Войти Регистрация

Docx

  • Рефераты
  • Дипломные работы
  • Прочее
    • Презентации
    • Рефераты
    • Курсовые работы
    • Дипломные работы
    • Диссертациии
    • Образовательные программы
    • Инфографика
    • Книги
    • Тесты

Информация о документе

Цена 30000UZS
Размер 5.9MB
Покупки 0
Дата загрузки 24 Декабрь 2025
Расширение doc
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

Bahrom Yoqubov

Дата регистрации 24 Ноябрь 2025

0 Продаж

Qo'qon xonligida saroy unvonlari va mansablar

Купить
29 O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O'RTA MAXSUS TA'LIM VAZIRLIGI
FARG'ONA DAVLAT UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI TARIX YO’NALISHI   III BOSQICH TALABASI
OXUNOVA PARVINAXONNING
O’ZBEK DAVLATCHILIGI TARIXI FANIDAN
KURS ISHI
Mavzu: Qo’qon xonligidagi saroy unvonlari va mansablar.
ILMIY RAHBAR:                                                       ________________
FARG’ONA – 2021  29 Mundarija:
Kirish…………………………………………………………………………………....4-6
1 .  Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar…………………………......6-12
2. Qo’qon xonligidagi harbiy va harbiy-ma’muriy unvon va 
mansablar……………………………………………………………………………..12-18 
3.Qo’qon xonligidagi saroy unvon va mansablari……………………..18-20
4. Qo’qon xonligidagi diniy mansab va unvonlar………………………21
5. Qo’qon xonligida qozixonadagi unvon va 
mansablar………………………………………………………………………………21-23 
Xulosa……………………………………………………………………………………24-25
Foydalanilgan adabiyotlar………………………………………………………26
Ilovalar ………………………………………………………………………………… ..27-
28 29 Reja :
Kirish. 
Asosiy qism. 
1 .  Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar.
2. Qo’qon xonligidagi harbiy va harbiy-ma’muriy unvon va mansablar. 
3.Qo’qon xonligidagi saroy unvon va mansablari.
4. Qo’qon xonligidagi diniy mansab va unvonlar. 
5. Qo’qon xonligida qozixonadagi unvon va mansablar. 
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar.
Ilovalar.
Kirish 29 Keyingi paytlarda tariximizning davlat, ma’muriy idora va mahalliy 
boshqaruv tizimi hamda uning turli jihatlariga qiziqish hamda ularni 
har tomonlama o’rganishga jiddiy e’tibor berilayapti. Ilmiy doiraga jalb 
qilinmagan yozma manbalar, ma’lumotlarning borgan sari u yoki bu 
darajada tadqiq etilishi munosabati bilan yuqorida qayd etilgan 
sohalarni qayta ko’rib chiqishga ehtiyoj sezilayapti. 
         Markaziy Osiyoda markaziy aparat an’anaviylikka asoslangan va 
o’tmishdagi idoraviylik usullarini namunasi sifatida ham namayon 
bo’ladi. Buni biz o’rta asr islomiy jamiyatlaridagi ayrim unsurlarning 
amirliklar va xonliklarga o’tishi bilan aloqadorligi misolida ko’rishimiz 
mumkin. Qadimiy podsholiklar, imperiyalar bilan o’zaro madaniy 
muloqatda bo’lgan arab dunyosi ta’sirida Xuroson, Xorazm, 
Movarounnahr va ularga qo’shni hududlarda xalifalikning siyosiy 
unsarlari mustahkam joy topa oldi. 
       Somoniylar, qoraxoniylar, xorazmshohlar sulolalari yurtimizdagi 
muhim musulmon siyosiy tashkilotlari sanalib, ba’zi bir farqlarga 
qaramay abbosiylar xalifaligining na’munasi sifatida moziyda o’z izini 
qoldira oldi. Hatto g’ayridinlardan bo’lgan va yurtimizni isloh qilib, uni 
o’z tafarrufiga kiritgan mo’g’ullar Chig’atoy ulusi davrida sobitlikka ega 
islomiy tuzumni o’z idoraviy usullariga joriy etishdan o’zga yo’l topa 
olmadi. Keyingi bosqichda Amir Temur va uning noyob iste’dodi tufayli 
chingiziylar va xalifalik boshqaruvi asosidagi yangi harbiy siyosiy davlat
yuzaga keldi va bu qobilyat sohibining say harakatlari temuriylar 
uyg’onish davriga asos bo’ldi. Turonlik avlodlari uchun u barchaga 
na’muna bo’ladigan boshqaruv tizimini qoldirib ketdi. Ma’muriy 
boshqaruvchilik hind yerlariga ham uning evarasi Zahiriddin 
Muhammad Bobur orqali kirib mazkur tuproqda mustahkam tizimni 
ta’minladi.  29        Sulolalar o’zlarini taxtda mustahkam turishlarni legitimasiya 
qilishda kelib chiqishlarini Chingizxonga (Shayboniylar, Ashtarxoniylar,
Xiva xonlari) Amir Temurga (Qo’qon xonlari), boshqa geneologik 
tarmoq orqali payg’ambarga yoki xalifa Aliga bog’lashga yarim afsona va
qisman haqiqat ishlari bilan bir qatorda rutbalar iyerarxiyasi ham 
ularga taqlid qilish yo’lidan bordi. Sayyid, xoja, amir, xon, bek avlodlari 
diniy va dunyoviy merosxo’rlar sanalgan, ijtimoiy hayotda esa ularga 
mustahkam joy va martaba ta’minlangan. 
       Nasl-nasabiga qonuniy tus berish hozirgi vaqtda ham o’z 
ahamiyatini yo’qotmagan va bu isbot talab qiladigan alohida tadqiqot 
olib borishga undaydigan soha. Ushbu malakaviy bitiruv ishida asosan 
davlatchilik tizimidagi martabalar haqida ma’lumotlar so’nggi tadqiqot 
natijalari negizida havola qilinayapti. Uning xronologik davri XVIII asr 
boshlari XIX asr oxiri va XX asr boshlariga qadar vaqtni qamrab oladi. 
Markaziy Osiyo uchun so’nggi o’rta asrlar davri nomi bilan tarixga 
kirgan mazkur bosqichda bu hududda Buxoro amirligi, Qo’qon xonligi 
va Xiva xonliklari yirik davlat birlashmalari sifatida mavjud edi. Ularda 
yuqorida qayd qilganimizdek boshqaruv an’analari yaxshi saqlanib 
qolgan va davlatchilikning eski tizimi mustahkam bo’lgan. 
       Qo’qon va Xiva xonliklari xon unvonli hukmdorlar boshqarsa, Buxoro
amirligini amir idora qilgan. Ular boshqaru tizimida bir biridan farq 
qiluvchi ayrim bir unvonlar va mansablarni hisobga olganda tarkibiy 
tuzilishi yaqin o’xshashligi bilan xarakterlanadi. Islom jamiyatida omma
va xossa masalalarini ochishda rutba, unvon, amal va mansablarni 
