Qaraqalpaqlardin’ XIX a’sirdin’ ekinshi yarimi XX a’sirdin’ basindag’i turmisi ha’m ma’deniyati - Идея национальной независимости - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Идея национальной независимости

Qaraqalpaqlardin’ XIX a’sirdin’ ekinshi yarimi XX a’sirdin’ basindag’i turmisi ha’m ma’deniyati

Купить

Tema: Qaraqalpaqlardin’ XIX a’sirdin’ ekinshi yarimi XX a’sirdin’ basindag’i turmisi ha’m ma’deniyati www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Qaraqalpaq qonislariQaraqalpaq qonislari  Qaraqalpaqlardin’ qonislari Qaraqalpaqlardin’ qonislari jer ha’m suw sha’rayatina jer ha’m suw sha’rayatina qaray qa’liplesti.Usig’an qaray qa’liplesti.Usig’an baylanisli olardin’ turaq baylanisli olardin’ turaq jaylari da ha’r tu’rli:turaqli jaylari da ha’r tu’rli:turaqli jay,yarim ko’shpeli otaw jay,yarim ko’shpeli otaw bolip bo’lingen.Diyqanshiliq bolip bo’lingen.Diyqanshiliq turaqli turmis turaqli turmis keshiriwdi,turaqli jaydi talap keshiriwdi,turaqli jaydi talap etken.Mal sharwashilig’i etken.Mal sharwashilig’i qislaw ha’m jazlawda qislaw ha’m jazlawda o’tken.Jazlawda qara u’yde o’tken.Jazlawda qara u’yde jasag’an,jaylardin’ qasinda jasag’an,jaylardin’ qasinda da u’y-jayda u’yler da u’y-jayda u’yler tigilgen.Sonliqtan da tigilgen.Sonliqtan

 Qaraqalpaqlardin’ turaq jaylari Qaraqalpaqlardin’ turaq jaylari ha’wli,tam,qaqira,sho’pker, ha’wli,tam,qaqira,sho’pker, qara u’y bolip,olar ushin saz qara u’y bolip,olar ushin saz topiraq ,aq terek,janewit,aq tal topiraq ,aq terek,janewit,aq tal qamis,toran’g’il qollanilg’an.qamis,toran’g’il qollanilg’an. Etekli el,qonisliq ortasinda Etekli el,qonisliq ortasinda meshit-medreseler meshit-medreseler ornalasqan,qaraz,juwaz,qudiqlornalasqan,qaraz,juwaz,qudiql ar,mereke o’tkeretug’in ar,mereke o’tkeretug’in dalan’liqlar awildan shette dalan’liqlar awildan shette bolg’an.bolg’an. Qaraqalpaqlar otawi Qaraqalpaqlar otawi xalqimizdin’ eskiden xalqimizdin’ eskiden kiyatirg’an turaq jaylarinin’ kiyatirg’an turaq jaylarinin’ biri.XIX-XX a’sir biri.XIX-XX a’sir baslarindaturaq jaylar ot,shira baslari

Qaraqalpaq qonisliqlarinin’ sirtqi Qaraqalpaq qonisliqlarinin’ sirtqi ko’rinisi xaliqlardin’ qonisliqlarinan ko’rinisi xaliqlardin’ qonisliqlarinan tamnin’ aldinda u’y jayg’a tigilgen tamnin’ aldinda u’y jayg’a tigilgen otawi,jazlawda qatara tigilgen qara otawi,jazlawda qatara tigilgen qara u’yler ,olardin’ qaptalinda u’yler ,olardin’ qaptalinda qatarlasqan arba ,keme,ertlewli qatarlasqan arba ,keme,ertlewli atlardin’ baylawli turiwlari menen atlardin’ baylawli turiwlari menen ko’zge tu’skenko’zge tu’sken Joqarida ko’rsetilgen qonisliqlardan Joqarida ko’rsetilgen qonisliqlardan qaraqalpaqlar ha’r tu’rli da’wirde qaraqalpaqlar ha’r tu’rli da’wirde ha’r tu’rli sebepler menen bir ha’r tu’rli sebepler menen bir orinnan ekinshi oring’a ko’shse de orinnan ekinshi oring’a ko’shse de barliq qaraq

