Registon me’moriy majmuasi tarixi - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Registon me’moriy majmuasi tarixi

Купить

Registon me’moriy majmuasi tarixi
Reja:
1. Ulug'bek madrasasi.
2. Sherdor madrasasi.
3. Tillakori madrasasi.

Tarixda Registon maydoni ma’muriy-siyosiy ahamiyatga molik joy, xalq
to‘planadigan shahar markazi hisoblangan. Bu joy orqali qadimgi Samarqand
— Afrosiyobga Darg‘omdan maxsus kanal orqali suv keltirilgan. Suv
Afrosiyob janubidan o‘tgan keng va chuqur handak ustidan maxsus
qo‘rg‘oshin ariq – akveduk yordamida Samarqand shahri(hozirgi Afrosiyob
tepaligi)ga oqib kelib, Hazrati Hizr masjidi yaqinida uch yo‘nalishga
bo‘lingan va shahar dahalarini oralab, uni suv bilan ta’minlagan. Arxeologlar
uning izlarini hududdagi «Lolazor» mahallasi, Registon maydoni va
Bibixonim madrasasi uchastkalaridan topishgach, oqib kelgan qumlar
hisobiga Registon maydonida qumloq hosil bo‘lgani haqida taxmin qilishadi.
Registon maydonida ilk bor XIV asr oxirida Telpakfurushon (telpak
sotuvchilar) nomi ostida markaziy tim (gumbazli bozor) binosi qad ko‘taradi.
Ammo maydonning dastlabki me’moriy shakllanishiga XV asrda asos
solindi. Bu joyda Mirzo Ulug‘bek tashabbusi bilan 1417-1420 yillarda o‘z
davrining nufuzli o‘quv dargohi — Ulug‘bek madrasasi quriladi. Uning
qarshisida Ulug‘bek xonaqohi, shimolida Mirzoyi karvonsaroyi va masjid
bunyod etiladi. G‘arb tomonida yog‘ochdan (sinchli) Muqatta masjidi va
Abusaid madrasasi qurilib, maydon me’moriy jihatdan ajoyib ko‘rinish kasb
etadi.
Registon ansambli o‘sha davr O‘rta Osiyo shaharsozligi va me’morchilik
san’atining eng oliy darajadagi ko‘rinishida, hozirgi til bilan aytsak,
innovatsion kompozitsiyasi tarzida shakllanadi. Bu ansamblga qadar O‘rta
Osiyo o‘rta asrlar ansamblsozlik san’atida “juft” va “qo‘sh” ansambllari deb
nomlangan majmualar yuzaga kelgan. Hozirgi adabiyotlarda Registon
ansambli bir necha binolarni yagona maydon atrofida shakllantirilganligi
sababli me’moriy tilda “maydoncha ansambli” deb ataladi.

Mazkur ansamblning o‘z davrida tengi yo‘q edi. Uning O‘rta Osiyo
shaharsozligida hozirda ham anologi, ya’ni o‘xshashi yo‘q. U shu qadar
jozibali, shu qadar go‘zalki, Registon ansamblini tashkil etgan binolarning
me’moriy tuzilishidagi mahobati, go‘zalligi va jozibadorligi har qanday
madaniyatli sayyoh (tomoshabin)ni ham lol qoldiradi.
Gap ushbu imoratlar arxitekturasining o‘zaro majmuaviy uyg‘unlashib,
yagona maydon atrofida yuksak me’moriy g‘oya va uslub bilan
joylashtirilganligidadir. Bunday uslubning Amir Temur va Mirzo Ulug‘bek
davri shaharsozlik san’atining uzviy davomi desak to‘g‘ri bo‘ladi. Biroq, u
yuqorida aytganimizdek, O‘rta Osiyo shaharsozlik san’atida Bahodir
Yalangto‘sh davridagi ko‘rinishdagidek yaratilmagan edi. Yalangto‘sh o‘z
davri me’morlari va shaharsoz ustalarining yuksak g‘oyaviy imkoniyatlarini
to‘g‘ri tushunib, ularning orzu-umidlarini ruyobga chiqarishga yaxshi sharoit
yaratib berdi, ularni rag‘batlantiradi. Bunday ulkan shaharsozlik ansamblini
Amur Temurning Shahrisabzdagi “Oqsaroy”dan keyin O‘rta Osiyo
me’morchiligi tarixida uchratmaysiz.
Registon ansamblini tashkil qilgan har bir binoga maydon ichidan turib qarar
ekanmiz, ularda yashiringan sir - asrorlarni ilg‘aymiz. Binolar peshtoqi va
“qanot”laridagi qismlar, burchlardagi adlqomat minoralar, ritm bilan
joylashgan ravoqlar, tarzlardagi go‘zal naqshu – nigorlar, bularning barchasi
o‘zaro bir-biriga va ayni paytda yaxlit imorat tarziga shaklan mutanosib
(proporsional) hajmiy va mazmunan simmetrik, me’moriy hamohang va
uyg‘undir. Mazkur ansamblni tashkil qiluvchi har bir imoratning go‘zallik
siri ham aynan ana shundadir.
Samarqandda ashtarxoniylar davrida Yalangtush Bahodir ta’siri sababli
qurilish ishlari yanada jonlanadi. Mamlakatda tinchlikni o‘rnatishga bo‘lgan
ehtiyoj hamda tashqi dushmanlardan mamlakat sarhadlarini himoya qilish

