Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 15000UZS
Размер 262.5KB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Январь 2026
Расширение doc
Раздел Курсовые работы
Предмет Физическая культура

Продавец

Sarvar Bekberganov

Дата регистрации 02 Май 2025

0 Продаж

Qo’l to’pi sport turida sportchilarning tezkorlik sifatlarini tarbiyalash

Купить
Qo ’ l to ’ pi sport turi da sportchilarning tezkorlik
sifatlarini tarbiyalash
Reja;
K irish
I .  BOB . Gandbol o‘yini taktikasi.
1.1.  G andbol o‘yinida jamoa bo‘lib harakatlanish 
1. 2.  Gandbol o‘yinida hujum taktikasi
1. 3.  G andbol o‘yinida pozitsion hujum taktikasi  
II .  BOB .   G andbol o‘yinida himoya taktikasi.
2.1. Himoyada o‘ynashning umumjamoa usuli 
2.2. Gandbol o‘yinida darvozabon o‘yini texnikasi  va taktikasi 
2.3.  G andbol o‘yinida himoya taktikasini o‘rgatish  
Xulosa  
Foydalanilgan adabiyotlar
Kirish Qo‘l   to‘pi   keng   tarqalgan   sport   turlaridan   biri   bo‘lib,   u   o‘quvchi   yoshlarni
jismoniy   rivojlantirish,   ularning     salomatligini   mustahkamlashning   eng   qulay
vositalaridan   biridir.   Bu   kattalar   uchun   ham   kichiklar   uchun   ham   birdek   ma’qul
bo‘lgan   chinakam   xalqchil   o‘yin   hisoblanadi.   Musobaqada   o‘n   ikki   o‘yinchidan
tashkil   topgan   ikki   jamoa   qatnashadi.   O‘yin   maydoni   40x20   m   kattalikdagi
to‘rtburchakdan   iborat.   O‘yinda   qatnashuvchi   jamoa     o‘yinchildarining   maqsadi   –
to‘pni   egallab   olib,   dastlabki   himoya   qilinib   turgan   darvozaga   kiritish.   To‘p   bilan
barcha harakatlar faqat qo‘lda bajariladi. To‘p uchun kurashda, qarshilik ko‘rsatishda
qo‘pollik   va   sportchiga   xos   bo‘lmagan   harakatsiz   qoidaga   rioya   qilinib   bajarilishi
lozim.   O‘yin   ishtirokchilarning   yoshi     va   jinsiga   bog‘liq   bo‘lib   30   daqiqadan   60
daqiqagacha   davom   etadi.   O‘yin   vaqtida   har   bir     o‘yinchi   o‘zining   shaxsiy
fazilatlarini   ko‘rsatish   imkoniyatlariga   ega.   Ammo   shu   bilan   birga   o‘yin   har   bir
gandbolchidan   o‘z   shaxsiy   intilishlarini   umumiy   maqsadga   bo‘ysindirishini   talab
qiladi.
2 Mamlakatimizda   amalga   oshirilayotgan   Kadrlar   tayyorlash   Milliy   dasturiga
muvofiq hamda o‘sib kelayotgan yosh avlodning jismoniy va ma’naviy salomatligini
shakllantirishning,   sog‘lom   turmush   tarziga   intilish   va   sportga   mehr-muhabbatni
singdirishning g‘oyat muhim sharti sifatida bolalar ommaviy sportini rivojlantirishni
ta’minlash   maqsadida     2002   yil   24   oktyabrdagi   «O‘zbekiston   bolalar   sportini
rivojlantirish   jamg‘armasini   tuzish   to‘g‘risida»gi   O‘zbekiston   Respublikasi
Prezidentining   PF-3154-sonli   farmonining     ijrosini   ta’minlash   maqsadida
mamlakatimizda   ulkan   ishlar   amalga   oshirilmoqda.   Mazkur   Farmonga   asosan
bolalarda   sportga   mehr   uyg‘otish,   o‘sib   kelayotgan   yosh   avlod   ongida   sport   bilan
shug‘ullanish,   sog‘lom   turmush   tarziga   amal   kilish,   ma’naviy   va   jismoniy   kamolga
intilish,   ularni   salbiy   ta’sirdan   himoya   qilish   xamda   zararli   odatlardan   xalos   etish,
bolalarni   barqaror   fe’l-atvorli,   Vataniga   mehr-muhabbat   va   o‘z   mamlakati   uchun
g‘urur,   iftixor   ruhida   tarbiyalash   borasidagi   chora-tadbirlar   kompleksini   amalga
oshirish,   bolalarni   jismoniy   va   ma’naviy   tarbiyalashning   zamonaviy   shakl   va
uslublarini, jinsi va yoshiga qarab bolalarga sport ko‘nikmalarini singdirishning, sport
sohasida   iqtidorli   bolalarni   ixtisoslashtirilgan   sport   maktablari   va   markazlaridagi
mashg‘ulotlarga tanlab olishning ilmiy asoslangan tizimlarini ishlab chiqishni tashkil
etish xamda  ularni  tatbiq qilishga ko‘maklashish,  bolalarni  jismoniy tarbiyalashning
ilmiy asoslangan  zamonaviy tizimlari, shakl  va uslublarini  joriy etish, bolalar  sporti
buyicha   ustozlar   va   pedagog   kadrlarni   mamlakatning   yetakchi   ilmiy   hamda   ta’lim
markazlarida va chet ellarda tayyorlash, qayta tayyorlash hamda ularning malakasini
oshirish borasida respublika Milliy olimpiya qo‘mitasi, sport federatsiyalari, klub va
tashkilotlari   bilan   o‘zaro   faol   hamkorlik   qilish   ishlari   o‘zining   amaldagi   tasdig‘ini
topmoqda.
Qo‘l   to‘pi   o‘yinining   asosini   yugurish,   sakrash,   to‘pni   uzatish,   uloqtirish   kabi
shug‘ullanuvchilarning   har   jihatdan   uyg‘un   rivojlanishiga   yordam   beradigan   tabiiy
harakatlar   tashkil   etadi.   Yuklamalar   organizmdagi   barcha   funksional   tizimlarning
rivojlanishiga   ijobiy   ta’sir   etadi.   Mashg‘ulotlarning   ta’sirida   shuningdek
musobaqalarda   shug‘ullanuvchilarning   ruhiy   faoliyati   takomillashadi,   tezlik
reaksiyasi   chamalash   ijodiy   fikr   yuritish,   tezlik   va   tashabbuskorlik   kabi   sifatlarni
3 rivojlantiradi.   Qo‘l   to‘pi   o‘yini   umumiy   jismoniy   tayyorgarlik   uchun   yaxshi   vosita
bo‘lib xizmat qila oladi. Yo‘nalishni o‘zgartirib xilma-xil yugurish sakrashning turli
xillari  maksimal  tezlikda harakat qilish yo‘llari  bilan jismoniy sifatlarni  ayni  paytda
irodaviy   xislatlarni   taktik   tafakkurini   kamol   topishi   tufayli   qo‘l   to‘pi   har   qanday
ixtisosdagi talaba uchun zarur bo‘lgan sport o‘yinlari qatoridan joy olgan.
Qo‘l   to‘pi   o‘yini   bugun   maktab,   litsey,   kollej   va   oliy   o‘quv   yurtlarida   keng
qo‘llanilmoqda. Qo‘l to‘pi musobaqalari mehnatkashlarni muntazam tarzda jismoniy
tarbiya mashg‘ulotlariga jalb qilishining muhim vositasi, sport mahoratini oshirishni
hamda “Alpomish va Barchinoy” me’yoriy talablarini bajarishning asosiy omillaridan
hisoblanadi.
Hozirgi   kunda   Xalqaro   gandbol   Federatsiyasiga   dunyoning   123   davlati   a’zo
bo‘lib jami 7 milliondan ortiq kishi gandbol bilan shug‘ullanadi. 
Mustaqil   O‘zbekistonda   1992   yil   Qo‘l   to‘pi   Federatsiyasi   tashkil   etilib,   1993   yil
Xalqaro va Osiyo Federatsiyalariga qabul qilindi.
1994-1996   yillarda   Markaziy   Osiyo   davlatlari   klublari   o‘rtasida   o‘tkazilgan
chempionatda “D- klub” (O‘zDJTI) gandbolchi qizlari g‘alabaga erishdilar.
O‘quvchi-yoshlarni   jismoniy   tarbiya   va   sport   mashg‘ulotlariga   ommaviy   jalb
qilishni   ta’minlash   maqsadida   O‘zbekiston   Respublikasi   Prezidenti   I.A.Karimov
tashabbusi   bilan   1999   yil   21   mayda   qabul   qilingan   Vazirlar   Mahkamasining
“O‘zbekistonda   jismoniy   tarbiya   va   sportni   yanada   rivojlantirish   chora-tadbirlari
to‘g‘risida”gi     271-sonli   Qaroriga   binoan   mamlakatda   kadrlar   tayyorlash   milliy
modeliga   asoslangan   va   uning   talablariga   uyg‘unlashgan   uzluksiz   ta’limning
ommaviy sport tizimi yaratilib, amalga oshirila boshlandi.
“Umid   nihollari”   o‘yinlari   yoshlarning   bo‘sh   vaqtini   foydali   va   mazmunli
o‘tkazish,   kurashda   chiniqtirish,   jamoa   bo‘lib   harakat   qilishga   o‘rgatish,   ularda
jismoniy tarbiyaga bo‘lgan ehtiyojni paydo qilish va kuchaytirish, g‘alabaga intilish
fazilatlarini   tarbiyalash   maqsadida   tashkil   etildi.   Shu   bilan   birga   o‘quvchilarning
shaxsiy   ijtimoiy   rivojlanishi,   iqtidorli   yoshlarni   sport   zahiralariga   kiritish   ham
nazarda tutiladi.
4 “Barkamol   avlod”   sport   jamiyati   doirasiga   kasb-hunar   kollejlari   va   akademik
litsey   o‘quvchilari   qamrab   olinadi.   Bu   musobaqalar   o‘quvchilarni   jismoniy   va
vatanparvarlik   ruhida   tarbiyalash,     harbiy   xizmatga   tayyorlash   borasidagi   keng
qamrovli   ishlarni   yangi   bosqichga   ko‘tarishga,   sport   zahiralarini   yangi   iqtidorli
yoshlar bilan muntazam to‘ldirib borishga yordam beradi. 
Oliy   o‘quv   yurtlari   talaba   yoshlari   orasida   “Universiada”sport   musobaqalari
o‘tkaziladi. “Universiada” har uch yilda doimiy  ravishda o‘tkazilib  kelinadi. 
I .  BOB . Gandbol o‘yini taktikasi.
1.1.  G andbol o‘yinida jamoa bo‘lib harakatlanish 
O‘yinda muvaffaqiyatga erishish asosan tug‘ri  harakat qilishga bog‘liq.  Buning
uchun o‘yinni  boshqarishda  xilma-xil  taktik  vositalardan foydalanmoq kerak. 
Taktika   deganda,   o‘yinchilarni   raqib   ustidan   g‘alaba   qozonishga     qaratilgan
shaxsiy   yoki   jamoa   harakatlari     tashkil   qilinishi,   ya’ni     jamoa   o‘yinchilarining
muayyan   rejaga   binoan   aynan   shu,   aniq   raqib   bilan   muvaffaqiyatli   kurash   olib
borishga imkon beradigan birgalikdagi harakatlarni tushinish kerak. 
Taktikadagi  asosiy   vazifa  hujum  va  himoya  harakatlarining  maqsadga  erishtira
oladigan  eng qulay vosita, usul va shakllarni belgilashdan iborat.
Qanday taktikani tanlash har bir alohida holda jamoa oldida turgan vazifalarga,
kuchlar   nisbati   va   o‘yinchilarning   o‘zaro   kurashuvchi   guruhlariga,   maydonning
ahvoliga, iqlim sharoiti va hokazolarga bog‘liq. 
5 Qo‘l  to‘pi  o‘yinida ko‘p martalab hujumdan himoyaga va himoyadan hujumga
o‘tishdan iborat bo‘lgani uchun ham, tabiiyki , har qaysi jamoaning hujum va himoya
harakatlari uyushgan bo‘lishi kerak.
Taktika   uchrashuv   vaqtida   butun   o‘yin   faoliyatining   asosiy   mazmuni
hisoblanadi.   Aniq   raqibga   qarshi   to‘g‘ri   tanlangan   kurash   taktikasi   muvaffaqiyat
qozonishga   yordam   beradi,   noto‘g‘ri   tanlangan   yoki   uchrashuv   mobaynida
asqotmagan taktika esa odatda mag‘lubiyatga olib keladi.
  Qo‘l   to‘pi   o‘yinida   taktika   bilan   texnika     bir   –biriga   chambarchas   bog‘lanib
ketgan bo‘ladi. To‘pni kimga va qanday uzatishni, raqibni dog‘da qoldirish usuli to‘p
bilan   himoyani   yorib   o‘tishni   ishlatish   kerakmi   yoki   to‘pni   sherigiga   uzatish
ma’qulmi,   darvozaga   qaysi   paytda   to‘p   otishni   hal   qilayotgan   o‘yinchi   taktik   –
tafakkuridan foydalaniladi, qilmoqchi  bo‘lgan  harakatini  amalga  oshirayotganda esa
u   texnik   mahoratini   namoyish   qiladi.   Demak,   texnika   o‘yinchining   taktik   rejalarini
amalga   oshirish   vositasi   bo‘lib   hizmat   qiladi.   Texnik   tayyorgarlik   a’lo   darajada
bo‘lsagina xilma-  xil taktik harakatlarini bajarish mumkin.
Kuchi   teng   jamoalar     uchrashuvidagi   g‘alaba   ko‘pincha   mag‘lub   bo‘lganlarda
iroda kamlik qilgani yoki jismoniy va texnik tayyorgarlik bo‘sh bo‘lgani sabab qilib
ko‘rsatiladi. Lekin qo‘l to‘pi o‘yinidagi g‘alaba ko‘pincha  taktik rejalar kurashi bilan
belgilanadi.    Taktika   ikki   jamoaninng   jismoniy,   texnik  va   irodaviy   tayyorgarlikdagi
darajalari teng bo‘lganda, ulardan birini g‘alaba qilishini ta’minlab beradigan muhim
omildir.   Oldindan   mukammal   o‘zlashtirib     ishlatilgan   taktika   muvaffaqiyat   keltira
oladi.   Ba’zi   jamoalar   har   qanday   raqibga   qarshi   o‘ynaganda   ham   bir   xil   taktika
ishlataveradilar.   Taktik   jihatdan   bunday   qashshoqlik,   bir   xillik   mahoratning   o‘sa
borishiga to‘sqinlik qiladi. Har bir jamoa, ayniqsa, yuqori malakali jamoa xilma – xil
taktik rejada o‘ynay bilishi kerak , aks holda u, ayrim yutuqlari bo‘lishiga qaramay,
musobaqalarda katta yutuqlarga erisha olmaydi.
O‘quv-mashg‘ulot jarayonida taktik tayyorgarlikka jiddiy e’tibor beriladi. Xar
bir   o‘yinchi     va     umuman   jamoa   harakatlarning   xilma-xil   variantlarini   mukammal
egallagan bo‘lishi lozim. 
6 Hujum va himoyada qo‘llaniladigan taktik harakatlar qarama-qarshi vazifalarni
yechish   uchun   qo‘llaniladi.   Shuning   uchun   taktika   ikki   katta   turkumga   hujum
taktikasi va himoya taktikasiga ajraladi.
