monastirlar ishlash, yogʻochdan
hashamatli ibodatxonalar qurish, buddizm avliyolari va
tojilarga atab, oʻz xarakteri va mazmuni jihatdan hind
stupalariga oʻxshash pagoda (ibodatxona)lar qurish
keng yoyila boshladi (Yungan, Mayszishan, Syanfodun,
Lunmin monastir va ibodatxonalari). Ilk feodalizm
asrida (IV—VI asrlar) devoriy rang-tasvir va shoyiga
rasm ishlash san’ati ham muhim oʻrinni egalladi,
ayniqsa, dunyoviy rassomlik san’ati boshqa san’atlarga
nisbatan o ʻzining yetuklik davrini boshidan kechirdi.
Shoyi va qogʻozga rasm solish rivoj topdi.


VII—XIII asrlar Xitoy me’morchiligi taraqqiyoti
davrning umumiy sotsial-iqtisodiy shart-sharoiti
bilan bogʻliqdir. Tan imperiyasi vaqtida yaratilgan
me’morchilik yodgorliklari oʻzining aniq
garmoniyasi, tantanavor me’morchilik shakllari,
klassik soddaligi, vazmin, xotirjam koʻrinishi bilan
xarakterlanadi. Shahar qurilishi ham aniq
loyihaga ega boʻlib, umumiy koʻrinishi jihatidan
tevarak-atrofi zovur va qalin devorlar bilan
oʻraigan qo'rgʻonni eslatadi. Shahar esa qator
kvartal (fani)larga ajratilib, alar devorlar bilan
oʻralgan. «Berk shahar» deb nom oigan imperator
saroyi ansambli harn minora va darvozasi boʻlgan
pishiq devor bilan oʻrab chiqilgan. Tan asrida
pagodalar qurilishi ham keng yoyilib, ular gʻisht va
toshlardan qurilgan. Shunday pagodalardan eng
mashhuri gʻishtdan qurilgan Dayanta pagodasidir.
Bu pagoda 652-yilda qurila boshlangan, 704-yili
esa 2 qavati qoʻshimcha qurilgan. Pagodaning
umumiy balandligi 60 m, tag asosi esa kvadrat
shaklida boʻlib, uning tomonlari 25 m. dan. U
tepaga tomon torayib boradi

Xulosa

Qadimgi Xitoy madaniyati, san’ati, arxitekturasi va dini – butun Sharq
sivilizatsiyasining shakllanishi va rivojlanishida muhim o‘rin tutgan noyob madaniy
merosdir. Xitoy madaniyatining ildizlari qadimiy dehqonchilik jamiyatlari, sulolaviy
boshqaruv tizimi, ieroglif yozuvi va falsafiy maktablarning rivoji bilan chambarchas
bog‘liq. Bu omillar Xitoy jamiyatining mustahkam mafkuraviy, ma’naviy va badiiy
asosini yaratdi.

San’at sohasida xattotlik, rassomlik, bronza buyumlar, terrakota haykallari, ipak va
chinni ishlab chiqarish Xitoyning dunyoviy merosiga aylangan. Arxitektura esa
pagodalar, ibodatxonalar, saroylar va Buyuk Xitoy devori kabi inshootlar orqali
o‘zining o‘ziga xos estetikati va muhandislik mahoratini namoyon etdi. Ularning
barchasi tabiat bilan uyg‘unlik, marosimiylik va ramziylik tamoyillariga asoslangan.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Rajabov R.Qadimgi dunyo tarixi.Toshkent-2009.

2. V.I.Abdiyev.Qadimgi Sharq tarixi.Toshkent-1964.

3. A.Kabirov.Qadimgi Sharq tarixi.Toshkent-2018.

4. Omonov, A. O. O., & Haydarov, S. A. (2021). TARIX FANINI
O'RGANISHDA FRIGIYA PODSHOLIGINING O'RNI VA AHAMIYATI.

E’tiboringiz uchun rahmat

Qadimgi Xitoyning madaniyati, san’ati, arxitekturasi va dini

Купить