masalasi botir sarkarda Yalangto‘shbiyni avvaliga bahodur sifatida
tanilishiga, ajdodlaridan meros bo‘lib kelayotgan bunyodkorlik ishlari o‘z
zamonasining yetuk kishilari singari ijtimoiy - iqtisodiy va madaniy
sohalarning barcha jabhalarida amaldor sifatida faoliyat olib borishiga zamin
yaratdi.
Buyuk shaxslarning tarixda tutgan o‘rnini anglash zarurati, avvalo, ushbu
shaxslarni personografik jihatdan har tomonlama o‘rganishni talab qiladi.
Albatta, arboblar tarixini personografik jihatidan o‘rganish, shaxs faoliyati
haqida qimmatli ma’lumotlarga ega bo‘lish, tariximizning yangi sahifalarini
ochib berishga xizmat qiladi.
Yalangto‘sh Bahodur keyingi faoliyatida sarkardalikka chek qo‘yib, Alloh
roziligi uchun bunyodkorlik ishlariga kirishadi. Musulmon olamiga xos
bo‘lgan amal-sadaqai joriya yo‘lini tutib, ko‘pchilikka xizmat qiluvchi
masjid, madrasalar qurdiradi.
Yalangto‘sh Bahodir davri arxitekturasi keladigan bo‘lsak, bu davr Amir
Temur va Mirzo Ulug‘beklar davridan keyingi, O‘rta Osiyodagi xonliklar
davriga to‘g‘ri kelib, o‘shanda Samarqand Buxoro xonligiga qarar edi. Biroq,
Yalangto‘sh Bahodir Samarqandni mustaqil tarzda boshqarish sharafiga ega
bo‘lgan va hokim sifatida erkin harakat qilgan.
Uning bunyodkorlik ishlari xususida personografik jihatdan “Tavorixi al
kibor” asarida quyidagi fikrlar keltirilgan: “Imomquli Bahodurxonning
podshohlig‘i zamonida bo‘lib erdikim, sana 1027 ming yigirma yettida
imorat qilinib erdi. Mavlono Yalangto‘sh Bahodur alchin amirlaridan erdi,
yigitlik zamonida ulug‘ podshohlarning xizmatlarida bo‘lib, ovozasi yetti
iqlimg‘a tushub erdi har yerda yog‘iy u, sarkash bor ersa oning qilich
haybatidan qo‘rqub, oning tig‘i zarbidin qochmay turolmas erdi va qirg‘iz,
qozoq va qalmoq, iroq odamlari unga tobeliq qilurg‘a ittifoq ilinjida erdilar.

Oxir podshohlar xizmatin tark etib madrasa va xonoqoh misllik imoratig‘a
xolis Alloh uchun mashg‘ul bo‘ldi. Andoqkim ta’rix sana 1028 ming yigirma
sakkiz erdikim Samarqand viloyatida Ulug‘bek mirzoning madrasasi
baroborida bir madrasa bino qildikim katta va qolinliq jihatidan ta’rifi bayon
maydonig‘a sig‘mas” (Tavorix al kibor, № S 464 185 –186 vv).
Yalangto‘sh Bahodurning bunyodkorlik ishlari xususidagi ma’lumotni Abu
Tohirxo‘janing “Samariya” asarida ham ko‘rish mumkin: “Samarqandagi
madrasalardan (o‘n ikkinchisi) SHerdor madrasasi. Bu madrasa (Samarqand
Registonida) Ulug‘bek qarshisida, uning kunchiqar tomonidan solingandir.
Ushbu madrasa 1028 (1618) yilda solindi. (U) shunday madrasakim,
buyuklikdan xayol idishiga sig‘mas, kattalikda tavsif aytishiga to‘g‘ri kelmas,
baland toqi falak ravoqidek, chunonchi oftob shaklini asad burjiga yaqin
qilib, peshtoqiga surat solib, har ikki sherni ohu oladigan tarzda ko‘rsatilgan.
Oftob panjarasini dalir sherlar peshonasiga qo‘yib turgan va ikki ravoq
biqiniga ranglik ziynatlangan, naqshi nigorlik ikki gumbaz tepasiga guldasta
bino qilinganki, barchani hayratga qoldiradi. Qiziqi shundakim, madrasaning
solinishi ta’rixi “Yalangto‘sh bahodur” topilibdir”. “Samariya” asarining
izohiga ko‘ra, klassik musulmon astronomiyasida quyoshning Asad burjida,
ya’ni sher ro‘parasida bo‘lishi sa’d zamon, ya’ni baxtiyor zamonga ishora
ekanligi” (Abu Tohirxo‘ja, 1991.B.27)ni va bu madrasaning 1618 yilning
iyul oyida bitkazilganligini bilish mumkin bo‘ladi.
Yalangto‘sh davrida Samarqandning avvalgi jome’ masjidi va madrasasi,
ya’ni Amir Temurning jome masjidi va Bibixonim madrasasi buzilgan bo‘lib,
shahar aholisi shunday masjid va madrasalarga muhtoj edi. Buning ustiga
o‘sha davrda Registon maydonida Mirzo Ulug‘bek qurdirgan madrasa ta’mir
talab bo‘lib qolgan, Ulug‘bekning Mirzoi karvon-saroyi haroba holida,
Muqatta masjidi va Ulug‘bek xonaqosi esa butkul yo‘q bo‘lib ketib, ularning

o‘rnida va hozirgi Registon maydonida shahar bozori joylashgan edi.
Yalangto‘sh ushbu maydonni obod holga keltirish va shahar aholisining
extiyojlaridan kelib chiqib, Ulug‘bek karvon-saroyining saqlanib qolgan
qismi va poydevorlariga o‘zgartirishlar kiritadi.
Ushbu ma’rifatparvar va saxovatpesha hokimning bevosita tashabbusi va
farmoni bilan Registon maydonidagi vayronalikka yuz tutgan hashamatli
Mirzo Ulug‘bek madrasasida ta’mirlash ishlarini olib borish hamda batamom
buzilib ketgan Mirzo Ulug‘bek qurdirgan xonaqoh, Mirzoyi hammomi va
karvon saroylari o‘rnida ikkita hashamatli inshoot - SHerdor madrasasi
(1619-1636) va Tillakori madrasa-masjidi (1646-1660) bunyod etilgan.
Yirik rus sharqshunosi P.P.Ivanov quyidagilarni yozgan: “Buxoroda
ashtarxoniylarning siyosiy nufuzi tushib ketishi o‘zbek zodagonlaridan
bo‘lgan alohida buxoro feodallarining harbiy-siyosiy qudrati oshishiga olib
keldi, masalan Abdulaziz xonning mashhur amaldori (otalig‘i) Yalangto‘sh
biy, Samarqanddagi mashhur SHerdor va Tillakori madrasalarining
quruvchisi”.
D.I.Evarnitskiyning quyidagilarni yozgan: “Tillakori masjidi bizning
eramizning 1618 yilida o‘zbeklarning Olchin urug‘idan bo‘lgan Yalangto‘sh
Baxodir tomonidan qurilgan. SHerdor masjidi esa Abu Toxirxo‘janing
guvohlik berishicha 1616 yilda yuqorida tilga olingan o‘zbeklarning Olchin
urug‘idan bo‘lgan Yalangto‘sh Baxodir tomonidan qurilgan va Registonda
turgan uch ajoyib binolarning eng ajoyibidir”.
V.I.Masalskiy qayd etishicha “Tillakori masjidi va madrasasi 1647 yilda
o‘zbeklarning “olchin” urug‘idan bo‘lgan Yalangto‘sh Baxodir
(Imomqulixonning sarkardasi) tomonidan qurilgan”.