  Hujum   o‘yinni   hal   qiluvchi   omildir,     ya’ni   muvoffaqiyat     qo‘pincha   uning
oxirgi  natijasiga bog‘liq bo‘ladi.   Hujumning mutlaqo yagona maqsadi bu raqibning
himoyadagi harakatlari tartibini buzish va darvozaga to‘p otishda shaxsiy qarshilikni
yengishdir. Hozirgi kunda qo‘l to‘pi o‘yini hujumning tez-tez va qisqa vaqt davomida
uyushtirilishi   bilan   tafsiflanadi.   Zamonaviy   qo‘l   to‘pi   o‘yinida   himoyadan   hujumga
o‘tish   tezligi,   taktik   kombinatsiyalarni   bajarish   tezkorligi   va   aniqligi   oshdi.   Buning
natijasida texnik usullarning bajarilish vaqti qisqaradi.  1
  Hujumda   jamoalar   asosan   ikki   taktik   tizimni   qo‘llaydilar   –   tez   yorib   utish   va
pozitsiya     hujumi     bu   hujumlarning   har   qaysisi     bir   –   birini   to‘ldiradi   va     shuning
uchun ham hamma jamoalar  qurollangan bo‘lishi kerak. 
Tez   yorib   o‘tish .   Bu   hujumda     ko‘proq   natija   beradigan   usuldir.   Ammo   uni
qo‘llaganda   o‘yinchilarni   o‘zaro  yonma  –yon  holatda   bo‘lib  qolishi  qiyin.    Shuning
uchun   pozitsiyada   hujum   qilishning     solishtirma   og‘irligi   biroz   baland   hisoblanadi.
Shunga   qaramasdan   tez   yorib   o‘tish   qanchalik   ko‘p   qo‘llansa,   hujumchilar   to‘p
otishni     shunchalik   ko‘p   bajaradilar.     Zamonaviy   qo‘l   to‘pi   faqat   uning   hisobiga
rivojlanmoqda. 
Tez   yorib     o‘tishning   maqsadi   raqiblarning     to‘pni   yo‘qotib,     hujumdan
himoyaga   o‘tishi     paytida   sodir   bo‘ladigan     vaqtincha   uyushmagan     haraktidan
foydalanishdir.     Shuning   uchun   tez   yorib   o‘tishga     albatta   raqiblardan     to‘pni
kutilmaganda   olib   qo‘yilganda   kirishiladi.     Bu   ko‘pincha   to‘pni   olib   qo‘yishda,
to‘siqlardan,  darvozabondan yoki darvoza ustuniga urilib qaytgan to‘pni egallaganda
va hujumchilar tomonidan   o‘yin qoidasi buzilgan   hollarda amalga oshiriladi. 
Tez yorib o‘tishdagi   o‘zgarishlar uning   shiddati bilan bog‘liq – hujum 4-7     s
davom etadi,  o‘zaro harakatlar oddiy bo‘lsa ham, oz sonli  o‘yinchilar bilan ustunlik
vujudga   keltiriladi.     Vaqtdan   yutish   va   bushliq,     son   jixatdan     ustunlikni   vujudga
1
H .K. Pavlov Gandbol jismoniy tarbiya instituti uchun dastur – T.1998 
7 keltiradi   va   darvozani   ishg‘ol     etish   uchun     qulay   sharoit   yaratadi.     Ammo   buning
uchun     barcha   himoyachilar     harakati   imkon   boricha   tezkor,     dadil   va   yaxshi
kelishilgan  bo‘lishi kerak.
  Tez yorib o‘tishda ayniqsa, darxol qulay vaziyatni   tanlash va birinchi   to‘pni
to‘g‘ri   uzatish     muhimdir.     Tez   yorib   o‘tish   yolg‘iz   va     jamoaning     hamma
o‘yinchilari   tomonidan   amalga   oshirilishi   mumkin.       Tez   yorib   o‘tishga   qanchalik
ko‘p o‘yinchilar qatnashsa, ularga karshi kurashish shunchalik murakkablashadi.
Darvoza tomon tez yorib   o‘tishda hujumchilar  butun maydon kengligida   bir
yoki   ikki   qator   bo‘lib   joylashadi.       Birinchi   bo‘lib   start   olgan   (1-3-o‘yinchi)
o‘yinchilarni      orqadagi   o‘yinchilar   qo‘llashi  kerak.     Hujumchilar   to‘pni   yo‘qotishi
va   ularga   javoban   hujum   uyushtirilishi     mumkinligi   sababli     bir   o‘yinchi   orqada
qoladi.   Agar   old     qator   o‘yinchilari     son   jihatdan   ustunlikka   erisha   olmasa,     unda
hujumning   muvoffaqiyatli   yakunini       himoyachilar   orasidagi     bo‘sh   joyga   kirishga
harakat   qilayotgan     orqa   qator   o‘yinchilari   amalga   oshiradi.       Bunday   birin-ketin
rivojlanadigan   va     orqa   qator   o‘yinchilari     yakunlaydigan     tez   yorib   o‘tish     hujumi
“rivojlangan   hujum” deb  nom olgan. 
Uzoq   masofaga     to‘p   uzatib   tez     yorib   o‘tish   –   oddiy   va   muddatidan   ilgari
yakunlanadigan     hujumning     ma’suliyatli     usulidir.     Odatda   uzatishni   darvozabon
yoki   to‘pga   ega   bo‘lgan     o‘yinchi   bajaradi.tez   yorib   o‘tishni   boshlagan   o‘yinchi
maydonning   yon   chizig‘i   bo‘ylab   yoki   maydon   markazi   tomon     chaqqon   oldinga
intiladi.     Muvoffaqiyat   uchun   oldinga   intilgan   o‘yinchi     boshqalardan   o‘zib   ketishi
mumkin.     Odatda,   buni   oldinga   chiqib     o‘ynayotgan   himoyachi     yoki   to‘p   otilgan
joyga  qarama-qarshi  burchakdagi himoyachi amalga oshiradi.
Ta’qibdan   qutilgan   o‘yinchiga     to‘pni   tez   va   aniq   uzatish   kerak.   Yaxshisi,
to‘pning  yo‘nalish traektoriyasi  pastroq  bo‘lgani ma’qul. Shuningdek,  to‘p uzatish
masofasi     juda   uzoq   bo‘lmasligi   kerak,   chunki   bunday   to‘pni   raqiblar   darvozasini
egallab olish mumkin. Agar tez yorib o‘tgan o‘yinchiga darvozabonning darxol to‘p
uzatishiga   halaqit   berishsa,   u   xolda   bu   o‘yinchi   to‘pni   kechiktirmasdan   o‘z
sheriklariga, ular esa oldindagi o‘yinchilarga  uzatishi zarur. 
8 To‘pni qisqa masofaga uzatib tez yorib o‘tish. Ushbu harakatni birinchi bo‘lib
boshlagan   o‘yinchinig   har   tomondan   pana     qilinganiga   ishonch   hosil   qilinganda
amalga oshiriladi. Ular orqasidan boshqa o‘yinchilar ham tez yorib o‘tishga intiladi.
Raqiblarni hujumini to‘xtatish   imkoniyatidan maxrum etish uchun, to‘pni egallagan
o‘yinchi   qoidani   buzib   bo‘lsa   ham   ,avvalo,   o‘yinning   borish   vaziyatini   aniqlaydi,
himoyachi   bilan   munosabatga   kirishmasdan   tez   mo‘ljal   olishga   harakat   qiladi   va
to‘pni bo‘sh sheriklariga uzatadi. 
Hujumchilar   butun   maydon   kengligida     oldinga   qarab   harakat   qiladilar.
Birinchi qatorda 3-4  o‘yinchi bo‘lib, ular qisqa yo‘l bilan oldinga intiladilar. Odatda,
himoyachidan   bo‘sh   bo‘lgan   hujumchini   topish   uchun   3-4   marta   to‘p   uzatishni
bajarish kifoyadir.
Tez   yorib   o‘tish   hujumi     bir-biriga   bog‘liq   bo‘lgan   3   bosqichdan   tuzilgan:
to‘pni   egallab   hujumga   o‘tish     son   jixatidan   ustunlikka   erishish   va   hujumni
yakunlash. 
Hujumchi   tez   yorib   o‘tish   harakatining   birinchi   bosqichida   irg‘ib   oldinga
tashlanadi   va   o‘zini   ta’qib   qiluvchi   o‘yinchidan   qutilishga   harakat   qiladi.   To‘p
uzatmoqchi   bo‘lgan   o‘yinchi     qaysi   o‘yinchiga   to‘p   o‘zatishni,   vaziyatni   to‘g‘ri
baholab,   to‘p   traektoriyasini   va   yo‘nalishini   aniqlashni,   agar   kerak   bo‘lsa
himoyachilarni   chalg‘itish   uchun   qilinadigan   harakatlarni   to‘g‘ri   tanlashni     bilish
kerak.  Tez yorib o‘tgan hujumchining asosiy  maqsadi himoyachilar orqasiga o‘tgan
sheriklariga bo‘ylama yoki diaganal to‘p o‘zatishdir. 
Tez   yorib   o‘tishning   ikkinchi   bosqich     hujumchilar   hujum   kuchini   imkon
boricha  kengnaytirshadi  va maydon   kengligida bir  va ikki  qator  bo‘lib   joylashadi.
To‘p hujumchining oldingi qatoriga uzatiladi. 
O‘yinchi   bosqichining   vazifasi   –   hujumni   muvaffaqiyatli   yakunlanishdir.
Yaxshisi,     himoyachilardan     hujumchilar   soni     ko‘p   bo‘lishi   kerak.   Ammao   son
jixatdan   tenglik   bo‘lgan   holatda   hujumning     kam   kuch   bilan   tez   harakat     qilishga
doim   tayyor   bo‘lishi   kerak.   Bunday   holatlarda   birinchi   qatordagi   hujumchilar   o‘rin
almashtirish, chalg‘itishlar  yordamida hujumni  yakunlashga intiladilar  yoki  ikkinchi
qatordagi   o‘yinchilarining   o‘yinga     qo‘shilishlariga   qulay   sharoit     yaratishga
9 urinadilar, bu aloxida axamiyatga egadir. Noqulay pozitsiyadan shoshilib otilgan to‘p
raqibning     hujumga   o‘tishi   uchun   kuch   jihatdan   ustunlikka   erishuviga   olib   kelishi
mumkin.  2
Shunday   qilib,   tez   yorib   o‘tish   yuksak   uyushqoqlik   bilan   tashkil   topgan
harakatdir.     Uni   qo‘llaganda   yaxshi   natijaga   erishish   uchun     texnik   –taktik
tayyorgarlikning   yuksak   darajasi   yetarli   emas;     ruxiy   holatda,   dadillik,   jur’at   va
ba’zan     tavakkal   harakat     qilishga   hujumni   yaxshi   natija   bilan   yakunlashga   yordam
beradi.
Pozitsion   hujum.     Jamoa   tez   yorib   o‘tish   hujumini   yakunlay   olmasa,     unda
hujumchilar   majburan       himoyachilarning   uyushqoqlik   bilan     tuzilgan   himoyasiga
qarshi     kurashmog‘i   kerak.     Zamonaviy   sharoitda   himoyachilarning     hamjixatligi
bilan   tashkil   etilgan     tez   yorib   chiqish   nihoyatda   muxim,     chunki   hujumchilarning
to‘p bilan hujum qilishlariga 1  min  dan ortiq vaqt berilmaydi. 
 Pozitsion hujumni qo‘llash  quyidagi holatlarda  o‘rinlidir:
– to‘pni  o‘yinga kiritish uchun ko‘p vaqt sarflansa; 
– o‘yin tezligi jihatidan raqiblarning ustunligi yaqqol sezilib tursa; 
– o‘yin   sur’atini   o‘zgartirish   zaruriyati   tug‘ilganda,   qayta   tiklanish   uchun
tanaffus qilishda; 
– o‘yinchilarni almashtirish kerak bo‘lsa;
                      Pozitsion   hujum   uch   bosqichdan     iborat;   boshlang‘ich   tayyorlovchi   va
yakunlovchi.   Birinchisida   o‘yinlarni     joy   –joyiga   qo‘yish   amalga   oshiriladi.
Vaqtincha son  jihatdan ustunlikka ega bo‘lish yoki hujum zonalaridan  birida qo‘lay
vaziyat     yaratish   uchun   to‘p   va   o‘yinchilarning   o‘rin   almashishi     ikkinchi   fazada
boshlanadi.   Oxirgi   fazada   esa   darvoza   olinishiga   erishiladi   yoki   kuchlar   qayta
tiklanib, hujumni davom ettirish   va hujumdan himoyaga o‘tish uchun qulay vaziyat
yuzaga keltiriladi. 
Pozitsion   hujumni   uyushtirish   uchun   jamoa   ikki   taktik   guruhga   bo‘linadi.
Birinchi   guruhchani   oldingi   qatorda   –   darvoza   maydonchasi   chizig‘i   yaqinida
2
  T. S. Usmonxo‘jaev,  B. J. Yusupov,    J. A.  Akramov,  S. T.  Usmonxo‘jaev. Jismoniy tarbiya. Kasb –
hunar kollejlari uchun darslik.  Toshkent – 2008. 
10 ikkitasi   burchakdan   va   bir   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchilar   tashkil   etadi.
Ikkinchi qatorni markaziy va ikki yarim o‘rtaliqda  o‘ynaydigan o‘yinchilar egallaydi.
Birinchi   qatordagi  o‘yinchilar   zimmasiga  murakkab  vazifa  yuklangan  –ular  raqiblar
mudofaasi orasida harakat qiladilar. Shuning uchun  birinchi qator o‘yinchilari to‘pni
egallab, chalg‘itishlarni qo‘llab, himoyachini aldab o‘tib va to‘p otishga qulay vaziyat
yaratish   uchun   joy   tanlashni   bilishi   zarurdir.   Bu   o‘yinchilarning   o‘z   qatoridagi
sheriklari   bilan     hamkorlikda   o‘yin   pozitsiyalarini   vaqti   –vaqti     bilan   almashib
turishni bilishi maqsadga muvofiqdir. 
Ikkinchi   qator   o‘yinchilari   o‘yinni   tashkil   etish   bilan   bir   qatorda   hujumni
yakunlash     funksiyasini   ham   bajaradi.   Shuning   uchun   ular   yuqori   tayyorgarlik
darajasiga, ham texnikada ham taktikada yuksak malakaga erishmog‘i kerak.
Birinchi   va   ikkinchi   qatorda   o‘ng   tomondan   chap   qo‘l   bilan,   chap   tomondan
esa o‘ng qo‘l bilan to‘p otadigan  o‘yinchilarning o‘ynashi  raqib darvozasiga unumli
hujum uyushtirishga imkoniyat beradi.
  Pozitsion   hujumning   har   hil   variantlarida   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilar soni o‘zgarishi mumkin. Pozitsion hujumda o‘yinchilarning 3-3 yoki 4-2
bo‘lib   chiziq   bo‘ylab   joylashishi   ko‘p   tarqalgandir.     Pozitsion   hujumda   yana
boshqacha  joylashishlari mavjud.
Joylashish   variantini   tanlash   ularning   imkoniyatiga   va   raqiblar   himoya
tizimining tuzilishiga bog‘liq. Pozitsion hujumda hujumchilar orasidagi o‘zaro asosiy
taktik   harakatlar   joylashish   variantiga   bog‘liq   bo‘lmaydi.   Ikki   o‘yinchi   orasidagi
“qaytar   va   chiq”,   “aldamchi   hujum”,   “joy   almashtirish”,   “to‘siq”   singari   oddiy
harakatlar boshqalariga nisbatan ko‘proq ishlatiladi.
“Qaytar   va   chiq”   –bu   eng   oddiy   taktik   kombinatsiya.   U   o‘yinchining   to‘pga
peshvoz   chiqib   uni   bo‘sh   joyga   uzatishi   va   yana   o‘ziga   qaytarib   olishidan   iborat
bo‘ladi. Bunday holatda himoyachiga tasodifan kirishni boshlagan o‘yinchining tezlik
jihatdan ustunligi yaxshi natija beradi. 
“Aldamchi   hujum”   –bu   o‘zaro   harakat   bo‘lib   hujumchining   to‘p   bilan   ikki
himoyachi   orasidan   o‘tib,   uni   otmoqchi   bo‘lganda   himoyachilarni   shu   hujumchi
yo‘lini  to‘sish  uchun oldinga chiqishga majbur  etishda  va ishontirishda qo‘llaniladi.