o’rganish, ularning ijtimoiy negizlazrini ochishda ham muhim mavqye 
kasb etadi. Markaziy Osiyoning so’nggi o’rta asr jamiyati organizmi, 
shakl-shamoyili undagi boshqaruv tizimini har tomonlama o’rganish  29 bilan bevosita bog’liqligini nazarda tutadigan bo’lsak yuqoridagi 
masalalarga e’tibor qaratish lozimdir. 
        Ma’muriy tizimga ko’z yugirtirish jarayonida ijtimoiy hayotning 
rang-barangligi qatorida uning murakkbligi bir biriga chirmashib 
ketganligi, ijobiy va salbiy jihatlari haqida tasavvur hosil bo’ladi. 
Muhimi esa davlat boshqaruv tizimidagi turli mansablar, ularga qanday 
yo’l bilan erishilganligi ayrim unvonlarning shakllanishi va paydo 
bo’lishi, idora tizimida martabalarning o’rni va mavqyeini bilib olish 
mumkin. 
        Mazkur kurs  ishida martabalar nomlari, ularning lug’aviy 
ma’nolariga alohida diqqat qaratilgan hamda qaysi tilga mansubligiga 
ham to’xtalgan. Xullas, tadqiqot O’zbekiston tarixini davlatchilik bilan 
bog’liq muammolarini ochishda, bu sohani yangi ma’lumotlar bilan 
boyitishda, mutolaa qiluvchilarni esa bu sohada yangi tasavvur qildiradi
degan umiddamiz. 
Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. 
Qo’qon xonligi XVIII asrning boshlarida bo’linib ketgan ashtarxoniylar 
saltanatiga qarashli bir hududda tashkil topib, 1876 yilning fevral 
oyigacha mavjud edi. Bu davlat  XVIII-XIX asrlarda Turkistonning 
tarixiy-siyosiy, xo’jalik va madaniy hayotida katta o’rin tutgan. Qo’qon 
xonligining asoschisi ming qabilasining boshlig’i Shohruhbiy (vafoti 1721
yil) hisoblanadi. Xonlikda Buxoro amirligiga o’xshab Amir Temur  29 davrida shakllangan davlat boshqaruv tartibi va tuzumi mavjud edi. 
Qo’qon xonligida joriy qilingan har xil unvon va mansablar, vazifa va 
martabalar hamda amallarni o’rganish davlatchilik tarixini o’rganishda 
katta ahamiyat kasb etadi. 
        Ma’lumki, Turkiston davlat boshqaruv tartibining tarixi qadimiy 
zamonlarga borib taqaladi. Sharq davlatchilik tuzumi Ahmoniylar 
davridan (eramizdan oldingi 6-5 asrlar) boshlab to Sohibqiron Amir 
Temur davrigacha muayyan bir tartibda bo’lib keldi. Amir Temur 
davrida davlat boshqaruvi aniq bir nizom asosida o’rnatilgan edi. 
Keyinchalik bu nizom davr va zamona taqozosiga ko’ra ba’zi 
o’zgarishlarga uchrab, XX asr boshlarigacha yashadi. 
        Turkiston davlatida joriy bo’lgan vazifa, unvonlar va, mansablar, 
ular sohiblarining vazifalari haqidagi ba’zi ma’lumotlar olimlardan 
A.Kun, Ch.Valixonov, V. V.Bartold, A.Semyonov, B.Ahmedov, 
B.A.Vildanova, A.L.Troisekaya, R.Nabiyev asarlarida uchraydi. Bular 
ichida B. Ahmedovning «Muloqot» majallasida e’lon qilingan «Amir 
Temurning davlatni idora qilish siyosati» maqolasi juda ham dolzarb va 
qimmatlidir. Markaziy Osiyo davlatlarining «tarixini o’rganish tarixchi 
va huquqshunos olimlar oldila Tutgan muhim va aslo kechiktirib 
bo’lmaydigan vazifadir, chunkn bunday ilmiy izlanishlarning ilmiy va 
nazariy ahamiyati benihoya kattadir», deb yozadi Bo’riboy Ahmedov . 
      Shu kabi mulohazalarga tayanib va o’nlab mahalliy tarixchilarning 
XIX asrda yozib qoldirilgan, tarixiy asarlarining ma’lumotlari asosida 
bizni qiziqtirayotgan masalalarni yoritish yo’li bugungi kunga kelib 
yuzaga keldi. Ayni paytda Qo’qon tarixiga oid adabiyotlar soni ellikdan 
oshdi, ammo ulardagi muhim ma’lumotlar ilmiy izlanishlar doirasiga  29 to’liq jalb etilmagan. Bu ma’lumotlar tarqoq holda bo’lishiga qaramay 
muayyan bir tadqiqotni talab qiladi.
       Ma’lumki, O’rta Osiyo xonliklarida hukmdorlarning huzurida Oliy 
Kengash mavjud bo’lgan. Qo’qon hukumdorlari huzuridagi kengash 
haqida XIX asrda xonlikda bo’lgan rossiyalik zobitlar, elchilar va 
sayyohlar tomonidan muhim ma’lumotlar yozib qoldirilgan. 1813-1814-
yillarda xonlikda bo’lgan Sibir korpusi tarjimoni F.Nazarov shunday 
yozadi: “hukmdorning yuqori kengashini tashkil etuvchi bir qator 
vazirlar va davlat amaldorlari taxiravon yoniga solingan gilamlar ustida 
darajalariga ko’ra o’tirar edilar.”  1
        Bu kengash haqida kishida tasavvur uyg’otuvchi qiziq faktlardan 
biri hisoblanadi.  Qo’qon xonligi Oliy Kengashi tarkibi haqida so’z borar 
ekan, uning tarkibiga markaziy davlat boshqaruvidagi barcha 
mansabdorlar a’zo etib kiritilganligini ta’kidlash lozim. Manbalarda 
keltirilishicha, Bosh vazir bo’lgan Mingboshi va oily diniy mansabdor – 
Shayxulislom kengashning doimiy a’zosi bo’lgan. 
        Qo’qon xonligidagi unvon, mansab va amallar haqida mahalliy 
mualliflardan «Turkiston viloyatining gazeti» muharriri Mullo Olim 
Mahdum Hoji «Tarixi Turkiston» nomli asarida 2
to’xtalib o’tgan. U 
xonlikdagi amaldorlarnn 24 darajaga bo’lib, bu haqda quyidagilarni 
yozadi: «Ho’qand xonliklari asrida joriy bo’lib turgan har xil mansablar, 
chunonchi: Mingboshi va Amirilashkarlik mansabi. Bu mansab 
voyennuy ministrlik qatorida bo’lub, ondin boshqa hukumatning 
hamma ishiga mudoxalasi, chunonchi, xorijiya ishlariiga tamom daxli 
1
  Mahmudov Sh., Hamraqulov S., Alimova G., Abdullayev R., Ikromov I. Qo’qon xonligi tarixi. 
“Navro’z” nashriyoti, T.:  - 2019.
2
  М ullo Olim Mahdum Hoji.  Та rixi Turkiston. – Т .:  Т urkiston general-gubernatorligi nashriyoti, 1995, 
164-165 betlar 29 bo’ladur. Ikkinchi Qo’shbegilik mansabi. Bu mansabdagi odamlar doimo 
xon huzurida maslahatchi qatorida turib va yoki biror katta shaharga 
hokimi bilistiqlol nasib qiladur. Uchinchi Parvonachi. Bu mansabdagi 
zot ham qushbegi lavozimini ado qiladur. 1
   
      To'rtinchidan Shig’ovul. Bu odam vaziri ilmiyadek o’lub qozi, 
mudaris, a’lam, shayx ul-mashshoyixlar oning ko’rsatgani bo’yicha tayin
qilinib, bularning taftishlari ham anga oiddir. Beshinchi: Xudaychi 
(udaychi-aslida, hidoyachi) Bu zot xonga adyutant hukmida bo’lub, 
xonga maxsus beriladurg’on arizaga rizaga va bo’lak ishlarga vosita 
bo’ladur. Oltinchi Tunqator. Bu mansabdagi odam xonning maxsus 
yotadurg’on joyiga posbondek, kechasi doimo uxlamay xonning amriga 
muntazir bo’lib turardilar.
Yettinchi Noib. Tomomi sarbozlar aning ixtiyorida bo’ladur.
Sakkizinchi Otaliq. 
To’qqizinchi Dodxoh.
O’ninchi Mehtarboshi.
O’n birinchi Sharbatdor.
O’n ikkinchi Dasturxonchi.
O’n uchinchi Xazinachi.
O’n to’rtinchi Maxramboshi.
O’n beshinchi Eshikog’aboshi.
O’n oltinchi Pansotboshi.
O’n yettinchi To’qsabo.
1
  Ahmedov B. Amir  Те murning davlatni idora qilish siyosati // М uloqot, 1994 № 3-4, № 4-5 29 O’n sakkizinchi Devonbegi.
O’n to’qqizinchi Mirzaboshi.
Yigirmanchi Sarkor.
Yigirma birinchi Miraxo’rboshi.
Yigirma ikkinchi Yuzboshi.
Yigirma uchinchi Bekovulboshi.
Yigirma to’rtinchi Daxboshi.
      Ushbu mansabdorlarning hech qayularida muqarrar vazifa bo’lmay, 
qushbegi (parvonachi) larga biror kattashahar va andin  kichiklarga 
qishloq yoki biror ariq berib, boshqa mansablarga podshohlikdan ot, 
libos, aslaha, bir yilda ikki uch marotaba g’alla sarupo berar edilar. 
Mundin boshqa bir necha mayda mansablar ham bo’lur edi. Ilmiya va 
huquq mansablaridan qozi ul-quzot, qoziyi kalon, qoziyi askar, qoziyi 
maxsus, a’lam, muftiy, mudarris. Bularning har qayularining o’zlariga 
maxsus lavozimlari bo’ladur. Yana shayx ul-islom, shayx ul mashoyix 
mansablari ham bor edi. 1
  
           Mulla Olimning bu qaydlarida ma’lum ziddxiyatlar uchrashidan 
qa’tiy nazar, bu masalaga bag’ishlangan birinchi izlanishlardan bo’ldi. U
mavjud mansab va unvonlarini ltasnif qilib, ularni daraja bandlik qilib, 
tartibga tushirgan. Qo’qon xonligida unvon va mansablar ularning 
ijrochilarining vazifalari va martabalariga qarab harbiy, harbiy-
ma’muriy, saroyning unvon va mansablari, ma’muriy vazifalariga 
hamda diniy va diniy qozixona amallariga bo’linar edi.    
1
  М ullo Olim Mahdum Hoji.  Та rixi Turkiston. – Т .:  Т urkiston general-gubernatorligi nashriyoti, 1995. 29       Xonlikda eng oliy va markaziy unvon “Xon” (qoon-mo’g’ulcha so’z) 
unvoni bo’lib, uning hukumati cheklanmagan. Farmon berish va uning 
bajarilishini nazorat etish salohiyatlari uning qo’lida edi. Ming 
qabilasidan bo’lmish hokimlar Shahrisabz, Urgut, Mog’iyon, Urmitan 
viloyatlari va bekliklarida ham hukum surganlar. Olimxon davrigacha 
(1798y.). Ming qabilasidan rahbarlarning unvoni “biy” edi. Olimxon 1805
yili birinchi bo’lib o’zini rasman “xon” deb e’lon qildi. Umarxon (1810- 
1822) o’zini 1818 yili “amir al-mo’minin” Muhammad Alixon esa 1822 
yana “xon” unvonida taxtga ko’tarildi. Xon avlodlarini xonzoda, 
amirzoda, mirzoda, shayxzoda, to’ra deb aytardilar. 
        Xonlikdagi davlat nizomi mutloq yakka- hokimlik bo’lib, faqat 
ma'lum tarixiy davrlarda uning salohiyati va qudrati cheklab qo’yilgan 
edi. Bunday hol Musulmonqulning mingboshi va otaliq bo’lgan davrda 
(Xudayorxon zamonida 1844-1852 yillar), Aliqulning amirlashkarlik va 
vazirlik davrida (sulton Saidxon xon bo’lgan vaqti, 1863-1865 yillar), ro’y 
bergan. Xonning kuchi va qudrati ma’lum iqtisodiy asoslarga va ijtimoiy 
guruhlarga tayanardi. Xon eng katta mulkdor sifatida xonlikdagi 
hamma yer, suv va qo’riq yerlar, ko’lu anhorlarga egalik qilib, ulardan 
zakot, xiroj, tanobona va boshqa soliqlar shaklida daromad olib, 
xazinasini to’ldirardi. Shuning hisobidan hamda boshqa soliqlardan u 
o’zining saroyi, qo’shini va ma’muriy amaldorlarini tutardi. 
      Qo’qon xonligi asosan Olimxon, Umarxon va Muhammad Alixon 
davrlarida (1798-1842 yillari) ancha barqaror va tinch rivojlangan. Lekin
XIX asrning o’rtalariga kelib, bu davlat tanazzulga duch kela boshladi. 
Bu tanazzulning asosiy sabablari sifatida o’rta xalq (raoyo) va 
ko’chmanchi aholi (barayo) o’rtasidagi qarama-qarshiliklarni o’zaro 
nizo va urushlarini, xon taxti uchun olib borilgan janglarni, buxoro 
amiri bilan o’rtadagi nizo va dushmanliklar, muharriblarni ko’rata  29 bo’ladi. Bular natijasida xo’jalik hayotida pasayib, ijtimoiy tarqoqlik 
boshlandi, davlat to’la ma’noda inqirozga duch kelib, zaif bo’ldi. Oxir 
oqibat Qo’qon mamlakati Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olindi. 
Xon mutloq hokim sifatida saroy –o’rdasiga sohib bo’lib, quyidagi unvon
va mansablar joriy etilgan edi. 
Harbiy va harbiy-ma’muriy unvon va mansablar
Amir ul-umaro (ar.) amirlar amiri. Qo’qon xonligida Aliquli Hasanbiy 
o’g’li Sulton Saidxon tomnidan rasman amir ul-umaro mansabiga 
ko’tarib amirlashkar ham etib tayinlandi. Aliquli tarixda shu oxirgi 
harbiy unvoni bilan qolgan. Hijriy 1280 yili safar oyi, 1863 iyul-avgustida
Qo’qon xoni Aliquli nomiga yorliq berib, unga “amir ul-umaro” 
mansabini berib, uning vakolatlarini belgilaydi.
        Yorliqda jumladan shunday yozilgan: “...chun zohiriy va ma’naviy 
aholining egasi amri sohib ul-fikr tadbir Mullo Aliquli lutfu shafqat va 
qahru g’azab ko’zini do’sti-dushmanlarga ochibdur, shuning uchun 
uning cheksiz shahona marhamatimizga sazavor etib “amir ul-umaro” 
mansabiga mansub etib sarafroz va arjumand etdik”. Tamomi ulamo 
fuzalo va sayidlar, fuqaro va raiyatning hammalari masharo alayx 
(Aliquli) ni “amri nafiz-ul-hukum biy-l-istiqlol” (hukum chiqarishda 
mustaqil amir) deb bilib, uning madhi va hurmati, e’zozlash va 
ehtiromida qilgacha g’aflat va g’ofillikda qolmasinlar. Saltanat va 
kishvarsitonlikdek muhim ishlarni, ya’ni qo’shin va askarlarni jihozlash,
hokimlar va askar amaldorlarni amalga qo’yish va olish, ko’cha 
ko’ylarni tartibga keltirish, fasodchi va buzg’unchi kishilarni qatli, jazosi
va shunga o’xshash ishlarni sohibi amir va tafakkur bo’lgan amir  29 (Aliquli) ga berdik. Hech bir kishi bir qarich ham uning hukmi 
farmoyishidan chiqmasin, uning har bir va har qanday farmonini 
bajarishi lozim va itoat etishi vojib deb bilsinlar. Uning nomi nasabini 
amru farmonlarda “amir” sifatsiz zikr qilmasinlar...” 1
 