Qara u’ydin’ bo’lekleriQara u’ydin’ bo’lekleri  aldıngı u'zikaldıngı u'zik ishki janbaw ishki janbaw qara u'yqara u'y sırtqıbeldewsırtqıbeldew aq basquraq basqur iyiniyin qarıstırıwqarıstırıw sırtqı janbawsırtqı janbaw aq talaq tal janewutjanewut qarshınqarshın sog'ıtsog'ıt artqı u'zikartqı u'zik jurtjurt qayınqayın sol jaqsol jaq ayaq bawayaq baw keregekerege qızıl basqurqızıl basqur suwag'arsuwag'ar azatazat ko'kko'k qızılqızıl qurqur terekterek baqanbaqan ko'zko'z qoshqarqoshqar mu'yiz mu'yiz to'rto'r beljipbeljip man'layshaman'laysha sag'anaqsag'anaq tulg'atulg'a bo'genekbo'genek on' jaqon' jaq sandıqsandıq tu'n'liktu'n'lik bosag'abosag'a

Neke ha’m shan’araqNeke ha’m shan’araq  Qaraqalpaqlarda neke uriw ishinen Qaraqalpaqlarda neke uriw ishinen emes, basqa uriwdan (ekzogamiya) emes, basqa uriwdan (ekzogamiya) bolg’an.Biraq nekelesiw shegarasi bolg’an.Biraq nekelesiw shegarasi o’zgermeli bolg’an, ma’selen XIX o’zgermeli bolg’an, ma’selen XIX a’sirdin’ ortalarinda Qon’irat shu’llik a’sirdin’ ortalarinda Qon’irat shu’llik bo’liminin’ Qiyat uriwlari o’z-ara qiz bo’liminin’ Qiyat uriwlari o’z-ara qiz alispag’an, al ha’zir Qiyat uriwlari o’z –alispag’an, al ha’zir Qiyat uriwlari o’z – ara nekelesedi. Demek Qiyattin’ ara nekelesedi. Demek Qiyattin’ kishkene uriwlari taraqli menen u’sh kishkene uriwlari taraqli menen u’sh tamg’ali nekelesedi.Tek u’sh tamg’ali tamg’ali nekelesedi.Tek u’sh tamg’ali u’sh tamg’alidan qiz alispaydi.nes

 Nekenin’ barliq tu’rinde qashan Nekenin’ barliq tu’rinde qashan jigit ta’repi qiz u’yine barip jigit ta’repi qiz u’yine barip kelisip, pa’tiya oqip, qalin’ malin kelisip, pa’tiya oqip, qalin’ malin to’lep, “quda boldiq” dep eki jaq to’lep, “quda boldiq” dep eki jaq nan sindirisip, jegennen keyin nan sindirisip, jegennen keyin xaliq ta’repinen xaliq ta’repinen maqullanadi.Qizdi ko’p adam maqullanadi.Qizdi ko’p adam ayttirip kelgen,biraq ma’selenin’ ayttirip kelgen,biraq ma’selenin’ sheshiliwinde qizdin’ kelisiminde sheshiliwinde qizdin’ kelisiminde bolg’an.Eger nekege kelisilse bolg’an.Eger nekege kelisilse “qalin’ mal” berilgen.qalin’ “qalin’ mal” berilgen.qalin’ maldin’maqseti qosilg’an eki jas maldin’maqseti qosilg’an eki jas o’z miynetleri menen tabis o’z miynetleri menen tabis tapqan

 Uzatilg’an qiz kelmesten ol otaw Uzatilg’an qiz kelmesten ol otaw tigilip kelinshek sog’an kirgizilgen. tigilip kelinshek sog’an kirgizilgen. Shan’araqtin’ kishi shan’araq (ata-Shan’araqtin’ kishi shan’araq (ata- anasi, ballari), u’lken shan’araq (ata-anasi, ballari), u’lken shan’araq (ata- anasi ha’m olardin’ bir neshe anasi ha’m olardin’ bir neshe u’ylengen balalari, aqliqlari menen u’ylengen balalari, aqliqlari menen birge jasaw) degen tu’rleri bolg’an. birge jasaw) degen tu’rleri bolg’an. Shan’araq jumisi shan’araq Shan’araq jumisi shan’araq basshisinin’ basshilig’inda basshisinin’ basshilig’inda sheshilgen.Shan’araq ag’zalarina sheshilgen.Shan’araq ag’zalarina miynet tu’rleri bo’listirilgen. Er miynet tu’rleri bo’listirilgen. Er adamlar diyqanshiliq, mal adamlar diyqanshiliq, mal sh