11 Bunday   hollardan   so‘ng   boshqa   hujumchilar   uchun   ochilgan   “yo‘lakcha”da   erkin
harakat qilish imkoniyati yaratiladi.
“Joy   almashtirish”   –   o‘zaro   harakatda   bo‘lgan   o‘yinchilardan   birini
himoyachilardan yashirincha  ozod  etish  uchun qo‘llaniladi. To‘p egallagan  o‘yinchi
sherigi tomon harakat qiladi va to‘pni orqadagi bo‘sh joyga o‘tgan sherigiga uzatadi.
Hujumchilarning   o‘zaro   harakatida   to‘siq   qo‘yish   aloxida   ahamiyatga   ega.
Uning   yordamida   himoyachilar   qarshiligini   bartaraf   etish,   zonaga   kirayotgan
hujumchining   ta’qib   qilinishiga   halaqit   berish   mumkin.   To‘siq   qo‘yishning   turlari
quyidagilar:   joyda   turib   va   harakatda,   tashqaridan   va   ichkaridan.   Bulardan
boshqalarga qaraganda birinchi qatordagi hujumchilar samarali foydalanadilar.
Pozitsion   hujumda   jamoa   harakatlarini   tashkil   etishda   chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchi  orqali   hujum   qilish   yetakchi  o‘rinni  egallaydi.  Chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchilar   soni   har-   xil   bo‘lishi   mumkin.(1-2)va   ularning   o‘yindagi
asosiy   o‘rni   markazda,   darvoza   qarshisidadir.   Ammo   u   yon   tarafga   chiziq   bo‘ylab
harakat   qilishi,   oldinga   erkin   to‘p   tashlash   chizig‘iga   chiqishi   va   to‘pni   o‘yinga
kiritishda ishtirok etishi mumkin.      
Chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchining   asosiy   vazifasi   to‘pni   egallab,   uni
darvozaga otishdir. Buning uchun u hamisha xiyla ishlatib holi joyga ochilishga, to‘p
otish uchun kuchli qo‘lini bo‘shatishga harakat qiladi.
Keyingi harakatlari uning himoyachidan qutilishini va orqa bilan turgan holda
uni chalg‘itib, har qaysi tomonga aldab ketishini ta’minlaydi; chiziq bo‘ylab o‘yinchi
o‘zi to‘siq qo‘yishi va to‘p uzatishda sheriklariga yordam qilishni bilishi shart.
Umuman, oldinga qo‘yilgan vazifani amalga oshirish uchun hujumchilar keng
joylashishi va butun maydon bo‘ylab xujum qilishi, to‘siq qo‘yishi, burchak va uzoq
masofadan to‘p otishni bajara olishi kerak . Chiziq bo‘ylab o‘ynaydigan o‘yinchi holi
joyga kirib “ochilsa” va darvoza maydoniga sakrab kirsa , u holda unga darxol to‘p
uzatiladi.
12 Bir   necha   o‘yinchilar   chiziq   bo‘ylab   xujum   qilishganda   ularning   vazifasi
chegaralangan   bo‘ladi:   biri   xamisha   darvozaga   xavf   tug‘diradi,   boshqalari   esa
ko‘pincha sheriklariga yordam qiladi.  3
Joy   almashishga   kelishib     hujum   qilish   samarali   usuldir.   Buning   uchun
hujumchilar o‘yining har bir vaziyatida muvaffaqiyatli o‘ynay olishi,   to‘pni uzatish
va   uning rivojlanish yo‘lini    oldindan ko‘ra bilishi  shart.   Joy almashishga  kelishib
hujum qilishni,   himoyaning har qanday tizimiga   qarshi qo‘llash mumkin.     Bunday
hujum usullarida ko‘p tarqalgan  variantlar: “vosmerka”,  “ikki burchak” hisoblanadi.
  Bu variantlarga bir necha   o‘yinchilar harakatining   uchrashuv tamoyili   asos
bo‘lgan   (3-6).   Bunda   hujumchilar     guruhlarga   bo‘linadi   va     o‘zlarining   o‘ynalishi
bo‘yicha     harakat   qilishi   mumkin.   Bir   –biriga   qarama-qarshi       harakat   qilib
uchrashishi    to‘p harakatining    muntazamligiga to‘siqlar qo‘yishga,  bir   himoyachi
zonasiga ikki hujumchining tasodifiy kirishiga  qulay sharoit  yaratadi. 
  Qo‘pincha   hujumning   “vosmerka”   variantida     bu   tamoyil     to‘la   yoritilgan.
Uning nomi  hujumchilar harakatining shaklidan  kelib chiqqan bo‘lib katta va kichik
“vosmerka” degan ikki turga ajratiladi.
O‘yinchilar   kombinatsiyasi   bir   –biriga   qarama   –qarshi   “skrest”   harakat   qilib
bog‘laydi.   Har   qachon   to‘p   uzatilganda   o‘yinchi   diagonal   bo‘ylab   maydon
burchagiga   ketadi   va   o‘zi   to‘p   uzatgan   joyiga   qaytadi.   Bu   bir   necha   marta
takrorlangandan   so‘ng   himoyachilar   o‘rganib   qoladi,     shundan   foydalangan
hujumchilar   to‘satdan   boshqa   sheriklarini   ham   jalb   qilgan   holda   hujum     shaklini
o‘zgartiradi va raqiblar mudofaasini vaqtincha sarosimaga soladi. 
Olti   metrli   chiziq   bo‘ylab,   burchak   va   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilarning   muntazam     harakat   qilishi,   himoyachilar   harakati   uchun   undan   ham
ko‘p qiyinchiliklar tug‘diradi. Ikki kichik “vosmerka” da  yoki ikki uchburchak  bilan
harakat   qilish   oddiy   o‘zaro   harakatni;   2-3   o‘yinchi   orasiga   to‘siq   qo‘yish   va   asosiy
to‘p   uzatishlarni   qo‘llash   yaxshi   natijaga   erishishga   imkon   beradi.   Harakat   qilishda
muhimi   bir   pozitsiyada     ikki   hujumchining   to‘xtab   qolmasligi;   to‘p   bilan   bo‘lgan
3
  H .K. Pavlov Gandbol jismoniy tarbiya instituti uchun dastur – T.1998 
13 o‘yinchi esa himoyachilarning oldinga chiqishiga  majbur etuvchi hujum harakatlarini
ishlatishi kerak. 
Zonali     himoyaga   qarshi   hujumda   muhimi   himoyachilarga   noqulay   bo‘lgan
joylashtirishdan   foydalanishdir.   Shunday   qilib,   6-0   va   5-1   zonasiga   qarshi   kurashda
yaxshisi   ikki   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchi   bilan   xujum   qilish.   4-2   va   3-3
zonali   himoyaga   qarshi   kurashda   esa,   bir   o‘yinchi   chiziq   bo‘ylab   o‘ynasa     yaxshi
natija beradi. 
Pozitsion   hujum   muvaffaqiyatining   ohirgi   natijasi   o‘yinchilarning   o‘zaro
kelishib qilinadigan harakatiga, oldindan o‘rganganini qo‘llashiga va o‘yinda vujudga
keladigan holatlarni ijobiy hal qilishiga bog‘liq.
1. 2. Gandbol o‘yinida hujum taktikasi
Hujumda   jamoalar   asosan   ikki   taktik   tizimni   qo‘llaydilar   –   tez   yorib   utish   va
pozitsiya     hujumi     bu   hujumlarning   har   qaysisi     bir   –   birini   to‘ldiradi   va     shuning
uchn ham hamma jamoalar  qurollangan bo‘lishi kerak. 
Tez   yorib   o‘tish.   Bu   hujumda     ko‘proq   natija   beradigan   usuldir.   Ammo   uni
qo‘llaganda   o‘yinchilarni   o‘zaro  yonma  –yon  holatda   bo‘lib  qolishi  qiyin.    Shuning
uchun   pozitsiyada   hujum   qilishning     solishtirma   og‘irligi   biroz   baland   hisoblanadi.
Shunga   qaramasdan   tez   yorib   o‘tish   qanchalik   ko‘p   qo‘llansa,   hujumchilar   to‘p
otishni     shunchalik   ko‘p   bajaradilar.     Zamonaviy   qo‘l   to‘pi   faqat   uning   hisobiga
rivojlanmoqda. 
Tez   yorib     o‘tishning   maqsadi   raqiblarning     to‘pni   yo‘qotib,     hujumdan
himoyaga   o‘tishi     paytida   sodir   bo‘ladigan     vaqtincha   uyushmagan     haraktidan
foydalanishdir.     Shuning   uchun   tez   yorib   o‘tishga     albatta   raqiblardan     to‘pni
kutilmaganda   olib   qo‘yilganda   kirishiladi.     Bu   ko‘pincha   to‘pni   olib   qo‘yishda,
to‘siqlardan,  darvozabondan yoki darvoza ustuniga urilib qaytgan to‘pni egallaganda
va hujumchilar tomonidan   o‘yin qoidasi buzilgan   hollarda amalga oshiriladi. 
Tez yorib o‘tishdagi   o‘zgarishlar uning   shiddati bilan bog‘liq – hujum 4-7     s
davom etadi,  o‘zaro harakatlar oddiy bo‘lsa ham, oz sonli  o‘yinchilar bilan ustunlik
vujudga   keltiriladi.     Vaqtdan   yutish   va   bushliq,     son   jixatdan     ustunlikni   vujudga
keltiradi   va   darvozani   ishg‘ol     etish   uchun     qulay   sharoit   yaratadi.     Ammo   buning
14 uchun     barcha   himoyachilar     harakati   imkon   boricha   tezkor,     dadil   va   yaxshi
kelishilgan  bo‘lishi kerak.
  Tez yorib o‘tishda ayniqsa, darxol qulay vaziyatni   tanlash va birinchi   to‘pni
to‘g‘ri   uzatish     muhimdir.     Tez   yorib   o‘tish   yolg‘iz   va     jamoaning     hamma
o‘yinchilari   tomonidan   amalga   oshirilishi   mumkin.       Tez   yorib   o‘tishga   qanchalik
ko‘p o‘yinchilar qatnashsa, ularga karshi kurashish shunchalik murakkablashadi.
Darvoza tomon tez yorib   o‘tishda hujumchilar  butun maydon kengligida   bir
yoki   ikki   qator   bo‘lib   joylashadi.       Birinchi   bo‘lib   start   olgan   (1-3-o‘yinchi)
o‘yinchilarni      orqadagi   o‘yinchilar   qo‘llashi  kerak.     Hujumchilar   to‘pni   yo‘qotishi
va   ularga   javoban   hujum   uyushtirilishi     mumkinligi   sababli     bir   o‘yinchi   orqada
qoladi.   Agar   old     qator   o‘yinchilari     son   jihatdan   ustunlikka   erisha   olmasa,     unda
hujumning   muvoffaqiyatli   yakunini       himoyachilar   orasidagi     bo‘sh   joyga   kirishga
harakat   qilayotgan     orqa   qator   o‘yinchilari   amalga   oshiradi.       Bunday   birin-ketin
rivojlanadigan   va     orqa   qator   o‘yinchilari     yakunlaydigan     tez   yorib   o‘tish     hujumi
“rivojlangan   hujum” deb  nom olgan. 
Uzoq   masofaga     to‘p   uzatib   tez     yorib   o‘tish   –   oddiy   va   muddatidan   ilgari
yakunlanadigan     hujumning     ma’suliyatli     usulidir.     Odatda   uzatishni   darvozabon
yoki   to‘pga   ega   bo‘lgan     o‘yinchi   bajaradi.tez   yorib   o‘tishni   boshlagan   o‘yinchi
maydonning   yon   chizig‘i   bo‘ylab   yoki   maydon   markazi   tomon     chaqqon   oldinga
intiladi.     Muvoffaqiyat   uchun   oldinga   intilgan   o‘yinchi     boshqalardan   o‘zib   ketishi
mumkin.     Odatda,   buni   oldinga   chiqib     o‘ynayotgan   himoyachi     yoki   to‘p   otilgan
joyga  qarama-qarshi  burchakdagi himoyachi amalga oshiradi.
Ta’qibdan   qutilgan   o‘yinchiga     to‘pni   tez   va   aniq   uzatish   kerak.   Yaxshisi,
to‘pning  yo‘nalish traektoriyasi  pastroq  bo‘lgani ma’qul. Shuningdek,  to‘p uzatish
masofasi     juda   uzoq   bo‘lmasligi   kerak,   chunki   bunday   to‘pni   raqiblar   darvozasini
egallab olish mumkin. Agar tez yorib o‘tgan o‘yinchiga darvozabonning darxol to‘p
uzatishiga   halaqit   berishsa,   u   xolda   bu   o‘yinchi   to‘pni   kechiktirmasdan   o‘z
sheriklariga, ular esa oldindagi o‘yinchilarga  uzatishi zarur. 
To‘pni qisqa masofaga uzatib tez yorib o‘tish. Ushbu harakatni birinchi bo‘lib
boshlagan   o‘yinchinig   har   tomondan   pana     qilinganiga   ishonch   hosil   qilinganda
15 amalga oshiriladi. Ular orqasidan boshqa o‘yinchilar ham tez yorib o‘tishga intiladi.
Raqiblarni hujumini to‘xtatish   imkoniyatidan maxrum etish uchun, to‘pni egallagan
o‘yinchi   qoidani   buzib   bo‘lsa   ham   ,avvalo,   o‘yinning   borish   vaziyatini   aniqlaydi,
himoyachi   bilan   munosabatga   kirishmasdan   tez   mo‘ljal   olishga   harakat   qiladi   va
to‘pni bo‘sh sheriklariga uzatadi. 
Hujumchilar   butun   maydon   kengligida     oldinga   qarab   harakat   qiladilar.
Birinchi qatorda 3-4  o‘yinchi bo‘lib, ular qisqa yo‘l bilan oldinga intiladilar. Odatda,
himoyachidan   bo‘sh   bo‘lgan   hujumchini   topish   uchun   3-4   marta   to‘p   uzatishni
bajarish kifoyadir.
Tez   yorib   o‘tish   hujumi     bir-biriga   bog‘liq   bo‘lgan   3   bosqichdan   tuzilgan:
to‘pni   egallab   hujumga   o‘tish     son   jixatidan   ustunlikka   erishish   va   hujumni
yakunlash. 
Hujumchi   tez   yorib   o‘tish   harakatining   birinchi   bosqichida   irg‘ib   oldinga
tashlanadi   va   o‘zini   ta’qib   qiluvchi   o‘yinchidan   qutilishga   harakat   qiladi.   To‘p
uzatmoqchi   bo‘lgan   o‘yinchi     qaysi   o‘yinchiga   to‘p   o‘zatishni,   vaziyatni   to‘g‘ri
baholab,   to‘p   traektoriyasini   va   yo‘nalishini   aniqlashni,   agar   kerak   bo‘lsa
himoyachilarni   chalg‘itish   uchun   qilinadigan   harakatlarni   to‘g‘ri   tanlashni     bilish
kerak.  Tez yorib o‘tgan hujumchining asosiy  maqsadi himoyachilar orqasiga o‘tgan
sheriklariga bo‘ylama yoki diaganal to‘p o‘zatishdir. 
Tez   yorib   o‘tishning   ikkinchi   bosqich     hujumchilar   hujum   kuchini   imkon
boricha  kengnaytirshadi  va maydon   kengligida bir  va ikki  qator  bo‘lib   joylashadi.
To‘p hujumchining oldingi qatoriga uzatiladi. 
O‘yinchi   bosqichining   vazifasi   –   hujumni   muvaffaqiyatli   yakunlanishdir.