        Hujjatdan ma’lum bo’ladiki, Sulton Saidxon o’z homiysi Aliquliga 
(muayyan kuchlar tazyiqi ham bu yerda mustasno emas) keng 
vakolatlarni bergan va amir ul-umaro xondan keyin eng yuqori mansab 
hisoblangan.
1. Amirlashkar (f.-t.). Bu mansabda yuqorida ko’rgaimizdek Aliquli 
tshayinlangan edi. (1862 yilda). Qhqon xonligida mingboshi harbiy 
unvonining vazifalari, darajasi amirlashkarlikga teng bo’lgan. 
2. Mingboshi (m-t)-mo’g’ullar istilosi davrida mavjud (ularda:timchi), 
ming nafar askarning boshlig’i. Ma’mur sifatida ming nafar otliq askar 
beradigan mulkning hokimi harbiy yurishlar vaqtida qo’shinni 
boshqarib, lashkarboshi unvonini olardi. Bu unvonning egasi vazirlikka 
da’vo qilardi. Qo’qon xonligida mingboshi amali Sheralixon davrida 
(1842-1844yy.) yuqori darajadagi vazifaga aylanib ketgan. Mashhur 
mingboshilar Muhammad Yusuf, Shodiboy, Musulmonquli qipchoq, 
Muhammad Diyor, Mullo Xolbek, Mirzo Ahmad, Niyoz Muhammad, 
Aliquli, Abdurahmon Musulmronquli o’g’li va boshqalar bo’lganlar. 
3.Botirboshi (m-t) botir va bahodirlar boshlig’i. 500 nafardan ko’p dasta 
yoki to’pga boshchilik qilardi. Viloyatlarda botirboshi harbiy va qo’shin 
ishlariga ma’sul edi. Botirboshi ba’zan qurilish hamda sug’orish (ariq 
qazish) ishlariga ham boshchilik qilgan. Xonlikdagi Ulug’ nahr arig’i 
Otabek botirboshi sarkorligi ostida amalga oshirilgan edi.
1
 Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-4-sonlar  29 4. Qo’shbegi (m.-t.)- harbiy qo’shinning boshlig’i. Yurish va jeang 
vaqtilarida berilib, uning egasi minboshilik unvonini olishga da’vo 
qilardi. (Buxoroda eng oliy mansabdor shaxslardan hisoblanardi). 
Qo’shbegi mansabiga ko’tarilgan zot alohida viloyatga ham hokim 
bo’lishi mumkin bo’lgan. Umarxon davrida Rajab qo’shbegi, 
Muhammad Alixon zamonida Muhammad Sharif qo’shbegi 
(mingboshi), Mirzo Ahmad qo’shbegi (keyinchalik mingboshi 
mansabiga ko’tarilgan) ma’lum o’rin egallaganlar.
5. Voli (noib-muovin, ar.)-viloyat va tumanlarda xonning o’rinbosari. 
Viloyatlarda lashkar unga itoat etardi va u viloyatning harbiy va 
ma’muriy ishlariga boshchilik qilardi.
6. Qal’abon, ba’zan kutvol (ar.-f.)- Qo’qon xonligining chegaralari 
joylashgan qal’a va istehkomlarning hokimi bo’lib, shu tumanlarning 
harbiy-ma’muriy, xiroj va boj olish ishlariga, chegarani muhofaza qilish 
ishlariga javob beradi. Harbiy maqsadga ko’ra, qal’abon vazifasiga 
dadxoxdan qo’shbegigacha bo’lgan shaxslar tayinlanardi. Lekin mahalliy
manbalar ma’lumotiga qaraganda ba’zan xon nomaqbul kishini o’zidan 
chetlatizsh uchun ham uzoqdagi qal’alarga ularni hokim qilib 
yuborardi. Qanoat otaliq (1862y. o’ldirilgan) Mallaxon davrida Turkiston
o’lkasida shunday surgunda bo’lib qaytgan edi.
7. Qo’rboshi (m-t.)- qo’rxona, ya’ni, qurol-aslaha, yaroq, to’p yasash 
ishxonalarining boshlig’i. Xon va mingboshiga itoat qilardi. Xudayorxon 
so’nggi xolik davrida (1866-1875 yillar) qo’rboshi qo’rxona, miltiqxona, 
to’pxona (ishxonai to’pxon) larga boshchilik qilib, xomashyo topib 
kelishdan tortib, to tayyor mahsulot ishlab chiqarish va ularni xon 
qaroriga binoat tarqatib berish jarayonigacha javobgar edi. Masalan, 
Baxti Muhammad qo’rboshi boshchiligida Ovropacha qurollar (miltiqi  29 farangi), to’plar, jazoillar va ularning o’qlari, o’q qutilari (jilt sandiqi to’p
va tirkash), to’p aroblari va qurol- aslahalarning ehtiyot qismlari ishlab 
chiqilardi.
8. Yovar (f.)-soqchilarning boshlig’i. Dastasi yuz znafar askardan iborat 
edi. Yovar o’z dastasi yoki tubining hisob-kitobi, yillik xarajatini 
askarlari uchun xazinadan olib berardi. Yovarlar xon devonini 
hujjatlarida g’allagir (g’alla oluvchi), javgir (bug’doy oluvchi) va sarpo 
oluvchi sifatida qayd etilgan. Ba’zan yovar biron ariq (jo’y) yoki anhorga
ham sohib bo’lib, xizmati uchun “mirobona” xaq olgan. Ba’zi hujjatlarda 
yovar to’pchilar dastasining boshlig’i hamda qurol yasovchilar 
ustaxonasining sardori sifatida tasdiqlangan. Mahalliy manbalarda 
“Tarixi Aliquli amirlashkar” asarida Xayr Muhammad yovar 
amirlashkarining shaxsiy dastasini boshlig’i sifatida tilga olingan.
9. To’pchiboshi (t.f.)-to’pchilar boshlig’i.
10. To’qsabo (t.)-o’zlarining tug’iga ega bo’lgan harbiy dastasining 
boshlig’i (Buxoro VII darajali mansabdor).
11. Ponsatboshi (f.t.)-500 nafar askardan iborat guruhni rahbari. 
12. Yuzboshi (t.)-100 kishilik dastasining boshlig’i.
13. Panjohboshi (ellikboshi; “elboshi” emas) (f.t.)- 50 nafarlik harbiy 
tubning sardori.
14. Dahboshi (o’nboshi)-(f.t.)-o’n nafarlik jangiy dastasining sardori.
15. Qarovulbegi (m-t) soqchilar va qarovullar boshlig’i.
        Harbiylar qatoriga askar, sarboz, nukar, sipohi, mergan, mahram, 
(mulozim ma’nosida), botir, jazoilchi, to’pchi, zambarchi, (to’pchi va 
jozoilchining yordamchisi), qo’rchi, qoravul (soqchi) kiradilar.  29 Qo’shinda yana nog’arachilar surnaychi, dafchi (katta nog’oralarni 
chaluvchi), ko’s va duxulchilar, tug’chi (bayroqbordor) ham xizmat 
qiladilar. Bu unvonlar o’rtasida mingboshidan posbonboshigacha oliy 
unvonlar hisoblanardi; yuzboshidan qoravulbegigacha o’rta unvonli 
mansabli, qolganlari past unvonlilar hisoblanardi. 1
  
      Shuningdek, harbiy ishlar bo’yicha ikki sudya – Qozi askar lavozimi 
ham bo’lib, ular ham Oliy Kengashning doimiy a’zolari bo’lishgan. 2
 
Harbiylar o’rtasida ellikboshidan mingboshigacha lavozimidagi 
amaldorlar xizmatlariga mulozimlarni oladilar. Pansatboshidan yuqori 
lavozimdagi harbiylarga yana mirzo va munshi ham xizmat qilardi. 
       Ma’lumotlarga qaraganda, bu unvonlar sohiblari saroydan yiliga 
quyidagi miqdorda maosh olardilar. Yuzboshi yiliga 8 pud bug’doy, 240 
pud jo’xori (otlari uchun), kimxob chopon, salla, to’shak (yoki uch tillo), 
etik, po’stin, to’n, chakmon, ikkita qo’y, cheprak, choy, (ikki qadoq), oq 
choy va har oyi bir tilloyu to’rt tanga pul, ya’ni, bir yilda jami 36 tilloga 
teng maosh olardi. Qo’rboshi 400 tanga, qorovulbegi 200 tanga, qushbegi
150 tanga, to’qsabo 300 tanga, qo’rchi 70 tanga va bahodirlar 20 botmon 
(1 botmon - 7,8 pud-mual.) bug’doy bilan 50 tanga yillik maosh olardilar.
        Harbiylarga xizmatlari evaziga xon tomonidan muayyon mulk (yer, 
ariq yoki anhor) berilardi. Bunday mulk “tanho” bo’lib, mulkdor 
“tanhodor” nomini olardi. Tanhodorlik huquqi muayyon muddatga 
berilib, bir umrga ham berilishi ham mumkin edi. “Tanho”-to’g’ridan-
to’g’ri meros qolmasdi. Tanhodorning o’g’li borisi otasining vazifasiga 
o’tsagina bu qishloq xiroji yoki tanobona solig’i harbiy kishiga xizmati 
evaziga berilardi. Bu mulkning shakli “tarxon” bo’lib, egasi shu 
1
 Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-4-sonlar
2
  Mahmudov Sh., Hamraqulov S., Alimova G., Abdullayev R., Ikromov I. Qo’qon xonligi tarixi. 
“Navro’z ”  nashriyoti ,  T .:  - 2019. 29 soliqlarni olardi. Harbiylarda o’z shaxsiy mulklari bo’lsa xizmatlari 
evaziga ular soliq to’lashlardan ozod etilardi. Muayyan mulkdan xiroj 
olish huquqi ( muayyan muddat uchun ham) tarxon yoki vaqf shaklida 
harbiylar va ruhoniylarga berilgan. Xudayorxon davrida mulkni “urg’u” 
(musodara) qilish yo’li ham qo’llanib xazina to’latib turilgan. Biror bir 
ayb bilan, hatto kuchli sarkardalar, qabilalarning ashroflari va qo’shin 
amirlarining mol-mulklari ham musodara qilinib, o’zlariga jazo berilar 
edi. Bulardan tashqari, harbiy yurishlar natijasida qo’lga kiritiladigan 
o’lja harbiylarning qo’shimcha daromadlari hisoblanar edi. Bunday yo’l 
bilan to’plangan mol-mulk qatnashchilari o’rtasida teng taqsimlanardi. 
        1842-yil Buxoro fiqhlari bergan fatvo asosida Farg’ona zamini talon 
taroj bo’lganini Avaz Muhammad Attor maxsusqayd qilgan edi. Agarda 
Buxoro amirlaridan faqat Amir Muzaffarning Qo’qonga qarshi 
yurishlarini hisobga olsak ham, bu urush natijasida egallangan “o’lja” 
larning miqdorini aniqlash qiyin bo’ladi. 1
  
       Olimxon davrida 1809 yili Toshketga yurish qilindi va xon farmoni 
bilan Qo’qon lashkarlari Chimkent va Sayramga zakot olishga yuborildi. 
Lekin Olimxon bu yurishdan kelgan boy “o’lja” ga bir o’zi sohiblik 
qilmoqchi edi, lashkar norozi bo’lib, undan yuz o’girdi va Amir Umarxon
tarafiga o’tib oldi. 2
 Qo’qon xonligi bilan Buxoro o’rtasida joylashgan 
Jizzax, O’ratepa ikki tarafdan ham harbiy yurishlarni dxoimiy nishoniga 
aylanib qolgan edilar. Birgina Amir Umarxon davrida O’ratepaga qarshi 
“o’lja” niyati uchun 16 marta qo’shin tortilgani manbalardan ma’lum. 
1
 Avaz Muhammad Attor Ho’qandiy .  Та rixi jahonnomayi. 2-jild. 331 bet.
2
Fazliy Farg’oniy. Umarnoma . 296-bet 29 Saroy unvon va mansablari 
Oliy darajadagi unvon va mansablar: otaliq, beklarbegi, bey, devonbegi, 
xazinachi, inoq, eishkog’asi, parvonachi, dadxox, dasturxonsi, sarkor, 
sharbatdor, oftobachi, qorovulbegi (saroyda), tunqator, qo’shbegi. O’rta 
darajali unvonlar va amallar: kitobdor, risolachi, bakovul, mirzaboshi, 
sarmunshi, mehtari zakotxona, miroxur, shig’ovul. Past darajadagi 
mansablar: salomog’asi, mirzo, fayzi, munshi, surnaychi, karnaychi, 
dafchi, chovquvchi, jarchi (bosh), shotir, zinbardor (egarchi), jilovdor. 
        Otaliq (t.)-xon yoki xonzodaning murabbiysi, ularning homiylari. 
Ular tarbiyat bergan xonzoda taxto’ga sohib bo’lgandan so’ng o’zlari 
ham yuqori mansab va amallarga sohib bo’lar edilar. Buxoro amirligida 
ham eng oliy unvon hisoblanardi. Xonning rikob (uzangi) ahliga kirardi.
Otaliqlardan Musulmonquli (taxminan 1792 yili tug’ilgan bo’lib, 1852 yil 
noyabr oyida qatl etilgan). Aliquli (1830-31-1865 yillari), Qanoatshoh 
otaliq (1862 yili Amir Muzaffar tomonidan qatl etilgan) Qo’qon xonligi 
tarixida katta o’rin egallaganlar. Ayniqsa Musulmonquli va Aliquli 
otaliqlar davrida xon nomidan oliy hukumat sohibi bo’lib qolib, davlat 
boshqaruv ishlari to’liq shu zotlarning qo’llarida edi. 
        Beklarbegi (t.-m.)- ya’ni, beklarning begi. Bu unvon xonning vorisiga
yoki ba’zi viloyatlarning hokimiga berilgan. Beklarbegilardan Isfara va 
Chorkux hokimi Sotiboldi va Toshkent hokimi Lashkar beklarbegilar 
mashhur bo’lgan. Bulardan Lashkar (qo’shbegi) beklarbegi Toshkent va 
Dashti Qipchoq mulkida 1810 yildan 1847 yilgacha hokim bo’lib, juda oqil
va odil sanalgan. Mirzoligini uning davrida boshlagan. “Xulosot ul-
axvol” asarining muallifi Abu Ubaydullo Muhammad biyning 
Sultonxo’ja (Eshonxo’ja Qori Toshkandiy) Lashkar beklarbegini  29 samimiyat bilan eslaydi. Biy (t.)- turkiy qabilalarning peshvolari 
(Buxoro amarotida IX darajali mansabdor) 
         Devonbegi (ar.-t.)- xon devonining sardori. (Buxoroda XII darajali 
amaldor). Qo’qon xonligi viloyatlaridan Toshkent va Dashti Qipchoq 
mulkida ham devonbegi amali bo’lgan. Lashkar beklarbegi davrida bu 
o’lkada hatto ikki nafar: Hakim devonbegi va Xudayberdi devonbegilar 
bu vazifani bajarganlar. Ular xiroj va zakot ishlari, viloyatning hisob 
kitob ishlarini olib borganlar. Hakim devonbegi Toshkent, Turkiston, 
Chimkent va Sayram yerlarida, Xudayberdi esa Pishpakkacha bo’lgan 
hududlarda devonbegi edi.
         Xazinachi (ar.-f.)- davlat xazinasining hisob-kitobiga javobgar 
shaxs. Viloyat markazida ham xazinachi bo’lgan.
  Inoq (ar.)- xonning xos va sirdosh mulozimi. 
  Eshikog’asi (t.-m.) (chehraog’asi)- eshik oldidagi soqchi, posbon. Xon 
maxramlarining va soqchi mulozimlarining sardori. Notanish kishilarni 
xon huzuriga ijozotsiz qo’ymaslikka javob beradi. 
      Parvonachi (f.)- bu unvon boshqa unvonlarning egalariga ham 
beriladi. Uning egasi o’zining xonga yaqinligidan foydalanib, xat va 
arizalarni saroyga olib kirib, u yerdan ketma ket parvonadek javobini 
olib chiqadi. (Buxoroda XII darajali mansabdor). 
      Dodxoh (f.)- saroy unvonlaridan. Xon oldiga boshqalarning istak va 
maqsadlarini (doston-adolat yig’uvchi sifatida-mual.) bayon etish 
huquiga ega mansab. 
Dasturxonchi (f.-t.)-xon dasturxoniga umuman oshxonasiga javobgar 
mansab. Saroy qorovulbegisi (m.-t.)-xon o’rdasining soqchilariga 
boshliq. 29   Tunqator (t.). ya’ni tungacha uyg’oq soqchi. Xonning istirohati va 
yurishlari vaqtida muhofazat qilardi. Xonga yaqin kishilaridan 
tayinlanardi. Sarkor (f.)-xon amaldorlarining boshlig’i, xonga tegishli 
ishxonalar, korxonalar hamda qurilish ishlariga boshchilik qilardi. 
Qushbegi (mirishkor, t.-m.)- xonga ov vaqtilari qo’shilardi. Uning ovchi 
itlari, lochinlari bo’lib, ov vaqtida istirohat ishlariga ham javobzgar edi. 
       Salomog’asi (ar.-f.)-xon nomidan xalqqa salom beruvchi Kitobdor 
(ar.-f)-saroy kitobxonasining mudiri Risolachi (ar.-f.)-devondagi 
vazifalardan bo’lib, elchilar va ularning xat-xabarlariga javob berardi. 
Sarmunshi (f.-ar.)-munshilarning sardori Jam’og’a (ar.-t.)- xonning 
rsuhbati, qabuli va bazmlariga ishtirok etadigan kishilarni chaqirib 
kelardi. Jarchi (boshi, t.) xalq yig’iladigan joylarda xonning farmon va 
buyruqlarini jar solib e’lon qilardi. Jibachi (t.)- jiba yasovchi (Buxoroda 
4 darajali mansabdor) Farroshboshi (ar.-t.)-saroy xizmatchilarining 
sardori. 1
Diniy mansab va unvonlar
Shayx ul-islom (ar.)-dindorlarning eng oliy unvonlaridan bo’lib, 
umarxon tomonidan 1818 yili joriy etildi. Birinchi Shayx ul-islom 
Ma’sumxon to’ra, keyinchalik Zokirxon eshon Sulaymonxo’ja 
eshonlarning bu unvonga sohib bo’lganliklari bizga ma’lumdir. 
        Xoja kalon (ar.f.)- fiqh olimining faxriy unvoni A’lam (ar.)-faqih 
olim va shariat qoidalarining bilimdoni Oxund (t.)- bilimli va madrasada
1
 Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-4-sonlar 29 o’qiydigan kishi Sudur (ar.)- vaqf mulklarining daromadlariga va hisob-
kitobiga javobgar kishi Naqib (ar.)-oqsoqol, olim fiqhlarning 
yordamchilari Mudarris (ar.) madrasa ustozi. 
        Xon tomonidan tayinlanib, yillik maosh olardi, ba’zan xon farmoni 
bilan mudarrisga “tarxon” ham berilgan. Imomi jilav (ar)-safar va 
yurishlar paytida xon va rikob ahliga xizmat qiladigan imom Muazzin 
(ar.)-musulmonlarni besh marotoba nomozga chaqiruvchi, azon 
aytuvchi So’fi jilav (ar.)-yurish va safarlarda xizmat qiladigan shaxs. 1
Qozixonadagi unvon va mansablar
Qozi ul-quzot (ar.)-qozilar qozisi (ya’ni adliya vaziri) Qozi kalon (ar.f.)- 
poytaxtda va viloyat markazlaridagi qozilarning va qozixona ishlarining 
ustidan nazorat qiladilar. Qozii mutloq (ar.)-bosh qozi. Qozi rais (ar.)-
qo’shinlarda askariya muftisi bergan fatvolazrning ijro etilishi ustidan 