Milliy kiyim-kensheklerMilliy kiyim-kenshekler  Er adamlar kiyimleri sotsialliq jag’dayin, Er adamlar kiyimleri sotsialliq jag’dayin, ka’sibin an’latqan.Tayshaqi-taydin’ ka’sibin an’latqan.Tayshaqi-taydin’ terisinen ju’nin sirtqa qaratip tigilgen terisinen ju’nin sirtqa qaratip tigilgen ton.tiykarinan padashilar kiygen.Qilqa-ton.tiykarinan padashilar kiygen.Qilqa- jarlilar kiygen.Bul eshki terisinen, ju’ni jarlilar kiygen.Bul eshki terisinen, ju’ni ishke qaratip tigilgen ton.Uzinlig’i dizege ishke qaratip tigilgen ton.Uzinlig’i dizege shekem kelgen.Basina jumiri kiygen. shekem kelgen.Basina jumiri kiygen. Rossiyadan zavod, fabrikalardan iyne-Rossiyadan zavod, fabrikalardan iyne- sabaqlar alip kelingen.Erlerdin’ u’stingi sabaqlar alip kelingen.Erlerdin’ u’stingi kiyimi postin, shapan, shek

Erler kiyimleriErler kiyimleri  AlashaAlasha  ka'ma'rka'ma'r  PostınPostın  ShekpenShekpen  BelbewBelbew  ko'ylekko'ylek  QalpaqQalpaq  sho'girme sho'girme  BeshpentBeshpent  ko'mpeko'mpe yy  QayısQayıs  SımSım  gewishgewish  ma'delima'deli  QurashQurash  TaxiyaTaxiya  ishik ishik  TonTon  OramalOramal  shalbar shalbar  tu'rmetu'rme ishtanishtan  PapaqPapaq  ShapanShapan  etiketik www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

ShapanShapan www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

ShekpenShekpen www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

PostinPostin www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Hayal-qizlar kiyimleriHayal-qizlar kiyimleri  Kelinshekler de qizlarday Kelinshekler de qizlarday bas orag’an. Bulardin’ bas orag’an. Bulardin’ o’zgesheligi haywan qas etip o’zgesheligi haywan qas etip bas orawdin’ joqarg’i ushin bas orawdin’ joqarg’i ushin (yar shaqirar) on’ jag’inan (yar shaqirar) on’ jag’inan shig’arg’an. Basti orag’annan shig’arg’an. Basti orag’annan keyin onin’ u’stinen keyin onin’ u’stinen kelinshekler qizil jipek jegde, kelinshekler qizil jipek jegde, al jasi u’lken hayallar bas al jasi u’lken hayallar bas orawdin’ u’stinen aq jegde orawdin’ u’stinen aq jegde jamilg’an.Hayal-qizlardin’ jamilg’an.Hayal-qizlardin’ kiyimlerindegi ko’p o’nerlisi kiyimlerindegi ko’p o’nerlisi ko’k-ko’ylek,sa’wkele,qizil ko’k-ko’ylek,sa’wkele,qizil kiymeshek, al olardin’ kiymeshek, al ol

Sa’wkeleSa’wkele  Sa’wkele bo’rigi 4 say kiyizden Sa’wkele bo’rigi 4 say kiyizden biriktirilip, olardin’ arasi qara biriktirilip, olardin’ arasi qara mautidan ushig’a, ha’r saydin’ qizil mautidan ushig’a, ha’r saydin’ qizil ushig’a menen qaplanip bo’riktin’ ushig’a menen qaplanip bo’riktin’ man’layina ha’tep(tuyiq), onin’ eki man’layina ha’tep(tuyiq), onin’ eki ta’repine silsene (gu’misten ta’repine silsene (gu’misten islengen, altin jalatqan japiraqshalar islengen, altin jalatqan japiraqshalar menen ilgek tu’ymeler, shinjir menen menen ilgek tu’ymeler, shinjir menen dizbeklengen shen’ber) dizbeklengen shen’ber) tag’ilg’an.Bo’rik u’stinen sa’wkele tag’ilg’an.Bo’rik u’stinen sa’wkele to’beligi-gu’misten zerger islegen to’beligi-gu’misten zerger islegen bas kiyim kiygen.Sa’wkelenin’ bas kiy

Ko’k ko’ylekKo’k ko’ylek Ko’k ko’ylek-Ko’k ko’ylek- qaraqalpaq qaraqalpaq tigiwshilerinin’ tigiwshilerinin’ jetiskenligi.Bul jetiskenligi.Bul ko’ylektin’ aldi ko’ylektin’ aldi ta’repi pu’tinley ta’repi pu’tinley na’zik toqima na’zik toqima menen menen ziynetlengen ziynetlengen bolip, ko’kirek bolip, ko’kirek bo’legindegi bo’legindegi romb siyaqli romb siyaqli figuralardan figuralardan ibarat nag’isli jol ibarat nag’isli jol qatari sawutqa qatari sawutqa usaydi.Sonin’ usaydi.Sonin’ ushin sawut ushin sawut nag’isi dep nag’isi dep ataladi.ataladi. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

JegdeJegde  Qizlar menen Qizlar menen kelinsheklerdin’ kelinsheklerdin’ kiyimlerinde qizil ren’ kiyimlerinde qizil ren’ basim keledi.Al, jasi basim keledi.Al, jasi o’tken ayeller o’tken ayeller kiyimlerinde aq ren’ kiyimlerinde aq ren’ ko’birek ushiraydiko’birek ushiraydi  Aq jegde-jasi u’lken Aq jegde-jasi u’lken qaraqalpaq ayelleri qaraqalpaq ayelleri basina taslap ju’retug’in, basina taslap ju’retug’in, o’z-ara jipek dizim o’z-ara jipek dizim menen biriktirilgen jen’il menen biriktirilgen jen’il xalat.Aq jegde ren’li xalat.Aq jegde ren’li jipekten tigilgen,qizil ren’ jipekten tigilgen,qizil ren’ ko’birek bolg’an nag’is ko’birek bolg’an nag’is penen bezelgen.Jag’asi, penen bezelgen.Jag’asi, etegi, ha’m jen’ etegi, ha’m jen’ ushlarina qizil jipekten ushlarina qizil jipekten jiyek tutil

JegdeJegde www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Bezeniw buyimlariBezeniw buyimlari  Ha’ykel-gu’misten tayarlang’an Ha’ykel-gu’misten tayarlang’an awir ko’kirek bezegi.Ha’ykel awir ko’kirek bezegi.Ha’ykel orta bo’limi tuwrimu’yeshli orta bo’limi tuwrimu’yeshli kesilgen prizma-qurai karim kesilgen prizma-qurai karim ayatlarinan ko’shirmeler ayatlarinan ko’shirmeler saqlanatug’in qaptan saqlanatug’in qaptan ibarat.Joqari bo’legi 3 durdan ibarat.Joqari bo’legi 3 durdan ibarat.ibarat.  Qos bilezik-ayellerdin’ jup Qos bilezik-ayellerdin’ jup bilezigi bolip kelinlerinin’ bilezigi bolip kelinlerinin’ sebine qosilg’an.Bilekju’zikler sebine qosilg’an.Bilekju’zikler gu’misten tayaralng’an.Beti eki gu’misten tayaralng’an.Beti eki bo’limge bo’lingen,olardin’ ha’r bo’limge bo’lingen,olardin’ ha’r birine bir neshe serdaliq birine bir neshe serdaliq

Qaraqalpaq bezeniw buyimlariQaraqalpaq bezeniw buyimlari  AltınAltın  Jalpaq bilezikJalpaq bilezik  Piruza qaslı bileziPiruza qaslı bilezi kk  ShashbawShashbaw  A'rebekA'rebek  Jalpaq sırg'aJalpaq sırg'a  Piruza qaslı a'rebPiruza qaslı a'reb ekek  ShınjırShınjır  AyshıqAyshıq  Jalpaq tu'ymeJalpaq tu'yme  Qaslı bilezikQaslı bilezik  ShıtaqShıtaq  Baldaqlı sırg'aBaldaqlı sırg'a  JemelikJemelik  Qaslı ju'zikQaslı ju'zik  Shıyırtpaq sırg'aShıyırtpaq sırg'a  Baqa tu'ymeBaqa tu'yme  Jumalaq tu'ymeJumalaq tu'yme Qus tu'msıq ju'zik Soyaw sırg'a Giltshalg'ısh Marjanlı qaslı a'rebek Quyma bilezik Tumar Gu'mis Mo'r ju'zik Sa'wkele Zerger Halqaplı sırg'a O'n'irmonsh

Bilimlendiriw ha’m ma’deniyatBilimlendiriw ha’m ma’deniyat  Arab tili ha’m jaziwi ken’ tarqalg’an.Da’slep baslang’ish oqiw orinlari musilman Arab tili ha’m jaziwi ken’ tarqalg’an.Da’slep baslang’ish oqiw orinlari musilman mektepleri, keyin ala joqari bilim beriwshi medreseler qurila baslaydi.Misali: Qiyat mektepleri, keyin ala joqari bilim beriwshi medreseler qurila baslaydi.Misali: Qiyat (Beruniy) qalasinda ,Xojeli qalasinda Mizdakxandag’i medreseler. Mektep meshit-(Beruniy) qalasinda ,Xojeli qalasinda Mizdakxandag’i medreseler. Mektep meshit- qa’wimnin’ tu’sken qarjisina ashilg’an.XX a’sir basina kelip mektep bag’darlamasi islep qa’wimnin’ tu’sken qarjisina ashilg’an.XX a’sir basina kelip mektep bag’darlamasi islep shig’ildi.Bag’darlama 2 basqishtan ibarat:shig’ildi.Bag’darlama 2 basqis

A’debiyatA’debiyat  Mektep medreselerden ko’p g’ana shayirlar jetisip Mektep medreselerden ko’p g’ana shayirlar jetisip shiqqan.Xaliq turmisin jirlawshi filosof shayirlardan; shiqqan.Xaliq turmisin jirlawshi filosof shayirlardan;  Ku’nxoja Ibrayim uli(1799-1880) o’zinin’ “shopanlar”, “Aq Ku’nxoja Ibrayim uli(1799-1880) o’zinin’ “shopanlar”, “Aq qamis”, “Umitpaspan”, Tu’ye ekensen’”, “Balam” h.t.b qamis”, “Umitpaspan”, Tu’ye ekensen’”, “Balam” h.t.b qosiqlari menen xaliq turmisin teren’ aship bergen.qosiqlari menen xaliq turmisin teren’ aship bergen.  O’tesh Alshinbay uli(1828-1902) Onin’ “Shermende”, O’tesh Alshinbay uli(1828-1902) Onin’ “Shermende”, “Usaydi”, “Nuraddin”, “Berdaq baqsig’a juwap” h.t.b.“Usaydi”, “Nuraddin”, “Berdaq baqsig’a juwap” h.t.b.  A’jiniyaz Qosibay uli (1824-187

www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Tema: Qaraqalpaqlardin’ XIX a’sirdin’ Tema: Qaraqalpaqlardin’ XIX a’sirdin’ ekinshi yarimi XX a’sirdin’ basindag’i turmisi ekinshi yarimi XX a’sirdin’ basindag’i turmisi ha’m ma’deniyatiha’m ma’deniyati Tayarlag’an:Erjanov Sh.Tayarlag’an:Erjanov Sh. Qabillag’an: Qabillag’an: Pirniyazova T.Pirniyazova T. www.arxiv.uzwww.arxiv.uz

Купить

Похожие документы
Tarbiya masalasiga an’anaviy va zamonaviy yondashuvlar
Yangi O‘zbekiston yuksalishining ma’naviy-axloqiy negizlari
Yoshlarning mafkuraviy immunitetini mustahkamlash shart-sharoitlari
Faxriy yorliq
Maktab maslahatchisi