Yaxshisi,     himoyachilardan     hujumchilar   soni     ko‘p   bo‘lishi   kerak.   Ammao   son
jixatdan   tenglik   bo‘lgan   holatda   hujumning     kam   kuch   bilan   tez   harakat     qilishga
doim   tayyor   bo‘lishi   kerak.   Bunday   holatlarda   birinchi   qatordagi   hujumchilar   o‘rin
almashtirish, chalg‘itishlar  yordamida hujumni  yakunlashga intiladilar  yoki  ikkinchi
qatordagi   o‘yinchilarining   o‘yinga     qo‘shilishlariga   qulay   sharoit     yaratishga
urinadilar, bu aloxida axamiyatga egadir. Noqulay pozitsiyadan shoshilib otilgan to‘p
16 raqibning     hujumga   o‘tishi   uchun   kuch   jihatdan   ustunlikka   erishuviga   olib   kelishi
mumkin. 
Shunday   qilib,   tez   yorib   o‘tish   yuksak   uyushqoqlik   bilan   tashkil   topgan
harakatdir.     Uni   qo‘llaganda   yaxshi   natijaga   erishish   uchun     texnik   –taktik
tayyorgarlikning   yuksak   darajasi   yetarli   emas;     ruxiy   holatda,   dadillik,   jur’at   va
ba’zan     tavakkal   harakat     qilishga   hujumni   yaxshi   natija   bilan   yakunlashga   yordam
beradi.
Pozitsion   hujum.     Jamoa   tez   yorib   o‘tish   hujumini   yakunlay   olmasa,     unda
hujumchilar   majburan       himoyachilarning   uyushqoqlik   bilan     tuzilgan   himoyasiga
qarshi     kurashmog‘i   kerak.     Zamonaviy   sharoitda   himoyachilarning     hamjixatligi
bilan   tashkil   etilgan     tez   yorib   chiqish   nihoyatda   muxim,     chunki   hujumchilarning
to‘p bilan hujum qilishlariga 1  min  dan ortiq vaqt berilmaydi. 
 Pozitsion hujumni qo‘llash  quyidagi holatlarda  o‘rinlidir:
– to‘pni  o‘yinga kiritish uchun ko‘p vaqt sarflansa; 
– o‘yin tezligi jihatidan raqiblarning ustunligi yaqqol sezilib tursa; 
– o‘yin   sur’atini   o‘zgartirish   zaruriyati   tug‘ilganda,   qayta   tiklanish   uchun
tanaffus qilishda; 
– o‘yinchilarni almashtirish kerak bo‘lsa;
                      Pozitsion   hujum   uch   bosqichdan     iborat;   boshlang‘ich   tayyorlovchi   va
yakunlovchi.   Birinchisida   o‘yinlarni     joy   –joyiga   qo‘yish   amalga   oshiriladi.
Vaqtincha son  jihatdan ustunlikka ega bo‘lish yoki hujum zonalaridan  birida qo‘lay
vaziyat     yaratish   uchun   to‘p   va   o‘yinchilarning   o‘rin   almashishi     ikkinchi   fazada
boshlanadi.   Oxirgi   fazada   esa   darvoza   olinishiga   erishiladi   yoki   kuchlar   qayta
tiklanib, hujumni davom ettirish   va hujumdan himoyaga o‘tish uchun qulay vaziyat
yuzaga keltiriladi. 
Pozitsion   hujumni   uyushtirish   uchun   jamoa   ikki   taktik   guruhga   bo‘linadi.
Birinchi   guruhchani   oldingi   qatorda   –   darvoza   maydonchasi   chizig‘i   yaqinida
ikkitasi   burchakdan   va   bir   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchilar   tashkil   etadi.
Ikkinchi qatorni markaziy va ikki yarim o‘rtaliqda  o‘ynaydigan o‘yinchilar egallaydi.
Birinchi   qatordagi  o‘yinchilar   zimmasiga  murakkab  vazifa  yuklangan  –ular  raqiblar
17 mudofaasi orasida harakat qiladilar. Shuning uchun  birinchi qator o‘yinchilari to‘pni
egallab, chalg‘itishlarni qo‘llab, himoyachini aldab o‘tib va to‘p otishga qulay vaziyat
yaratish   uchun   joy   tanlashni   bilishi   zarurdir.   Bu   o‘yinchilarning   o‘z   qatoridagi
sheriklari   bilan     hamkorlikda   o‘yin   pozitsiyalarini   vaqti   –vaqti     bilan   almashib
turishni bilishi maqsadga muvofiqdir. 
Ikkinchi   qator   o‘yinchilari   o‘yinni   tashkil   etish   bilan   bir   qatorda   hujumni
yakunlash     funksiyasini   ham   bajaradi.   Shuning   uchun   ular   yuqori   tayyorgarlik
darajasiga, ham texnikada ham taktikada yuksak malakaga erishmog‘i kerak.
Birinchi   va   ikkinchi   qatorda   o‘ng   tomondan   chap   qo‘l   bilan,   chap   tomondan
esa o‘ng qo‘l bilan to‘p otadigan  o‘yinchilarning o‘ynashi  raqib darvozasiga unumli
hujum uyushtirishga imkoniyat beradi.
  Pozitsion   hujumning   har   hil   variantlarida   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilar soni o‘zgarishi mumkin. Pozitsion hujumda o‘yinchilarning 3-3 yoki 4-2
bo‘lib   chiziq   bo‘ylab   joylashishi   ko‘p   tarqalgandir.     Pozitsion   hujumda   yana
boshqacha  joylashishlari mavjud.
Joylashish   variantini   tanlash   ularning   imkoniyatiga   va   raqiblar   himoya
tizimining tuzilishiga bog‘liq. Pozitsion hujumda hujumchilar orasidagi o‘zaro asosiy
taktik   harakatlar   joylashish   variantiga   bog‘liq   bo‘lmaydi.   Ikki   o‘yinchi   orasidagi
“qaytar   va   chiq”,   “aldamchi   hujum”,   “joy   almashtirish”,   “to‘siq”   singari   oddiy
harakatlar boshqalariga nisbatan ko‘proq ishlatiladi.
“Qaytar   va   chiq”   –bu   eng   oddiy   taktik   kombinatsiya.   U   o‘yinchining   to‘pga
peshvoz   chiqib   uni   bo‘sh   joyga   uzatishi   va   yana   o‘ziga   qaytarib   olishidan   iborat
bo‘ladi. Bunday holatda himoyachiga tasodifan kirishni boshlagan o‘yinchining tezlik
jihatdan ustunligi yaxshi natija beradi.  4
“Aldamchi   hujum”   –bu   o‘zaro   harakat   bo‘lib   hujumchining   to‘p   bilan   ikki
himoyachi   orasidan   o‘tib,   uni   otmoqchi   bo‘lganda   himoyachilarni   shu   hujumchi
yo‘lini  to‘sish  uchun oldinga chiqishga majbur  etishda  va ishontirishda qo‘llaniladi.
4
  T. S. Usmonxo‘jaev,  B. J. Yusupov,    J. A.  Akramov,  S. T.  Usmonxo‘jaev. Jismoniy tarbiya. Kasb –
hunar kollejlari uchun darslik.  Toshkent – 2008. 
18 Bunday   hollardan   so‘ng   boshqa   hujumchilar   uchun   ochilgan   “yo‘lakcha”da   erkin
harakat qilish imkoniyati yaratiladi.
“Joy   almashtirish”   –   o‘zaro   harakatda   bo‘lgan   o‘yinchilardan   birini
himoyachilardan yashirincha  ozod  etish  uchun qo‘llaniladi. To‘p egallagan  o‘yinchi
sherigi tomon harakat qiladi va to‘pni orqadagi bo‘sh joyga o‘tgan sherigiga uzatadi.
Hujumchilarning   o‘zaro   harakatida   to‘siq   qo‘yish   aloxida   ahamiyatga   ega.
Uning   yordamida   himoyachilar   qarshiligini   bartaraf   etish,   zonaga   kirayotgan
hujumchining   ta’qib   qilinishiga   halaqit   berish   mumkin.   To‘siq   qo‘yishning   turlari
quyidagilar:   joyda   turib   va   harakatda,   tashqaridan   va   ichkaridan.   Bulardan
boshqalarga qaraganda birinchi qatordagi hujumchilar samarali foydalanadilar.
Pozitsion   hujumda   jamoa   harakatlarini   tashkil   etishda   chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchi  orqali   hujum   qilish   yetakchi  o‘rinni  egallaydi.  Chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchilar   soni   har-   xil   bo‘lishi   mumkin.(1-2)va   ularning   o‘yindagi
asosiy   o‘rni   markazda,   darvoza   qarshisidadir.   Ammo   u   yon   tarafga   chiziq   bo‘ylab
harakat   qilishi,   oldinga   erkin   to‘p   tashlash   chizig‘iga   chiqishi   va   to‘pni   o‘yinga
kiritishda ishtirok etishi mumkin.      
Chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchining   asosiy   vazifasi   to‘pni   egallab,   uni
darvozaga otishdir. Buning uchun u hamisha xiyla ishlatib holi joyga ochilishga, to‘p
otish uchun kuchli qo‘lini bo‘shatishga harakat qiladi.
Keyingi harakatlari uning himoyachidan qutilishini va orqa bilan turgan holda
uni chalg‘itib, har qaysi tomonga aldab ketishini ta’minlaydi; chiziq bo‘ylab o‘yinchi
o‘zi to‘siq qo‘yishi va to‘p uzatishda sheriklariga yordam qilishni bilishi shart.
Umuman, oldinga qo‘yilgan vazifani amalga oshirish uchun hujumchilar keng
joylashishi va butun maydon bo‘ylab xujum qilishi, to‘siq qo‘yishi, burchak va uzoq
masofadan to‘p otishni bajara olishi kerak . Chiziq bo‘ylab o‘ynaydigan o‘yinchi holi
joyga kirib “ochilsa” va darvoza maydoniga sakrab kirsa , u holda unga darxol to‘p
uzatiladi.
Bir   necha   o‘yinchilar   chiziq   bo‘ylab   xujum   qilishganda   ularning   vazifasi
chegaralangan   bo‘ladi:   biri   xamisha   darvozaga   xavf   tug‘diradi,   boshqalari   esa
ko‘pincha sheriklariga yordam qiladi. 
19 Joy   almashishga   kelishib     hujum   qilish   samarali   usuldir.   Buning   uchun
hujumchilar o‘yining har bir vaziyatida muvaffaqiyatli o‘ynay olishi,   to‘pni uzatish
va   uning rivojlanish yo‘lini    oldindan ko‘ra bilishi  shart.   Joy almashishga  kelishib
hujum qilishni,   himoyaning har qanday tizimiga   qarshi qo‘llash mumkin.     Bunday
hujum usullarida ko‘p tarqalgan  variantlar: “vosmerka”,  “ikki burchak” hisoblanadi.
  Bu variantlarga bir necha   o‘yinchilar harakatining   uchrashuv tamoyili   asos
bo‘lgan   (3-6).   Bunda   hujumchilar     guruhlarga   bo‘linadi   va     o‘zlarining   o‘ynalishi
bo‘yicha     harakat   qilishi   mumkin.   Bir   –biriga   qarama-qarshi       harakat   qilib
uchrashishi    to‘p harakatining    muntazamligiga to‘siqlar qo‘yishga,  bir   himoyachi
zonasiga ikki hujumchining tasodifiy kirishiga  qulay sharoit  yaratadi. 
  Qo‘pincha   hujumning   “vosmerka”   variantida     bu   tamoyil     to‘la   yoritilgan.
Uning nomi  hujumchilar harakatining shaklidan  kelib chiqqan bo‘lib katta va kichik
“vosmerka” degan ikki turga ajratiladi.
O‘yinchilar   kombinatsiyasi   bir   –biriga   qarama   –qarshi   “skrest”   harakat   qilib
bog‘laydi.   Har   qachon   to‘p   uzatilganda   o‘yinchi   diagonal   bo‘ylab   maydon
burchagiga   ketadi   va   o‘zi   to‘p   uzatgan   joyiga   qaytadi.   Bu   bir   necha   marta
takrorlangandan   so‘ng   himoyachilar   o‘rganib   qoladi,     shundan   foydalangan
hujumchilar   to‘satdan   boshqa   sheriklarini   ham   jalb   qilgan   holda   hujum     shaklini
o‘zgartiradi va raqiblar mudofaasini vaqtincha sarosimaga soladi. 
Olti   metrli   chiziq   bo‘ylab,   burchak   va   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilarning   muntazam     harakat   qilishi,   himoyachilar   harakati   uchun   undan   ham
ko‘p qiyinchiliklar tug‘diradi. Ikki kichik “vosmerka” da  yoki ikki uchburchak  bilan
harakat   qilish   oddiy   o‘zaro   harakatni;   2-3   o‘yinchi   orasiga   to‘siq   qo‘yish   va   asosiy
to‘p   uzatishlarni   qo‘llash   yaxshi   natijaga   erishishga   imkon   beradi.   Harakat   qilishda
muhimi   bir   pozitsiyada     ikki   hujumchining   to‘xtab   qolmasligi;   to‘p   bilan   bo‘lgan
o‘yinchi esa himoyachilarning oldinga chiqishiga  majbur etuvchi hujum harakatlarini
ishlatishi kerak. 
Zonali     himoyaga   qarshi   hujumda   muhimi   himoyachilarga   noqulay   bo‘lgan
joylashtirishdan   foydalanishdir.   Shunday   qilib,   6-0   va   5-1   zonasiga   qarshi   kurashda
yaxshisi   ikki   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchi   bilan   xujum   qilish.   4-2   va   3-3
20 zonali   himoyaga   qarshi   kurashda   esa,   bir   o‘yinchi   chiziq   bo‘ylab   o‘ynasa     yaxshi
natija beradi. 
Pozitsion   hujum   muvaffaqiyatining   ohirgi   natijasi   o‘yinchilarning   o‘zaro
kelishib qilinadigan harakatiga, oldindan o‘rganganini qo‘llashiga va o‘yinda vujudga
keladigan holatlarni ijobiy hal qilishiga bog‘liq.
Himoyada   jamoa   harakatlarini   tashkil   etishda     3   tizimdan;   shaxsiy,   zonali   va
aralash  himoya tizimlaridan  foydalaniladi. 
Shaxsiy   himoya   qo‘l   to‘pi   o‘yinida   asosiy   himoya   qilish   tizimidir.   Shaxsiy
himoya   uch   variantdan   iborat:   butun   maydon   buylab,   maydonning   o‘ziga   qarashli
qismini va erkin to‘p tashlash zonasida.
Butun   maydon   bo‘ylab   shaxsiy   himoya   to‘pni   yo‘qotgandan   sung   darhol   uni
egallash uchun faol kurashishga mo‘ljallangan. Himoyachilar oldindan ma’lum yoki
uziga yaqin turgan o‘yinchilarni taqsimlab oladilar va ularni to‘p egallash hamda va
uzatish     imkonidan   maxrum   etish   uchun   ulardan   ajralmay   kuzatadi.   Hujumchilar
darvozaga yaqinlashgan sari himoyachilarning faollik darajasi ortadi.
Agar   raqib   jamoasi   o‘yinchilar   texnik   jihatidan   bo‘sh   yoki   hujum   qilishi   sust
bo‘lsa, o‘yin vaqtini ataylab cho‘zishga yoki himoya qiluvchi o‘yinchilar son jihatdan
ustunlikka   ega   bo‘lsa,   u   holda   butun   maydon   bo‘ylab   shaxsiy   himoya   qilishni
qo‘llashi maqsadga muvofiqdir.
Maydonning o‘ziga  qarashli qismida himoya harakatlarini bajarar ekan, jamoa
o‘z   darvozasi   tomon   chekinadi   va   maydonning   o‘rta     chizig‘i   yaqinida,   oldinga
taqsimlangan o‘yinchilarni tanlab oladi. To‘p egallagan o‘yinchi zich “Devor” bilan
pana qilinadi, boshqalarining to‘silishi esa, o‘yinchi bilan darvoza orasidagi masofaga
bog‘liq, u darvozabonga qancha yaqin bo‘lsa, shuncha zich pana qilinadi.
