Qon aylanish sestimasining fizik asoslari - Физика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	520.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Физика

Qon aylanish sestimasining fizik asoslari

Купить

Mavzu ; Qon aylanish sestimasining fizik
asoslari
Reja ;
I Kirish.
II Asosiy qism ;
1 Qon aylanish sestimasining modellari .
2 Puls to’lqini .
3 Qon aylnish sestimasining ishi va quvvati.
4 Qon oqimi tezligini aniqlash .
5 Qon bosimini o’lchash fizik asoslari .
III Xulosa .
1

I Kirish
Qon aylanishi – bu qonning yurak orqali qon tomirlar
tizmida doimiy harakatlanishi jarayonidir . Bu jarayon
organizmning oziqlanishi va kislarod yetkazib berishi
uchun zarurdir.Qon aylanishning asosiy qismlari ;1-
yurak qon qoplovchi organ.2-arteriyalar qonni yurakdan
organlarga olib boradigan organ.3-venalar qonni
organlardan yurakka qaytaradigan organ .4-kapillyarlar
gaz va oziq moddalarni almashinuvi uchun masul bulgan
mayda tomir .Qon aylanish mexanizmi organizmni
normal faolyatini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega,
chunki u zarur moddalarning yetkazib berishida va
chiqindi moddalarni olib tashlashda ishtirok etadi.Qon
aylanish sestimasidagi qonning haraatini o’rganuvchi
bp’limga -Genodinamika deyiladi.Gemodinamikaning
fizik asosi gidrodinamikadir. Qonning harakati qonga
ham qon tashuvchi tomirlarning xossalariga ham
bog’liq .Gemodinamikada qon aylanishi tufayli
qullaniladigan ayrim texnik qurilmalari ishining fizik
asoslari ko’rib o’tiladi.Shu bilan birga qon aylanishi
hujayralarni doimiy ravishda energiya bilan ta’minlaydi,
bu esa ularning faoliyatini yaxshilaydi.
2

1 Qon aylanish sestimasining modellari.
O.Frank taklif etgan qon yuradigan tomirlar
sestimasining gedrodinamik modelini ko’rib chiqamiz.
Bu model yetarlicha oddiy bo’lishiga
qaramasdan ,qonning zarb hajmi bilan, qon aylanish
sestimasi markazidanuzoqda joylashgan qismlarning
gidravlik Xo qarshiligi va arteriyalardagibosimning
o’zgarishlar orasidagi bog’lanish ni amalga oshirishga
imkon beradi .Qon aylanish sestimasini arterial qismi
elastic rezervuar kabi modellash- tiriladi.
Qon elastic rezervuarda bo’lgani sababli uning ixtiyoriy
vaqtdagi hajmi p bosimiga quyidagi munosabat orqali
bog’langan ;
V =Vo +Kp ( 1 )
bu yerda k- rezervuarning elastikligi (hajm bilan bosim
orasidagi proporsionallik koeffitseyenti ) , Vo –
rezervualning bosim bo’lmagandagi (p=0) hajmi
deffirensialab quyidagi formulani hosil qilamiz ;
d V = k d p
dt dt ( 2 )
Qon yurakdagi rezervuarga kiradi ,qon oqishning hajmiy
tezligi Q ga teng . Qon elastic rezervuardan chetki

3

qismlariga (arteriolar, kapillyarlarga ) Qo hajmiy tezlik
bi- lan oqib chiqadi. Faraz qilaylik chetki sestemalarning
gidravlik qarshiligi o’zgarmas bo’lsin . Bu elastic
rezervuar- ning chiqish qismiga mahkamlangan qattiq
naycha qo’yish orqali modellashtiriladi ;

Yurakdan oqib chiqayotgan qonning hajmiy tezligi elasti
rezervual hajmining ortishi tezligiga va elastik
rezervualdan oqib chiqayotgan qonning tezligiga teng-
ligini ko’rsatuvchi yetarlicha aniqlikka ega bo’lgan
tenglamani tuzish mumkin ;
Q = d V + Q o ( 3 )
dt
4

Pauzel tenglamasi va formulaga asosan qon aylanish
sestimasining chetki qismlari uchun quyidagi formulani
yozish mumkin ;
Q o = p- p v
X o ( 4 )
Bu yerda p – elastic rezervualdagi bosim , p v – venaga
oid bosim , uni nolga teng deb olish mumkin , u holda bu
formulaga ega bo’lamiz ;
Q O = p
X O ( 5 )
2 va 5 ni 3 ga qo’ysak ,
Q = k dp + p
dt X o yoki ( 6 )
Qdt= kdp + p dt
X O
ni hosil qilamiz va (6) formulani integrallaymiz. Integral-
lash chegarasi va vaqti bo’yicha pulsning davriga
mosbo’lib , 0 dan T gacha bo’ladi .
Uyqu arteriyasidagi bosimning vaqtga bog’liq holda o’z
5

-garishini ko’rsatuvchi tarjiba asosida olingan egri chiziq
ko’rsatilgan . Rasimdagi pulsning davri ,sistolaning Ts
diastolaning Td davomiyligi va Pc maksimal sistolik
bosim ko’rsatilgan .
2 Puls (tomir urishi) to’lqini.
Yurak muskullarining qisqarishida siostola qon
yurakdan aortaga va undan tarqalib ketuvchi arteriyalar
ga siqib chiqarila boshlaydi. Agar bu tomirlar devorlari
qattiq bo’lganda edi qonning yurakdan chiqishi vaqtida
vujudga kelgan bosim tovush tezligida chekadgi
qismlarga uzatilgan bular edi. Qon tomirlarning
elastikligi shunga olib keladiki ,sistala vaqtida yurak
itarib chiqarayotgan qon aorta,arteriya vaarteriolalarni
6

cho’zadi, bunda katta qon tomirlar sistola vaqtida
markazdan chetdagi qismlarga oqib boradigan qonga
nisbatan ko’p qon qabul qiladi .Odamning sistolik bosimi
normada taxminan 16 kPa ga teng . Yurakning bo’shashi
diastola vaqtida cho’zilgan qon tomirlari pasayadi va yu
rakning qon orqali ularga uzatgan patensial energiyasi
qonning oqishdagi kenitek energiyasiga aylanib , diasto
lik bosimning 11 kPa atrofida tutib turishiga yordam
beradi. Sistola yuz berish davrida qonning chap
qorinchadan itarilib chiqarilishi tufayli yuzaga kelgan va
aorta hamda arteriya orqali tarqaluvchi yuqori bosimli
to’lqinga puls to’lqini deyiladi.
Arteriyaning yon tomonidan
Sxematik ko’rinishi; a- puls
To’lqini o’tgandan so’ng ,
b-arteriya orqali puls to’lqini
ning o’tish payti, d- arteriyada
puls to’lqini mavjudligi , e-
ko’tarilgan bosimning pasaya
boshlani- shi.
7

Katta tomirlarda puls to’lqinining tezligi tomirlar
parametirlariga quyidagi ko’rinishda bog’liq (Moens -
Kortevg ) ;
bu yerda E- elastiklik moduli ,
p- qon tomir moddasining zichligi , h – qon tomir
devorini qalinligi , d – qon tomiri diametri .
bu tenglamani ingichka sterijdagi tovushning
tarqalishi bilan taqqoslash qiziqarlidir ;
Odamda yosh ulg’ayishi bilan qon tomirlarning elastikli-
gi moduli ham ortib boradi , shu sababli tenglamadan
kurinib turibdiki , elastiklik moduli ortsa ,puls
to’lqinining tezligi ham katta bo’ladi.
3 Yurakning ishi va quvvati .
Yurak bajaradigan ish bosim kuchlarini yengish va
qonga kenitik energiya berish uchun sarflanadi .Chap
qorincha
8

ning bir marta qisqarishida bajariladigan ishni hisoblayli
Qonning zarb hajmi Vz ni silindr ko’rinishda
ifidalaymiz Yurak bu hajmni ko’ndalang kesimi yuzasi
S bo’lgan aorta bo’ylab o’rtacha p bosim ostida l
masofaga siqib chiqaradi deb hisoblash mumkin . Bunda
bajarilgan ish ;
A 1 = F l = P S l = P Vz
Bu hajmdagi qonga kinetik energiya berish uchun
ish bajarilgan buyerda p- qon zichligi , v – qonning
aortada tezligi , Shunday qilib chap qorinchaning bir
marta qisqarishida bajarilgan ish .
5 Klinikada qon bosimini o’lchashni aniqlash .
Fizik parameter qon bosimi -juda ko’p kasalliklarda katta
rol o’ynaydi.
9

Arteriyalarning birirtasidagi sistolik va diastolic
bosimlar to’g’ridan to’g’ri monometrga o’langan igna
yordamida o’l chanishi mumkin . Lekin tibbiyotda
N.S.Korotkov taklif etgan qonsiz usuldan keng
miqyosida foydalaniladi. Bu usulni fizik asoslarini yelka
arteriyasidagi qon bosimini o’lchash misolida ko’ramiz .
Yelka bilan tirsak orasiga manjet o’raladi.Qo’lga
o’ralgan manjetning M ,qo’lning bir qismi Q , yelka
suyagi Es va yelka arteriyasi A ning kesimlari 1 va 2
rasmda ko’rsatilgan. H shlang orqali manjetga havo
yuborilganda manjeta qo’lni siqadi . So’ngra shu shlang
orqali havo asta sekin chiqarila boshlaydi . va B
monometr yordamida manjetdagi bosim o’lchanadi.

10

Agar muskullar bo’shashtirilgan bo’lsa , elastic devorlar-
dan iborat bo’lgan manjet ichidagi bosim taxminan

manjetga tegib yumshoq to’qimalardagi bosimga teng
bo’ladi . Bosimning qonsiz ulchash asosiy fizik g’oyasi
shundan iborat .
Havoni asta sekin chiqarib , manjetdagi va unga tegib
turgan yumshoq to’qimalardagi bosim kamaytirilib
boradi Qachonki bosim sistolik bosimga teng bo’lsa ,
qon qattiq siqilgan arteriya orqali otilib chiqish
imkoniyatiga ega bo’ ladi , bunda turbulent oqim yuzaga
keladi ;
Vrach bosimni o’lchashda fonedoskop arteriya ustiga
manjetdan chetroqqa qo’yib , turbulent oqimga taluqli
bo’lgan va u bilan birgalikda yuzaga kelgan ton va
shovqinlarni eshitib ko’radi .Manjetdagi bosimni
kamaytirib borib , laminar oqimni tiklash mumkin , buni
11

eshitib ko’rilayotgan tonlarning birdaniga pasayib
ketishdan bilish mumkin .
III Xulosa
Qon aylanish tizmi inson organizmida oziq
moddalar va kislorod yetkazib berishda muhim rol
o’ynadi . U ning asosan mexanizmi yurak va qon
tomirlaridan iborat bo’lib ,arteriyalar, venalar va
kapelliyarlar o’ziga xos vazifani bajaradi . Qon bosimi
salomatlik uchun zarur bo’lib, oziq- lanish , stress va
jismoniy faoliyat tasir etadi. Energiya yo’qotishlarni
kamaytirish orqali qon aylanish samaradorligini oshirish
mumkin .
12

Qon aylanish sestimasining fizik asoslari

Купить