nazorat qiladi. Muftiy (ar.)- ya’ni fatvo beruvchi Muftiy askar (ar.)-
qo’shin muftisi Xonlikda shayx ul-islom eng yuqori martabali ruhoniy 
kishi edi. U diniy marosimlarning aniq bajarilishi ustidan nazorat 
qilardi. Shayx ul-islom xonning o’ng tomoniga o’tirish huquqiga ega edi. 
      Mudarrislar, qozilar va hokazolar xonning so’l tomonida o’tirardilar. 
Din masalalarida xonning o’ng qo’li hisoblangan shayx ul-islom ruhoniy 
tabaqalarning qozilik va obodonchilik sohasidagi faoliyatiga boshchilik 
qilardi. Mamlakat hokimlarining obodonchilik sohasidagi faoliyati 
masjid-madrasa ko’rishdangina iborat edi (risolaning Xivada qurilgan 
madrasalar ro’yxatga qo’yilgan). Qozi ul-quzot (qozi kalon) musulmon 
1
 Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-4-sonlar 29 huquqi va qonunlarni bajarilishini shariat asosida nazorat qilardi. Qozi 
kalonning poytaxtda o’zining devoni va mahkamasi bo’lardi. 
        Viloyat markazlarida ham viloyat qozisi bo’lgan. Dor ul-qazo 
ularning mahkamalarining nomi edi. Lashkardagi qoida-qonunlar 
ustidan qozii askar (askariya qozisi) nazorat qilib, shar’iy masalalarni 
hal qilib turgan. Muftii askar ham lashkarda xizmat kilardi. Qozi 
kalonlardan so’ng muftilar, a’lamlar va mudarrislar keladi. Maosh 
olganlar ruyxatida bularning nomlari yo’q. Biroq ular xonning yonida 
o’tirish huquqiga ega edilar. A’lam-muftilar boshlig’i hisoblanardi. 
Uning vazifasi fatvolarda keltiriladigan shariat rivoyatlariii 
tekshirishdan iboratdir.
          Ayrim rivoyatlarning asl nusxasiga mosligini aniqlagach, a’lam 
muhrini bosardi. 1256 (1840-1841) yili Otajon a’lam Rossiyaga elchi bo’lib
borgan. 1
    A’lam xonning o’ng tomonida uchinchi o’rinda o’tirgan". 
Muftilar-qozilarning huquqshunoslari hisoblanganlar. Ular ish 
ko’rganda ishtirok qilishlari, hukmnoma tuzishlari va rivoyatning 
to’g’riligini tasdiqlash uchun hujjatlarga muhrlarini bosishlari lozim edi.
Xivada bosh mufti 7 ta edi. Barcha muftilarning xon yonida o’rinlari bor 
edi. Mufti xonning o’ng tomonida, to’rtinchi o’rinda o’tirardi. Ikkinchi 
mufti esa beshinchi o’rinda, xonning o’ng tomonida o’tirardi. 
Mudarrislar ham o’ng tomonda o’tirardilar". Raislar (ar.)-shariat tartib-
qoidalari, diniy marosimlar-ro’za, besh vaqt nomoz, tahorat, xayri-ehson
ishlarining aniq bajarilishi ustidan nazorat qilardilar. 
       Ota-onalar bolalarini o’z vaqtida maktabga yuborishini savdogarlar 
xarvdorlarni aldamasliklari uchun tarozularni tekshirib turadi, 
1
  М ullo Olim Mahdum Hoji.  Та rixi Turkiston. – Т .:  Т urkiston general-gubernatorligi nashriyoti, 1995, 
164-165 betlar. 29 shaharni tozaligi va xavfsizligini kuzatib turganlar. Har bir shahar va 
katta qishloqning o’z raisi bo’lib, qozi kalon taqdimiga muvofiq xon 
tomonidan tayinlangan. Mudarris va oxunlar o’zlari ta’lim bergan 
madrasaning vaqfidan maosh olib turganlar, Madrasa ularga hujra ham 
bergan. 1
 Qo’qon xonligida mavjud bo’lgan daraja va martabalarni 
aniqlash bo’yicha ishlar boshqa olimlar tomonidan ham olib 
borilayotgandir. Shuning uchun keng ma’noda ularning yangi, 
qo’shimcha fikrlari nuqtai nazarlari bizga juda muhimdir. Bu 
masalalarni turli davlatlardagi amal va mansablar bilan qiyosiy 
o’rganish ham foydadan xoli emas.
                                               XULOSA
Har bir davlatning boshqaruv tizimida amaldor shaxslarning o’rni 
kattadir. Turkiston xonliklarida ham oliy hukmdor o’z hokimiyatini 
maxsus amaldorlar va xizmatchilari orqali amalga oshirgan. Asrlar 
davomida sharqona davlatchilik tizimi muayyan bir tartibga kirgan edi. 
O’tmishda qaysi bir davlatning markazlashtirilgan hokimiyati 
mustahkam bo’lsa, u davlat rivojlangan. Mazkur ishda biz bir qator 
amallar, unvon va mansablar hamda ular egalarining vazifalarini 
Qo’qon, Buxoro va Xiva mamlakatlari misolida joriy etilib, amal 
qilinishini ko’rdik.  Albatta tadqiqrtimiz doirasidan chetda qolib ketgan 
mavzu va masalalar ko’p. Davlat boshqaruvi bilan bog’liq 
muammolardan yana biri bu jamiyatdagi tabaqalar va turli ijtimoiy 
guruhlarni o’rganilishidir. Bunda o’tmishimizda va hozirgi kunlarda 
1
 Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-4-sonlar 29 aristokratiya mavqyeining tadqiq etilishi dolzarb bo’lmoqda. Mazkur 
mavzularni yoritilishda genealogiya nasabshunoslik fani, etnologiya, 
geraldika, vasiqashunoslik (diplomatika) va boshqa maxsus tarix fanlari
yordam berishlari aniq.  Arab va fors tillirida yozilgan tarixiy, badiiy va 
ilmiy asarlarda ham biz aristokratiya va jamiyatning turli tabaqa va 
guruhlari, ularning mavqye’ va maqomlari haqida boy ma’lumotlarni 
topishimiz mumkin. Yuqorida tilga olingan tabaqalarning avlodlari va 
namoyandalari hollarida saklanayotgan yuzlab shajara va 
nasabnomalar, inoyatnomalar kimmatbaho manba sifatida izlanish 
doirasiga tortilishi mumkin. Mazkur mavzu doirasiga kiradigan 
mustabid davri aristokratiya haqidagi ilmiy ishlar ham davr taqozosi 
bilan yoritilish lozim. Kelajakda O’zbekiston hududdarida shakllangan 
davlatlarning tarixini, ularda joriy etilgan boshqaruv tizimini, amallar, 
unvon va mansablarni o’rganilishi, davlat xizmatchilarining jamiyatdagi
o’rinlarini o’rganish ham juda muhimdir.  29 Adabiyotlar:
1. Mullo Olim Mahdum Hoji. Tarixi Turkiston. – Т .:  Т urkiston general-
gubernatorligi nashriyoti, 1995.
2.  А vaz  М uhammad   А ttor  Ho’qandiy.   Та rixi jahonnomayi. “Sharq 
yulduzi” jurnali, 8-son, 1991.
3. Fazliy Farg’oniy. Umarnoma.
4.  А hmedov B.   А mir  Те murning davlatni idora qilish siyosati. // 
Muloqot, 1994 № 3-4, № 4-5.
5. Mahmudov Sh., Hamraqulov S., Alimova G., Abdullayev R., Ikromov I. 
Qo’qon xonligi tarixi. “Navro’z” nashriyoti, T.:  - 2019.
6.   Vohid Sh. Qo’qon xonligidagi unvon va mansablar. “Sharq yulduzi”, 3-
4-sonlar 29 29 Sayid Muhammad Xudoyorxon 29

Qo'qon xonligida mavjud mansablarga haqida kurs ishi

Купить
  • Похожие документы

  • Sovuq urushi davrida dunyo mamlakatlari
  • Afrika mamlakatlarining mustaqillikni qo’lga kiritishi jarayonlari
  • Arab davlatlari XVII asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshida
  • Mustaqillik yillarida qishloq xo’jaligi va sanoat sohasidagi o’zgarishlar
  • Yunonistonda polislarning vujudga kelishi

Подтвердить покупку

Да Нет

© Copyright 2019-2026. Created by Foreach.Soft

  • Инструкция по снятию с баланса
  • Контакты
  • Инструкция использования сайта
  • Инструкция загрузки документов
  • O'zbekcha