Hujumchilar   harakatini   maksimal   murakkablashtirish   uchun   himoyachilar
butun maydon bo‘ylab yoki erkin to‘p tashlash zonasida  xamma hujumchilarni zich
to‘sib   tursa,   qo‘llanilsa   yaxshi   natija   beradi.   To‘pni   burchakdan   o‘yinga   kiritishda
yoki   o‘yinning   oxirgi   minutlarida   jamoa   minimal   hisobda   yutqazayotgan   bo‘lsa,
pressing qo‘llash maqsadga  muvofiq bo‘ladi.
21 Zonali     himoya   tizimida   har   bir   himoyachining   harakat   qilish   zonasi
aniqlanadi, ya’ni uning zonasiga kirgan har bir hujumchini zich panohgoh bo‘lishga
harakat qiladi.
O‘yinchilar   himoyaga   qaytib   kelib,   o‘zlari   tanlagan   joylarini   egallaydi,   so‘ng
hujumchilarning   siljishi   va   to‘pning   almashtirilgan   joyi   tomon   harakat   qiladi.
Hujumchining   to‘p   bilan   qilgan   xar   qanday   harakatiga   shu   zonadagi   himoyachi
javobgardir.   Birmuncha   xavfli   bo‘lgan   10-12   m   masofadan   hujum   qiluvchi
hujumchiga unga yaqin bo‘lgan himoyachi chiqadi, boshqalar esa bo‘sh qolgan joyni
to‘ldiradi.
O‘yinchilarning himoyada joylashishining  bir  necha  variantlari  mavjud bo‘lib
asosan  ularning   beshtasi  markazda va qolgan ikkitasi  ularning orqasida.  U yoki  bu
variantni  tanlash  raqib  o‘yinchilarining  tarkibi  va   harakat   qilishlariga   bog‘liq.  Uzoq
masofadan   natijali   hujum   qiladigan   jamoaga   qarshi   ikki   chiziq   bo‘ylab   mudofaa
tashkil   etiladi-burchakdagi   va   chiziq   bo‘ylab   himoyachilarning   bir   –   ikki   qator
mudofaa   qilish   chizig‘ida   joylashish   usuli   qo‘llaniladi.   Keng   tarqalgan   zonada
himoya qilish tizimlari qatoriga 6 – 0, 5 – 1, 4 –2, 3 – 3 lar kiradi. 
Har   bir   variant   o‘zining   turiga   ega.   Shunday   qilib,   5   –   1   oldinga   chiqarilgan
o‘yinchi har xil usulda harakat qilishi mumkin; to‘p bilan bo‘lgan o‘yinchiga xujum
qilish,   bombardir   o‘yinchiga   qarshi   harakat   qilish   yoki   umumiy   xujumdan
chetlashtirish maqsadida markazdagi o‘yinchining, unga qarshi o‘ynashi.
Zonali himoyani qo‘llashda muximi darvozaga to‘p otishga xalaqit qilish bilan
cheklanmaydi,   balki   hujumchilarning   zonaga   kirishiga   yo‘l   qo‘ymaslik   va   ularni
erkin to‘p uzatish imkoniyatini murakkablashtirishdir. Zonali himoyada o‘yinchi xar
doim   harakatchan,   egiluvchan   va   shiddatkor   bo‘lishi   talab   etiladi.   Uning   qudrati,
shaxsiy   himoyaga  yaqinlashgan   sari  ortaveradi.   Raqiblarning  joylashishini  dastlabki
holatga qaytarish yoki xamma o‘yinchilarni zich panoxgoxda ushlashni  kuchaytirish
maqsadida shunday joylashtirishlar qo‘llaniladi. 
  Aralash   himoya   tizimida   shaxsiy   va   zonali   himoyaning     ijobiy   tomonlari
birlashtirildgan.   Ikki   asosiy   tamoyil   manfaati   aloxida   o‘yinchiga   qarshi   harakat   va
zonadagi mudofaani natijali qilishdir.
22 Bunday  himoya    quyidagi  variantlarga  bo‘linadi:  5+1,  4+2,  1+4+1.  bularning
anglatishicha,   o‘yinchilarning   bir   qismi   (birinchi   raqam)   zonani   ushlab   turadi.
Boshqalari esa,  (ikkinchi raqam) xujumchini  shaxsan himoya qiladi.
Variant   5+1   -   himoyachini     tashkil   etishda   ko‘p   uchraydigan   usuldir.   Bunda
o‘yinchilar 6 – 0 zonadagiga o‘xshab harakat qiladilar, o‘yinchilardan biri esa kuchli
hujumga qarshi shaxsiy himoyada o‘ynaydi.                               
Variant   1+4+1   raqiblar   jamoasi   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   bo‘lsa,   shunga
qarshi qo‘llaniladi va u o‘yinchini himoyachidan birga panohgoxlik qilish yuklanadi. 
Himoyada   muvaffaqiyatli   o‘ynash,     barcha   himoya   tizimlarini     to‘la
takomillashtirib   egallashga va  shaxsiy  himoyada  yaxshi  harakat qilishni   bilishga
asoslangan.  Keyinchalik zona variantlarining  birini qo‘llash va  undan so‘ng aralash
himoyaga o‘tish  hujum qilishida  raqiblar  oldiga murakkab vazifalar  qo‘yadi. 
1.3. Gandbol o‘yinida pozitsion hujum.
Jamoa   tez   yorib   o‘tish   hujumini   yakunlay   olmasa,     unda   hujumchilar   majburan
himoyachilarning uyushqoqlik bilan  tuzilgan himoyasiga qarshi  kurashmog‘i kerak.
Zamonaviy   sharoitda   himoyachilarning     hamjixatligi   bilan   tashkil   etilgan     tez   yorib
chiqish   nihoyatda   muxim,     chunki   hujumchilarning   to‘p   bilan   hujum   qilishlariga   1
min  dan ortiq vaqt berilmaydi. 
 Pozitsion hujumni qo‘llash  quyidagi holatlarda  o‘rinlidir:
– to‘pni  o‘yinga kiritish uchun ko‘p vaqt sarflansa; 
– o‘yin tezligi jihatidan raqiblarning ustunligi yaqqol sezilib tursa; 
– o‘yin   sur’atini   o‘zgartirish   zaruriyati   tug‘ilganda,   qayta   tiklanish   uchun
tanaffus qilishda; 
– o‘yinchilarni almashtirish kerak bo‘lsa;
                      Pozitsion   hujum   uch   bosqichdan     iborat;   boshlang‘ich   tayyorlovchi   va
yakunlovchi.   Birinchisida   o‘yinlarni     joy   –joyiga   qo‘yish   amalga   oshiriladi.
Vaqtincha son  jihatdan ustunlikka ega bo‘lish yoki hujum zonalaridan  birida qo‘lay
vaziyat     yaratish   uchun   to‘p   va   o‘yinchilarning   o‘rin   almashishi     ikkinchi   fazada
boshlanadi.   Oxirgi   fazada   esa   darvoza   olinishiga   erishiladi   yoki   kuchlar   qayta
23 tiklanib, hujumni davom ettirish   va hujumdan himoyaga o‘tish uchun qulay vaziyat
yuzaga keltiriladi. 
Pozitsion   hujumni   uyushtirish   uchun   jamoa   ikki   taktik   guruhga   bo‘linadi.
Birinchi   guruhchani   oldingi   qatorda   –   darvoza   maydonchasi   chizig‘i   yaqinida
ikkitasi   burchakdan   va   bir   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchilar   tashkil   etadi.
Ikkinchi qatorni markaziy va ikki yarim o‘rtaliqda  o‘ynaydigan o‘yinchilar egallaydi.
Birinchi   qatordagi  o‘yinchilar   zimmasiga  murakkab  vazifa  yuklangan  –ular  raqiblar
mudofaasi orasida harakat qiladilar. Shuning uchun  birinchi qator o‘yinchilari to‘pni
egallab, chalg‘itishlarni qo‘llab, himoyachini aldab o‘tib va to‘p otishga qulay vaziyat
yaratish   uchun   joy   tanlashni   bilishi   zarurdir.   Bu   o‘yinchilarning   o‘z   qatoridagi
sheriklari   bilan     hamkorlikda   o‘yin   pozitsiyalarini   vaqti   –vaqti     bilan   almashib
turishni bilishi maqsadga muvofiqdir. 
Ikkinchi   qator   o‘yinchilari   o‘yinni   tashkil   etish   bilan   bir   qatorda   hujumni
yakunlash     funksiyasini   ham   bajaradi.   Shuning   uchun   ular   yuqori   tayyorgarlik
darajasiga, ham texnikada ham taktikada yuksak malakaga erishmog‘i kerak.
Birinchi   va   ikkinchi   qatorda   o‘ng   tomondan   chap   qo‘l   bilan,   chap   tomondan
esa o‘ng qo‘l bilan to‘p otadigan  o‘yinchilarning o‘ynashi  raqib darvozasiga unumli
hujum uyushtirishga imkoniyat beradi.
  Pozitsion   hujumning   har   hil   variantlarida   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilar soni o‘zgarishi mumkin. Pozitsion hujumda o‘yinchilarning 3-3 yoki 4-2
bo‘lib   chiziq   bo‘ylab   joylashishi   ko‘p   tarqalgandir.     Pozitsion   hujumda   yana
boshqacha  joylashishlari mavjud.
Joylashish   variantini   tanlash   ularning   imkoniyatiga   va   raqiblar   himoya
tizimining tuzilishiga bog‘liq. Pozitsion hujumda hujumchilar orasidagi o‘zaro asosiy
taktik   harakatlar   joylashish   variantiga   bog‘liq   bo‘lmaydi.   Ikki   o‘yinchi   orasidagi
“qaytar   va   chiq”,   “aldamchi   hujum”,   “joy   almashtirish”,   “to‘siq”   singari   oddiy
harakatlar boshqalariga nisbatan ko‘proq ishlatiladi.
“Qaytar   va   chiq”   –bu   eng   oddiy   taktik   kombinatsiya.   U   o‘yinchining   to‘pga
peshvoz   chiqib   uni   bo‘sh   joyga   uzatishi   va   yana   o‘ziga   qaytarib   olishidan   iborat
24 bo‘ladi. Bunday holatda himoyachiga tasodifan kirishni boshlagan o‘yinchining tezlik
jihatdan ustunligi yaxshi natija beradi. 
“Aldamchi   hujum”   –bu   o‘zaro   harakat   bo‘lib   hujumchining   to‘p   bilan   ikki
himoyachi   orasidan   o‘tib,   uni   otmoqchi   bo‘lganda   himoyachilarni   shu   hujumchi
yo‘lini  to‘sish  uchun oldinga chiqishga majbur  etishda  va ishontirishda qo‘llaniladi.
Bunday   hollardan   so‘ng   boshqa   hujumchilar   uchun   ochilgan   “yo‘lakcha”da   erkin
harakat qilish imkoniyati yaratiladi.
“Joy   almashtirish”   –   o‘zaro   harakatda   bo‘lgan   o‘yinchilardan   birini
himoyachilardan yashirincha  ozod  etish  uchun qo‘llaniladi. To‘p egallagan  o‘yinchi
sherigi tomon harakat qiladi va to‘pni orqadagi bo‘sh joyga o‘tgan sherigiga uzatadi.
Hujumchilarning   o‘zaro   harakatida   to‘siq   qo‘yish   aloxida   ahamiyatga   ega.
Uning   yordamida   himoyachilar   qarshiligini   bartaraf   etish,   zonaga   kirayotgan
hujumchining   ta’qib   qilinishiga   halaqit   berish   mumkin.   To‘siq   qo‘yishning   turlari
quyidagilar:   joyda   turib   va   harakatda,   tashqaridan   va   ichkaridan.   Bulardan
boshqalarga qaraganda birinchi qatordagi hujumchilar samarali foydalanadilar.
Pozitsion   hujumda   jamoa   harakatlarini   tashkil   etishda   chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchi  orqali   hujum   qilish   yetakchi  o‘rinni  egallaydi.  Chiziq   bo‘ylab
o‘ynaydigan   o‘yinchilar   soni   har-   xil   bo‘lishi   mumkin.(1-2)va   ularning   o‘yindagi
asosiy   o‘rni   markazda,   darvoza   qarshisidadir.   Ammo   u   yon   tarafga   chiziq   bo‘ylab
harakat   qilishi,   oldinga   erkin   to‘p   tashlash   chizig‘iga   chiqishi   va   to‘pni   o‘yinga
kiritishda ishtirok etishi mumkin.      
Chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchining   asosiy   vazifasi   to‘pni   egallab,   uni
darvozaga otishdir. Buning uchun u hamisha xiyla ishlatib holi joyga ochilishga, to‘p
otish uchun kuchli qo‘lini bo‘shatishga harakat qiladi.
Keyingi harakatlari uning himoyachidan qutilishini va orqa bilan turgan holda
uni chalg‘itib, har qaysi tomonga aldab ketishini ta’minlaydi; chiziq bo‘ylab o‘yinchi
o‘zi to‘siq qo‘yishi va to‘p uzatishda sheriklariga yordam qilishni bilishi shart.
Umuman, oldinga qo‘yilgan vazifani amalga oshirish uchun hujumchilar keng
joylashishi va butun maydon bo‘ylab xujum qilishi, to‘siq qo‘yishi, burchak va uzoq
masofadan to‘p otishni bajara olishi kerak . Chiziq bo‘ylab o‘ynaydigan o‘yinchi holi
25 joyga kirib “ochilsa” va darvoza maydoniga sakrab kirsa , u holda unga darxol to‘p
uzatiladi.
Bir   necha   o‘yinchilar   chiziq   bo‘ylab   xujum   qilishganda   ularning   vazifasi
chegaralangan   bo‘ladi:   biri   xamisha   darvozaga   xavf   tug‘diradi,   boshqalari   esa
ko‘pincha sheriklariga yordam qiladi. 
Joy   almashishga   kelishib     hujum   qilish   samarali   usuldir.   Buning   uchun
hujumchilar o‘yining har bir vaziyatida muvaffaqiyatli o‘ynay olishi,   to‘pni uzatish
va   uning rivojlanish yo‘lini    oldindan ko‘ra bilishi  shart.   Joy almashishga  kelishib
hujum qilishni,   himoyaning har qanday tizimiga   qarshi qo‘llash mumkin.     Bunday
hujum usullarida ko‘p tarqalgan  variantlar: “vosmerka”,  “ikki burchak” hisoblanadi.
  Bu variantlarga bir necha   o‘yinchilar harakatining   uchrashuv tamoyili   asos
bo‘lgan   (3-6).   Bunda   hujumchilar     guruhlarga   bo‘linadi   va     o‘zlarining   o‘ynalishi
bo‘yicha     harakat   qilishi   mumkin.   Bir   –biriga   qarama-qarshi       harakat   qilib
uchrashishi    to‘p harakatining    muntazamligiga to‘siqlar qo‘yishga,  bir   himoyachi
zonasiga ikki hujumchining tasodifiy kirishiga  qulay sharoit  yaratadi. 
  Qo‘pincha   hujumning   “vosmerka”   variantida     bu   tamoyil     to‘la   yoritilgan.
Uning nomi  hujumchilar harakatining shaklidan  kelib chiqqan bo‘lib katta va kichik
“vosmerka” degan ikki turga ajratiladi.
O‘yinchilar   kombinatsiyasi   bir   –biriga   qarama   –qarshi   “skrest”   harakat   qilib
bog‘laydi.   Har   qachon   to‘p   uzatilganda   o‘yinchi   diagonal   bo‘ylab   maydon
burchagiga   ketadi   va   o‘zi   to‘p   uzatgan   joyiga   qaytadi.   Bu   bir   necha   marta
takrorlangandan   so‘ng   himoyachilar   o‘rganib   qoladi,     shundan   foydalangan
hujumchilar   to‘satdan   boshqa   sheriklarini   ham   jalb   qilgan   holda   hujum     shaklini
o‘zgartiradi va raqiblar mudofaasini vaqtincha sarosimaga soladi. 