Registonning kelajagini belgilab bergan Ulug‘bek g‘oyasi va mehnati mevasi
bo‘lmish madrasa qarshisida 1619-1636 yillarda qad ko‘targan SHerdor
madrasasini Yalangto‘sh Bahodir Xoja Hoshimga bag‘ishlagan.
Buzib yuborilgan diametri 15 metr bo‘lgan katta gumbazli xonaqoh o‘rnida
Mirzo Ulug‘bek madrasasining nusxasi sifatida unga qarama-qarshi turgan
SHerdor madrasasi bunyod etilgan. SHerdor madrasasining peshtoqi Mirzo
Ulug‘bek madrasasi peshtoqi bilan asosan bir xil, binolar bir-biriga o‘xshash
bo‘lsa ham, lekin sifat va me’morchilik jihatidan farq qiladi. Madrasa
o‘zining bosh tarzi bilan Ulug‘bek madrasasi tarziga muqobil, ya’ni uning
qarama – qarshisida, o‘rtada maydon qoldirilib, bir umumiy bo‘ylama o‘qda
joylashtiriladi.
Imoratning tashqi o‘lchovi 70 metrga 57 metr, ichki hovlisining kattaligi 30
metrga 30 metr. Tarhi to‘rtburchak, ikki qavatli binoning bosh tarzi ikki
qanotining har birida qovurg‘ali gumbaz va minorasi bor. Hovlisi ikki qavatli
hujralar bilan o‘rab olingan, ularning soni 52 ta, hovlining burchaklarida
darsxonalar joylashgan. Minora tepasiga ellik olti zina bilan chiqiladi.
Peshtoq ravog‘i ichkarisidagi koshinkori bezak orasida qora asosli koshinga
oq harflar bilan me’mor Abdujab bor nomi yozilgan.
Ammo bu obidada masjid yo‘q, janubi-g‘arbiy darsxona esa ziyoratxona
hisoblangan, chunki unga tashqi tomondan bevosita Imom Muhammad ibn
Ja’fari Sodiq mozori maqbarasi tutashgan.
SHerdor madrasasi fasadidagi minora va gumbazlari Ulug‘bek madrasasiga
o‘xshash, ammo orqa tomondagi fasadlar burchagi guldasta minoralar bilan
o‘ralgan. XVII asrga kelib yer sathi madaniy qatlamlarining ko‘tarilishi
tufayli XV asrdagi dastlabki yer sathidan ikki metrga yaqin baland
ko‘tarilgan. Ana shuning uchun bir muncha past ko‘ringan Ulug‘bek
madrasasining qisqargan shaklidek barpo etilgan. SHerdor madrasasi

qurilganda XVII asr me’morchiligiga xos ancha yangiliklar qo‘llanilgan,
qurilish jarayonini tezlashtiruvchi va arzonlashtiruvchi ilg‘or usullardan
foydalanilgan. Ammo badiiy bezaklarning ta’sir kuchi bir muncha pasayib
ketganligi sezilib turibdi. Lekin ranglarning o‘z o‘rnida ishlatilganligi va
ayrim pannolarning g‘oyat nafis bajarilganligi bu yodgorlikni yaratgan
me’mor va naqqoshlarning yuksak mahoratidan dalolat beradi.
Naqshlar butun obida yuzini qoplagan. Ularda chok, yirik xandasaviy suls,
kufiy yozuv naqshlari va gul bandlari tasvirlarda uyg‘unlashgan bo‘lib,
faqatgina Samarqand obidalariga xos tarzda ishlangan. Aynan shu usul
Samarqand me’moriy bezaklar maktabini tashkil qiladi.
SHerdor madrasasi peshtoqiga arabcha matn bitilgan. Bu Qur’oni Karimning
“An’om” surasidagi 115-117 oyatlardir. Uning tepasida esa kufiy xatida,
ya’ni to‘rt burchak shaklda “Mulk Allohnikidir, buyuklik Allohga xos. Kuch-
qudrat Allohnikidir. Quvvat Allohnikidir. Allohga shukr” kalimalari bitilgan.
Madrasa peshtoqida esa Bahodir Yalangto‘shning nomi va abjad hisobida
katta qasida bitilgan:"Dushman saflarini buzuvchi odil Yalangto‘sh keldi;
Uning kamoloti madhiga zo‘r til durlarga to‘ldi; U yer yuzidan shunday bir
madrasa qurdiki, bu bilan faxrlanishni falakka qadar yetkazdi. Dono xarifning
tafakkur kamondi necha qari (1 qari-35 yil)lar harakat qilsada madrasa
minorining ma’nosiga yetolmas; Me’mor uning toqlari egilishini shunday
quribdirkim, falak bu yangi oyni ko‘rib ko‘kdagi Oyga nisbatan
xushro‘ylikdan barmoq tishlab qoladi. Uni bino etgan Yalangto‘sh Bahodur
bo‘lgani uchun ham qurilgan yilini abjad hisobida "Yalangto‘sh Bahodur"
deb bilingiz". "Yalangto‘sh Bahodur" so‘zini abjad hisobi bilan sonlarga
aylantirsak. Yalangto‘sh – 816, Bahodir – 212, jami 1028 hijriy hisobi,
melodiy hisobda 1619 raqamining kelib chiqishi SHerdor madrasasining
qurilishi 1619 yilda boshlanganligiga ishoradir. (Abu Toxir,1904.qayta nashr

1969. 27-bet.). SHerdor madrasasi qurilgan paytda xalq orasida va hujjatlarda
"Yalangto‘shbiyning katta madrasasi" deb atalgan.
Ammo keyinchalik SHerdor nomi bilan atala boshlangan. Ulkan peshtoq
ravog‘i tepasidagi timpon diqqatga sazovordir: Maydondagi SHerdor
madrasasi peshtoqida oppoq ohuni quvlab borayotgan kuch-qudrat timsoli
sher, tabiat in’omlariga nur sochib turgan Yaratguvchining oppoq ramziy
siymosi fonda aks etgan. SHer tomon boshini qayirib olg‘a intilayotgan
ohular oralig‘ida esa qizg‘ish zarxal tusda hokimiyatning komillik,
mustahkamlik ramzi tasvirlangan. Bu kompozitsion syujet zardushtiylik va
islomiy ma’naviy qadriyatlar ifodasi sanaladi. Chuqur tarixiy va falsafiy
mazmunga ega tasvirda Yalangto‘sh Bahodirning etnik kelib chiqishiga
ishora bor. Yalangto‘sh Bahodir ilohiy quyosh va sher, ohu va komillik
timsollarini madrasa peshtoqiga muhrlatib, go‘yoki bu orqali o‘z
hokimiyatining qudratini namoyon etgan. Quyosh bodomqovoq, kiyik ko‘zli
doira shaklida tasvirlangan. Uning yuzi esa zarhal yog‘du bilan
hoshiyalangan. SHer, quyosh va ohu tasvirlari qanday falsafiy g‘oyani
anglatishini ko‘plab olimlar turlicha izohlaydi. Xususan, olim Komilxon
Kattayev bu borada sher va kiyik 12 burjlik hijriy yil hisobiga shama
qilinayapti degan fikrni bildiradi. YA’ni, quyosh hijriy-shamsiy yili; SHer
(Asad) yilning beshinchi oyi; Kiyik (Jaddiy) esa-o‘ninchi oyi; Madrasa
qurilishining boshlanishi va tugallanishi ham shu oylarda bo‘lgan bo‘lishi
mumkin(Suvonqulov.I,2007.30-bet.). Bundan tashqari, musulmon
astronomiyasida Quyoshning Asad burjida bo‘lishi "Sa’di zamon", ya’ni
baxtli zamonga ishoradir. Bu tasvirlar Saljuqiylar, elxoniylar sulolalari
hukmdorlari davrida hamda XVI-XVII asrlarda Eronda ham keng
qo‘llanilgan bo‘lib, tangalarda zarb etilgan va bayroqlarda aks ettirilgan.
Imoratlarni yasatishda quyosh va sher suratlaridan foydalanish yangilik
bo‘lmay, Amir Temur Keshda qurdirgan, salobati bo‘yicha tengsiz

Oqsaroyning 70 metrlik peshtoqida, aniqrog‘i, baland darvoza tepasi hamda
ikki chetida quyosh manzarasidagi sher tasvirlangani ma’lum. Mazkur
inshootda sher tasviri uchta bo‘lgan va ispaniyalik elchi Rui Gonsales de
Klavixo ularni 1404 yili o‘z ko‘zi bilan ko‘rgan.
Shunday qilib, Yalangto‘sh Bahodirning SHerdor madrasasini barpo etish va
bezash bilan bog‘liq rejasi, yuqorida aytilganidek, Ulug‘bek madrasasi
hamda Oqsaroydan olingan taassurot bilan bog‘liq bo‘lgan, deyish mumkin.
Negaki, SHerdorning serhashamligi aynan uning peshtoqi bilan belgilanadi.
Ko‘rib turganimizdek, ba’zi rus va mahalliy tarixchilarning «SHerdordagi
sher va kiyik tasvirlari hukmron sinf va oddiy xalqning ramziy ifodasidir», -
degan to‘qimalari bekor gap ekan.
Aslida esa, Quyosh (murabbiy), sher (talaba)ni ohu (ilm) saydiga
undamoqda!
Butun kompozitsiyasi zangori asosda bo‘lib, firuza va zarhal bo‘yoqlar bilan
tasvirlangan hamda bir biriga chirmashib ketgan novdalar, ochilib yotgan oq
gullardan iborat. Ana shu ajoyib tasvir tufayli u «SHerdor» nomini olgan,
ya’ni «SHerlarga ega bo‘lgan» mumtoz musulmon astronomiyasida
quyoshning Asad burjida, ya’ni SHer ustida bo‘lishi sa’d, ya’ni baxtiyor
zamonga ishoradir.
Dunyoni qaysi davlatiga borib Samarqand haqida so‘rasangiz, ular birinchi
navbatda SHerdor madrasasini tilga olishadi. Shul jihatdan ham 2007 yilda
Samarqandning 2750 yillik Xalqaro anjumani arafasida SHerdor madrasadagi
sher tasvirini shaharning ramzi sifatida hokimiyatga tavsiya qilingan.
Natijada, SHerdordagi sher tasviri Samarqand ramzi sifatida qabul qilindi.
Mustaqillik yillarida buyuk sarkarda va davlat arbobi Amir Temurning 660-
yillik yubilelari munosabati bilan madrasaning janubiy va sharqiy

fasadlari,ikki minora,bosh fasadini ta’mirlash, peshtoq arki tiklash hamda
ichki hovlisida konservatsiya borasida juda katta ishlar amalga oshirildi.
Madrasa hovlisining dekorativ bezalishi ham uning tashqi devorlari singari
boy va xilma-xildir. Madrasa devorlariga bitilgan yozuvlarga uni yaratgan
mashhur me’morlar - usta Abdu Jabbor va o‘ymakor naqqosh Avaz
Samarqandiy nomlari ham yozib qoldirilgan. Madrasa binosi uchun
xonaqohdan chiqqan qurilish materiallaridan ham foydalanilgan.
Aytish joizki, mazkur bitikning o‘rta qismi tarix silsilasida turli omillar sabab
o‘chib ketgan edi. Uni mahoratli usta-hunarmand Davlat Hakimov 2000 yilda
qayta tiklashga muvaffaq bo‘lgan. Bugungi kunda ham obidalardagi
yozuvlarni o‘rganish ishlari olib borilmoqda.
Yalangto‘shbiy qurdirgan Tillakori madrasasi ham XVII asr
me’morchiligining nodir namunasidir. Bu madrasa haqida manbada shunday
keltiriladi: “SHerdor madrasasidan o‘n yil keyin 1051 (milodiy 1641) yilda
solindi. Ushbu madrasa Ulug‘bek va SHerdor madrasalarining shimolida,
ikkalasining yonidadir. Jum’a namozini Amir Temur ko‘ragon jome’i xarob
bo‘lganidan keyin, shahar xalqi (hozirgi qadar) Tillokoriy madrasayida
o‘qiydilar” (Abu Tohirxo‘ja, 1991. B.28). Bu madrasa jome masjidi
vazifasini ham o‘tagan.
Bitta bino tarkibida ikkita imorat: jome’ masjidi va madrasa bunyod etadi
(1641-1646 yil). Masjid imorati qibla tarafga, madrasa esa uning sharq
tarafiga qaratib avvalgi karvon-saroy poydevorlari ustiga quriladi. Masjid
binosining bosh gumbazi shiftiga ishlangan naqshlarga tilla suvi yugurtirilib
zarhallanadi (1660 y). Masjid xonaqosining gumbazi ustivon bilan baland
ko‘tarilib, o‘sha davr Samarqand gumbazlari safidan munosib o‘rin oladi,
Registon maydonida esa u yagonaligi bilan ajralib turadi. Ta’kidlash joizki,

o‘sha davrlar Islom dunyosi masjidlarida baland ko‘tarilgan gumbazlar
masjidlarning “jamoli” hisoblangan.
Madrasani tashqi tomoni ko‘plab serjilo koshinlar, islimiy bezaklar, arab
yozuvidagi bitiklar bilan bezatilgan. Madrasa ichki hovlisi to‘rtburchak
(tomonlari deyarli bir xil-43 metrdan) shaklda bo‘lib, hovlining uch tomoni
hujralardan iborat. G‘arbiy qismida qishki masjid bunyod etilgan. Masjidning
ichki qismi o‘z davrida nihoyatda go‘zal qilib bezatilgan bo‘lib, bezashda
kundal uslubi keng qo‘llanilgan. Madrasa qurilgan vaqtda
“Yalangto‘shbiyning kichik madrasasi” deb nomlansada, uning ichki
bezaklariga oltin ishlatilganligi bois u xalq orasida Tillakori , ya’ni oltindan
ishlangan degan nom bilan atalib kelinadi.
Tillakori madrasasida arab xatida xattotlar tomonidan kufiy va suls(Tillakori
masjidida) xatlarida “Payg‘ambar alayhisalom; Masjidlar Allohning uylari va
masjidlarning ahli esa Allohning suyuklilari; -dedilar” deb
yozilgan(O‘zbekiston obidalaridagi bitiklar Samarqand, 2015. 28-bet.).
Tarixiy manbalarda qayd etilishicha Tillakori madrasasining ichkarisiga
sarflangan oltinning o‘ziga bir katta obida qurish mumkin bo‘lgan.
Tillakori madrasasidan shahar jome masjidi va madrasa sifatida
foydalanilgan. Shuning uchun masjidi (63x22 m) katta va serhashamligi bilan
boshqa madrasalardan ajralib turadi. Madrasa (70x70 m) ga g‘arbiy peshtoq
orqali kiriladi. Peshtoq chuqur ravoqli, ikki qanotining oldi ravoqli, ikki
qavatli hujralar, burchaklarini teng hajmdagi guldasta mezanalar egallagan.
Masjid xonaqohi (10,8x10,8 m)ning poygumbazi baland, uzoqdan ko‘zga
tashlanib turadi. Uning gumbazi nihoyasiga yetkazilmagan. Xonaqoh to‘riga
marmardan mehrob va zinapoyali minbar ishlangan.
O‘z davrida zarhal naqshlar bilan jozibador bezatilgan xonaqohning ikki
yonini oldi ravoqli, gumbaz tomli ayvon (yo‘lak)lar egallagan. Peshtoq

ravog‘idagi marmar taxtachada bezak ishlari 1659—60 yillarda bajarilganligi
manbalarda keltiriladi.
Tillakori madrasasi bir necha bor ta’mirlangan. Dastlab 1817-yilda Buxoro
amir Amir Xaydar buyrug‘iga binoan zizliladan zarar ko‘rgan peshtoqi qayta
tiklangan (lekin bu qayta tiklash jarayonida peshtoq shakli o‘zgargan).
Keyinchalik, 1885-yilda ta’mirlanish jarayonida zarhal naqshlar oddiy
bo‘yoqlar bilan almashtirilgan. 1930-yil Tillakori madrasasida Samarqand
ta’mirlash ustaxonasi tashkil etildi, 1970-yilda Tillakori madrasasidagi
yo‘qolib ketayozgan noyob zarhal naqshlar ustalar tomonidan ilmiy
o‘rganilib, qayta tiklandi. 1974 yilda madrasaning peshtoq ravoqi va ravoq
ichidagi qalqonsimon bag‘ali, guldastasi hamda xonaqoh gumbazi, ichidagi
tilla halli bo‘rtma naqshlari qayta jilolandi. Baland gumbazi ustiga feruza
rang koshin bilan qoplangan gumbaz o‘rnatildi. Bosh tarzidagi bezak
mavzularining boyligi, ichki va tashqi naqshlarning serxashamligi, peshtoq
qanosi va tokchasidagi iroqi kashtani eslatuvchi bezaklar, bo‘rtma yozuvlar
o‘ziga xosdir. 1979 yilda masjidning ichki qismini bo‘yash va tiklash
bo‘yicha ishlar yakunlandi. Hozirda Tillakori madrasasida Registon
maydonining restavratsiya muzeyi ekspozitsiyasi joylashgan.
Ravoq burchaklari, bezakli toqilarni to‘ldirishda koshinpaz ustalar turli
usullarni qo‘llashgan (g‘ishtlarning mayda naqshlari koshinlarning handasiy
va islimiy naqshlari bilan moslashtirilgan). Koshinkori ravoklarda yashil
tangachalar, sarg‘ish yaproqlar va feruza poyalar aks ettirilgan. Xonaqoh
izorasi koshin namoyon, devori, gumbazi va bag‘ali kundal uslubidagi
serhasham naqshlarga boy. Mehrob ravog‘i va bag‘ali muqarnas kosachalar
bilan to‘ldirilib, zarhal berilgan hamda Qur’on oyatlaridan olingan bo‘rtma
yozuvlar bilan hoshiyalangan.

Eshiklar murakkab naqsh va yozuvlar bilan yog‘och o‘ymakorligida
pardozlangan. Hovli saxni (50x50 m)ga marmar yotqizilgan. Atrofidagi
hujralarga eshik, tobadoniga panjaralar ishlangan. Hujralar yoz kunlari ham
salqin bo‘ladi. Tillakori madrasasida muzey tashkil etilgan bo‘lib, unda
madrasani ta’mirlashga oid narsalar saqlangan.
Qurilish ishlari 14 yil davom etdi va 1660 yilda Yalangtush Bahodir
vafotidan so‘ng tugallandi. Ehtimol shu sababli, madrasaning ba’zi
elementlarini bezash ishlari to‘liq amalga oshirilmagan. Tillakori madrasasi
qurilishi Registon maydonini loyihalashtirishni yakunladi va Tillakori masjid
- madrasasi tarzining o‘qi esa ushbu o‘qqa perpendikulyar qilib o‘tkazilgan.
Har ikkala binoning balandligi Ulugbek madrasasiga qiyoslanib ikki qavatli
qilib quriladi. Natijada, ushbu uchta alohida qurilgan imoratlar o‘sha maydon
atrofida o‘zaro muayyan bir me’moriy tartib asosida joylashtirilib Registon
ansamblini vujudga keltiradi.
Buxoro me’morchilik maktabiga mansub bo‘lgan me’mor, maydonda
joylashgan boshqa ikkita madrasaning nisbatlarini ko‘r-ko‘rona nusxa
ko‘chirmadi, balki oldidagi vazifani kompozitsion ravishda hal qildi, asosiy
fasad qanotlarini kengaytirdi, bu esa maydonni bo‘sh joy bilan ta’minladi.
Madrasaning asosan Buxoro uslubida qurilgan. U markaziy maydondan va 16
hujraga (ikki tomonida sakkiztadan va satrda to‘rttadan) qaragan kamar
nishlarga ega ikki qavatli old qanotlardan iborat. Fasadning simmetriyasi bir
vaqtning o‘zida minora bo‘lib xizmat qilishi mumkin bo‘lgan, guldasta
minoralardan iborat. Asosiy kirish portali uchta peshayvonli chuqur
beshburchak joy bilan kesishgan. Madrasa hovlisi to‘rt-ayvanli atrofi hujra
bilan o‘rab olingan bo‘lib, asosiy fasadi ikki qavatli. Tillakori masjidining
portal gumbazli binosi hovlining g‘arbiy qismida joylashgan.

Hovli simmetriyasini saqlab qolish uchun uning markaziy o‘qlarida
qo‘shimcha hovli portallari o‘rnatilgan. Masjid uch qismdan iborat. O‘rtada
rejada xoch shaklidagi xona mavjud bo‘lib, unda marmar mehrob va o‘n bir
pog‘onali marmar minbar mavjud. Ikki tomondan, markaziy zal hovli
tomonidan ochilgan ustunlar ustidagi galereyalar bilan tutashgan.
Madrasaning tashqi va hovli qismlari geometrik, gul va epigrafik naqshlar
bilan bezatilgan g‘isht va mozaikalar bilan qoplangan. Masjid devorlari va
gumbazi kundal texnikasi yordamida zarhaldan ko‘p foydalangan holda
rasmlar bilan to‘liq qoplangan.
Bizgacha yetib kelgan hujjatlarga ko‘ra, mazkur ikki madrasaning moddiy
ta’minoti uchun 11 610 tanob sug‘oriladigan yer, 8 ta do‘kondan keladigan
daromad vaqf qilib berilgan.
Uning vaqf hujjatida o‘zi, 1646-47 yillarda qurdirgan Tillakori va 1618-1619
yillarda qurdirgan SHerdor madrasalari uchun ham 11610 tanob
sug‘oriladigan yer, 8 ta do‘kon vaqf qilib berilgani qayd etilgan.
Bahodir Yalangtush tomonidan qurdirilgan SHerdor va Tillokori
madrasalariga tegishli vaqf mulklari asosan Samarqandning Ofarinkent,
Totkent, Shovdor tumanlarining Buyrachi (Buryochi), Qorayog‘och, Sog‘di
kalon, Alhasan tepa, Oq-tepa, Naxri Haydar, Oq Muhammad-soy, Atoliq
(Otaliq), Pahlavonhushi, Qorasuv, Oyimobod kabi qishloq va hududlarida
joylashgan bo‘lib, ularning 26 ta yirik yer-mulklaridan iborat edi. Xususan,
Shovdor tumanining Hinduvon degan joyida joylashgan vaqf mulklarini
chegaralarini aniqlash uchun tuzilgan hujjat hozirgi kungacha saqlanib
qolgan (Chexovich, 1954. 65-68-b). Shuningdek, unga qarashli ayrim yer-
mulklari soliqlardan ham ozod qilingan (Chexovich, 1954. 8-9-b).

Madrasalarni saqlash xarajatlari, mudarrislar maoshi, talabalar nafaqasida
uzilish bo‘lmasligi uchun ko‘pdan-ko‘p ekin maydonlari, karvonsaroy,
do‘kon singari daromadli joylarni ularga umrbod vaqf qilib bergan.
Tarixiy manbalar o‘rta asrlar tarixiga xos bo‘lgan an’anaga muvofiq,
Yalangto‘shbiyning yirik yer egasi bo‘lganligini tasdiqlaydi. Bahodir
Yalangtush shaxsiy mulklari jihatdan Buxoro hukmdorlaridan keyin ikkinchi
o‘rinda turgan. Ushbu mulklarga oid hujjatlar O.D. Chexovich tomonidan
o‘rganilib ularning ayrimlari ilmiy muomlaga kiritilgan (Chexovich, 1954).
Ushbu tadqiqotga asoslanib Bahodir Yalangtush mulklariga oid hujjatlarni
quydagi qismlarga ajratish mumkin:
1. Sotib olingan mulklarga oid vasiqalar;
2. Vaqf mulklari;
3. Soliqlardan ozod qilinganligi to‘g‘risidagi farmon (hukmnoma)lar.
Bahodir Yalangtush tomonidan sotib olingan mulklarga oid hujjatlar qatoriga
Xoja Hoshim Ahroriyning qizi Oybegimning yer-mulklarini kiritish mumkin.
Ushbu hujjatda keltirilishicha, Oybegimga tegishli yer-mulklar Ofarikent
tumanining Yarimtug‘ (Yarimchug‘) qishlog‘ida joylashgan. Mulk
Oybegimning ishonchli vakili Abdulla o‘g‘li mehtar Kolva tomonidan
Boyxoja o‘g‘li Yalangtushbiyga 4300 tangaga sotilgan (O‘zR MDA, 323-
fond, 1-ro‘yxat №1197/6-7; Chexovich, 1954. 3-7-b).
Bunga o‘xshash hujjatlarda Yalangto‘shbiyning mulklari haqida yana bir
qancha ma’lumotlar keltirilgan bo‘lib (Shahrisabzda 52500 tangaga sotib
olingan 1100 tanob yer, Samarqandning Shavdor tumanida Ashur qushbegi
o‘g‘illarining bir qism bog‘i va yerining sotib olinganligi, shu tumanning
Hinduvon degan joyidan olingan yer), ular ushbu shaxsning iqtisodiy

masalalarda ham nechog‘liq omilkor bo‘lganligidan dalolat beradi. Bunday
yerlar hisobidan madrasalar uchun juda katta miqdorda vaqf tayin qilingan.
O‘zRMDA xizinasida saqlanayotgan I-323 fond, 1-ro‘yxat, 1-kitobida 1180 -
1180/9, 1181/4 yig‘ma jildda Yalangtushbiyga tegishli umumiy hujjatlar
bo‘lib, 1197-1197/6 yig‘ma jildlardagi hujjatlarda Yalangto‘shbiy
Bahodurxon molu mulklari va unga berilgan vakolatlar, oldi-sotdi
shartnomalari haqida ma’lumotlar uchraydi.
Yalangtush Bahodirning o‘zi sotib olgan yer-mulklaridan tashqari,
hukmdorlar tomonidan iqto qilib berilgan mulklari ham bo‘lgan. Bu haqida
B.Ahmedovning Balx tarixiga bag‘ishlangan tadqiqotida batafsil ma’lumot
berilgan. Muallif Bahr al-asror asarining Londonda saqlanadigan nusxasidagi
dalillarga asoslanib yozadiki, 1640 yilda Nadrmuhammadxon Balx viloyatiga
qarashli Dariyi suf hududini Kaxmerd, Molgan bilan birga va yana tulkichi,
saykanchi, zirengi, kilegi, xazora-nikudari kabi urug‘lar yashaydigan
yurtlarni Yalangtush Bahodirga iqto sifatida taqdim etgan.
G‘azna va Qandahorgacha bo‘lgan hududni o‘z ichiga olgan Garchiston iqto’
(katta yer-mulk) tarzida Yalangtush Bahodirga in’om etilgan edi. O‘sha
davrlarda yurtimizga kelgan rus elchisi Anisim Gribov (1641) ham
Yalangtushbiyga tegishli iqto’ hududlarini yuqoridagidek tartibda bayon
qilgan edi. Uning axborotida shuni o‘qish mumkin: «Balxdan soliq yig‘ish
uchun Hindiston davlati sarhadlarida joylashgan Hindikush qishloqlarigacha
boriladi. Balxdan to Hindikush bag‘ridagi hind qishloqlariga olib boruvchi
yo‘l otliq uchun 7 kun, tuyada esa 14 kunlik yo‘ldir. Balx va Hind sarhadlari
oralig‘idagi qishloqlar, shaharlar Buxoro va Balx xonlarining yaqin
kishilaridan bo‘lmish Amir Yalangtushning mulki hisoblanadi». «Bahr ul-
asror» muallifi Yalangtushni xondan keyin ikkinchi eng badavlat shaxs deb
ta’riflaydi, uning mol-mulki miqdorini esa davlat xazinasi bilan qiyoslaydi.

Sadaqai joriya amallaridan yana biri, inson vafotidan keyin solih va soliha
farzandlar ota-onasi ishlarini davom ettirishdir. Yalangto‘sh bahodurning uch
farzandi: bir o‘g‘il (Boybek) va ikki qizi (Iqlima bonu va Oybibi) haqida
ma’lumotlar bor ( Yalangto’sh Bahodir. wikipedia.org.). O‘g‘li Boybek
Yalangto‘sh bahodur hayotligi chog‘ida vafot etganligi sababli (balki shu
voqea sabab sarkardalik ishidan voz kechgan bo‘lishi mumkin), uning
Registondagi obodonchilik ishlarini qiz farzandlari davom ettirgan.
Yalangto‘sh Bahodir davrida Samarqand arxitekturasi va shaharsozligidagi
o‘zgarishlar bu yerdagi Amir Temur va Mirzo Ulug‘beklar davridagi
rivojlanishlardan o‘zining sifat darajasi va g‘oyaviy yaxlitligi bilan kam
bo‘lmadi. Yalangto‘shbiy qurdirgan bu ikki madrasa Samarqandda Registon
maydonining yaxlit ansambli bo‘lib shakllanishiga olib keldi. Aynan
ansamblsozlik san’ati jihatidan ulardan o‘zib ketdi va yangi g‘oyaviy
yechimlar yuzaga keldi. O‘rta Sharqning boshqa shaharlari ( Hirot, Agra,
Dehlida) ham shakllanadi. Bugungi kunda o‘tmishimiz faxri, ajdodlarimiz
g‘ururi, sayyohlar makoni bo‘lgan bu makon hammani hayratlantirib,
o‘zining mahobatini namoyish etib turibdi.
Registonning o‘ziga xos «drenaj» tizimi mavjud bo‘lib, Mirzo Ulug‘bek
davrida madrasa, karvonsaroy, xonaqoh va boshqa me’moriy yodgorliklar
majmuasi maydonida bahorgi va qishki yog‘ingarchilikdan to‘planadigan
suvni tashqariga chiqarib tashlash uchun tegishli ehtiyot chorasi ko‘rilgan. Bu
ishlar maxsus akveduklar yordamida amalga oshirilgan. Akveduk pishiq
g‘ishtdan arkasimon shaklda qurilgan. Uning poli ustiga sopol quvur
yotqizilgan, ya’ni o‘sha davrdagi yer osti kanalizatsiyasi Registon
maydonidan g‘arbga tomon, mashhur Ko‘ksaroy qal’asi sharqidan o‘tgan
qadimgi soyga ulangan. Ulug‘bek zamonasidagi qurilish obyektlarining

o‘ziga xos kompozitsiyasi madrasaning koshinkor devorlari qurib, erkin
«nafas» olish imkoniyatiga ega bo‘lgan.
Yalangto‘shbiy Registon maydonida har xil imoratlar qurib aralashtirib
yubormay, faqatgina bir xil obidalar guldastasini barpo etishga intilgan.
Samarqand shahri tarixi haqida ma’lumot beruvchi “Samariya” asarining
“Samarqand va uning atrofidagi serbarakot mozorlarning alomatlari va
ularning nomlari bayoni va mashhur sifatlari to‘g‘risida”gi bobida
“Samarqand shahrining ichidagi SHerdor va Tillokoriy madrasasi va
jame’alarning egasi Yalangto‘shbiy otaliq dahbedliklar silsilasiga doxil
bo‘lib, uning o‘g‘li shayx Hoshimning muridi bo‘lganligi” aytib o‘tiladi.
Yalangto‘sh Bahodur SHerdor va Tillakori inshootlaridan tashqari Dahbedda
maxdumi A’zam sharafiga 1618 yilda mozorining janub tomonida keng va
yuksak bir dahmali xonaqoh, ikki masjid, qirq hujrali madrasa bunyod
ettirgan (afsuski madrasa bizgacha yetib kelmagan). Mozorni o‘rab turgan
devor va ravoqli darvozani esa so‘z ketayotgan davrning yana bir zabardast
davlat arbobi Nodir devonbegi (1568-1644) qurdirgan.
Xonaqohning shimoliy qismidagi, 17,6 metrga 16,6 metr o‘lchovdagi deyarli
kvadrat shaklga ega dahma Samarqandning kulrang marmaridan ishlangan
bo‘lib, balandligi — 1,55 metr, burchaklari marmar yarimustunlar bilan
bezatilib, Qur’on oyatlari bilan ziynatlangan. Yalangto‘sh Bahodirning Xoja
Hoshimning ikki o‘g‘liga turmushga chiqqan qizlari — Iqlimabonu va
Oybibining qabrlari ham shu yerda.
U o‘z vasiyatiga ko‘ra, o‘zi qurdirgan Dahbeddagi Maxdumi A’zam
xonaqohiga, piri Xoja Hoshimiy Dahbediy (Maxdumi A’zamning avlodi)
qabrining oyoq tomoniga dafn etiladi. Amir Yalangto‘shbiy shunday vasiyat
qilgan ekan: “Meni pirim Hazrati Xoja Hoshimiy Dahbediyning oyoq
tomonlariga qo‘yingiz; pirimning ziyoratlariga keluvchilar mening qabrimni

bosib o‘tsinki, men pirimga yarashgulik xizmat qila olmadim”. Yalangto‘sh
Bahodurning qizlari-malika Iqlima Bonu va malika Oybibining qabrlari ham
otasi qabri kabi Maxdumi A’zam xonaqosidadir. Bundan tashqari bu yerda
Afg‘oniston shohlari Hidoyat ibn Shoxqosim, Shox Saodat (ular XVII
asrning ikkinchi yarmida vafot elishgan), Amir Sultonqulilar ham dafn
etilgan. Go‘ri Mir maqbarasini hisobga olmaganda boshqa biror joyda bir
pirning oyoq ostida bunchalik ko‘p hukmdorlar yotishmagan.
Hozirgi Mahdumi A’zam avlodlarining Xojakaloniy tabaqasining ba’zilari
ota tomondan Maxdumi A’zam avlodi bo‘lishsa, ona tomonidan
Yalangtushbiy Bahodir avlodi hisoblanishadi.
Barcha zamonlarda buyuk ishlar ulug‘ shaxslar tomonidan amalga oshirilgan.
Ashtarxoniylar sulolasi hukmronligi yillarida Yalagto‘sh bahodur tomonidan
amalga oshirilgan xayrli ishlar va barpo etilgan inshootlar davr mahobatini
ko‘z-ko‘z qilib, ilmu ma’rifatli ajdodlarimiz aql zakovati darajasini isbotlab
turibdi. Shubhasiz, shular singari Yalangto‘sh Bahodur Markaziy Osiyo
ijtimoiy siyosiy va madaniy hayotida muhim o‘rin tutadi.
Samarqand shahri to‘rt marta qayta obod etilgandir: 1.Chingiz bosqinidan
so‘ng Sohibqiron Amir Temur shaharni qayta tiklatadi va unga ulug‘vor
obidalar qurdirdi; 2.Mirzo Ulug‘bek davrida shaharning boshqa mavzelarida
obodonlashtirishlar qatorida Registon maydoniga asos solinib, mavzeda
madrasa va boshqa yuksak obidalar quriladi; 3.Amir Yalangtush Bahodir
davrida ulug‘vor SHerdor va Tillokoriy madrasalari qurilib, Registon
maydoni butkul shakllantiriladi hamda Yalangtushbekdan o‘rnak olgan
ayonlar, olimu ulamolar o‘z hisoblaridan madrasa, masjid, hammom, ko‘prik,
shifoxona kabi o‘nlab xalq foydalanadigan imoratu obidalar quriladikim,
bunaqa hol faqatgina Temur va Ulug‘bek davrlarigagina xos hol edi;
4.Samarqandning keyingi tiklanishi Mang‘it hukmdori Amir Ma’sum –

Shohmurod davriga to‘g‘ri kelgan. Bu davrda urushu qahatchilik natijasida
shahar kimsasiz huvillab qolgan edi. Amir Ma’sum shaharni qayta tiriltirib,
turli yurtlardan xalqlarni ko‘chirtirib keladi, obidalar quradi, buzilganlarini
ta’mirlab vaqflarini tiklatadi.
Tarixda Yalangtushbiy Bahodir nafaqat mashhur lashkarboshi, siyosiy arbob
sifatida, balkim “Yer yuzining sayqali bo‘lmish Samarqand shahrining
zamonasidagi binokori” nomu sifati bilan ham mashhur bo‘lgandir.
Tarixda uch mashhur hukmdor - Amir Temur, Ulug‘bek Mirzo va Amir
Yalangtush Bahodir o‘zlari qurdirgan me’morchilik obidalari bilan shahrimiz
Samarqandni «Yer yuzi sayqali»ga aylantirishgan. Amir Temur Samarqandni
poytaxtga aylantirib, naqshinkor binolar silsilasini qurishni boshlab bergan
bo‘lsa, shaharning yuragi hisoblangan Registon maydoni Ulug‘bek Mirzo
davrida vujudga kelgan (u vaqtda bu maydon «Sardavonak» deb atalib,
taxminan «Sari jo‘yi davonak» (Tez oqar ariq boshi) ma’nosidadir. Ulug‘bek
bu maydonda madrasa, xonaqoh va karvonsaroy kabi uch binodan iborat
o‘ziga xos obidalar guldastasini yaratadi.
O‘z davrida, Yalangtush Bahodir ham Ulug‘bekning qurdirgan bu binokorlik
majmuasi tuzilishini buzmadi. Darhaqiqat, Samarqand shahrini tiklatgan
buyuk hukmdorlar ichida Yalanttushbek Bahodir tarixda o‘zining alohida
o‘rnini egalladi.
Yalangtush Bahodir davrida madaniyat nihoyatda rivojlanib, o‘nlab obidalar
qurildi. Uning davrida Samarqandning o‘zida shunchalik ko‘p madrasalar
qurildiki, o‘rta asrlarda bunaqa hol kam uchrardi. Yalangto‘sh Bahodirning
nomini abadiylashtirgan omil uning siyosiy-harbiy faoliyati, go‘yoki tugamas
boyligi emas, balki Yer yuzining sayqali sanalmish Samarqanddagi Registon
maydonida qurdirgan ikki bino – SHerdor va Tillakori mad rasalari bilan
bog‘liq.

Registon me’moriy majmuasi tarixi

Купить