Rim katolik cherkovi - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	33.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Rim katolik cherkovi

Купить

Mavzu: Rim katolik cherkovi
Reja:
Kirish
1. Xristialikning oqimlarga bo’linishi
2. Katolitszim
3. Katolik oqimining xristian olamida tutgan o’rni
Xulosa

Kirish
Xristianlik dini buddizm va islom dinlari qatorida jahonda eng keng
tarqalgan dinlardan biri hisoblanadi. Ularning miqdori boshqa dinlarga
qaraganda eng ko’p bo’lib, bu ko’rsatkich dunyo aholisining deyarli uchdan
birini (taqriban 28 %) tashkil etadi.
Xristianlik, asosan, Yevropa, Amerika, Avstraliya qit’alarida hamda qisman
Afrika va Osiyo qit’alarida tarqalgan.
Xristianlik milodning boshida Rim imperiyasining sharqiy qismida joylashgan
Falastin yerlarida vujudga keldi. Iso Masih (Iisus Xristos), Bibliyaning xabar
berishiga ko’ra, xristianlik ta’limotining asoschisi bo’lib, u Rim imperiyasi
tashkil topganining 747 yili Falastinning Nazaret qishlog’ida bokira qiz
Maryamdan Xudoning amri bilan dunyoga keldi. Yangi eraning boshlanishi
ham Iso Masihning dunyoga kelishi bilan bog’liq. Xristian cherkovining
Katolik va Pravoslav (ortodoks) cherkovlariga ajralib ketishi Rim papasi va
Istambul patriarxining xristian olamida yetakchilik uchun olib borgan raqobati
oqibatida vujudga keldi. Ajralish jarayoni Rim imperiyasining g’arbiy va
sharqiy tafovutlari o’sib chuqurlashib borayotgan asrlardayoq boshlangan edi.
867 yillar orasida Papa Nikolay va Istambul patriarxi Fetiy orasida uzil-kesil
ajralish ro’y berdi va bu ajralish 1054 yili rasman tan olindi. Katolik
oqimi Xristianlikning yirik yo’nalishlaridan biri katolik oqimidir. U Yevropa,
Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasi mamlakatlarida tarqalgan bo’lib, muxlislari
taxminan 800 mln. kishini tashkil etadi.
Katolitsizm “umumiy, dunyoviy” degan ma’nolarni ifodalaydi. Uning manbai –
uncha katta bo’lmagan Rim Xristian jamoasi bo’lib, rivoyatlarga ko’ra uning
birinchi Yepiskopi apostol Petr bo’lgan. Katolik diniy ta’limotning asosini
Muqaddas kitob va Muqaddas yozuvlar tashkil qiladi. Biroq pravoslav
cherkovidan farqli o’laroq katolik cherkovi Muqaddas yozuvlar deb nafaqat
avvalgi yetti Butun Olam Xristian Soborlarining qarorlarini, balki hozirgacha
bo’lib o’tgan barcha Soborlar qarorlarini, bundan tashqari Papaning maktublari
va qarorlarini ham hisoblaydi.

1.Xristianlikni oqimlarga ajralishi.
Milodiy 329-yilda xristianlik Rimda davlat dini sifatida tan olingan.
Xristianlikning davlat diniga aylanishi munosabati bilan jamiyatdagi ijtimoiy-
siyosiy va ma'naviy mavqei o'zgargan, cherkovning mulkdorlar sinfi vakillari
manfaatlari va mavjud ijtimoiy-siyosiy tuzumni himoya qilish vazifalari
ustunlik qila boshlagan. Davlat hokimiyati cherkovning aholi o'rtasidagi ta'sirini
hisobga olgan holda, provinsiya (viloyat)larda ruhoniylarning yeparxiyalarini
(grekcha eparchia - rahbariyat, hokimiyat degan ma'nolarni anglatadi), ya'ni
cherkov ma'muriy okruglarini tashkil etgan. Yeparxiyalarga arxiyepiskop
(grekcha episkopos - nozir, nazoratchi degan ma'nolarni anglatadi) rahbarlik
qilgan.
Xristianlik davlatni mustahkamlashga xizmat qilish bilan birga hokimiyat
va boylik uchun kurash jarayoniga tortilgan. O'sha davrda Rim davlatining
zaiflashuvi cherkovning bu kurashdagi imkoniyatini yanada mustahkamlagan.
Zero, kuchli markazlashgan davlat parchalanishi natijasida paydo bo'lgan kichik
davlatlar cherkov kabi ittifoqchiga muhtoj edi. Aholining madadiga tayangan
cherkov mavjud imkoniyatdan unumli foydalangan va siyosiy hokimiyat uchun
kurashda faol ishtirok etgan. Bu kurashda Rim va Vizantiya xristian
cherkovining yirik markaziga aylangan. Quddus, Aleksandriya, Antioxiya
(Suriya, Arabiston, Kipr kabilarni birlashtirgan mustaqil pravoslav cherkovi) va
boshqa yeparxiyalar ularga bo'ysundirilgan.
Rim yeparxiyasi xristian cherkovining eng qudratli tashkilotlaridan biri
bo'lgan. G'arbiy Rim imperiyasi ag'darilganidan keyin (476 yil) uning hududida
kichik davlatlar vujudga kelishi natijasida Rim yeparxiyasining qudrati yanada
ortgan. Rimda hokimiyat yepiskopning qo'liga o'tgan. Keyinchalik Rim
yepiskopi papa (lotincha papa - ota, ustoz, murabbiy degan ma'nolarni
anglatadi) unvonini olgan. VIII asrning ikkinchi yarmida Apennin yarimorolida
Papa viloyati vujudga kelgan. Rim papasi diniy va dunyoviy hokimiyatga
rahbarlik qiladigan bo'lgan. Papa o'z hokimiyatini butun Rim imperiyasi
hududiga va boshqa yerlarga yoyishga harakat qilgan.
Sharqiy Rim imperiyasida (Vizantiya) markazlashgan davlat G'arbiy Rim
imperiyasi qulaganidan keyin ham uzoq vaqt davomida (XV asrning
o'rtalarigacha) saqlanib qolgan. Konstantinopol cherkovi imperator
hokimiyatiga bo'ysundirilgan. Kuchli imperator hokimiyati sharqiy cherkovni
o'ziga bo'ysundirish bilan birga g'arbiy cherkovning mustaqilligini saqlab
qolishga va o'z ta'sirini boshqa hududlarga yoyishiga ko'maklashgan.

Rim papasi va Vizantiya cherkovi o'rtasida xristianlikning markazi
maqomini qo'lga kiritish uchun o'zaro kurash boshlangan. Bu kurash murosasiz
tus olib, unda goh u, goh bu tomon ustun kelib turgan. Oqibatda, 1054 yilda
Rim va Konstantinopol cherkovlarida uzil-kesil ajralish yuz bergan. Xristianlik
shu sanadan boshlab rasman ikki yo'nalishga bo'linib ketgan. Rim papasiga
bo'ysunuvchi yeparxiyalar katolik (butun dunyo) cherkovi, Konstantinopol
patriarxiga bo'ysunuvchi yeparxiyalar esa pravoslaviye (chin e'tiqod) cherkovi
degan nom olgan.
2.Katolitszim
Katolitsizm ( lotincha : catholicismus , grekcha : καθολικός - katholikos -
umumiy, asosiy) — xristianlikdagi asosiy oqimlardan biri. Katolitsizm diniy
ta limot va cherkov tashkiloti sifatida 1054 yilda cherkovlarning bo linishidanʼ ʻ
keyin vujudga keldi. XVI asrda Katolitsizmdan protestantizm ajralib chikdi.
Katolik cherkovi qat iy markazlashgan, yagona markazi Vatikan, uning birdan-
ʼ
bir boshlig i —
ʻ Rim papasi . Katolitsizm xristianlikning asosiy aqida va
marosimlarini e tirof etadi. Ayni vaqtda o ziga xos aqidalari ham bor.
ʼ ʻ
Katolitsizm muqaddas ruh faqat xudo-otadan emas, balki xudo-o g ildan ham
ʻ ʻ
paydo bo lgan, Rim papasi Isoning yerdagi noibi, u din va axloq ishlarida gunoh
ʻ
qilmaydi, uning hokimiyati jahon soborlari hokimiyatidan yuqori turadi deb
hisoblaydi. Katolitsizm faqat muqaddas yozuv ( Bibliya )ni emas, balki
muqaddas rivoyatni ham diniy ta limotning manbai deb biladi. Katolitsizmda,
ʼ
pravoslaviyedan farqli ravishda, muqaddas rivoyatga katolik cherkovlari jahon
soborlarining qarorlari va papaning fikrlari ham qo shilgan. Ruhoniylarning
ʻ
uylanmasligi, Bibi Maryam bokira bo la turib Isoni tug ishi, uning jismi
ʻ ʻ
osmonga ko tarilib ketishi aqidasini e tirof etish, e tiqod timsoliga a rof
ʻ ʼ ʼ ʼ
aqidasini qo shish Katolitsizmga xos xususiyatdir.
ʻ
Katolitsizm uchun marosimlarni tantanali o tkazish, jafo chekkanlarni,
ʻ
avliyolarni izzat-hurmat qilish harakterlidir. Katolitsizmda ibodat asrlar
davomida lotin tilida olib borilgan, II Vatikan sobori (1962—65) ibodatni milliy
tillardao tkazishga ruxsat bergan. Katolitsizmga ko proq Foma Akvinskiyning
ʻ ʻ
diniy qarashlari asos qilib olingan.
Katolitsizm jahon siyosatida muayyan rol o ynaydi.’ Katolik cherkov ko p sonli
ʻ ʻ
ruhoniylar, monaxlik ordenlari, klerikal partiyalar, missionerlik tashkilotlari va
b.ga ega. Cherkov statistikasiga ko ra, katoliklar 900 mln.ga yaqin
ʻ
kishi. Italiya , Ispaniya , Portugaliya , Fransiya , Belgiya , Avstriya va Lotin
Amerikasi mamlakatlarida Katolitsizm hukmron diniy ta limot
ʼ
hisoblanadi. Polsha , Vengriya , Chexiya , Slovakiya va Kubada katoliklar dinga

ishonuvchi aholining ko pchiligini tashkil etadi. XX-asrning 60-y.laridanʻ
Katolitsizm aqidalari, marosimlari, tashkilotlari va siyosati zamon talablariga
moslashtirilmoqda.
Katolik cherkovi XVI asrda Bazilika maydonida qurilgan. U papa saroyining
qarshisida joylashgan. Uning ko’rinishi baland gumbazli va baland ustunli
ayvon ko’rinishiga ega. Katolik cherkovining ichki qismi tilla bilan ishlangan
muhtasham ko’rinishga ega. Cherkovning tomiga chiqish uchun aylana
shakldagi yulak orqali chiqiladi. Cherkovning tomida xristian dini
avliyolarining haykallari joylashgan.
Hozirgi kunda bu cherkov dunyodagi eng kichik davlat, Vatikanning ham
siyosiy, ham diniy markazidir.
Katolitsizm ta'limotining manbaini muqaddas bitiklar va rivoyatlar
tashkil etadi. Bu ikki manba xristianlikda ahamiyati jihatidan teng hisoblansa-
da, katolitsizmda boshqa yo'nalishlardan farqli o'laroq, muqaddas rivoyatlardan
kengroq foydalaniladi. Katolitsizmda «cherkov otalari»ning (patristika)
ilohiyotga bag'ishlangan asarlari, Jahon soborlari va Rim papasining rasmiy
hujjatlari, qadimiy ibodat tajribalari muqaddas rivoyatlar sifatida qabul qilingan.
Katolitsizm aqidalari va marosimlari pravoslaviyenikiga yaqin turadi.
Unda pravoslaviyedagi kabi «e'tiqod ramzi»ning 12 aqidasi va 7 ta sirli
marosimi tan olinadi. Lekin e'tiqod ramzi aqidalariga bir qator qo'shimchalar
kiritilgan. 589 yilda qabul qilingan filioka (lotinchadan so'zma-so'z tarjimasi
o'g'ildan ham degan ma'noni anglatadi) aqidasiga binoan, xudo Muqaddas Ruh
xudo Ota va xudo O'g'il (Iso)dan paydo bo'lgan. Mazkur aqida katolitsizmda
Isoning yerdagi noibi deb tan olingan Rim papasining hokimiyatini yanada
mustahkamlaydi. Papa hokimiyati avliyolar va farishtalar hokimiyatidan ham
yuqori qo'yiladi.
Shuningdek, katolitsizmda odam o'lganidan keyin ruhi jannat va do'zax
oralig'idagi a'rofga tushishi to'g'risidagi aqida mavjud. Unga ko'ra, tirikligida
gunohlari yuvilmagan, lekin «kechirilmas gunoh» sodir etmagan kishilarning
ruhi a'rof olovida tozalanganidan keyin jannatga tushishi mumkin. Lekin bu
murakkab jarayon, chunki ruhning a'rofdan chiqib ketishi uchun boshqa kishi
o'zining ortiqcha savobini berishi lozim. Shu bois cherkov savob ishlarning
zaxirasini vujudga keltiradi. A'rofda qiynoqqa duchor qilingan odamlar o'z
ruhlarini jannatga o'tkazish uchun zaxiradan foydalanadilar. Savob ishlar
zaxirasi Iso Masih, Bibi Mariyam, avliyolar va dindor kishilarning ortiqcha
savob ishlari, xizmatlaridan hosil qilinadi va doimo to'ldirib boriladi. Zaxira

doimo to'ldirib turilishi uchun cherkov kishilarni doimo savob ishlar qilishga
da'vat etadi.
O'rta Asrlarda a'rof haqidagi aqida indulgensiyalar (lotincha indulgere -
marhamat qilish, shafqat qilish degan ma'nolarni anglatadi) sotishdek noxush
hodisani vujudga keltirgan. Qayd etish joizki, XII asrgacha indulgensiyalar
cherkovga xush keladigan ishlarni bajaruvchilarga, ya'ni cherkov o'rnatgan
tartiblarga qat'iy amal qilganlar, muqaddas joylarni ziyorat qilganlar va salib
yurishlarida ishtirok etganlarga berilgan. XII asrdan boshlab indulgensiyani
sotish tartibi joriy qilingan. Masalaning salbiy jihati Shundaki, mulkdor kishi
«kechirilmas gunohi»dan tashqari, barcha sodir etgan gunohlarini pul to'lab
yuvishi mumkin bo'lgan. Hattoki kishi qaysi gunohi uchun qancha pul to'lashi
kerakligi to'g'risidagi jadval ishlab chiqilgan. Cherkov indulgensiyalarni sotish
tartibini XIX asrgacha qo'llab kelgan.
Katolitsizmda Bibi Mariyamni ulug'lashga katta e'tibor beriladi. 1854-
yilda papa Piy I Bibi Mariyamning ilohiy homiladorlik bilan tug'ilganligi
to'g'risidagi aqidani tasdiqlagan. Keyinchalik Bibi Mariyam xudoning
marhamati bilan birlamchi gunoh ta'siridan himoyalanganligi e'lon qilingan.
Keyinchalik Bibi Mariyamning vafot etganidan keyin jasadi va ruhi osmonga
ko'tarilib ketganligi qayd etilgan. Ushbu aqidaga asoslanib, 1954-yilda
«falakning malikasi» sharafiga bag'ishlanuvchi diniy bayramning o'tkazilishi
joriy qilingan. Katoliklar Bibi Mariyamni avliyolar kabi ulug'lash bilan birga
xotin-qizlarning gunohlarini xudodan so'rab beruvchi homiy deb biladilar.
Katolitsizmda Rim papasi xristianlarning rahbari ekanligi to'g'risida aqida
mavjud. Katoliklar o'z e'tiqodlarini xristianlik ta'limotini to'liq ifodalaydigan
yo'nalish deb biladilar. Shu bois Rim papasi Isoning yerdagi noibi, Rimning
birinchi yepiskopi, havariy Pavelning vorisi deb tan olinadi. 1870-yilda
Vatikanda Rim papasining benuqsonligi haqidagi aqida qabul qilingan. Unga
binoan, papaning rasmiy chiqishlarida din va axloq masalalarida aytgan fikrlari
benuqson yoki, boshqacha aytganda, u xudoning irodasini yetkazuvchi vakildir.
Ruhoniylarning ijtimoiy ahvoli masalasida katolitsizm boshqa
yo'nalishlardan sezilarli darajada farqlanadi. Katolik cherkovida ruhoniylarning
maishiy turmushida XI asrdan boshlab selebat, ya'ni rohib va rohibalarning
turmush qurmasligi qoidasiga amal qilinadi. Ruhoniy xudo va odamlar
o'rtasidagi vositachi deb tan olinadi. Odamlarning o'zlari ruhoniyning
yordamisiz va murabbiyligisiz mustaqil ilohiy haqiqatga erisha olmaydilar deb
hisoblanadi. Ular diniy tashkilot vazifasini bajaruvchi ordenlarga birlashganlar.
Katolik cherkovida iyezuitlar (Iso jamiyati), fransiskanlar, salezianlar,
dominikanlar, kaputsinlar, xristian birodarlari, benediktlar kabi katta-katta

rohiblik ordenlari mavjud. Orden a'zolari kiyim-kechagi bilan bir-biridan farq
qiladilar.
Katoliklarning diniy marosimlarida ham xristianlikning boshqa yo'nalish va
oqimlaridan farqlar mavjud. Masalan, yetti sirli marosimni olib ko'raylik.
Cho'qintirish sirli marosimini bajarishda rohib cho'qintirilayotgan kishining
ustidan suv quyadi yoki uni suvga botirib oladi. Miro yog'ini surish sirli
marosimi katoliklarda «konformatsiya» deb ataladi. Marosim kishining bolalik
yoki o'smirlik yoshida bajariladi. Non va vino tortish sirli marosimida
pravoslaviyeda maxsus pishirilgan kulcha non (prosfora)dan foydalanilsa,
katoliklarda kvas qo'shib qorilgan xamirdan tayyorlangan quymoq shaklidagi
non (prosfora) ishlatiladi. Umuman, katoliklarning sirli marosimlarni bajarish
usullarida qisman tafovut bo'lsa-da, aslida, pravoslaviyedagiga o'xshash
ekanligini qayd etish mumkin.
Diniy ibodatni tashkil etishda ham bir qator o'ziga xos jihatlar mavjud.
Diniy marosimlarni bajarish vaqtida cherkovda dindorlar o'tirishlari mumkin,
faqat ayrim duolar tik turib o'qiladi. Shuning uchun katolik cherkovlarida
kursilar qo'yilgan. Diniy marosimlar lotin tilida olib boriladi. Ularni bajarish
vaqtida organ yoki dam berib chalinadigan musiqa asboblari (filgarmoniya)dan
foydalaniladi.
Diniy tashkilotlarni boshqarishning murakkab tizimi vujudga keltirilgan.
Yuqorida qayd etilganidek, katoliklar Yer sharining barcha qit'alariga yoyilgan
va xalqaro markazi Vatikanda joylashgan. Unga Rim papasi rahbarlik qiladi.
Vatikan Rim shahrining markazida joylashgan. Maydoni 44 gektar. 1929- yilda
Musolini hukumati va Rim papasi Piy XI o'rtasida tuzilgan Lateran
shartnomasiga binoan Vatikanga shahar-davlat maqomi berilgan va u davlat
suverenitetiga ega bo'lgan. Har qanday suveren davlat kabi uning hududi,
chegarasi, fuqarolari, gerbi, bayrog'i va madhiyasi bor. Vatikanni dunyoning
ko'p mamlakatlari tan olgan va u bilan diplomatik aloqalar o'rnatgan. Aksariyat
xalqaro tashkilotlar, jumladan BMT, YUNESKO, MAGATE, Yevropa
Kengashi kabilarning ishlarida Vatikan kuzatuvchilari ishtirok etadi.
Rim papasini kardinallar (lotincha cardinalis - asosiy, katta, eng muhim
degan ma'nolarni anglatadi), ya'ni katolik cherkovida papadan keyin turuvchi
mansabdor shaxs kollegiyasi umrbod muddatga saylaydi. Hozirgi kunda Rim
papasi nemis millatiga mansub Benedikt XVI.
Vatikan davlatining asosiy qonuni sifatida Konstitutsiya qabul qilingan.
Unga ko'ra, Rim papasi qonun chiqaruvchi, ijroiya va sud hokimiyatining
boshlig'idir. Davlatning Markaziy ma'muriy boshqaruv apparatiga Rim kuriyasi

rahbarlik qiladi. U dunyoning ko'pchilik mamlakatlarida faoliyat ko'rsatayotgan
katolik cherkovi va Vatikanga bo'ysunuvchi dunyoviy tashkilotlarning ishlarini
boshqaradi. Rim kuriyasi davlat kotibiyati, 9 ta kongregatsiya (lotincha
congregatio - ittifoq, birlashma degan ma'nolarni anglatadi, davlat vazirliklari
vazifasini bajaradi), 12 ta kengash, 3 ta tribunal va 3 ta devonxonadan iborat.
Davlat kotibiyatiga kardinal stats-kotib rahbarlik qiladi. U Bosh vazir va
tashqi ishlar vaziri vazifalarini bajaradi. Davlat kotibiyati ichki va tashqi
ishlarni boshqaradi. Muqaddas kongregatsiyalar, kengashlar va kotibiyat
cherkov ishlari bilan shug'ullanadi. Uning tarkibidagi diniy ta'limot masalalari
bilan shug'ullanuvchi kongregatsiya eng asosiysidir. Ushbu tashkilot ruhoniylar
va ilohiyotshunoslarning dunyoqarashi, xulq- atvori va matbuotda
chiqishlarining ortodoksal katolik cherkovi ta'limotiga mos kelishini nazorat
qilib turadi. O'rta asrlar davrida ushbu tashkilot hurfikrlikning har qanday
ko'rinishlariga qarshi keskin kurash olib borgan, inkvizitsiya sudlarini tashkil
etib, ularga rahbarlik qilgan.
Mintaqalar darajasida yepiskoplarning konferensiyalari o'tkazib turiladi.
Konferensiyalar oralig'ida unda saylangan rahbarlik organi faoliyat olib boradi.
Mintaqaviy konferensiyalarga cherkov bilan bog'liq ishlarni boshqarishda keng
vakolatlar berilgan.
Milliy cherkovga papa tayinlagan kardinal, patriarx yoki mitropolit
rahbarlik qiladi. Milliy cherkovlar yeparxiyalarga bo'linadi. Yeparxiyaga
iyerarx (grekcha hieros - muqaddas, arche - hokimiyat degan ma'nolarni
anglatadi) rahbarlik qiladi. Iyerarxga, boshqarayotgan yeparxiyaning nufuziga
qarab, yepiskop yoki kardinal unvoni berilishi mumkin.
Katolik cherkovining boshlang'ich tashkiloti (pravoslaviyedagi kabi)
qavm (prixod) deb ataladi. Qavmlarni ruhoniy boshqaradi. Cherkov boshqaruvi
sohasidagi o'zgarishlar diniy ta'limot va uning ijtimoiy doktrinasida ham
modernizatsiya jarayonlarini kuchaytirdi. Bu jarayonlar kam o'zgaruvchan diniy
ta'limotda ham yaqqol namoyon bo'lmoqda.
3.Katolik oqimining xristian olamida tutgan o’rni.
Katolitsizmda Bibliyani sharhlash huquqi faqatgina ruhoniylarga beriladi,
chunki ular uylanmaslik – tselibat haqidagi diniy talabga amal qiladilar. Diniy
ibodatlar dabdabali va soxtalashtirilgan ko’rinishga ega, diniy o’qish, duo,
iltijolar lotin tilida olib boriladi. Pravoslaviyadagi kabi katolitsizmda ham
farishta, ikona, ilohiy kuch, chirimaydigan marhum jasadlariga sig’inish odatlari
mavjuddir.

Katolitsizm xristianlikning yo’nalishlaridan biri sifatida uning asosiy aqida va
qoidalarini tan oladi, biroq diniy ta’limot, sig’inish va tashkiliy masalalarda bir
qator xususiyatlar bilan ajralib turadi.
Katolik cherkovi tashkiloti qat’iy markazlashuv bilan ajralib turadi. Rim papasi
bu cherkovning boshlig’i bo’lib, u diniy axloq masalalariga oid qonun-
qoidalarni belgilaydi. Uning hokimiyati dunyoviy soborlar hokimiyatidan
yuqori turadi.
Katolik cherkovining markazlashuvi, jumladan, diniy ta’limotni noan’anaviy
tahlil qilish (sharhlash) huquqida aks etgan dogmatik taraqqiyot tamoyilini
keltirib chiqaradi. Masalan, pravoslav cherkovi tomonidan tan olingan diniy
ramzda ta’kidlanishicha, Muqaddas Ruh Ota Xudodan kelib chiqadi. Katolik
aqidasiga ko’ra esa, Muqaddas Ruh Ota Xudodan va O’g’il Xudodan kelib
chiqadi. Cherkovning najot borasidagi roli haqida ham o’ziga xos alohida
ta’limot shakllangan. Najotning asosi iymon va xayrli ishlar hisoblanadi.
Cherkov, katolik ta’limotiga ko’ra, xayrli zaruriy ishlar xazinasiga – Iso
tomonidan yaratilgan «Xayrli ishlar zahirasiga» ega.
A’rof haqidagi (do’zax va jannat oralig’idagi mavze) aqida faqat katolik
ta’limotida mavjud. Gunohi katta bo’lmagan gunohkorlarning ruhi u yerda o’tda
kuyadi (ehtimol, bu vijdon va nadomat azobining ramziy in’ikosidir), keyin
jannatga yo’l topadi. Ruhning a’rofda bo’lish muddati xayrli ishlar tufayli
qisqartirilishi (ibodat va cherkov foydasiga xayr-ehson qilish bilan) mumkin. Bu
ibodat va xayr-ehsonlar o’lganlar xotirasiga yaqinlar tomonidan qilinadi.
A’rof haqidagi ta’limot I asrdayoq paydo bo’lgan edi. Pravoslav va protestant
cherkovlari a’rof haqidagi ta’limotni rad etadi.
Bundan tashqari pravoslav dini ta’limotidan farqli o’laroq, katolik yo’nalishida
papaning begunohligi haqidagi aqida ham bor. Bu aqida 1870 yildagi birinchi
Vatikan soborida qabul qilingan. G’arb cherkovining Bogoroditsaga nisbatan
alohida e’tibori 1950 yilda papa Piy XII tomonidan kiritilgan Bibi Maryamning
me’roji haqidagi aqidada o’z aksini topdi. Katolik ta’limoti pravoslav ta’limoti
kabi yetti asrorni tan oladi, biroq bu asrorlarning talqin qilinishida qarashlar
mos kelmaydi. Masalan, pricheshenie (tamaddi) qilish qattiq non bilan
(pravoslaviyada bo’ktirilgan non bilan) dunyoviy( miryane )larga non va vino
bilan, shuningdek, faqat non bilan amalga oshiriladi. Cho’qintirish sirini o’tash
paytida suv sepiladi (cho’qintiriluvchiga), muz ostidagi suvga cho’ktirilmaydi.
Miropomazanie (cho’qinuvchining peshonasiga yeley surkash) yetti-sakkiz
yoshlarda amalga oshiriladi, go’dakligida emas. Bunda o’spirin (bola) yana bitta

ismga ega bo’ladi. Bunda u o’sha avliyoning qilmishlari va g’oyalarini maqsad
qilib qo’yadi. Shunday qilib, bu rusmning ijro etilishi imon mustahkamlanishiga
xizmat qilishi zarur.
Pravoslavlarda nikohsizlik rusumini faqat qora ruhoniylik qabul qiladi.
Katoliklarda esa nikohsizlik ( tselibat ) Papa Grigoriy VII tomonidan joriy
qilingan qoidaga ko’ra barcha ruhoniylar uchun majburiydir.
Milodiy post katoliklarda advent deb ataladi. U Avliyo Andrey kunidan keyingi
birinchi yakshanba – 30 noyabrda boshlanadi. Ular uch ibodat bilan: yarim
tundagi, ertalabki va kunduzgi ibodat bilan nishonlanib, Bibi Maryamning
homilador bo’lishi, Isoning tug’ilishi va dindorning qalbida bo’lishi kabi ramziy
ma’noni anglatadi. O’sha kuni ta’zim qilish uchun ehromlarda go’dak Isoning
timsoli qo’yilgan belanchaklar o’rnatiladi.
Katolik ierarxiyasida uch darajadagi ruhoniylar bor: diakon, ruhoniy (kyure,
pater,
kendz), yepiskop . Yepiskopni papa tayinlaydi. Papani kardinal kollegiya
saylaydi. Bunda umumiy ovozning uchdan ikki qismi plyus 1-ovoz (yashirin
ovoz berish yo’li bilan) II Vatikan soborida (1962-1965 yillar) cherkov
hayotining barcha jabhalarini yangilash, zamonaviylashtirish jarayoni
boshlandi. Bu birinchi navbatda ibodat an’analariga tegishli bo’ldi. Masalan,
ibodatni lotin tilida olib borishdan voz kechildi.

Xulosa
Katolik cherkovi xristianlikning yetakchi yo'nalishlaridan biri sifatidagi
ahamiyatini saqlab qoldi. Uning tarkibidagi rasmiy va muxolif yo'nalishlar
ijtimoiy hayotdagi turli manfaat va ehtiyojlarni to'liqroq ifodalashga yordam
bermoqda. Xristianlikda, katolik cherkovi bilan bir vaqtda pravoslaviye
yo'nalishi vujudga kelgan. Pravoslaviye G'arbiy Rim imperiyasidagidan keskin
farq qiladigan ijtimoiy-siyosiy va madaniy muhitda rivojlangan. Vizantiyada
markazlashgan davlat hokimiyatining kuchli boshqaruv tizimi G'arbiy Rim
imperiyasi qulaganidan keyin yana uzoq vaqt davomida saqlanib qolgan.
Davlatga imperator rahbarlik qilgan. Imperator cheklanmagan hokimiyatga ega
bo'lib, unga Konstantinopol cherkovi ham bo'ysungan. Cherkov davlat
apparatining tarkibiy qismiga aylantirilgan va u imperiya manfaatlariga xizmat
qilgan.
Markaziy Osiyo va xususan, O’zbekiston hududiga xristianlik
yo’nalishining oqimlari milodimizning IV asrida kirib kelgan. Xristianlikning
kirib kelishini ikkinchi bosqichi XIX asrning ikkinchi yarmi va XX asr
boshlariga to’g’ri keladi.
Mamlakatimizda diniy bag’rikenglik va ijtimoiy barqarorlikni
ta’minlashda xristian konfessiyalarining ham muayyan o’rni bor. Birinchidan,
ular, ayniqsa, pravoslavlar o’z faoliyatlari davomida aholida diniy bag’rikenglik
madaniyatini kamol toptirish yo’lida ma’naviy-ma’rifiy tadbirlar tashkil etib
kelmoqdalar. Ikkinchidan, mamlakatda dinlararo totuvlikni qo’llab-quvvatlash
hamda turli nizo va murakkabliklarni keltirib chiqaruvchi missionerlik kabi
xatti-harakatlarga qarshi amalga oshirilayotgan tadbirlarda faol
qatnashmoqdalar. Uchinchidan, ularning xalqaro anjumanlarda mamlakatimizda
e’tiqod erkinligini ta’minlash, millatlararo va dinlararo totuvlikni
barqarorlashtirishda amalga oshirilayotgan islohotlar haqidagi ma’ruzalari
dunyo jamoatchiligining mazkur islohotlar bilan yaqindan tanishuvida muhim
ahamiyat kasb etmoqda.

Adabiyotlar ro’yxati
1. Iz istorii drevnix kultur Sredney Azii. Xristianstvo.-T.: 1994.
2. Iso Jabborov, Ruhiy olam: jaholat va kamolot.-T.:O'zbekiston,
1998.

3. Dervish R.A., Lavteva G., Musapayeva A. Pamyatniki istorii,
religii i kulturo' v Uzbekistane.
4. Osnovo' religovedeniya.Pod redaksiyey I.N.Yablokova.Izd.
vtoroye.-M.: 1998.
5. Frezer D.D. Zolotaya Vetv.-M.: Politizdat, 1986.

Rim katolik cherkovi

Купить