Olti   metrli   chiziq   bo‘ylab,   burchak   va   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan
o‘yinchilarning   muntazam     harakat   qilishi,   himoyachilar   harakati   uchun   undan   ham
ko‘p qiyinchiliklar tug‘diradi. Ikki kichik “vosmerka” da  yoki ikki uchburchak  bilan
harakat   qilish   oddiy   o‘zaro   harakatni;   2-3   o‘yinchi   orasiga   to‘siq   qo‘yish   va   asosiy
to‘p   uzatishlarni   qo‘llash   yaxshi   natijaga   erishishga   imkon   beradi.   Harakat   qilishda
muhimi   bir   pozitsiyada     ikki   hujumchining   to‘xtab   qolmasligi;   to‘p   bilan   bo‘lgan
26 o‘yinchi esa himoyachilarning oldinga chiqishiga  majbur etuvchi hujum harakatlarini
ishlatishi kerak. 
Zonali     himoyaga   qarshi   hujumda   muhimi   himoyachilarga   noqulay   bo‘lgan
joylashtirishdan   foydalanishdir.   Shunday   qilib,   6-0   va   5-1   zonasiga   qarshi   kurashda
yaxshisi   ikki   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   o‘yinchi   bilan   xujum   qilish.   4-2   va   3-3
zonali   himoyaga   qarshi   kurashda   esa,   bir   o‘yinchi   chiziq   bo‘ylab   o‘ynasa     yaxshi
natija beradi. 
Pozitsion   hujum   muvaffaqiyatining   ohirgi   natijasi   o‘yinchilarning   o‘zaro
kelishib qilinadigan harakatiga, oldindan o‘rganganini qo‘llashiga va o‘yinda vujudga
keladigan holatlarni ijobiy hal qilishiga bog‘liq.
         II . Bob. Gandbol o‘yinida himoya taktikasi.
2.1. Himoyada o‘ynashning umumjamoa usuli.
Himoyada   o‘ynashning   umumjamoa   usuli     shaxsiy,   hududiy   va   aralash
bo‘lishi   mumkin.   Biroq   qisman   bo‘lsa   ham   boshqa   usul   elementlaridan
foydalanmasdan   birgina   usulda   o‘ynayverish   xato   bo‘ladi,   chunki   bu   hol   himoya
taktikasini   qashshoqlashtirib   qo‘yadi.   Himoyada   o‘ynash     usullarini
himoyachilarning shaxsiy xislatlari va imkoniyatlarini hisobga olib tanlash kerak. 
  Mudofaa   qilayotgan   jamoa   harakatlarining     hammasi     hujum     qilayotganlar
harakatiga   javob     tariqasida   bo‘lib,   raqiblar   taktikasining     hususiyatlariga   qarab
27 uyushtiriladi.     Mudofaaning   yaxshi   uyushtirilganligi     jamoaga     hujum   harakatlarini
ham  muvoffaqiyatli bajarish imkoniyatini beradi. 
Himoyaning   asosiy   maqsadi     raqiblarning     darvozaga     to‘pni     aniq   otishi
imkoniyatini  kamaytirishdir  bunda asosiy vazifalar  quyidagilardan iborat bo‘ladi: 
1)qisqa vaqt ichida raqiblardan  to‘pni olib qo‘yish;
2)hujumda ishtirok etuvchi guruh o‘yinchilari  orasidagi o‘rganilgan aloqalarni
buzish;
3) darvozaga  to‘p otishlarga  qarshilik ko‘rsatish. 
4)   o‘z   darvozasi   oldida   to‘p   uchun   kurashish   va   to‘p   egallagandan   so‘ng
hujumni tashkil qilish.
Himoyada o‘ynash usullari hilma- hil bo‘lib, asosan darvozani mudofaa qilish,
to‘pni qo‘lga kiritish uchun faol kurashishni    nazarda tutadi. Himoyadagi o‘yin ham
hujumdagi singari  shaxsiy,  guruh  va  jamoa harakatlaridan iborat. 
Himoyada   jamoa   harakatlarini   tashkil   etishda     3   tizimdan;   shaxsiy,   zonali   va
aralash  himoya tizimlaridan  foydalaniladi.  5
Shaxsiy himoya .  Bu qo‘l to‘pi o‘yinida asosiy himoya qilish tizimidir. Shaxsiy
himoya   uch   variantdan   iborat:   butun   maydon   buylab,   maydonning   o‘ziga   qarashli
qismini va erkin to‘p tashlash zonasida.
Butun   maydon   bo‘ylab   shaxsiy   himoya   to‘pni   yo‘qotgandan   sung   darhol   uni
egallash uchun faol kurashishga mo‘ljallangan. Himoyachilar oldindan ma’lum yoki
uziga yaqin turgan o‘yinchilarni taqsimlab oladilar va ularni to‘p egallash hamda va
uzatish     imkonidan   maxrum   etish   uchun   ulardan   ajralmay   kuzatadi.   Hujumchilar
darvozaga yaqinlashgan sari himoyachilarning faollik darajasi ortadi.
Agar   raqib   jamoasi   o‘yinchilar   texnik   jihatidan   bo‘sh   yoki   hujum   qilishi   sust
bo‘lsa, o‘yin vaqtini ataylab cho‘zishga yoki himoya qiluvchi o‘yinchilar son jihatdan
ustunlikka   ega   bo‘lsa,   u   holda   butun   maydon   bo‘ylab   shaxsiy   himoya   qilishni
qo‘llashi maqsadga muvofiqdir.
Maydonning o‘ziga  qarashli qismida himoya harakatlarini bajarar ekan, jamoa
o‘z   darvozasi   tomon   chekinadi   va   maydonning   o‘rta     chizig‘i   yaqinida,   oldinga
5
  A.D. Novikov Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – T.1975
28 taqsimlangan o‘yinchilarni tanlab oladi. To‘p egallagan o‘yinchi zich “Devor” bilan
pana qilinadi, boshqalarining to‘silishi esa, o‘yinchi bilan darvoza orasidagi masofaga
bog‘liq, u darvozabonga qancha yaqin bo‘lsa, shuncha zich pana qilinadi.
Hujumchilar   harakatini   maksimal   murakkablashtirish   uchun   himoyachilar
butun maydon bo‘ylab yoki erkin to‘p tashlash zonasida  xamma hujumchilarni zich
to‘sib   tursa,   qo‘llanilsa   yaxshi   natija   beradi.   To‘pni   burchakdan   o‘yinga   kiritishda
yoki   o‘yinning   oxirgi   minutlarida   jamoa   minimal   hisobda   yutqazayotgan   bo‘lsa,
pressing qo‘llash maqsadga  muvofiq bo‘ladi.
Zonali     himoya.   Bu   tizimda   har   bir   himoyachining   harakat   qilish   zonasi
aniqlanadi, ya’ni uning zonasiga kirgan har bir hujumchini zich panohgoh bo‘lishga
harakat qiladi.
O‘yinchilar   himoyaga   qaytib   kelib,   o‘zlari   tanlagan   joylarini   egallaydi,   so‘ng
hujumchilarning   siljishi   va   to‘pning   almashtirilgan   joyi   tomon   harakat   qiladi.
Hujumchining   to‘p   bilan   qilgan   xar   qanday   harakatiga   shu   zonadagi   himoyachi
javobgardir.   Birmuncha   xavfli   bo‘lgan   10-12   m   masofadan   hujum   qiluvchi
hujumchiga unga yaqin bo‘lgan himoyachi chiqadi, boshqalar esa bo‘sh qolgan joyni
to‘ldiradi.
O‘yinchilarning himoyada joylashishining  bir  necha  variantlari  mavjud bo‘lib
asosan  ularning   beshtasi  markazda va qolgan ikkitasi  ularning orqasida.  U yoki  bu
variantni  tanlash  raqib  o‘yinchilarining  tarkibi  va   harakat   qilishlariga   bog‘liq.  Uzoq
masofadan   natijali   hujum   qiladigan   jamoaga   qarshi   ikki   chiziq   bo‘ylab   mudofaa
tashkil   etiladi-burchakdagi   va   chiziq   bo‘ylab   himoyachilarning   bir   –   ikki   qator
mudofaa   qilish   chizig‘ida   joylashish   usuli   qo‘llaniladi.   Keng   tarqalgan   zonada
himoya qilish tizimlari qatoriga 6 – 0, 5 – 1, 4 –2, 3 – 3 lar kiradi. 
Har   bir   variant   o‘zining   turiga   ega.   Shunday   qilib,   5   –   1   oldinga   chiqarilgan
o‘yinchi har xil usulda harakat qilishi mumkin; to‘p bilan bo‘lgan o‘yinchiga xujum
qilish,   bombardir   o‘yinchiga   qarshi   harakat   qilish   yoki   umumiy   xujumdan
chetlashtirish maqsadida markazdagi o‘yinchining, unga qarshi o‘ynashi.
Zonali himoyani qo‘llashda muximi darvozaga to‘p otishga xalaqit qilish bilan
cheklanmaydi,   balki   hujumchilarning   zonaga   kirishiga   yo‘l   qo‘ymaslik   va   ularni
29 erkin to‘p uzatish imkoniyatini murakkablashtirishdir. Zonali himoyada o‘yinchi xar
doim   harakatchan,   egiluvchan   va   shiddatkor   bo‘lishi   talab   etiladi.   Uning   qudrati,
shaxsiy   himoyaga  yaqinlashgan   sari  ortaveradi.   Raqiblarning  joylashishini  dastlabki
holatga qaytarish yoki xamma o‘yinchilarni zich panoxgoxda ushlashni  kuchaytirish
maqsadida shunday joylashtirishlar qo‘llaniladi. 
  Aralash  himoya.   Bu  tizimda  shaxsiy  va  zonali   himoyaning     ijobiy  tomonlari
birlashtirildgan.   Ikki   asosiy   tamoyil   manfaati   aloxida   o‘yinchiga   qarshi   harakat   va
zonadagi mudofaani natijali qilishdir.
Bunday  himoya    quyidagi  variantlarga  bo‘linadi:  5+1,  4+2,  1+4+1.  bularning
anglatishicha,   o‘yinchilarning   bir   qismi   (birinchi   raqam)   zonani   ushlab   turadi.
Boshqalari esa,  (ikkinchi raqam) xujumchini  shaxsan himoya qiladi.
Variant   5+1   -   himoyachini     tashkil   etishda   ko‘p   uchraydigan   usuldir.   Bunda
o‘yinchilar 6 – 0 zonadagiga o‘xshab harakat qiladilar, o‘yinchilardan biri esa kuchli
hujumga qarshi shaxsiy himoyada o‘ynaydi.                               
Variant   1+4+1   raqiblar   jamoasi   chiziq   bo‘ylab   o‘ynaydigan   bo‘lsa,   shunga
qarshi qo‘llaniladi va u o‘yinchini himoyachidan birga panohgoxlik qilish yuklanadi. 
Himoyada   muvaffaqiyatli   o‘ynash,     barcha   himoya   tizimlarini     to‘la
takomillashtirib   egallashga va  shaxsiy  himoyada  yaxshi  harakat qilishni   bilishga
asoslangan.  Keyinchalik zona variantlarining  birini qo‘llash va  undan so‘ng aralash
himoyaga o‘tish  hujum qilishida  raqiblar  oldiga murakkab vazifalar  qo‘yadi. 
Himoyachilarning   guruh   bo‘lib   harakat   qilishi   –jamoa     o‘yinining   asosidir.
To‘siqlarga   qarshi   harakat     qilishda,     to‘p   bilan   o‘tishga     to‘p   otishga     qarshi
kurashda,     raqiblar   son   jihatidan   ustunlikka   ega   bo‘lganda     shunday   harakatlarni
qo‘llash zarurdir. 
Himoyachilar asosan uch holatda harakat qilishga tayyor bo‘lishlari kerak: son
jihatdan   teng   bo‘lganda   (2x2,   3x3   va   yana   boshqalar),   hujumchilar   son   jihatdan
ustunlikka  ega bo‘lganda (2x1, 3x2 va yana boshqalar). 
Son   jixatdan   teng   bo‘lish   raqiblarning   pozitsiyada   hujum   qilishida   uchraydi;
himoyachilar   hujumni     “straxov”   ka   qilish   harakatiga   qarshi,   qo‘shilish,   guruhli
to‘siq, sirg‘anib o‘tish va darvozabon bilan o‘zaro harakatda qo‘llaniladi.
30 “Straxovka”   to‘p   egallagan   hujumchilarga   qarshi   qo‘llaniladi,   himoyachilar
hujumining     xavfliroq     bo‘lgan   tomoniga   siljishadi   va   bo‘sh     bo‘lib   qolgan   zonani
yopishadi.   Agar   himoyachi   to‘p   bilan   bo‘lgan   o‘yichini   to‘xtatish   uchun   chiqsa,   u
holda uning joyini unga yaqin bo‘lgan  boshqa himoyachi egallaydi. 
O‘tish   –   to‘siq   yordamida   harakat     qilib   yoki   aldab   o‘tib,   to‘p   otish
pozitsiyasiga   chiqmoqchi   bo‘lgan   hujumchilarni   doimo   nazorat   qilishni   saqlovchi
asosiy   usul   bo‘lib   hisoblanadi.   U   hujumchilarning   joy   almashinishidan   iboratdir.
Bunday joy almashtirishlar  bir  marta bo‘lishi  mumkin, unda panoxgogidan  qutilgan
o‘yinchini   himoyachilardan   biri   oladi   yoki   o‘rin   almashinishda   ikki   o‘yinchi
qatnashsa,   unda   ikki   o‘zaro   harakat   qiluvchi   himoyachilar   vasiylik   qiluvchi
o‘yinchilarni almashtiradi.  6
To‘siq   yordamida   qutilib,   zonaga   kirmoqchi   bo‘lgan   o‘yinchini   zich
ushlaganda   sirg‘anib   kirish   qo‘llaniladi.   Uning   kirishiga   yo‘l   qo‘ymaslik   uchun,
himoyachi uni yaqin masofada kuzatishi  kerak. Buning uchun o‘yinchi panoxgoxlik
qiluvchi   sherigi   to‘siq   sifatida   foydalanishi   uchun   orqaga   chekinadi   va   harakat
qiluvchi himoyachini oldinga o‘tkazadi.
Gurux bo‘lib to‘siq qo‘yish to‘p otuvchi hujumchiga qarshi xujum qilgan 
holatlarda ishlatiladi va uni bir – biriga yaqin joylashgan ikki-uch himoyachi amalga 
oshiradi.  
Darvozabon   bilan   o‘zaro   harakat   to‘siq     qo‘yuvchi     himoyachilar   bilan
darvozabonning kelishib qilgan harakatlaridan iboratdir. Bunday  holatda o‘yinchilar
harakati   oldindan   o‘zaro   bo‘lishilgan   vazifa   shartini     xisobga   olib   ximoyachi   oxirgi
pozitsiyani egallaydi. Ko‘pincha to‘siq qo‘yuvchi ximoyachilarga darvozaning ularga
yaqin burchagini berkitish yuklanadi.
Raqiblar son jihatdan ustunlikka ega bolib qolgan holatda, himoyachilar avval
xujumning   rivojlanishini   to‘xtatishga   harakat   qilishlari   kerak   .   Ikki   himoyachi     uch
xujumchiga   qarshi kurashda quyidagicha ish tutmog‘i lozim. Agar to‘p burchakdagi
xujumchiga   bo‘lsa,   unga   yaqin   himoyachilardan   biri   xujum   qiladi,   ikkinchisi   esa
qolgan ikki xujumchiga baravar bo‘lgan oraliqdagi  pozitsiyani egallaydi.
6
  A.D. Novikov Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – T.1975
31 Agar jamoa son jixatdan kamchilikni tashkil qilsa (5x6), u holda himoyachilar
to‘p   bilan   hujum   qilayotgan   tomonga   zichlashishi   tufayli   qarama   –   qarshi   tomonda
bo‘sh   o‘yinchi qoldirishga imkon yaratadi. Demak, son jixatdan kamchilikni tashkil
qilish   himoyachilarni to‘p yo‘nalishi tomon siljishga majbur etadi. O‘yin davomida
son   jixatdan   ustunlik   holatidan     to‘g‘ri   foydalanish   zarurdir.   Agar   jamoada   olti
himoyachi   besh   xujumchiga   qarshi   o‘ynasa,   u   holda   bo‘sh   qolgan   himoyachi
markazda   darvoza   qarshisiga   joylashadi   va     boshqalarni   “straxovka”   qiladi     yoki
raqiblardan to‘pni olib qo‘yishga intiladi.
