Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik siyosati va o`lkani o`rganish masalasi

O`ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY  ТA`LIM, FAN VA
INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI 
MIRZO ULUG`BEK NOMIDAGI 
O`ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI 
TARIX FAKULTETI 
Mavzu:  Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik 
siyosati va o`lkani o`rganish masalasi. 
Toshkent 2024  Mavzu:  Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik siyosati
va o`lkani o`rganish masalasi.
REJA: 
Kirish.
I-bob.  Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik 
siyosati .
1.1 XIX asr o`rtalarida Turkistonda ijtimoiy – siyosiy ahvol.
1.2 Rossiyaning O`rta Osiyoni bosib olishi.
II-bob. Rus podsholigining O`rta Osiyoda olib borgan mustamlakachilik 
siyosati.
2.1 Chor Rossiyasining aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari. 
2.2 Rossiya imperiyasining o`lkani o`rganish masalasi.
2.3 XIX asrning II yarmi va XX asr boshlarida madaniy hayot.
Xulosa.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati.
Ilovalar.    I-bob. Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik siyosati . 
1.1 XIX asr o`rtalarida Turkistonda ijtimoiy – siyosiy ahvol.
XVIII   asr   oxiri   XIX   asr   boshlarida   Ashtarxoniylar   sulolasi   o`rnida   uchta
davlat:   Buxoro,   Xiva   va   Qo`qon   xonliklari   vujudga   keldi.   Bu   davlatlari   asosan
o`zbek   etnik   guruhlari   (mang`it,   qo`ng`irot,   ming,   kenagas   va   boshqalar)ning
uyushuvi   va   jipslashuvi   zaminida   tashkil   topdi.   Savdo   munosabatlari   tovar
almashuvi   xarakterida   bo`lganligi   natijasida   xalqning   shakllanishini   ta’minlovchi
yagona   ichki   bozor   vujudga   kelmadi.   Bu   o`sha   davrda   O`rta   Osiyoning   iqtisodiy
hayotida turg`unlik holatining asosiy sabablaridan biri edi.
Yana   bir   sababi   qishloq   xo`jaligida   feodal   munosabatlarining   hukmron
mavqei saqlanib qolganligida edi. O`rta Osiyoda ming yillar davomida barcha yerlar
xonlar, podsholar, amirlarning xususiy mulki bo`lib, boshqalarga foydalanish uchun
berilar edi.
Buxoro amirligidagi hosildor yerlarning 2/3 qismi amirga qarashli bo`lib, 
shundan sug`oriladigan yerlar 2 mln. 450 ming desyatina bo`lgan.
XIX   asr   boshlarida   O`rta   Osiyo   xonliklari   ijtimoiy   –   iqtisoiy   taraqqiyot
jihatidan   qo`shni   davlatlarning   kopchiligidan   orqada   edi.   Uzoqni   ko`ra   bilmagan,
asosan   shaxsiy   manfaatlari   gadosi   bo`lgan   xonlar,   amirlar,   beklar,   din   xomiylari
O`rta Osiyoni iqtisodiy – siyosiy, ijtimoiy va madaniy taraqqiyoti yo`llarini izlamas
edilar.   Shu   tufayli   O`rta   Osiyo   ijtimoiy   –   iqtisodiy   jihatdan   juda   sekinlik   bilan
rivojlanar   edi.   Xonliklar   o`rtasidagi   nizolar   esa   taraqqiyotini   yanada   orqaga   surar
edi.
O`sha   davrda   Buxoro   amirligi   territoriyasi   bir   muncha   katta   bolib,   garbdan
Qizilqumdan   boshlangan   qozoq   dashtlari   Shimolda   Turkistongacha   tutashgan:
Sharqiy   tomoni   Oqtov,   Qoratov,   Shahrisabz   tog`lari   bilan   o`ralgan;   Sharqiy
shimolda O`ratepa yerlari orqali Qo`qon xonligi orqali janubiy Balx, Andijon, Eron
va   Xiva   xonligiga   qarashli   yerlar   bilan   chegaralangan   edi.   Buxoro   amirligi   O`rta
Osiyoda 5600 ming kvadrat km maydonni egallagan; Xiva xonligi shimoliy g`arbda
Sirdaryoning   quyi   oqimi,   Orol   bo`yi   orqali   Qo`qon   xonligi   va   Rossiyaga   qarashli
Sibir   yerlari   bilan   chegaradosh;   Sharqda   esa   Qizil   –   Qum   orqali   Buxoro   amirligi
bilan; janubda Xuroson tog`larigacha chegaralangan edi. Qo`qon xonligining   chegarasi   Umarxon   davrida   (1809   -   1822)   Turkiston   shahrigacha
kengaydi.   U   Buxoro   amirligiga   qarashli   yerlarni   ham   bosib   olgan   edi.   1817-yili
Oqmachit qal’asi qurilib, harbiy ahamiyatga ega bolgan qal’aga aylantirildi.
XIX   asrda   O`rta   Osiyo   shaharlari   aholisining   soni,   ularning   tarkibi   va
o`zgarishi   haqida   aniq   ma’lumotlar   yetarli   emas.   Masalan,   Buxoroda   Turkistonni
ruslar   bosib   olgunga   qadar   sayoxatchilar   va   josuslar   ma’lumotiga   ko`ra   taxminan
1500   xonadon   yashagan.   1840-yilda   Buxoroda   38   ta   karvonsaroy,   9   ta   tim,   16   ta
shahar hammomi, shahar va shahar atrofida 22 ta bozor bo`lgan.
Mayyendorfning   fikricha   1820-yilda   Samarqandda   50   ming,   Toshkentda   20
ming aholi yashagan, Potanining fikriga ko`ra, Qo`qonda 3000 xonadon yashagan, 8
ta bozor bolgan. 1.2 Rossiyaning O`rta Osiyoni bosib olishi va Rus podsholigining O`rta 
Osiyoda olib borgan mustamlakachilik siyosati.
O`rta   Osiyo   xonliklarni   bosib   olish   niyati   Pyotr   1   davrida   boshlangan   edi.
XVII   asr   boshlarida   metallurgiya   sanoatini   rivojlantirish   zarurati   qistovida   rus
hukmdorlari   va   tadqiqotchilari   O`rta   Osiyoning   boy   konlari   taqdiri   bilan   astoydil
qiziqdilar.   O`rta   Osiyoda   to`lib   –   toshib   yotgan   oltin   sochmalari   haqidagi
ma’lumotlarga xukumat alohida e’tibor berar va shu tufayli Pyotrning shaxsan o`zi
o`zbek   xonliklari   hududiga   suqulib   kirishi   rejasini   ishlab   chiqqan   edi.   Pyotr   I
tajovuzkor   siyosatni   amalga   oshirishi   maqsadida   O`rta   Osiyoga   1714-yilda
Preobrajenskiy   polkining   poruchigi   knyaz   Aleksandr   Bekovich   –   Cherkasskiy,
1715-yilda kapitan Ivan buxgolts raxbarligida Xivaga ikki marta qo`shin yuboradi.
Yurishlarning   muvaffaqiyatsiz   tugaganiga   qaramay   Pyotr   hukumati   o`z   niyatidan
voz   kechmaydi.   Pyotr   Buxoroga   elchi   qilib   italiyalik   Florio   Benevenini   jo`natadi.
Unga   “oltin   sochmalarining”   makonini,   u   yerga   borish   yo`llarini   aniqlashni
topshiradi.   Beneveni   tarix,   jog`rofiya,   etnografiya   bo`yicha   juda   ko`p   qimmatli
ma’lumotlar   to`pladi.   Uning   fikricha,   bu   ma’lumotlar   o`rganilsa,   u   yerlarda
hukmron   tariqasida   o`rnashib   olish   uchun   birgina   kuchli   hamla   kifoya   ekan.
Benevenining   safari   ham   muvaffaqiyatsiz   tugadi,   uning   o`zi   Buxoro   amiridan
zo`rg`a qutilgach, Pyotr o`limidan keyin, 1725-yilda Rusiyoga qaytdi.
Chor hokimiyati, Pyotr siyosatini davom ettirgan. Chorizm rus – turk 
munosabatlariga diqqatini qaratdi.
Tashqi   siyosat   Qora   dengiz   sohillarini   bosib   olish   maqsadi   asosida   qurildi.
O`zbek   xonliklari   bilan   munosabatda   esa   dastlab   harbiy   kuch   ishlatmasdan,
Qozog`iston orqali doimiy savdo muomalalarini o`rnatish yo`lidan borildi.
XVIII   asr   boshlarida   har   uchala   juzning   qozoqlari,   qalmiq   (jung`ar)larning
doimiy   bosqinlari   ostida   qolgandi.   Qozoq   dashti   1723-yilga   kelib   og`ir
ocharchilikni   boshdan   kechirgani   oqibatda   katta   juz   jung`arlarga   siyosiy   qaram
bo`lib qoldi. O`rta juz Buxoroga ko`chib borib, Buxoro xonligiga, kichik juzning bir
qismi esa Xiva xonligiga bo`ysundi. Jung`arlarning   xataridan   saqlanish   va   o`z   hokimiyatini   mustahkamlash
niyatida   katta   juz   hamda   kichik   juz   xoni   Abdulxayrxonni   chor   xokimiyati   bilan
yaqinlashuvga undardi.
Abdulxayrixon 1730-yilda juzni rus fuqaroligiga qabul qilishni so`rab Ufaga
elchi   yuboradi.   Rusiyo   xukumati   O`rta   Osiyoga   hujum   qilish   uchun   ishonchli
istehkomga ega bo`lish uchun xonning iltimosini kechiktirmay qondiradi.
Ko`pchilik   qozoq   oqsoqollarining   qarshiligiga   qaramay,   1730-yilda   Kichik
juz   bilan   birga   Semekxon   boshchiligida   O`rta   juzning   bir   qismi   ham   Rusiyo
imperiyasi qo`l ostiga o`tdi.
1721-yili   Pyotr   I   tomonidan   Rossiya   imperiya   deb   e’lon   qilingan   edi.
Imperiya   o`z   iqtisodiy   va   harbiy   qudratini   mustahkamlash   hamda   taraqqiy   ettirish
niyatida  o`zga   yurtlar,  mamlakatlar   yerlarini   asta   –  sekin   egallab,   buning   hisobiga
o`z qaddini rostlab oldi. II-bob. Rus podsholigining O`rta Osiyoda olib borgan mustamlakachilik
siyosati.
2.1 Chor Rossiyasining aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari.
Shunday   qilib,   rus   podsholigi   o`zining   asriy   maqsadiga   erishdi.   Asrlar
davomida adabiyoti, fani, mehr – oqibatli, ma’rifatparvar, tinchliksevar xalqi bilan
jahon   e’tiboriga   tushgan   buyuk   Turkiston   mustamlakaga   aylandi.   G`arbda   Hazar
dengizi   va   Orol   tog`laridan   Buyuk   Xitoy   devorigacha,   janubda   Eron   va
Afg`oniston, Sibirgacha bo`lgan Turkiston yerlarining umumiy maydoni 5 mln 733
ming 800 kvadrat km edi. Vatanimiz g`arbini Rossiya bosib olgan bo`lsa, Sharqini
1876-yili   xitoylar   istilo   qildi.   Rus   bolshevizmi   davlat   to`ntarishi   yasab,   ikkiga
bo`lingan   Turkistonni   yana   bir   necha   bo`laklar   (jumhuriyatlar)ga   bo`lib   yubordi.
Shunday qilib, erkin, ozod, hur Turkiston mahalliy hukmdorlarning ojizligi  tufayli
parchalanib bosqinchilarga yem bo`ldi.
Turkistonning   bosib   olinishi   burjuaziyasi   manfaatlariga   to`la   mos   kelar   edi.
Rossiya O`rta Osiyoda mustamlakachilik siyosatini avj oldirish uchun avvalo temir
yo`l 1   qurilishiga kirishildi. U Qizil – Arvot va Ashxobod orqali 1888-yil 15-mayda
Samarqandga yetib keldi. 1889-yilda Maridan Kushkagacha, 1899-yili Toshkent va
Andijongacha   temir   yo`l   o`tdi.   1900-1905   yillarda   Toshkent   –   Orenburga   temir
yo`li   qurildi.   Natijada  o`lkadan   ko`plab   xomashyo,   tabiiy  boyliklarni   tashib   ketish
imkoniyati kengaydi.
Masalan,   Buxorodan chetga  sotilgan  paxta  1850-1860-yillarda qariyb 50000
pudni tashkil qilgan bo`lsa, 1915-yilga kelib 2 mln pudga, qorako`l teri 30-40 ming
donadan, 1,5 mln donaga yetdi.
Qishloq xo`jaligida ham katta o`zgarishlar yuz berdi. Sug`oriladigan
maydonlar kengaydi, qishloq xo`jalik mahsulotlari ko`paydi. Ayniqsa
paxtachilikning  rivojlanishiga   katta   ahamiyat   berildi.  Amerikadan   paxtaning  yangi
navlari   keltirilib   katta   maydonlarga   ekila   boshlandi   va   u   boshqa   qishloq   xo`jalik
ekinlarini tobora siqib chiqara boshladi. Natijada Rossiya Turkistonda paxtachilikni
rivojlanishi   hisobiga   chet   el   paxtasiga   to`layotgan   bojidan   qutildi.   1879-1898
yillarda 203 mln so`m davlat xazinasida qoldi. Shu yillar Turkistonda
1 1880-1889 yillarda Krasnovodsk, Ashxabod, Marv, Chorjoy, Buxoro, Samarqand, Toshkent, 
Qo’qon, Andijon shaharlarini bog'lovchi O’rta Osiyo temir yo’l qurildi. Rossiyaga   26   mln   pud   to`la   olib   ketildi.   Amerikadan   keltirilayotgan   paxtaga
nisbatan   Turkiston   paxtasining   60   mln   so`m   foyda   olindi.   Rossiyaga   paxta   tashib
ketish   5   mln   puddan   18   ming   pudga   yetdi.   Agar   1900-yilda   Rossiyaning   paxtaga
bo`lgan ehtiyojining 32,6 foizi Turkiston hisobiga qoplangan bo`lsa, 1918-yilda bu
ko`rsatgich 55 foizni tashkil qildi.
Turkiston xalqlari risqini ham enidan, ham bo`yidan qirqish rejasining yana 
bir bosqichi ularga Rossiya aholisini ko`chirish orqali amalga oshirildi. 1910-
Turkistonda (Sirdaryo, Samarqand va Farg`ona viloyatlarida) dastlabki 124 ta rus 2.2 Rossiya imperiyasining o`lkani o`rganish masalasi.
Rossiya O’rta Osiyo yerlarini tez muddat ichida bosib olganligining asosiy 
sabablari quydagilardan iborat: 
1. Rossiyadan farqli o’laroq O’rta Osiyo xalqlarining iqtisodiy jihatidan ortda
qolganligi; 
2. Tinimsiz davom etgan feodal nizolar natijasida markaziy hokimyatning 
zaiflashib qolganligi; 
3. O’rta Osiyo xonliklari o’rtasida o’zaro hamjihatlikning yo’qligi; 
4. Xalq orasidan chiqqan ko’ngillilarning yomon uyushganligi; 
5. Xonliklardagi muntazam armiyaning yomon qurollanganligi va h.k.
Asosan ana shu sabablar uchta yirik davlatning o’z erkidan osonlik bilan 
mahrum bo’lishiga olib keldi. O’rta Osiyo Rossiyaning mustamlakasiga aylandi.
Rossiya   O’rta   Osiyoni   bosib   olgandan   keyin   ma’muriy   boshqarish   masalasi
kun   tartibiga   qo’yildi.   1886-yilda   imperator   Aleksandr   II   tasdiqlagan   «Turkiston
o’lkasini   boshqarish   haqidagi   Nizom»da   boshqaruv   tartibi   qonuniy   jihatdan
rasmiylashtirildi.   Unga   ko’ra   Turkiston   general-gubernator   ligi   beshta   viloyatga
bo’lindi:   Sirdaryo,   Farg’ona,   Samarqand,   Yettisuv,   Kaspiy   orti   viloyatlari   shaxsan
imperatorning   o’zi   tayinlagan   rus   harbiy   gubernatorlari   boshqarar   edi.   Bu   beshta
davlat   o’z   navbatida   uyezd   va   volostьlarga   bo’lib   boshqarilgan.   Sirdaryo   viloyati
quyidagi uyezdlarga bo’lib boshqarilgan: Toshkent, Avliyoota, Kazalinsk, Perovsk,
Chimkent,   Amudaryo   bo’limi   ham   uyezdlarga   bo’lingan.   Farg’ona   viloyatiga
Marg’ilon,   Qo’qon,   Namangan,   O’sh   uyezdlari   kirgan.   Samarqand   viloyatiga
Jizzax, Xo’jand, Samarqand uyezdlari, Yettisuvga esa Verniy, Jarkent, Kopal,
Lepsin, Pishpak, Prjevalsk uyezdlari, Kaspiyorti viloyatiga Ashxobod,
Krasnovodsk, Marv, Tajan uyezdlari kirgan.
Viloyatlarga harbiy gubernatorlar shaxsan rus podshosi tomonidan 
tasdiqlangan. Uyezd boshliqlari rus armiyasi polkovniklari, uchastka pristavlari esa 
kapitan unvonidagi zobitlardan tayinlangan. Volostь boshqaruvchilari, yuzboshi-
oqsoqollar, ellikboshilar va o’nboshilar esa saylov asosida mahalliy aholi 
vakillaridan saylangan. «Xalq sudyalari»-qozilar ham aholi tomonidan saylangan. Quyi ma’muriyat aholining sotqin badavlat tabaqa vakillaridan bo’lib, harbiy 
ma’muriyat ana shularga suyangan.
Turkiston   general-gubernatori   o’z   qo’lida   harbiy   va   fuqarolik   hokimiyatini
birlashtirgan.   General-gubernator   amir   faoliyatini   Rossiya   imperator   siyosiy
agentligi   (1885-1917)   orqali,   Xiva   xonini   esa   Amudaryo   bo’limi   (1873-1918)
boshlig’i orqali nazorat qilgan.
Markaziy   boshqaruvda   general-gubernator   mahkamasining   ham   ahamiyati
katta   bo’lgan.   General-gubernator   mahkamasi   Bosh   boshqarmaning   ijroiya   organi
bo’lib, dastlab 4 bo’limdan iborat bo’lgan. Birinchi  bo’limda ma’muriy va nazorat
ishlarini boshqargan. Ikkinchi bo’lim bosh boshqarmaning moliyaviy-xo’jalik 2.3 XIX asrning II yarmi va XX asr boshlarida madaniy hayot.
Chor Rossiyasi O’rta Osiyoni bosib olgach, bu yerda o’zining shovinistik-
ma’rifiy siyosatini yurgiza boshladi. Shovinist general Korolkov bu borada o’z 
tavsiyalarini ishlab chiqdi va imperiya oliy harbiy siyosiy doiralari tomonidan 
qo’llab-quvvtlandi. General Turkistonda ruslashtirishning tezkor usuli loyihasini 
ishlab chiqib, Sank-Peterburgga tasdiqlatish uchun jo’natdi. Loyihaga ko’ra 
ma’naviy, ruhiy, milliy qadriyatlarni targ’ib qilish o’chog’i bilan madrasalardagi 
ta’limga shovinistik g’oyalarni olib kirish birinchi o’ringa chiqarildi. Madrasalarda 
rus tilini o’qitish g’oyasi ilgari surildi. Bu g’oyatda nozik va qaltis tadbirni 
zo’ravonlik bilan emas, aksincha ixtiyoriy asosda amalga oshirilishi lozimligi 
uqtirildi. Shu maqsadda general Korolkov rus tiliga davlat tili maqomini berish, 
barcha mahalliy amaldor larga davlat tilini o’rganish uchun 5 yil muddat berish va 
15 yildan keyin esa mansabga da’vogar kishilardan faqat ruschani biladiganlarini 
mingboshi, yuzboshi, qozi va oqsoqol lavozimlariga tayinlashni taklif etdi. Markaz 
Korolkov g’oyasini qizg’in qo’llab-quvvatladi va tezda ijro etish uchun general-
gubernator zimmasiga yukladi.
Bu tadbirdan kuzatilayotgan siyosiy maqsad o’zbek xalqi milliy qadriyatlarini
va   sharqona   an’analarini   yevropacha   ma’naviy-ruhiy   muhit   bilan   almashtirishdan
iborat   edi.   Turkiston   o’lkasi   qanchalik   tez   ruslashtirilsa,   mustamlakachilik   tizimi
shuncha mustahkam asosda qurilar, xalqning milliy vatanparvarlik tuyg’usi shuncha
tez   barham   topar   edi.   Shuning   uchun   ruslashtirish   siyosati   birinchi   o’ringa
chiqarildi.
Rus missionerlari va ma’rifatchilari tomonidan Turkistonda dastlabki 
pravoslav cherkovlari va maktablari ochildi. 1866-yilda Toshkentda birinchi rus-
tuzem maktabi  2  ochildi. 1900-yilga kelib bunday maktablarning soni 23 taga 
yetdi.1876-yilda erkaklar, 1878-yilda esa ayollar gimnaziyasi ochildi. 1894-yilda 
esa Buxoro amirining xayri-ehsoni tufayli Toshkentda hunar bilim yurti ochildi.
2 Maqsad   o’zbek   yoshlariga   rus   tilini   o’rgatish   va   rus   turmush   tarzini   singdirish   edi.   Bu
maktablarning ochilishi ham aslida o’lkada ruslashtirish siyosatini amalga oshirishning muhim belgilardan
edi. O’rta Osiyoda hal qilinishi qiyin bo’lgan muammolardan biri-aholi tibbiy 
yordamini tashkil qilish masalasi edi. Rossiyadan ko’chib keltirilgan harbiy 
vrachlar, faqat rus ma’muriyati va harbiylar sog’lig’ini saqlash yo’lida xizmat 
qilgan. 1868-yilda Toshkentda birinchi harbiy lazaret ochilgan va u 30 kishiga 
mo’ljallangan. 1870-yilda Toshkentda, Samarqandda o’lkada yashovchi rus 
grajdanlari uchun shifoxonalar qurib ishga tushirilgan. Mahalliy aholiga xizmat 
ko’rsatish maqsadida 1883-yildan to 1991-yilgacha bo’lgan davrda qator shaharlar-
Toshkent, Samarqand, Xo’jand, Qo’qon, Andijon, Namangan, Eski Marg’ilon, 
Buxoro ambulatoriyalari ochilgan. Ana shu ambulatoriyalar o’sha davrda 
Turkistonda mahalliy xalq tinkasini quritgan qator-vabo, o’lat, bezgak, terlama, 
difteriya, chechak kabi infeksion kasalliklarga qarshi kurash olib borgan. XULOSA 
Xulosa qilib aytganda, XIX asrning oxiri XX asr boshlarida O’rta Osiyo 
xonliklari taraqqiyotida tanazzul bo’lib, xalqlar o’z erki va ozodligidan mahrum 
etildi. Xalq ikkiyoqlama zulm ostida (mahalliy amaldorlar va chorizm) ezildi. 
Shunday sharoitda istiqlol g’oyasi o’rtaga tashlangan milliy ozodlik harakatlapri 
boshlanib ketdi. Bu kurashlar yillar davomida uzluksiz davom etdi.
Chor  mustamlakachi  ma`murlari  Turkiston  hududiga bosqinchilarcha qadam
bosgan   dastlabki   kundan   boshlab,   yerli   xalqlarga   nisbatar   ulug`   davlatchilik
siyosatini   olib   bordilar,   mamlakat   boyliklarini   taladilar,   shahar   va   qishloqlarni
xonavayron   qildilar,   zulm,   zo`ravonlik   asosida   insoniy   qadriyatlarni   yerga   urib
oyoqosti qildilar.
Xayriyatki,   buyuk   vatanparvar   bobolarimiz   tikkan   qutlug’   qon   behuda
ketmadi.   Turkistondagi   istiqlolchilik   harakati   O’zbekiston   Respublikasining
mustaqilligiga   erishish   uchun   bo’lgan   kurashlar   bosqichida   muxim   rol’   iynab,
Vatanimiz yangi tarixining eng shonli sahifalarini tashkil qiladi.  I. Раҳбарий адабиётлар IV. Интернет маълумотлари 1-ilova
Nodirabegim (1792-1842)
(1822-yili Qo`qon xoni, Umarxon vafot etgach, uning 14 yoshli o`g`li 
Muhamad Alixon (Madaminxon) taxtga otirdi. Xon yosh bo`lgani uchun, davlat 
ishlarini uning onasi – mashhur shoira Nodirabegim (Mohlaroyim) zimmasiga 
tushgan. Nodirabegim madaniyat va san’atga ixlosi baland bo`lib bozor va rastalar, 
masjid va madrasalar, xonaqoh va maqbaralar, hammom va karvonsaroylar 
qurilishiga alohida ahamiyat bergan). 2-ilova
Bolsheviklarga qarshi kurashgan Madaminbek
3-ilova
SSSR milliy qo`shinlari. 4-ilova
9-may. G`alaba kuni. 
5-ilova
Bolsheviklarga qarshi kurash
6-ilova Turkiston 1917-yilda.
7-ilova
Rossiya imperiyasining Turkistonni bosib olishi. 8-ilova
SSSRni tashkil etish to`g`risida shartnoma imzolash muzokarasi.  9-ilova
Rossiya Imperiyasi davrida Samarqand. 10-ilova
Jadidchilar. Islohot millat manfaati uchun edi.
11-ilova
1920-1930-yillarda madaniy hayot. 12-ilova
Chor Rossiyasining Turkistonni bosib olishiga qarshi xalq harakatlari.
M U N D A R I J A: Kirish……………………..….3 
I-bob.  Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik 
siyosati........................................................  4-16 
1.1 XIX asr o`rtalarida Turkistonda ijtimoiy – siyosiy ahvol………. 4-8 
1.2 Rossiyaning O`rta Osiyoni bosib olishi……….. 9-16 
II-bob. Rus podsholigining O`rta Osiyoda olib borgan mustamlakachilik 
siyosati.................................................................  17-27 
2.1 Chor Rossiyasining aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari.......... 17-20 
2.2 Rossiya imperiyasining o`lkani o`rganish masalasi………. 21-25 
2.3 XIX asrning II yarmi va XX asr boshlarida madaniy hayot........... 26-27 
XULOSA………………………… 28 
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati…………………………. 29-30 
Ilovalar………………………….  31-37

MUNDARIJA

Kirish

I-bob. Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik siyosati

1.1 XIX asr o`rtalarida Turkistonda ijtimoiy – siyosiy ahvol

1.2 Rossiyaning O`rta Osiyoni bosib olishi

II-bob. Rus podsholigining O`rta Osiyoda olib borgan mustamlakachilik siyosati

2.1 Chor Rossiyasining aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari

2.2 Rossiya imperiyasining o`lkani o`rganish masalasi

2.3 XIX asrning II yarmi va XX asr boshlarida madaniy hayot

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati

Ilovalar