O‘yinning   ayrim xollarida to‘p bilan bo‘lgan o‘yinchini ikki himoyachi bilan
hujum qilishini qo‘llash mumkin. 
Individual   (shaxsiy)   harakat     joy   tanlash   uchun   to‘p   bilan   va   to‘psiz
hujumchiga qarshi kurashda mo‘ljallangan.
Joy   tanlash   –   himoyada   muvaffaqiyatli   harakat   qilishning   muxim   holatidir.
Hujumning   rivojlanishini     diqqat   bilan   kuzatib,   to‘p   egallagan   hujumchiga   yaqin
bo‘lish   niyatida   himoyachi   muntazam   joy   almashtiradi     va     ayni   vaqtda   vasiylik
qilgan o‘yinchisini nazorat qilishda davom etadi. Buning uchun himoyachi maqsadga
muvofiq  usulda harakat qilishni tanlagani ma’qul.
To‘pni olib qo‘yish – qarshi hujum muvaffaqiyatining asosidir. Shuning uchun
hiomyachi hamisha to‘pni egallashga harakat qilishi kerak. Buning uchun u darvozani
himoya   qiluvchi   o‘yinchilar   orasida   va   shu   bilan   to‘p     uzatish   imkoniyati   bo‘lgan
chiziq   yaqinida   joylashishi   kerak.   Ba’zi   hollarda   oldinga   chiqishi   va   to‘p   uzatish
yo‘nalishini to‘la berkita  olgani maqsadga muvofiqdir.
To‘p   egallashga   chiqmoqchi   bo‘lgan   o‘yinchining   yo‘nalishini   gavda   bilan
to‘sib,   unga   halaqit   qilishi   mumin.   To‘p   egallagan     o‘yinchi   mo‘ljalga   olish
imkoniyatidan   va   to‘p     uzatishga   qulay   usuldan   foydalanishidan   mahrum     etish,
to‘pni   otish   yoki   yerga   urib   olib   yura   olmasligi   uchun   unga   hujum     qilish
zarurdir.To‘p   bilan   bo‘lgan   o‘yinchini   yon   chiziq     tomon   yoki   uning   kuchsiz   qo‘li
tarafiga siqib chiqarish maqsadiga muvofiq bo‘ladi. To‘p bilan to‘xtatgan o‘yinchiga
darxol   uning   kuchli   qo‘li   tomonidagi   yelkasiga   qo‘l   qo‘yib,   hujum   qilish   zarurdir.
32 Bombardir   o‘yinchlarni   darvozaga     yaqinlashtirmasdan,   uzoqroq     masofaga     chiqib
kutib  olish  ijobiy  natija  beradi ( to‘qqiz metrlik chiziq oldida). 
To‘p otuvchi o‘yinchiga qarshi hiomyachi to‘siq qo‘yishni ishlatishi  shart. Shu
bilan   birga,   qo‘shimcha   to‘siq   qo‘yishni   tashkil   etish   uchun,   unga   yaqin   turgan
sherigi yordamga  kelishi kerak.
Himoyachi   darvoza   bilan   to‘p   otayotgan   o‘yinchining     zarba   beruvchi   qo‘li
orasiga   joylashib,   u   to‘p   otayotgan   tomondagi   darvozani   burchagini   to‘sadi.   Bu
darvozaning yaqin va uzoq  burchaklari bo‘lishi mumkin. To‘p, to‘siq qo‘yuvchining
qo‘li   va   darvoza   markazi   hayolan   chiziqlar   bilan   biriktirilib,   utmas   burchak   hosil
qilinadi.   Burchakning   yo‘nalishi,   darvozaning   qaysi   tarafini   himoya   qilishi
kerakligini ko‘rsatadi.
Ayniqsa,   chalg‘itishlardan   foydalaniladigan   o‘yinchiga   qarshi   ehtiyotkorlik
bilan   harakat   qilish   kerak.Muayyan     sharoitda   hujumchiga   qaysi   harakat   qulay
bo‘lishini   oldindan   belgilab   olishi   va   aldamchi   harakatga   ahamiyat   bermasdan,
diqqat – e’tiborini asosiy   xavf keladigan joyga qaratish kerak . F aqat hujumchining
to‘p otmoqchi bo‘lgan qo‘li  tarafga siljish maqsadga muvofiqdir.
Agar himoyachi aldamchi harakat qilib hujumchini shoshilinch chora ko‘rishga
majbur   etsa,   u   holda   hujumning   yakuni   himoyachilar     foydasiga   hal   bo‘ladi.
Himoyachining   vazifasi   –   hujumchilarni   kam   foyda     keltiraligan     harakat   qilishga
majbur etishdir.
2.2. Gandbol o‘yinida darvozabon o‘yini texnikasi va taktikasi.
Darvozabon   jamoada   eng   qiyin   va   mas’ul   vazifani   bajaradi.   Uning   harakati
faqat darvozabonning xavfsizligini  emas, balki hujumning natijasini  ham belgilaydi.
Darvozabon   uchun   muhimi   –     avvalo   bo‘yi   (180-190   sm),   tezlik   reaksiyasi,
mo‘ljallay   olish,   chaqqonlik,   kuch,   chidamlilik   kabi   sifatlardir.   Darvozabonning
dastlabki   o‘yin   texnikasiga:   turish,   siljish,   chalg‘itishlar,   to‘pni   qo‘l,   oyoq,   gavda
bilan qaytarish va to‘pni uzatishlar kiradi. 
Darvozabon  texnik  usullarining  muvaffaqiyatli  bajarilishi  ko‘p  jihatdan  uning
harakatga   qanchalik   tayyor   ekanligi   belgilanadi.   Darvozabonning   dastlabki   holatni
to‘g‘ri tanlay bilishi uning harakatga tayyor ekanligi omillaridandir.
33 Turish.   Darvozabon   harakatdagi   to‘pning   vaziyatiga   bog‘liq   ravishda   har   xil
holatda   turishi   mumkin.   Darvozada   turishning   asosan   2   turi   mavjud:   darvoza
o‘rtasida va darvoza ustunlari yonida. Darvoza o‘rtasida asosiy holatda turib harakat
qilish   qulaydir:   oyoqlar   yelka   kengligida,   sal   bukilgan   gavda   og‘irligi   ikki   oyoqqa
baravar   bo‘lingan,   gavdaning   yuqori   qismi   ozgina   oldinga   egilgan,   qo‘llarning
kaftlari oldinga qaratilgan holda sal bukilib yon tomonga uzatilgan, kaftlar balandligi
taxminan yelka balandligiga teng yoki undan ham balandroq bo‘lishi mumkin.
Agar hujumchi to‘p otishni burchakdan bajarayotgan bo‘lsa, unda darvozabon
darvoza   ustuni   yonida   turib   (oyoqlar   oralig‘i   15-20   sm),   darvozaga   yaqin   bo‘lgan
qo‘lini yuqoriga ko‘tarib tirsak bo‘g‘ini salgina bukilgan bo‘ladi, shunda darvozaning
yuqori   burchagini   yopadi;   ikkinchi   qo‘li   yon   tomonga   uzatilgan,   gavda   og‘irligi
darvozaga   yaqin     turgan   oyoqqa   o‘tkazilgan.   Ana   shunday   holatda   darvozabon
bevosita to‘pni qaytaradi yoki tez-tez oldinga chiqadi.
Siljish .   Darvozabon joyini asosan yon tomonga qadam qo‘yib o‘zgartiradi. Bu
uning   o‘z   yo‘nalishini   tez-tez   almashtirishiga   va   to‘pni   qaytarish   uchun   tayyor
bo‘lishiga imkoniyat yaratadi. 7
Darvozabon   to‘pni   olib   qo‘yishni,   sapchigan   to‘pni   egallab,   uni   o‘yinga
kiritishni,   raqiblar   tomonidan   tez   yorib   o‘tishni   ta’minlovchi   to‘pni   egallashini,
oldinga va orqaga tez harakat qilishni, keskin start olishni bilishi shart.
Darvozabon hamla qilish harakatlaridan va oyoqlarni bir chiziq bo‘ylab yozib
o‘tirish (shpagat)  holatidan tez-tez foydalanishga to‘g‘ri  keladi, shuning uchun u bu
harakatlarni   har   tomonga   bemalol   bajarishni   bilishi   juda   zarur.   Uning   har   xil
sakrashlarni   bajarishi   o‘yinda   alohida   ahamiyatga   ega.   Darvozabonning   to‘p
otayotgan   o‘yinchiga   peshvoz   chiqishi   va   sakrashi   –   darvoza   qo‘riqlashning
murakkab   usullari   qatoridan   o‘rin   olgan.   Darvozaning   nishonga   olingan   burchagini
kamaytirish   uchun   darvozabon   yuqoriga   yoki   uzunlikka   sakrab   darvozaga
yo‘naltirilgan   to‘pning   yo‘lini   to‘sishga   harakat   qiladi.   Odatda,   darvozabon
sakraganda   to‘pning   yo‘nalish   yo‘lini   ko‘proq   kamaytirish   uchun   oyoq   va   qo‘llarni
yon   tomonga   yoyadi.   Darvozabon   raqiblar   bilan   to‘p   uchun   kurashda   ko‘pincha
7
  A.D. Novikov Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – T.1975
34 aldash harakatlarini ishlatadi. Chalg‘itish maqsadida bir tomonga egilib, keyin boshqa
tomonni   to‘sadi,   tez-tez   yolg‘on  chiqishlarni  qo‘llaydi.  Bunday  holatlarda  hujumchi
to‘pni darvozabon ustidan oshirib tashlaydi, lekin bunday bo‘lishini oldindan kutgan
darvozabon darhol orqaga qaytib, to‘p yo‘lini to‘sishga ulguradi.
To‘pni ilish   darvozabon  o‘yin texnikasining eng muhim elementlaridan biridir.
Kuchli otilgan to‘pni   ilish imkoni yo‘q bo‘lsa ham, uni qaytargandan so‘ng egallab
olish muhimroqdir, chunki qarshi   hujumga o‘tish boshlanishi  kerak, shuning uchun
darvozabon to‘pni ilib olgani ma’qul. Lekin eng yaxshi yo‘li –to‘pni ikki qo‘llab ilib
olish. 
To‘pni   ushlash   darvozabon    harakatlaridagi   asosiy   o‘rinni   egallaydi.   Muhimi,
otilgan to‘pni “amortizatsiya” qilib ushlay bilish kerak. Buning uchun to‘p urilganda,
qo‘l   kaft     va   barmoqlarini     ozgina   orqaga     yuborish   maqsadga   muvofiqdir.   Yaqin
masofadan  sapchib kelgan  to‘pni  darvozabon  ushlab olmog‘i lozim.  
To‘pni qaytarishda, ushlab olishda darvozabon bir yoki ikkala qo‘lni ishlatishi,
baravariga oyoq va qo‘l, yoki gavda bilan ham to‘pni qaytarishi mumkin.
Yuqoridan   kelayotgan   to‘pni   darvozabon  bir   yoki   ikki   qo‘llab  ushlaydi.   Agar
to‘p   qaysi   tarafdan   kelayotgan   bo‘lsa,   unda   darvozabon   to‘p   kiritish   burchagini
kamaytirish   uchun   shu   tarafga   yoki   oldinga   bir   qadam   tashlaydi   yoxud   sakraydi   va
to‘pni ushlashni o‘sha tomondagi qo‘l barmoqlari yoki kafti bilan bajaradi. Ba’zan bu
usul sakrab yiqilgan holda ham bajariladi, lekin bu maqsadga muvofiq emas, chunki
bunday usulni  bajarishga  ko‘p vaqti   sarflanadi, oqibatda,  to‘pni   qaytargandan  so‘ng
darvozabon   o‘zinining   mo‘ljalini   yo‘qotadi.   Bunday   harakatlarni   bajarishda
muvozanat yo‘qotishga kam vaqt sarflab, asosiy holatda turishni saqlagan ma’qul.
Darvozaning   pastki   qismiga   otilgan   to‘p   oyoq   bilan   qaytariladi.   To‘p
kelayotgan   tomon   aniqlanib   darvozabon   shu   tomonga   oyoq   kaftlarini   to‘g‘rilab,
maydonga yaqin keng qadamga hamla qilishga intiladi. Bunda son va boldir orasidagi
burchak 90 0 
ni tashkil etadi. Shu tarafga oyoq bilan birga ehtiyotdan o‘sha tomondagi
qo‘l ham cho‘ziladi: boshqa qo‘l esa muvozanat saqlash uchun yuqoriga ko‘tariladi.
Hamla   qilish   oxirida   oyoq   to‘liq   to‘g‘rilanadi   va   darvozabon   to‘g‘ri   chiziq   bo‘ylab
35 oyoqlarni yozib, shpagat holatini oladi yoki ikkinchi oyoq tizzasiga tushadi so‘ng tez
asosiy holatda turishga qaytadi. 
Eng   chekka   pozitsiyadan   darvozaning   uzoq   pastki   burchagiga   yo‘naltirilgan
to‘pni   darvozabon   shu   tarafdagi   qo‘l   va   oyog‘ini   baravariga   siltab   yoki   hamla   qilib
ushlaydi.
To‘pni   uzatish .   Darvozabon   tomonidan   tez   va   aniq   uzatilgan   to‘p   jamoaning
hujumga   o‘tishi   uchun   muhim   sharoit   yaratishning   garovidir.   Shuning   uchun
darvozabonning   baland   traektoriya   bilan   yoki   uzoq   masofalarga   to‘pni   yuqoridan
qo‘lni   bukib   uzatishni   qo‘llashi     qoida   tusiga   kirib   qolgan.   To‘pni   egallaganidan
so‘ng darvozabon, uni uzatish uchun qulay tarafni tanlaydi.
Darvozabonning   harakati   samarali   bo‘lishi   uchun   eng   to‘g‘ri   pozitsiyasi   –
darvoza   o‘rtasi   hisoblanadi.   Darvoza   oldida   uning   markazidan   1   mgacha   masofa
bo‘ylab   harakat   qiluvchi   darvozabon   baland   “traektoriya”da   keladigan     to‘pni
egallashga   doim   tayyor   bo‘lishi   lozim.   To‘p   otilishini   boshlashini   aniqlagach,
darvozabon darvoza maydoniga to‘p kiritish imkoniyatini kamaytirish uchun oldinga
chiqadi.   Otilayotgan to‘p 30 0  
dan kichik burchak ostida bo‘lsa, u holda darvozabon
darvoza   ustunlari   yonidan   joy   oladi.   Darvozabon   hech   vaqt   to‘pni   nazoratsiz
qoldirmasligi   va   o‘z   vaqtida   hujumchining   to‘p   otish   usulini   bu   harakat
boshlanishidan oldinroq aniqlashi juda muhimdir. 
Agar   uning   jamoasi   hujum   qilayotgan   bo‘lsa,   unda   u   9   metrli   chiziq   yonida
joylashadi,   tasodifan   jamoasi   to‘pdan   ajrab   qolib,   raqiblar   tez   yorib   o‘tish   hujumini
amalga   oshirsalar   o‘yinga   qo‘shilishga   tayyor   bo‘lib   turadi.   Bunday   holda   u   to‘pni
egallash   uchun   maydonga   chiqishi   mumkin.   Urinishi   muvaffaqiyatsiz   bo‘lsa,   unda
orqaga   chekinadi   va   darvozaga   turib,   tez   yorib   o‘tib   to‘pni   darvozaga   otayotgan
hujumchining to‘pini qaytarishga harakat qiladi.
O‘yinda   darvozabon   –yarim   jamoa   deb   bejiz   aytilmaydi.   Chunki   darvozabon
vazifasida   ishtirok   etadigan   gandbolchilar   yuqorida   ko‘rsatiladigan   usullardan
tashqari,     ular   uchun   darvozada   o‘ynaganda   yo‘l   qo‘yiladigan     usullarni   ham
bajaradilar,   ya’ni   to‘pni   gavdaning     barcha   qismlari     bilan   qaytarish.   Darvozabon
darvoza   maydonidan   tashqariga   chiqqanda     maydon   o‘yinchisi   hisoblanadi.   O‘yin
36 texnikasiga   doir   mashg‘ulotlar   o‘z   mazmuniga       ko‘ra     himoyachi   va   hujumchi
mashg‘ulotlaridan  farq qilmaydi.
  Darvozabon   bilan   mashg‘ulot   o‘tkazishda   quyidagi   himoya     anjomlaridan
foydalanish   zarur:  qalin  kostyum,  qo‘lqoplar,    tizzalarga  himoya  vositalari,  erkaklar
uchun     himoya   bandaji,     yiqilib   bajariladigan   mashqlarni     o‘rganishda   gimnastik
to‘shaklardan  foydalanish maqsadga muvofiqdir.
Oyoqlar   tizza   qismida     sal   bukilgan.   Dastlabki   holatda     yo‘nalishlarin
o‘zgartirib     harakat   qilinadi.   Darvozabonni   harakat   texnikasiga     o‘rgatish     darvoza
chizig‘i   va   6-metrli   darvozabon   maydoni     chizig‘i   bo‘ylab   yon   tomonga   qadam
tashlab   harakat   qilishdan   boshlanadi.   Avval   yon   tomonga   kichik   qadamlar   tashlab,
so‘ng keng  qadam tashlab  harakat  qilishga  o‘rgatiladi.
Darvozabanni   sakrash     texnikasiga     o‘rgatish     darvozaning   yuqori
burchaklariga otiladigan  to‘pni qaytarish  imitatsiyalari bilan boshlanadi.
Darvozabonning to‘pni ilib olishi   uning asosiy   vazifalaridan   hisoblanmaydi,
lekin shunga qaramay,   u to‘p ilishni mukammal egallagan bo‘lishi kerak.   Shuning
uchun   har   xil   xolatda:   turib,     o‘tirib,   yotib,   sakragan     holda,   o‘mbaloq     oshib
bajariladigan  mashqlarni  birinchi  kundan  boshlab o‘rgatishga  kirishiladi.
2.3. Gandbol o‘yinida himoya taktikasini o‘rgatish.
Himoya   taktikasi   to‘pni   boshqarmayotgan   komandaning   harakatlarini   raqiblar
hujumini bir yoqlik qiladigan – neytrallaydigan qilib uyushtirishni nazarda tutadi.
Himoyada o‘ynashning umumkomanda uslubi shaxsiy, zona va aralash bo‘lishi
mumkin.   Biroq   qisman   bo‘lsa   ham   boshqa   uslub   elementlaridan   foydalanmasdan
birgina   uslubda   o‘ynayverish   xato.   Chunki   bu   hol   himoya   taktikasini   oddiylashtirib
q o‘yadi.   Himoyada   o‘ynash   uslublarini   himoyachi-larning   individual   xislatlari   va
imkoniyatlarini hisobga olib tanlash kerak.
Himoyada   o‘ynashning   taktik   san’ati   raqibni   qachon   o‘ z   holiga   q o‘ymasdan
ta’ q ib etishni, qachon sheriklardan biriga berib yuborish va qachon zonada o‘ynashni
bilishdan iborat.
Mudofaa   qilayotgan   komanda   harakatlarining   hammasi   hujum   qilayotganlar
harakatiga   javob   tari q asida   bo‘lib,   raqiblar   taktikasining   xususiyatlariga   qarab
37 uyushtiriladi. Mudofaaning yaxshi uyushtirilganligi  jamo a ga  hujum harakatlarini ham
muvaffaqiyatli bajarish imkonini beradi.
Himoyada o‘ynash xilma-xil va ko‘p planli bo‘lib, darvozani mudofaa qilishga,
to‘pni  qo‘ lga kiritish uchun faol kurashish va hujum uyushtirishga  q aratilgan bo‘ladi.
Himoyadagi o‘yin ham hujumdagi singari individual, guruh va   jamo a harakatlaridan
iborat.
Mudofaadagi   muvaffaqiyat   bir   guruh   o‘yinchilarning   to‘g‘ri   straxovka
qilishlariga,   o‘ zaro   almashuvchanligi   va   ularning   bir-biriga   mos   harakatlarigagina
emas,   balki   himoyachilarning   to‘pi   bor   va   to‘p   yo‘q   o‘yinchiga   qarshi   individual
harakat   qilish   mahoratiga,   ya’ni   himoyachining   muayyan   vaziyatda   o‘z   « h omiy»
ligidagi   o‘yinchiga   nisbatan   qanchalik   to‘g‘ri   joy   tanlashiga   ham   bog‘liq.   O q ilona
pozitsiya tanlash mudofaada muvaffaqiyatli harakat qilishning asosi hisoblanadi.
To‘p   boshqarayotgan   va   to‘p   bosh q armayotgan   o‘yinchiga   qarshi   harakatlar
himoyadagi individual taktik harakatlarga kiradi. 
To‘psiz o‘yinchiga qarshi harakatlar.
Himoyachi   to‘pni   boshqarayotgan   o‘yinchiga   qarshi   harakat   qilayotganda
quyidagilarga intiladi:
a) raqiblarning to‘p olishiga   yo‘l  q o‘ymaslikka, ya’ni to‘pni «to‘sib» olishga;
b) raqibga yo‘naltirilgan to‘pni yo‘lda «olib qolish» harakatini bajarishga.
To‘sib  olish   –  bu  mudofaadagi   jamoa da  o‘yinchisining   raqib  o‘yinchisi   yo‘lini
to‘sib, uning to‘p olish imkoniyatini   q iyinlashtiradigan harakati. Raqib yo‘lini to‘sib
olish  uchun  himoyachi  shu   o‘yinchi  bilan  o‘z  darvozasi   orqasiga  o‘tishi   (darvozaga
nisbatan   yonlamaroq   yoki   orqa   o‘girib   turishi)   kerak.   Himoyachi   bilan   hujumchi
orasidagi   masofa   to‘p   bilan   o‘yinchi   darvozaga   yaqinlashgan   sari   yoki   darvozadan
uzoqlasha   borgan   sayin   kamayi b   yoki   ko‘payib   borishi   mumkin.   Pozitsiya,
shuningdek  himoyachining yugurish  tezligiga,   o‘ zaro kurashayotganlarning  kuchlari
nisbati va boshqa omillarga bog‘liq bo‘lishi mumkin.
To‘sib olishda himoyachi quyidagilarga amal qilishi kerak:
38 1.   Raqib   darvozasiga   xavf   solayotganida   yoki   o‘z   harakatlari   bilan   darvozani
zabt   etishga   qulay   vaziyat   yaratib   berish   mumkin   bo‘lib   qolganda,   uning   yo‘li
to‘siladi.
2.   Raqib   darvozaga   qanchalik   yaqin   kelsa,   unga   shunchalik   yaqin   masofada
yo‘lini to‘sish kerak.
Olib qolishda o‘ynaganda himoyachi quyidagilarga amal qilishi kerak:
a)   to‘p   yoki   to‘pni   olayotgan   raqib   q aerdaligiga   qarab,   hujumchiga   bo‘lgan
masofani keragicha sa q lash;
b) sharoitni to‘g‘ri baholash va harakat boshlash paytini to‘g‘ri aniqlash;
v) to‘pni olib qolishning eng ma’qul vositasini tanlash.
To‘pi bor o‘yinchiga qarshi harakatlar.
To‘pi   bor   o‘yinchiga   qarshi   individual   o‘yin   ilgarilama   mudofaa   taktikasiga,
ya’ni raqib o‘yinchisini kuzatish va unga qarshi o‘ynashga asoslangan bo‘ladi.
Ko‘p   hollarda   mudofaadagilar   raqib   o‘yinchisi   to‘p   olayotganda   yoki   to‘pni
nazorat   qilib   turganda   kurash   boshlaydilar.   Yakka   kurashning   muvaffaqiyatli   yoki
muvaffaqiyatsiz   chiqishi   mudofaadagilarning   to‘p   olib   qo‘yishda   kerakli   vosita   va
usullarni tanlash va qo‘llashda qanchalar tajribali ekaniga bog‘liq.
Himoyachi   to‘pni   raqibdan   u   to‘p   qabul   qilayotgan   paytda   olib   qo‘yishga
intilishi  kerak, chunki  bu paytda hujumchining e’tibori  asosan  texnik usulni  qanday
bajarishga   q aratilgan   bo‘lib,   u   keyingi   taktik   harakatiga   kamroq   e’tibor   berayotgan
bo‘ladi. 
To‘pni   boshqarayotgan   o‘yinchiga   qarshi   harakatda   himoyachi   quyidagilarni
bajarishga intiladi:
a) to‘pni raqibdan olib qo‘yish;
b) to‘p uzatilishiga to‘sqinlik qilish;
v) to‘p olib yurilishiga to‘sqinlik qilish;
g) zarba berilishiga to‘sqinlik qilish.
To‘pni olib qo‘yish . To‘pni olib qo‘yishda tezkorlikning, masofani   h is etish va
vaqtni   mo‘ljallashning,   shuningdek,   butun   o‘yin   vaziyatini   baholay   bilishning
ahamiyati kattadir.
39 Xulosa
Gandbol   –   sport   turlarining   ichida   eng   jozibali,   ommabop,   joy
tanlamaydigan,   inson   salomatligini   saqlash   va   takomillashtirishda   muhim   vosita
sifatida xizmat qilib kelayotgan sport turlaridan biridir. Gandbol bilan barcha kattayu-
kichik   birdek   sevib   shug‘ullanadi.   Gandbol   bo‘yicha   eng   yuqori   ko‘rsatkichlarga
erishish   uchun   faqatgina   nazariy   bilimlar   kamlik   qiladi.   Gandbol   bo‘yicha   yaxshi
natijalarga   erishish   uning   texnikasi,   taktikasi   va   sir-asrorlarini   chuqur   bilishga
bog‘liq.   Gandbol   chinakam   atletik   o‘yindir.   U   tezkorlik,   chidamlilik,   epchillik,
kuchlilik, irodaviylik va sakrovchanlikni rivojlantirishga yordam beradi. Gandbolchi
gandbol   o‘ynayotgan   paytida   haddan   tashqari   ko‘p     ish   bajaradi.   Bu   esa   shaxsni
ma’naviy-irodaviy   xislatlarini   tarbiyalashga   yordam   beradi.   O‘yin   davomida
charchoq   ortib   borayotgan   sharoitda   ko‘p   va   xilma-xil   harakatlar   qilish   va   yuksak
o‘yin   faoliyatini   saqlab   turish   uchun   zarur   bo‘lgan   irodaviy   xislatlarni   namoyish
etishni   talab   qiladi.   Gandbol   o‘yini   barchaning   e’tiborini   o‘ziga   tortadigan
o‘yinlardan hisoblanadi. Gandbol juda tez harakatlanadigan, kishi organizmiga ijobiy
ta’sir etuvchi o‘yindir.
1.Gandbol   o‘yinida   g‘oliblikni   qo‘lga   kiritish   ko‘p   jihatdan     jamoa
a’zolarining     bir-birini   tushunishi,   bir-birini   qo‘llab-quvvatlashi   va   ko‘maklashishi,
gandbol   o‘yini   texnika   va   taktikasini   mukammal   bilishlari,   chidamli,   kuchli,   epchil
va vaziyatga to‘g‘ri baho berib, undan to‘g‘ri xulosa chiqarib harakatlanishlariga ko‘p
jihatdan bog‘liqdir.
2.Gandbol o‘yinida yaxshi natija va g‘alabaga erishish uchun o‘yin davomida
murabbiylarning   ko‘rsatmalarini     to‘g‘ri   bajarish,   mashg‘ulotlar   davomida   ishlab
chiqilgan   taktikalarni   qo‘llash,   vaziyatga   qarab   taktikani   o‘zgartirish,   vaziyatni   tez
tahlil qilish, xulosalash va to‘g‘ri yo‘lni tanlashga o‘rgatish muhimdir. Murabbiy bu
borada   qanday   yo‘l   tutishi,   qaysi   uslublarni   qo‘llashi,   nimaga   tayanishi,   nimalarga
asoslanishi   to‘g‘risidagi   fikr-mulohazalar   mening   bitiruv   malakaviy   ishimdan   o‘rin
40 olgan. Murabbiy o‘yin davomida sportchilarga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsata olishi uchun raqib
jamoasini   yaxshi   o‘rganib   chiqqan   bo‘lishi   va   zarur   bo‘lganda   jamoaning   har
tomonlama   (jismoniy   va   ruhiy)   tayyorgarligini   hamda   o‘yin   davomidagi   raqiblar
harakatini hisobga olib, jamoani g‘alaba sari yetaklashi kerak.
3.Men   bitiruv   malakaviy   ishimni   tayyorlash   jarayonida   ilmiy   izlanish   bilan
birga,   ozgina   kuzatuvchanlik   va   ijodkorlik   bilan   ham   mavzuni   yoritishga   harakat
qildim. 
Televidenie   orqali   namoyish   etilayotgan   sportga   oid,   harakatli   o‘yinlar,
zamonaviy sportchilar, ularning hayot tarzi, mashg‘ulotlari namoyish etilgan turli xil
ko‘rsatuvlarni   kuzatib,   ularni   tahlil   etib,   ana   shu   tahlillar   natijasiga   tayanib
mavzuning asosiy g‘oyasini ochib berishga harakat qildim.
O‘ylaymanki,   mening   bu   bitiruv   malakaviy   ishim   o‘z   oldiga   yosh
gandbolchilarni   tanlab   olish,   ularni   yetuk   sportchi   qilib   tarbiyalashdek   buyuk
maqsadni   qo‘yib   turgan   murabbiylar   uchun   yaxshigina   ilmiy   manba,   amaliy
qo‘llanma   bo‘lib   xizmat   qiladi.   Mazkur   bitiruv   malakaviy   ishim   orqali
Respublikamizda   ommalashib   borayotgan   sportning   gandbol   turini   rivojlanishiga
o‘zimning kamtarona hissamni qo‘shdim deb o‘ylayman.
41 Foydalanilgan adabiyotlar
1.   I.A.Karimov   Jahon   moliyaviy-iqtisodiy   inqirozi,   O‘zbekiston   sharoitida   uni
bartaraf etishning yo‘llari va choralari Toshkent – “O‘zbekiston” - 2009 
2. Sh.K. Pavlov Gandbol jismoniy tarbiya instituti uchun dastur – T.1998 
3. Sh.K. Pavlov Qo‘l to‘pi: musobaqalar qoidalari – T. 1987
4. K.D. Yarashev Jismoniy tarbiya va sportni boshqarish. – T. Abu Ali Ibn Sino,
2002
5. Sh.K. Pavlov Qo‘l to‘pi: Darslik – T.1990
6. N.P. Klusov Taktika gandbola. – M. 1980
7. A.D. Novikov Jismoniy tarbiya nazariyasi va metodikasi. – T.1975
8. M.P. Shestakov Gandbol: Takticheskaya podgotovka – M. Akademiya, 2001
9. Sh. Pavlov, F.Abdurahmonov, J.Akramov “Gandbol” – T.2005
10.  T. S. Usmonxo‘jaev,  B. J. Yusupov,    J. A.  Akramov,  S. T.  Usmonxo‘jaev.
Jismoniy tarbiya. Kasb – hunar kollejlari uchun darslik.  Toshkent – 2008. 
42
Купить
  • Похожие документы

  • Basketbol taktikasi tasnifi
  • Futbol sport turi boýicha testlar
  • Harakatli oyinlar orqali jismoniy sifatlarni rivojlantirish
  • Sug‘urta shartnomasining fuqarolik-huquqiy xususiyatlari
  • Basketbol sport turi boyicha testlar

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha