“s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik – semantik tomondan analiz qilish - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	100.8KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

“s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik – semantik tomondan analiz qilish

Купить

MUNDARIJA So`z boshi Kirish 1. So`z turkumlari klassifikatsiyasi. 2. “s” qo`shimchali lingvistik birlik ishtirok etgan so`z turkumlari 3. Elementar sintaktik birliklar va lingvistik eksperimentlar haqida umumiy tushuncha. I Bob. “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik bog`lanishlari. 1.1 Yadroviy predikativ bog`lanish 1.2 Noyadroviy predikativ bog`lanish 1.3 Subordinativ (tobe) bog`lanish va tobe komponentlar 1.3.1 Fe`lga tobe komponent 1.3.2 Otga tobe komponent 1.4 Koordinativ (teng) bog`lanish hamda tobe uyushiq bo`lakli gap komponentlari 1.5 Appozitiv (bilvosita) bog`lanish I Bob bo`yicha xulosa II Bob. Hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik – semantic xususiyatlari. 2.1 Substansial sintaksema va uning funksional

2.5 Stativ sintaksema 2.6 Temporal sintaksema 2.6.1 Temporal pozessiv sintaksema 2.6.2 Temporal iterativ sintaksema 2.7 Lokativ sintaksema 2.8 Iterativ sintaksema 2.8.1 Iterativ obyekt sintaksema 2.8.2 Iterativ temporal sintaksema 2.9 O`lchov sintaksema 2.10 Protsessual sintaksema va uning funksional variantlari 2.11 Aktiv sintaksema 2.11.1 Aktiv kontinuativ (davomiy) sintaksema 2.11.2 Aktiv rezultativ (natijali) sintaksema 2.11.3 Aktiv iterativ sintaksema II bob bo`yicha xulosa Xulosa Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar ro`yxati Foydalanilgan badiiy adabiyotlar va ularning qisqartmalari ro`yxati Foydalanilgan ensiklopedik lug`atlar ro`yxati Ilova I. “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik tahlili Ilova II. “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning son va sifat jihatidan ko`rsat

Ushbu bitiruv malakaviy ishimiz lingvistikaning murakkab muammolaridan biri bo`lgan leksik – semantik birikmalarning sintaktikasi va funksiyasining muammosiga bag`ishlangan. Hamda bu qo`llanma professor A.M. Muxinning ilmiy izlanishida har taraflama tekshirib o`rganilgan komponent va sintaksem tahlil nazariyasi asosida yozildi. Bu ishda “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning holatini aniqlash uchun turli xil eksperimentlardan keng ko`lamda foydalanildi. Bitiruv malakaviy ishning maqsadi “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik – semantik tomondan analiz qilish va ularning sintaktik o`rnini aniqlash, ularni qanday so`z turkumlari bilan bilan birikishini tekshirishdan iborat. Ishning e`tiborli tarafi shundaki, avvalombor biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan

metod va modellashtirish metodi, hamda shu bilan birga statistik hisob- kitob metodlari. Bitiruv malakaviy ishning ilmiy yangiligi shuki, biz o`z izlanishlarimiz natijasida tahlil qilayotgan lingvistik birligimiz ishtirok etgan so`zlar turli xil sintaksemalarni ifodalab kelishini aniqladik. Ishning ilmiy amaliy ahamiyati shundan iboratki, mazkur bitiruv malakaviy ishdagi manbalardan leksikologiya fanining ma`ruzalarida va grammatika darslarida foydalanish mumkin. Bitiruv malakaviy ishning mazmunini “s” qo`shimchasining qo`llanish ko`lami, qanday ma`nolarda ishlatilashi va “s” qo`shimchasini olgan so`zlar va birikmalar gapda qanday sintaktik, sintaktik – semantik xususiyatlarni ifodalab kelishishini tahlil qilish tashkil qiladi. Bitiruv malakaviy ishning tarkibiy qismi kirish va ikkita bobd

Kirish 1. So`z turkumlari klassifikatsiyasi. Har bir til minglab til birliklariga, leksemalarga ega. Leksemani alohida yoki bir sinfga jamlab ma`lum bir yoki umumiy harakterlarini o`rganish zarur. So`zlar lug`aviy ma`nolari, morfologik belgilari gapda o`zaro farqlanuvchi turli guruhlarni tashkil qiladi. So`zlarning lug`aviy va grammatik jihatdan farqlanishiga ko`ra turli guruhlarga bo`linishi so`z turkumlari deyiladi. Olimlar grammatika sohasida so`z turkumlarini ikki ming yildan beri o`rganib kelayotgan bo`lsalarda hali ham belgilangan xulosaga kelgani yo`q. Hozirgi kun grammatikalarida so`zlarni turkumlarga ajratishda asosan besh belgi: - so`zning leksik-grammatik ma`nosi; - so`zning grammatik shakli; - so`zning sintaktik vazifalari; - so`z yasovchi morflar; - so`zning distributsiyasida

Ko`p olimlar so`z turkumlari haqida ta`kidlab o`tgan. V . V. Vinogradov rus tilida ot, sifat, olmosh, son, fe`l, ravish va holat kategoriyasini asosiy so`z turkumlari va to`rtta: yuklama, bog`lovchi, predlog va undov so`zlarni yordamchi so`z turkumlariga ajratib ko`rsatgan. H. Svit esa so`zlarni ikki guruhga ajratib o`rganadi: 1. Full words 2. Empty words Svitning fikriga ko`ra the, is kabi so`zlar faqat formaga ega, ular gapda ma`no anglatmaydi 1 . Boshqa bir guruh olimlar esa funksional so`zlar haqida bahs yuritadilar. D. Braun, S. Braun, D. Beyli kabi olimlar yodamchi fe`llar, predloglar va artikllarni funksional so`zlar deb ataydilar. V. Jigaldo, I. Ivanova, I. Iofik kabi boshqa bir guruh olimlar predloglar, bog`lovchilar, yuklamalar va artikllarni yordamchi so`z turkumlari sifatida m

Yordamchi so`zlar kamdan-kam yoki umuman gap bo`lagi bo`la olmaydi. Ta`rifdan ko`rinib turibdiki mustaqil so`z turkumlaridan farqlanganda, qiyoslanganda predloglar, bog`lovchilar, artikllar va yuklamalar yordamchi so`z turkumi sanaladi. Tabiiyki biz yuqorida sanab o`tgan o`n to`rtta so`z turkumlarini doimiy deb ayta olmaymiz. H. Svit zamonaviy ingliz tilida ot, sifat, son, fe`l va yuklamalarni so`z turkumlari sifatida ta`kidlagan bo`lsa, O. Jesperson esa ot, sifat, fe`l, olmosh va yuklamalarni sanab o`tadi 3 . Yuqoridagi olimlarimiz fikrlarini ko`rib chiqar ekanmiz tilda nechta so`z turkumi bo`lishidan qat`iy nazar, grammatika ularni bir nechta leksiko- grammatik sinflarga - mustaqil va yordamchi so`z turkumlariga ajratadi. So`zlarni turkumlarga ajratilishida quyidagi uchta xususiyat asos

So`z ma`nolarida mavjud bo`lgan bu xususiyatlar ularni turkumlarga ajratishdagi muhim belgidir. Turkumlarga ajratishdagi ikkinchi va uchinchi xususiyat so`zning shu ma`no tomoni bilan bog`liq ravishda yuzaga keladi. Bitiruv malakaviy ishim mavzusini o`rganish jarayonida darsliklar, adabiyotlar bilan tanishar ekanman, so`z turkumlari olimlar o`rtasida bahsga sabab mavzu bo`lib kelayotganligini kuzatdim. Masalan , akademik A. A. Shaxmatov so`z turkumlari grammatikaning sintaksis bo`limiga kiritishni ta`kidlaydi. 4 Shundan ko`rinadiki, so`z turkumlari sintaktik muammolari bilan morfologiya bo`limida o`rganiladi. So`z turkumlarini ajratishda morfologik belgi muhimdir. Bu xususiyat so`z turkumlariga maxsus qo`shimchalar tizimi mavjudligini, ularni asosan shu turkumga asoslanganligini ko`rsatadi

kelar ekan, bu sifatlarning boshqa sintaktik vazifa bajarmasligini ko`rsatmaydi. Sifatlar gapda to`ldiruvchi, otlashganda esa ega bo`lib ham keladi. Ko`rinadiki, so`z turkumlarining sintaktik mos holda asosan qaysi bo`lak kelishi bilan bog`lanadi. So`zlarni turkumlab, morfologik va sintaktik xususiyatlarini o`rganar ekanmiz, ingliz tilida so`zlar yuqorida sanab o`tilgan uch belgisiga ko`ra quyidagi guruhlarga bo`lish mumkin: 1. Mustaqil so`zlar. 2. Yordamchi so`zlar. 3. Oraliq so`zlar. Lug`aviy va grammatik ma`noga ega bo`lib, gapda biror bir gap bo`lagi vazifasini bajaradigan so`zlar mustaqil so`zlardir. Mustaqil so`zlarda yuqorida sanab o`tilgan har uchala xususiyat ham u yoki bu darajada mavjud. Mustaqil so`zlar quyidagilardir: ot, sifat, son, olmosh, fe`l, ravish. Lug`aviy ma`noga ega

Uchinchi so`zlar guruhini oraliq turkum deb nomlashda bu so`zlardagi ayrim mustaqil, ayrim yordanchi so`zlarga xos xususiyatlari mavjudligi hisoblanadi. Modal so`zlar, undov va his – hayajon, taqlid so`zlar shu guruhga kiradi. Modal so`zlar so`zlovchining fukrlarga ega yoki fikrning borliqqa munosabatini ifodalaydi. Modal so`zlar lug`aviy ma`no bildirmasada, gapga qo`shiladigan turli modal ( tasdiq, inkor, taxmin, gumon) ma`nolarini ifodalaydi. Undov so`zlar so`zlovchining his – tuyg`usini ifoda etadi. Ular xitob, haydash, chaqirish atamasi bo`lmasa ham ularning ifodasi bo`la oladi. Masalan : Oh! ( ox!), Uhh! ( uh!), Wow! (vav!) undovlari zavqlanish, charchaganlik, ajablanish kabilarni ifodalaydi. Undovlarning bu xususiyatlari ularning mustaqil so`zlarga yaqinligini, lug`aviy ma`no ifodala

2. Adjective 3. Pronoun 4. Numerals 5. The stative 6. Verb 7. Adverb 8. Preposition 9. Conjunction 10. Particle 11. Modal words 12. Interjection Ushbu klassifikatsiya bizgacha yetib kelgan uch asosiy prinsip asosida o`rganiladi : 1. Meaning 2. Form 3. Function . 2. “ s” qo`shimchali lingvistik birliklar ishtirok etgan so`z turkumlari. Bitiruv malakaviy ishim hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “ s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik, sintaktik – semantik xususiyatlari muammosiga bag`ishlanar ekan, men bu haqda so`z yurutishdan oldin, ushbu lingvistik birlik ishtirok etadigan so`z turkumlari haqida ma`lumot bermoqchiman.

Ot (noun). Shaxs yoki buyumni ifodalovchi va who? Kim? What? Nima? So`rog`iga javob bo`luvchi so`zlar turkumi ot deyiladi: a man, an engineer, a house. Hozirgi zamon ingliz tilida otlarda ikkita grammatik kategoriya bor: son ( number ), va kelishik ( case ). Otlar birlik va ko`plikda ishlatiladi. Otlarning birlikdagi shakli bitta buyum yoki shaxsni ifodalaydi: a table - stol, a pen - ruchka . Otlarning ko`plikdagi shakli ikki yoki undan ortiq buyumlarni yoki shaxslarni ifodalaydi: tables - stollar, pens - ruchkalar. Ingliz tilida otlarning ko`pligi ularga -(e)s qo`shimchasini qo`shish bilan yasaladi. Bu qo`shimcha jarangsiz undoshdan keyin [ s] deb, jarangli undoshlar va unlilardan keyin [ z ] deb, -s, -ss, -x, -ch, -sh harflari bilan tugagan otlarga -es qo`shilib, [ iz] deb, -se, -ce, -ze

bo`ladi. Odatda bir morfemaga kiruvchi morflar shu morfemaning variantlari yoki allomorflari deyiladi. Yuqoridagi misollardan kelib chiqib, ingliz tilida ko`plik morfemasi quyidagi uchta allomorf, (1) -s, (2) –en, (3) [u:] [i:] (graphically, oo and ee ) ga ega 5 . Shuningdek ingliz tilida yana shunday otlar borki ular faqat birlikda yoki faqat ko`plikda ishlatiladi. Masalan: sugar ( shakar), iron (temir), love (sevgi), friendship (do`stlik) otlari faqat birlikda, scissors (qaychi), trousers (shim), scales ( tarozi), spectacles (ko`zoynak) faqat ko`plikda ishlatiladi. Ba`zi bir otlar ya`ni news va oxiri -ics qo`shimchasi bilan tugagan fan nomlari va kasallik nomlari (measles, mumps ) ko`plik otga o`xshasada, lekin ular birlik ot sanaladi: Phonetics is a branch of linguistics. Agar biz ko`pl

Shunigdek, the water of the Atlantic deganda uning fizik va kimyoviy xususiyatlarini nazarda tutish mumkin (e.g. the water of the Atlantic contains a considerable portion of salt ), zotan the waters of the Atlantic geografik fikrni nazarda tutadi: suvli hududni ifodalab, the water of the Atlantic ega bo`lmagan ma`lum bir stilistik ahamiyat kasb etadi(B. Ilyish p.22). Shunday qilib, biz birlik va ko`plik shaklda turli xil ma`nolar yuzaga kelishi mumkinligini ko`rib chiqdik. Yana shuni ta`kidlab o`tishimiz mumkinki, ko`plik shakl birlik forma umuman ega bo`lmagan butunlay yangi ma`no ifodalashi mumkin. Bunga misol qilib ko`plik shakldagi colours otini ko`rsatishimiz mumkin. Ya`ni ko`plikda bu ot bayroq ( flag, banner ) ma`nosini beradi 1 . Ingliz tilida otlarda faqat ikkita kelishik bor: a)

the horse`s leg otning oyog`i Qaratqich kelishigi ko`plikdagi otlardan keyin faqat apostrof belgisini qo`yish bilan yasaladi: the boys` books bolalarning kitoblari the workers` tools ishchilarning asboblari Agar otning ko`plikdagi shakli -s qo`shimchasi qo`shmasdan, o`zak o`zgarishi bilan yasalgan bo`lsa, uning qaratqich kelishikdagi shakli `s qo`shimchasini qo`shish bilan yasaladi. the children`s toys bolalarning o`yinchoqlari the workmen`s tools ishchilarning asboblari Qo`shma so`zlarga qaratqich kelishigi qo`shimchasi oxirgi so`zga qo`shiladi: the commander – in –chief`s order - bosh qo`mondonning buyrug`i, my brother -in –law`s library -qayin og`amning kutubxonasi. Buyumning egasi ikki yoki undan ortiq kishi bo`lsa qaratqich kelishigi qo`shimchasi oxirgi otga qo`shiladi: Peter and Hele

Ko`pincha ko`plikdagi otlar qaratqich kelishigida “of” predlogi bilan ishlatiladi: Where have you put the tools of the workers? - Ishchilarning asboblarini qayerga qo`ydingiz? Ikkita qaratqich kelishigi qo`shimchasi olgan ot kamdan-kam holatda oldinma- keyin keladi, ikkinchisi ko`pincha “ of “ predlogi bilan almashtiriladi: He is my sister`s husband`s father o`rnida He is the father of my sister`s husband deb ishlatiladi. Bitta yaxlit ma`noni bildirgan so`zlar kelganda, qo`shimcha oxirgi so`zga qo`shiladi: My elder brother Peter`s son is very ill. - Mening katta akam Piterning o`g`li juda og`ir kasal. Yuqoridagi vaziyatda “ of “ predlogini ishlatish afzal: The son of my elder brother Peter is very ill. House - uy, office – idora , shop - do`kon kabi so`zlar ko`pincha qaratqich kelishigi qo

Shuningdek, ba`zi o`zgarmas (qotib qolgan ) iboralarda ham egalik qo`shimchasi ishlatiladi: for order`s sake tartib uchun for God`s sake xudo haqqi at a stone`s throw bir qadam Otlar gapda quyidagi vazifalarda keladi: a) Ega vazifasida: The train leaves at 6 o`clock. Poyezd 6da jo`naydi. b) Kesim tarkibida: He is a teacher. U o`qituvchi. c) To`ldiruvchi vazifasida: We`ve sent the buyers a letter. Biz xaridorlarga xat yubordik. d) Aniqlovchi vazifasida: This is manager`s room. Bu menejerning xonasi. e) Hol vazifasida: There is a hospital in the village. Qishloqda kasalxona bor. Sifat ( The adjective ). Shaxs yoki buyumning belgisini bildirgan so`zlar sifat deyiladi: a young man - yosh kishi, an interesting book - qiziqarli kitob. Sifat faqat darajalar bo`yicha o`zgarishi mumkin: long - uzun

Sifatlar oddiy va yasama bo`ladi. a) Oddiy sifatlar qo`shimcha olmagan sifatlardir: big - katta, short – kalta, red - qizil. b) Yasama sifatlarga old yoki orqa qo`shimchasini yoki har ikkalasini olgan sifatlar kiradi: natur al - tabiiy, in correct - noto`g`ri, un natur al - notabiiy. Ikkita so`zdan yasalib bitta ma`noni bildiruvchi sifatlar qo`shma sifatlar deyiladi: dark - blue - to`q ko`k, snow – white - qordek oq. Sifat gapda aniqlovchi va ot-kesimning tarkibida keladi: The large box is on the table ( aniqlovchi ). Katta quti stol ustida. The box is large ( ot-kesimning tarkibiy qismi ). Quti katta. Biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik sifatlar otlashganda ularga qo`shilib, qo`shimcha ma`no kasb etadi. Ba`zi sifatlar ot ma`nosida ishlatilashi mumkin. Ular shaxslarning hammasini yoki

a German nemis two Germans ikkita nemis the Russians - ruslar, the Germans – nemislar, the Norvegians – norveglar b) -se, -ss qo`shimchalari bilan tugagan sifatlar otga aylanadi va birlik va ko`plikda ishlatiladi, lekin ko`plikda -s qo`shimchasini olmaydi: a Chinese - xitoylik two Chinese - ikkita xitoylik the chinese - xitoyliklar a Japanese – yapon two Japanese – ikkita yapon the Japanese – yaponlar a Swiss - shved two Swiss - ikkita shved the Swiss - shvedlar c) -sh, - ch ( English, French ) qo`shimchalari bilan tugagan sifatlar otlashganda aniq artikl bilan ishlatiladi va butun millatni ifodalaydi: the French - fransuzlar the Dutch - gollandlar the English - inglizlar the Spanish - ispanlar Gap millat haqida ketmasdan, alohida shaxs yoki shaxslar haqida ketganda yuqoridagi sifatlarga m

yuzlab, minglab, millionlab ma`nosida kelib, noaniq miqdorni bildirganda ularga -s qo`shimchasi qo`shiladi va bu holda bular otga aylanadi hamda “of” predlogi bilan ishlatiladi: Hundreds of students were present at the meeting. Majlisda yuzlab talabalar bor edi. Millions - men, women and children- were processed after they had been utterly brutalized…(SBCh 158) Ingliz pul birligi bo`lgan shilling (1/20 funt) qisqartirib s. harfi bilan ifodalanadi: 12s.(twelve shillings deb o`qiladi). Shilling (penslar bo`lmaganda )ifodalanadi: 12/-, 18/-. Shilinglar va penslardan iborat summalar quyidagicha ifodalanadi : 2s.6d. yoki 2/6 (two shillingiz and sixpence yoki two and six deb o`qiladi). Kasr sonlar (Fractional numerals ). Oddiy kasrlarda surat sanoq son bilan maxraj esa tartib son bilan ifodalana

o`zlik olmoshining ko`plik formasida self + es , ourselves, yourselves, themselves. Others were quiet (GHM 327). a lot of olmoshi s (ko`plik )qo`shimchasini qabul qilgan lots of bilan bir xil ma`no kasb etadi: a lot of time - lots of time a lot of friends - lots of friends Ravish (the adverb). Ish-harakatning qanday,qayerda, qachon sodir bo`lganini bildiruvchi so`zlar ravish deyiladi. He works hard. U qattiq ishlaydi. She lives here. U shu yerda yashaydi. Ravish sifat yoki boshqa ravishlarning belgi va xossalarini ham ifodalashi mumkin: He is a very good student. U juda yaxshi talaba. She translates the article quite well. U maqolani juda yaxshi tarjima qiladi. Gapda ravishlar hol bo`lib keladi. `s ba`zi payt ravishlari bilan birikib, gapda aniqlovchi bo`lib keladi: today`s newspaper bugun

Fe`lning shaxsi ma`lum (Finite forms), shaxsi noma`lum (Non – finite forms or Verbals) shakllari bor. 1.Fe`lning shaxsi ma`lum shakllari shaxs, son, mayl, zamon, nisbatni ifodalaydi. Ular gapda doimo yakka o`zi kesim bo`lib keladi: She lives in London. U Londonda yashaydi. He is working in the library. U kutubxonada ishlayapti. 2. Fe`lning shaxsi noma`lum shakliga - infinitive(the Infinitive) harakat nomi, gerund (the Gerund) va sifatdosh(the Participle) kiradi. Ularda shaxs, son, va mayl yo`q va ular gapda mustaqil ravishda kesim bo`lib kela olmaydi: I have come here to speak to you. Men bu yerga siz bilan gaplashgani keldim. The book lying on the table belongs to Mr.A.(aniqlovchi). Stol ustida yotgan kitob Mr. A.ga qarashli. Ma`nosi va gapdagi vazifasiga ko`ra fe`llar quyidagi turlarga

I do not know it. Men buni bilmayman. 3. Bog`lovchi fe`llar (Link verbs) ot-kesim yasashda bog`lovchi bo`lib keladi. Eng ko`p ishlatiladigan bog`lovchi fe`l to be fe`lidir: He is an engineer. U muhandis. The box was heavy. Quti og`ir edi. 4. Modal fe`llar (Modal verbs) fe`lning asosiy shakli (infinitive) bilan birga keladi va asosiy fe`l ifodalagan ish-harakatning sodir bo`lish imkoniyatini , ehtimolligini, zaruratini, xohishni bildiradi. Ularga can, may, must, ougt to , need kiradi. Modal fe`llar fe`lning asosiy shakli bilan gapda qo`shma fe`l-kesim bo`lib keladi: He can read german. U nemischa o`qiy oladi. I must do it at once. Men buni zudlik bilan qilishim kerak. To be yordamchi fe`lining hozirgi zamon 3- shaxs birlik formasi qisqartirilgan ko`rinishi `S qo`shimchasi bilan beriladi, sh

How`s that look? 6 Oddiy hozirgi zamonning (the Simple Present Tense) 3- shaxs birlikdan tashqari barcha shakllari fe`lning asosiy shaklini (infinitivning to yuklamasi tushurib qoldirilgan shaklini) qo`yish bilan yasalsa, 3- shaxs birlikdagi fe`lning asosiy shakliga -(e)s qo`shimchasini qo`shish bilan yasaladi. to work — I(we, you, they) work, he works 3-shaxs birlikda ss, ch, sh,x harflar (sirg`aluvchi tovushlar) bilan tugagan fe`llarga -es qo`shimchasi qo`shiladi va [iz] deb o`qiladi: I pass - he passes I dress - he dresses I teach – he teaches Oldida undosh harfi bo`lgan -y harfi bilan tugagan fe`llarga 3- shaxs birlikda -es qo`shimchasi qo`shiladi va y harfi i ga aylanadi: I cry - he cries [kraiz] I carry - he carries Oldida unli harfi bo`lgan y harfi bilan tugagan fe`llarga 3- shaxs b

To be going to V… birikmasi. Agar biror ish qilishga niyat (qasd) qilingan bo`lsa yoki shu ish-harakatning kelasi zamonda amalga oshishi aniq bo`lsa to be going to v… birikmasi ishlatiladi va bu birikm o`zbek tilida -moqchi bo`lmoq deb tarjima qilinadi. I am going to learn French next year. Men kelasi yili fransuz tilini o`rganmoqchiman. He is going to spend his summer vocation in Miraki. U yozgi ta`tilini Mirakida o`tkazmoqchi. Bu birikmani 3-shaxs birlikda quydagicha qisqartirish ishlatiladi: The sky is clearing up; the rain`s going to stop in a minute. Osmon yorishyapti; yomg`ir bir ozdan keyin to`xtaydi. Hozirgi tugallangan zamon (the Present Perfect Tense) to have fe`lining hozirgi zamondagi shakllari have va has hamda asosiy fe`lning o`tgan zamon sifatdoshi (Past Participle) yordamid

Shuningdek, `s - us to`diruvchi olmoshining “let” fe`li bilan birikib kelgandagi og`zaki va yozma nutqda ishlatilishi bo`lib, maslahat berganda ishlatiladi. Let`s give him a surprise. Keling unga kutilmagan sovg`a qilamiz. Let`s go to the park. Keling parkka boramiz. Yuqorida biz -s qo`shimchasini mustaqil so`z turkumlari bilan birikib kelishi va turli xil vazifalarni ifoda etishini ko`rdik. “s” qo`shichasi nafaqat mustaqil so`zlar bilan balki yordamchi so`z turkumlari bilan ham birikib kelishi mumkin. Bu holda yordamchi so`zlar otlashib, gapda ot qanday vazifalarda kelsa, ular ham shunday vazifalarda keladi. Masalan: − “ I do, but…” Men qilaman, ammo… − “ There are no buts” 7 Ammogarchiliklar bo`lmasin. Bu gapda “but” bog`lovchisi otlashib, o`z vazifasidan yiroqlashgan. “no buts” birikma

there is → there`s there are → there`re There is a telephone in that room. U xonada telefon bor. There are many apple trees in the garden. Bog`da ko`p olma daraxtlari bor. There`s a lamp on the table. “s” qo`shimchasi shuningdek iboralarda ham ishlatilishi mumkin: “ ifs and but” iborasi biror bir narsa qilishga qarshi tortishib qolganda yoki qiyinchiliklarga sha`ma qilinganda ishlatiladi: Let`s have no ifs and buts, I`m determined to proceed with the plan. Butun bir oila a`zolariga xos bo`lgan narsa yoki ular haqida gap ketganda, o`sha oila nomiga “s” qo`shimchasini qo`shish bilan ifodalanadi: The Burmans were already racing past me across the mud (GHM 48). “s” (ko`plik qo`shimchasi) va `s (egalik qo`shimchasi) qisqartma so`zlar bilan ham ishlatiladi: exams, docs, cars, doc`s It is notewor

3. Elementar sintaktik birliklar va lingvistik eksperimentlar haqida umumiy tushuncha. Grammatika fanidan bizga ma`lumki, o`zbek tilidagi gaplarni biz bosh bo`laklar va ikkinchi darajali bo`laklar nazariyasini davomi sifatida A.A. Muxin komponent va sintaktik analiz nazariyasini yaratganligini ko`rishimiz mumkin. Bu nazariya bosh va ikkinchi darajali bo`laklarni aniqlab, qo`shimcha gapdagi so`zlarni bir-biriga bog`lashda kelganligini aniqlab beradi. Komponent va sintaktik tahlil nazariyasi gaplarni sintaktik bog`lanishni yunksion model yordamida aniqlanadi. Yunksion model gorizontal chiziladi. Yunksion model gapda qanday tobelik mavjud ekanligini aniqlab beradi. 1 (2) 2 3 M-n: They couldn`t play cards 1 2 3 NP 1 ∙NP 2 ∙D Bir nechta o`zga olimlar ishida sintaktik elementlarni o`rganish jar

Asosiy shart sifatida olingan boshqa belgilar, sintaktik birlik aloqalari gap strukturalarida namoyon bo`ladi, hamda ularning negizi eng kichik gap strukturalarining elementiga ajraladi. Har bir gapning elementi aloqalarning o`ziga xos xarakterli belgilarga ega shu sababli gap tarkibiga ulanadi. Elementar birliklar o`rtasida sintaktik aloqalarning turli darajalari bo`ladi. Masalan: yadroviy predikativ, subordinativ, koordinativ hamda appozitivli. Sintaktik analiz aloqalarining birligi asosiy nazariya sifatida bitiruv malakaviy ishimda qo`llanilgan. Gap strukturasida ikkita turli xil sintaktik birlik elementlariga bo`lingan. Ular so`z komponentlar hamda sintaksemalardir sintaksemalardir. 2 So`z komponentlari va sintaksemalari va sintaksemalar gap strukturasining ikkita ichki va tashqi qatla

munosabatli ekvivalentida bo`ladi, aniqroq qilib aytganda paradigmatik planda bo`ladi. Sintaksem analizda uch asosiy yo`nalish bo`yicha ish olib boriladi: 1) Ifoda usuliga ko`ra ( Badanino, Petrova, Kravtsov,Rustamova va boshqalar); 2) Elementar birliklarning sintaktik mazmuni bo`yicha ( Doroshenkov, Jelali, Petram, Malenkov, Belinskiy); 3) Sintaktik pozitsiyasiga lo`ra( Voskresinskiy, Severyanova). Eksperimentlar deganda, tilning sintaktik bo`limida, balki boshqa bo`limlarida ham keng tarqalgan transformatsiyalar tushuniladi. Gapning komponent strukturasini o`rganish eksperiment metodlari gapning sintaksem strukturasini o`rganish eksperiment metodlaridan farq qiladi. Gapning komponent va sintaksem bog`lanishlarini aniqlashda, odatda gapda komponentlarni tushurib qoldirish eksperimentidan

bo`lishi kerak. Biz transformatsiyalarni zarur hollarda til egalariga tasdiqlatamiz. Ikkinchi shart esa, gapning komponent tahlilida transformatsiya qilinayotgan elementidan boshqa elementlarning sintaktik bog`lanishi o`zgarmay qolishi kerak. Modellashtirish metodida esa, modellar belgilarni tizishdan tashkil topadi, avvalo gapning yunksion modeli (lotincha, junctio “birlashtirish”,”bog`lanish”) ni yaratish eksperiment natijalariga asoslanadi. Bundan tashqari o`rganilayotgan gap komponentlarining sintaktik belgilari yana bir modelda - komponent modelida ko`rsatiladi. Ushbu kirish qismida biz so`z turkumlari haqida ma`lumot keltirib, “s” qo`shimchasi qaysi so`z turkumlari bilan birikib kelishini ko`rib tahlil qilishimiz natijasida “s” qo`shimchasi asosan otlar bilan (ko`plik, egalik va bosh

I Bob. “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik bog`lanishlari. Bitiruv malakaviy ishimizda hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalar ifodalagan ifodalagan sintaksemalar xususiyatlarini ochib berish asosiy muammodir. Hozirgi kungacha elementar sintaktik birikmalarni o`rganishda asosiy e`tibor gap strukturasidagi tushunchaga qaratilgan edi. Ammo sintaktik aloqalarni e`tiborga olmasak birikmalarni aniqlay olmaymiz. Agar bu birikmalar spetifikasini e`tiborsiz qoldirsak, unda u yoki bu sintaktik aloqalarning qanday maqsadda ajratib ko`rsatilganligi tushunarsiz bo`ladi. Bulardan ko`rinib turibdiki, sintaksemalar aniq bir sintaktik holatda ko`rilib chiqilishi kerakki, sintaktik tahlilda bu juda muhim rol o`ynaydi. Bosh va ikkinchi darajal

Tilshunoslar tildagi hodisalarni tahlil qilishda eksperimentlarga oldindan murojaat qilishgan. Gapning sintaktik bog`lanishlarini aniqlashda odatda gapning so`zlarini tushurib qoldirish eksperiment metodidan foydalaniladi. Ya`ni biror-bir paradigmatik qatorni taskil etuvchi sintaktik- semantikani aniqlashda unga ma`noli boshqa sintaksema bilan almashtirish tajriba metodi qo`llaniladi. O`z manbalarida sintaksemalar gap bo`laklarining traditsion grammatik analizlariga aloqadorligi va shuning uchun sintaktik analiz nazariyasi va traditsion Grammatik analizlar o`rtasida bog`lanishni uzviy ekanligini ko`rsatish mumkin, ya`ni muhimdir. A.M.Muxin differentsial belgilarning va shu holatlarning qarama- qarshi qo`yilishini sintaktik elementlarini o`rganib quyidagi xulosalarga keldi. Gap bo`laklarini

4. Koordinativ 5. Appozitiv 6. Introduktiv Gapning eng muhim komponentlari ularni tushuntirish munosabati bilan ko`rsatiladi. I can`t get books from the library (GHM154). Ushbu misolimiz subordinativ aloqaga misol bo`la oladi. 1.1 Yadroviy predikativ bog`lanish. Yuqorida ta`kidlab o`tganimizdek, sintaktik analiz odatda komponent analizli gap bo`ladi, qachonki sintaktik bog`lanishlar va differentsial belgili komponent gaplarni oydinlashtirganimizda oxirgi differentsialli sintaktik belgilarning namoyondalari xuddi yadroviy, tobe va boshqa bog`lanishlari yuzaga keladi, hamda gapning ichki sintaktik bog`lanish negizida qarama-qarshi qo`yish sistemasidan ko`rsatib beriladi. Eksperimentlar orasida turli xil gapni component va sintaksem tahlilda, gap strukturasida, gap strukturasining aynan shu

tashkil etadi. Ishonch hosil qilish uchun eksperiment - navbatma-navbat tushirib qoldirish metodiga murojaat qilish zarur: Dusk − of a summer night → Dusk − of a … night → Dusk − … Quyidagi ikki gapning ikkinchi komponenti anologik bo`ladi: He opened the parlour door. Rachel – with her honest brown eyes (Christie). Birinchi komponent gapning struktural negizi bo`lib xizmat qiladi va qolgan to`rt komponent tobe komponentdir. Haqiqatdan, ko`rsatib o`tilgan tajribalardan biz ba`zi bir cheklanishlarga duch kelamiz. Agar ikkinchi va uchinchi tobe bo`lak tushurib aytilsa ( Rachel − with her honest brown eyes → Rachel − with her … brown eyes → Rachel − with her … … eyes), unda birinchi tobe komponent, qaysiki olmosh bilan ifodalangan, tushirib qoldirishga qarshi turadi. Bunday holatda boshqa eksp

1. Girls can do that (TMJ 173) 2. … The eggs cooking made a harsh spattering noise (REM 112) 3. She gets hives from dogs (JBO 23) 4. Only he keeps his hands clean (REM 113) 5. It`s such a beautiful day ( GHM 24). Bu gaplarda ishtirok etayotgan so`zlarni qanday sintaktik bog`lanishda kelayotganini aniqlash uchun navbatma-navbat tushirib qoldirish metodi bilan ko`rib chiqamiz. 1. → * … can do that. 2. … … made a harsh spattering noise. 3. … gets hives from dogs. 4. … keeps his hands clean. 5. … is such a beautiful day. Yoki bu eksperimentni yana quyidagicha ko`rishimiz mumkin: 1. →Girls … that. 2. … the eggs cooking … a harsh spattering noise. 3. She … hives from dogs. 4. Only he … his hands clean. 5. It … such a beautiful … Eksperiment natijalari shuni ko`rsatadiki, gapning ega yoki kesimni

1 (2) 2 3 Girls can do that. 1 2 3 NP 1 ∙ NP 2 ∙ D (2) 1 (2) (3) (3) 3 (5) 4 5 The day`s events did not turn on cracked crab (GHM 354). 1 2 3 4 5 1 (2) 2 3 4 1D ∙ NP 1 ∙ NP 2 ∙ 2D∙ 3D She`s walking her dog ( JBO 24). 1 2 3 4 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D

1 2 3 (5) 4 5 Sheila gets all the good things (JBO 32). 1 2 3 4 5 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D∙ 2D ∙3D 1 (2) 2 3 4 5 6 He`s wearing his best waist coat (GHM 40). 1 2 3 4 5 6 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙ 2D∙ 3D ∙ 4D 1 (2) 2 (3) 3 … He`s been to Llanstephan (GHM 40). 1 2 3 NP 1 ∙ NP 2 ∙ D

Shuni ta`kidlash joizki “s” qo`shimchasi fe`llarda hozirgi oddiy zamon 3-shaxsni ifodalashda va to be va to have yordamchi fe`llari bilan yasaladigan hozirgi zamon shakllarining qisqartma ko`rinishidir(og`zaki nutqda). 1.2 Noyadroviy predikativ bog`lanish. Yadroviy predikativ bog`lanish deganda gap egasi va kesimi o`rtasidagi munosabat tushuniladi. Bunday munosabatda predikatsiyaga xos bo`lgan mayl, zamon va shaxs ma`nolari doimo mutloq ravishda to`g`ridan- to`g`ri ifodalanadi. Noyadroviy predikativ bog`lanishda ham ish bajaruvchi so`z va ish – harakatni anglatadigan so`z bo`ladi, lekin mayl. Zamon, shaxs ma`nolari bevosita, mutloq tarzda ifodalanmaydi: Kino heard the baby whimper (Steinbeck), I forced him to eat…(Maugham). 10 Bu gaplar noyadroviy predikativ bog`lanishga ega. Shuningdek u

1) Kino heard the baby whimper. 2) I forced him to eat. (1) 1 2 3 (6) 4 5 6 … The eggs cooking made a harsh spattering noise (REM 112). → … cooking made a harsh spattering noise. → the eggs … made a harsh spattering noise. → the eggs cooking … a harsh spattering noise. 1 2 3 4 5 6 NP 1 P 1 ∙ NDP 2 ∙ NP 2 ∙ 1D∙ 2D ∙ 3D Bu gapda the eggs - cooking o`zaro noyadroviy predikativ bog`lanishga ega. Noyadroviy predikativ bog`lanish gaplarda eksperiment o`tkazish bilan aniqlanadi. 1 (2) 2 (4) 3 4 5 I could hear the wood pigeons cooing …(MCG 119). → … The wood pigeons cooing → the wood pigeons were cooing. 1 2 3 4 5

NP 1 ∙ NP 2 ∙D∙ NDP 1 ∙ NDP 2 Hundreds of mosquito fish came darting through the water (GHM 26). → Hundreds darting → hundreds were darting. 1 2 3 4 5 6 Only he keeps his hands clean (REM 113). → … His hands clean → … his hands are clean. 1 2 3 4 5 6 NP 1 ∙ NP2 ∙ D ∙ NDP 1 ∙ NDP 2 1.3 Subordinativ bog`lanish va tobe komponentlar. Turli xil tillar bazasida ko`p sonli gap birikmalarini tekshirish ayniqsa, ingliz tili qismida asosan subordinativ aloqa asosida gaplarda kiritilgan predlogli birikma yoki ingliz tilidagi olmoshlar yoki otli birikmada ko`rsatiladi, qaysiki tarqalgan gaplar strukturalarini tushunchasi uchun katta ahamiyatga ega bo`ladi.

Bir nechta “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning jami qismi aloqalar bilan fe`l oldida tobe component fazilatida bo`ladi. 1.3.1 Fe`lga tobe komponent. Komponent gaplarga tegishlisini tushirib qoldirish eksperimentiga tayanib, “s” qo`shimchasi bilan ot birikmasi strukturasiga ega bo`lgan quyidagi gaplarni tahlil qilamiz: 1. You can easily find the old beds (GHM 77) 2. He has very hairy legs (JBO 40) 3. It took many years ( RL 57) 4. On rainy day we see old movies (JBO 101) 5. She might wave her hands in the air (TMJ 15). Qiziqtirgan so`z yoki birikmani tushurib qoldirish eksperimentini o`tkazish usulida biz yadroviy komponentli gapni tushurib qoldirish eksperimentidagi tavofutida buzilmagan gapning Grammatik belgisini ko`rsatamiz. Misol uchun: 1. → You can easily find … 2. → He has … 3

Fe`l – kesim va so`z birikmasi o`rtasidagi subordinativ bog`lanish bir taraflama yo`nalishli bo`lishini eksperimentlar orqali ko`rsatib beriladi. Buni yordamchi yunksion va komponentli modellarni tuzish bilan ko`rsatib berish mumkin: 6. She`s doing exercises (JBO 76) 7. They can`t steal your under- garments (MCG 116) 8. I`m allergic to dogs ( JBO 30) 9. I can`t get books from the library (GHM 154) 1 (3) 2 3 4 5 10. He could hardly lift his arms (TMJ 179). 1 2 3 4 5 NP 1 ∙ 1D ∙NP 2 ∙2D ∙3D 1 (2) 2 3 4 11. She could check my facts (MDB 111). 1 2 3 4 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D 1 2 (3) 3 12. They control the banks … (GHM 89). 1 2 3

NP 1 ∙ NP 2 ∙ D 1 2 3 4 13. I closed my eyes … (JBO 15). 1 2 3 4 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D 1.3.2 Otga tobe komponent. Biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan so`zlar otga tobe komponent ham bo`lib kelishi mumkin. Uni biz quyidagi gaplarda ko`rib chiqamiz: 1. The day`s events did not turn on cracked crab (GHM 354). 2. … I can feel the story`s resolution (MDB 70). 3. My cat in a doll`s dress (MDB 5). 4. My mother`s face slammed shut (MDB 22). Bu gaplarni tushurib qoldirish eksperimentidan foydalanib tahlil qilamiz: 1. → … events did not turn on cracked crab; 2. → … I can feel the … resolution; 3. → My cat in a … dress; 4. → … face slammed shut. Ushbu eksperiment natijasida biz gaplarning Grammatik qoidasiga ega bo`lamizki, asl gap bilan solishtirganda kamroq ma`lumotga

ega bo`lishi mumkin. Bu esa biz tahlil qilayotgan so`zlar gapning asosiy komponenti emas, balki tobe component bo`lib keladi. Buni biz gapning yunsion va component modeli orqali ko`rishimiz mumkin: 1 2 3 4 (5) 5 1. My father`s parents lived in California (MDB 47). 1 2 3 4 5 1D ∙2D∙NP 1 ∙ NP 2 ∙3D 1 2 3 4 5 (6) 6 2. I threw one of Bobby`s models at Jane ( JBO 93). 1 2 3 4 5 6 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D ∙ 3D ∙4D 1 (2) 2 (4) 3 4 3. It is a condition of the writer`s life (GHM 361). 1 2 3 4

NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D (1) (1) 1 2 3 (4) 4 4. In the morning Jennifer`s friend is gone ( JBO 66). 1 2 3 4 1D ∙2D∙NP 1 ∙ NP 2 1.4 Koordinativ bog`lanish hamda tobe uyushiq bo`lakli gap komponentlari. Koordinativ aloqa tobe uyushiq bo`lakli gaplarning bir nechta komponentlarini birlashtirish sistemasi hisoblanadi. Ya`ni “s” qo`shimchasini olgan fe`l yoki ot bilan kelgan koordinativli sintaktik aloqalar bilan ko`rsatib berish, shuning bilan ikkita yoki undan ortiq uyushiq bo`lakli gaplar komponentlarini bir xil turdagi sintaktik belgilar bilan bittaga qo`shib ko`rsatish mumkin, ammo uyushiq bo`lakli komponentlarni alohida ko`rsatib bo`lmaydi. Aniqroq qilib aytganimizda har bitta tobe uyushiq bo`lakli komponentlarni alohida egaga yoki fe`lga qo`shib bo`lmaydi. Biz quyidagi misolimizning chizmas

1 (2) 2 3 4 5 1. It`s a list of practical do`s and don`ts … (GHM 68). 1 2 3 4 5 NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D ∙ 3D Bu misolimizda 4 -5 so`zlarimiz uyushiq bo`lak hisoblanadi. Koordinativ aloqa sintaktik belgilariga ko`ra bir turkumga kiradigan gapda , gapda, uyushib keladigan komponentlarni bog`laydi. Uyushiq bo`laklar gap tarkibida subordinativ yoki predikativ aloqa asosida kiritiladi. Shunga ko`ra gapning ega va kesim komponentlari ham uyushib kelishi mumkin. Biz ularning quyidagilarini ko`rib chiqamiz: 1 2 (3) 3 (5) 4 5 2. Holidays and funerals were special at St. Paul`s (SBCh 176). 1 2 3 4 5 Bu misolimizda gapning ega komponentlari uyushib kelgan, ya`ni holidays and funerals - gapning egalari, ya`ni 1NP 1 va 2 NP 1. 1 2 3 3. … Mistakes and stupidities occur … (GHM 283).

1 2 3 1NP 1 ∙ 2 NP 1 ∙NP 2 1 2 (1) 3 (3) 4. God gives and god takes away (RL 85). 1 2 3 NP 1 ∙ 1 NP 2 ∙2NP 2 Bu misolimizda gapning asosiy komponenti bo`lgan kesimi uyushib kelyapti. 5. He was on his hands and knees in a pool of blood(DHM 86). Shuningdek , gapning tobe komponentlari ham uyushib kelishi mumkin: 1. If you want it in dollars and cents ( REM 35). 2. Palm fronds provided baskets or shelters (RL 108). 3. He had his evenings and his nights at home …(BSJ 271) 1 (2) 2 3 4 5 4. You could fill a barrel with vipers and adders (MCG 226). 1 2 3 4 5

NP 1 ∙ NP 2 ∙ 1D ∙2D ∙ 3D 1.5 Appozitiv bog`lanish. Yuqorida biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan so`zlar va birikmalarning yadroviy, noyadroviy, subordinativ va koordinativ bog`lanishlarini ko`rib chiqdik. Shuningdek, ular appozitiv 1 11 bog`lanishda ham sintaktik xususiyatlarga ega bo`ladi. Quyidagi misollarni ko`rib chiqamiz: 1. These four Presidents - like all Presidents - were persons trying to cope … (SBCh 207). 2. There, under the bananas, lay Keaw (SRF 365). 3. Millions - men, women and children - were processed … (SBCh 158). 4. She wanted to get away, anywhere under blue skies and sun (ARDH 206). 5. Excessive heat, in the 90s and higher, sends us outside (GHM 68). Bu misollarimizda S, under S, in S birikmalari appozitiv bog`lanishga ega. Agar biz tushurb qoldiris

gapning grammatik qurilishi o`zgarmaydi, balki asl gap berayotgan xabarning ma`lumoti kamayishi mumkin (Admoni, 1958 III) Tushurib qoldirish metodini o`tkazish natijasida quyidagilarga ega bo`lamiz: 1 → These four Presidents … were persons trying to cope; 2 → There … lay Keaw ; 3 → Millions … were processed; 4 → She wanted to get away, anywhere …; 5 → Excessive heat … sends us outside. Appozitiv bog`lanishda gapning appozitiv komponenti yoki bo`lagi o`zining tayanch so`ziga bilvosita bog`lanadi. Quyida yuqorida keltirgan misollarimizning yunksion va component modelini keltiramiz: YuM 1 1D∙2D∙NP 1 ∙3D∙ApD∙ NP 2 YuM 2 D∙ApD∙ NP 2 ∙NP 1 YuM 3 NP 1 ∙Ap1D∙2D∙3D∙NP 2 YuM 4

NP 1 ∙NP 2 ∙NDP 2 ∙ 1D∙2D∙ApD∙3D YuM 5 1D∙NP 1 ∙ApD∙2D∙NP 2 ∙3D∙4D O`tkazilgan eksperiment va yunksion modeldan ma`lum bo`ldiki, appozitiv komponentni tushurib qoldirish gapning sintaktik bog`lanishiga ta`sir qilmaydi.

I Bob bo`yicha xulosa. Biz birinchi bobda “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaktik tahlilini ko`rib chiqdik, ya`ni biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan so`zlar va birikmalar gapda boshqa so`zlar bilan o`zaro qanday munosabatda bo`lishini analiz qildik. Bitiruv malakaviy ishimiz professor A.M.Muxinning ilmiy izlanishida har taraflama tekshirib o`rganilgan komponent va sintaksem tahlil nazariyasi yozildi va I bobda biz bu nazariyaga ko`ra yadroviy predikativ, noyadroviy predikativ, subordinativ, koordinativ hamda appozitiv kabi bog`lanishlarni ko`rib, tahlil qildik. Ushbu bobda shuningdek, “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning gapda yadroviy predikativ munosabatda kelishini, ya`ni gapning yo egasi yoki kesimi bo`lib kelishi, hamda subordinativ munosabatda

II Bob. Hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “s” qo`shimchali so`zlarning sintaktik- semantik xususiyatlari. Biz ushbu bobda tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan so`z va birkmalarning gapda bajaradigan vazifasini o`rganib chiqishga harakat qilamiz . Komponent va sintksem tahlil nazariyasi bosh va ikkinchi darajali bo`laklar nazariyasini aslo inkor etmaydi , aksincha u o`zida aks ettira olmagan voqelikni mujassamlashtiradi . Bundan kelib chiqadiki , traditsion bosh va ikkinchi darajali bo`laklar nazariyasining davomchisidir . U ikkala nazariyaning mushtarakligi , ya`ni ularning umumiy maqsadi til birliklarining sintaktik-semantikasini aniqlashdir . Morfologiyaning birligi -morfema , fonologiyaning birligi –fonema bo`lgani kabi komponent va sintaksem nazariyadan kel

Mazkur ishga asos bo`lgan tushuncha va terminlar nazariyasi prof. A.M. Muxin tomonidan ishlab chiqilgan bo`lib , uning davomchilari tomonidan muvaffaqiyatli qo`llanilgan . A.M. Muxin tilshunoslik termenlarini ishlatishda barcha tillarga tushunarli bo`lishi uchun ularning lotin tilidagi nomlarini saqlab kelgan . Gap strukturasi o`zida sintaktik bog`lanishlar borligini mujasamlashtiradi . Gapning elementar birliklari o`rtasida turli sintaktik bog`lanishlar ya`ni yadroviy predikativ , noyadroviy predikativ bog`lanish , subordinativ (tobe) bog`lanish , koordinativ (teng) bog`lanish va appozitiv (bilvosita) bog`lanishlar bo`lishi mumkin. 12 Gapni komponentlarga ajratish va ularga xos bo`lgan sintaktik mazmunli beigilarni aniqlash gap strukturasining birinchi bosqichini o`rganishni tashkil etadi

4. Verballashtirish transformatsiyasi 2. Substansial sintaksema va uning funksional variantlari. Substansial sintaksema o`zida predmetlik xususiyatini aks ettiradi. Ushbu bo`limda ko`rib chiqiladigan qator sintaksemalar umumiy sintaktik- semantik substansiallik xususiyatiga ega. Bunda ko`rib chiqadigan misollarimizda tahlil qilayotgan lingvistik birligimiz ot, otlashgan sifat, olmosh, otlashgan son bilan birikib kelib turli sintaksemalarni ifodalab keladi. Quyida ularga alohida-alohida to`xtalib o`tamiz. 2.1 Agentiv sintaksema. Quyida ajratib ko`rsatilgan so`z va birikmalarni ushbu gaplarda ko`rib chiqamiz: 1. The boys came back with candy (GHM 13) 2. The newspaper headlines were bleak …(REM 101) 3. Customs differ ( GHM 109) 4. The winds of paradise are blowing (RL 150) 5. The day`s events

1. The boys came back with candy. → Who came back with candy? 2. The newspaper headlines were bleak. → What were bleak ? 3. Customs differ. → What differ? 4. The winds of paradise are blowing. → What are blowing? 5. The day`s events did not turn on cracked crab. → What did not turn on cracked crab? 6. His eyes were yellow. → What were yellow? 7. … Their spirits dispersed among the real Chinese. → What dispersed among the real Chinese? 8. … Readers will want to ask … → Who will want to ask? 9. His words were not forgotten. → what were not forgotten? 10. Girls can do that. → Who can do that? Ushbu sintaksema turli xil variantlarga ega. Ularni ko`rib chiqamiz: Ot bilan ifodalangan agentiv sintaksema. 1. My lips had stretched out in a tight smile ( DMH 2) 2. His neighbours moved close to him (

2. Hundreds of mosquito fish came darting through the water (GHM 26) 3. … These millions were slaughtered for an idea … (SBCh 158) 4. There were several thousands of them in the town (GHM 43) Olmosh bilan ifodalangan agentiv sintaksema. 1. Ours says Egran (JBO 30) 2. Hers is much bigger (JBO 43) 3. Ours is an aural (GHM 437) 2.2.1 Agentiv ko`plik sintaksema. Yuqorida agentiv sintaksemaga keltirgan misollarimiz shuningdek, o`zlarida ko`plik sintaktik-semantik xususiytini ham namoyon qiladi. Quyidagi misollarimizda ajratib ko`rsatilgan so`zlarimiz ham agentiv ko`plik sintaksemaga misol bo`ladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. The legs agitated themselves once more (SBCh 74) 2. Most writers scan their drafts first (GHM 361) 3. Things around here were going Ok until you arrived (MED 2007) 4. The li

2. The Italians have been sitting in Philip III`s hot seat …(GHM 276) 3. The islands are silent now … (GHM 557) 4. Most Arabs are Muslims (RL 15) 5. The Burmans were already racing past me across the mud (GHM 48) 6. The Athenians were the only free people in the world (GHM 622) 7. The Durans would pay them back … (DMT 33) 8. Blacks then become a means too this redemption … (SBCh 372) 9. And what whites lost in authority, blacks gained (SBCh 367) 2.3 Obyekt sintaksema. Obyektiv sintaksema obyektga qarata ko`rsatish xususiyatiga ega. Obyektlik belgisini sintaktik-semantik sifatida aniqlashning boisi shundaki, u avvalambor sintaktik bog`lanish markaziga olib chiqadi va eksperiment namunalari passivlashtirish transformatsiyasi va what? Whom? Prominal savollarining quyilishi bilan aniqlanadi. U

2. She`s doing exercises. → Exercises is being done by her. 3. She could check my facts. → My facts could be checked by her. 4. Sheila gets all the good things. → All the good things are got by Sheila. 5. Sam fetched plastic bags from the car. → Plastic bags were fetched from the car by Sam. Ma`lum bo`lishicha, obyekt sintaksema passiv konstruksiyalar orqali gapning egasi sifatida ma`lum bo`ladi. 1. I closed my eyes … (JBO 15) 2. He could barely see his legs (TMJ 177) 3. We only have four rooms ( JBO 5) 4. I can mouth the words for him (MCG 203) 5. This man was picking dates in a palm tree (RL 103) 6. You can easily find the old beds (GHM 77) 7. I can`t stand ravens (MCG 150) 8. She gets hives from dogs ( JBO 23) 9. Palm fronds provided baskets or shelters (RL 108) 10. I began to ask mysel

8. → What does she get from dogs? 9. → What did Palm fronds provide? 10. → What did I begin to ask myself? 2.4 Pozessiv sintaksema. Quyidagi gaplarda ajratib ko`rsatilgan elementlar substansial pozessiv sintaksemaga misol bo`la oladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. It is a condition of the writer`s life (GHM 361) 2. … PDPU`s activists … are working (UTN 6) 3. I saw a navvy`s arm … (REM 104) 4. Most writers` early stories are not very successful (MDB 74) 5. I was referring to the assissan`s club (REM 113). Pozessivlik xususiyatining borligi egalik olmoshlari orqali berilgan so`zlarni almashtirish yoki whose? So`roq olmoshini qo`yib savolga aylantirish transformatsiyasi orqali isbotlanadi. Masalan: 1. It`s a condition of the writers` life. → It`s a condition of his life → Whose life condition is

Tilshunos A. Choriyev pozessiv 13 sintaksemani o`zini bir nechta variantlarini ta`kidlab o`tadi, ya`ni sof pozessiv sintaksema (o`zb. Komilning oti « лошадъ Камила », ing. The rider`s horse « лошадъ наездника » va boshqalar), pozessiv mualliflik sintaksema (Navoiy bilan Xamzaning asarlari « произведения Навои и Хамзы », Kipling`s poems « поэмы Киплинга »), pozessiv agentiv (Bo`ronbekning baqirishi « крик Буранбека », Lola`s advise « совет Лолы ») va boshqalar. Pozessiv sintaksemaning quyidagi variantlarini ko`rib chiqamiz: 2.4.1 Sof pozessiv sintaksema. Quyidagi misollar sof pozessiv sintaksemaga misol bo`ladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. I didn`t feel my friend`s plight … (MDB 67) 2. The day`s events did not turn on cracked crab (GHM 354) 3. Libby never uses my mother`s bathroom (JBO 26)

2. The student`s thinking illustrates an important point about the connection … (SBCh 337) 3. Do the women`s work (GHM 14) 4. … I echo Emile`s wishes in hoping that you have a pleasant evening … (RLT 41) 5. Libby`s singing makes her dancing look great (JBO 75) 6. Sam`s voice was sa soft as sphagnum (GHM 24) 7. Consider Loren Eiseley`s discussion of our earthly environment as a < cosmic prison> … (SBCh 383). Bu gaplarda ajratib ko`rsatilgan birikmalarni eksperiment, verballashtirish transformatsiya metodidan foydalanib tahlil qilamiz: 1. … He heard girls` voices … . → Girls voiced. 2. The student`s thinking illustrates an important point about the connection … → The student thought. 3. Do the women`s work. → Women worked. 4. … I echo Emile`s wishes in hoping that you have a pleasant evening

4. Among Cousins` other well-known works are Talks with Nehru , Who speaks for man?, Present tense … (SBCh351). 2.5 Stativ sintaksema Misollardan ko`rib chiqib , biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik ishtirok etgan so`zlar substansial stativ sintaksemani ya`ni holatni ham ifodalashi mumkin. Buni quyidagi misollarimizda ko`rib chiqamiz : 1. She` s stupid (JBO77). 2. It` s May (GHM63). 3. Mayble , he` s poisonous (JBO16). 4. He` s not dead (GHM24). 5. … It` s a war for heat and lights (REM41). 6. Oh , that` s sad (GHM26). Ajratib ko`rsatilgan so`zlar sintaktik-semantik stativlik xususiyatiga Ega. Ushbu stativlik xususiyatlarni ifodalash uchun in a state of iborasini kiritish bilan isbotlanadi . 1. She`s stupid → She`s in a state of stupid. 2. It`s May → It`s In a state of May. 3. Mayble ,

Ot bilan ifodalangan stativ sintaksema. 1. It`s May (GHM 63) 2. That`s swell (JBO 34) 3. … It`s a war for heat and lights (REM 41) Olmosh bilan ifodalangan stativ sintaksema. 1. It`s nice and hot (JBO 95) 2. Oh, that`s sad (GHM 26) 3. Maybe, he`s poisonous (JBO 16) 4. He`s a model maniac ( JBO 21) 5. She`s stupid (JBO 77) Son bilan ifodalangan stativ sintaksema. 1. She`s four (JBO 24) 2. She`s only four years old ( JBO 36) Olmosh bilan ifodalangan stativ sintaksema. 1. And that`s that (JBO 28) 2. She`s one of ours (REM 44) 2.6 Temporal sintaksema. Quyidagi gaplarda ajratib ko`rsatilgan elementlar substansial temporal sintaksemaga misol bo`la oladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. In the 1930s , he`d served in China (REM 72) 2. … I had known since my days (REM 22) 3. In twenty seconds she was de

Barcha ajratib ko`rsatilgan birikmalar yagona sintaktik – semantik temporallik xususiyatiga ega. Ushbu xususiyatning mavjudligini ko`rib chiqiladigan birikmalarni then ravishi bilan almashtirish yoki when? so`roq olmoshini qo`yib savol gapga aylantirish transformatsiyasi orqali isbotlanadi. Masalan: 1. In the 1930s, he`d served in China. → Then he`d served in China. → When had he served in China? 2. … I had known since my days. → … I had known then. → When had I known? 3. In twenty seconds she was dead. → Then she was dead. → When was she dead? 4. … In the 1970s home cider presses … → … then home cider presses … → When does home cider press? 5. We usually go to church on Sundays. → We usually go to church then. → When do we usually go to church? Shuningdek, substansial temporal sintaksema

2.7 Lokativ sintaksema. Quyidagi gaplarni analiz qilamiz: 1. He would leave me in the stalls (REM 18) 2. At Emile`s desk she unlocked a drawer with a key … (RLT 53) 3. … The white NCOs marching in the ranks ( GHM 91) 4. You put the oysters in their shells (REM18) 5. … We`d stopped at the men`s <loo> ( REM 18) Yuqoridagi gaplarda ajratib ko`rsatilgan birikmalar ko`plik va pozessivlik xususiyatlaridan tashqari, shuningdek substansial lokativlik xususiyatiga ham ega. Ushbu xususiyatni isbotlash uchun keltirilgan birikmalarni adverbial elementlar bo`lmish here va there bilan almashtirish transformatsiyasini amalga oshirish kerak. 1. He would leave me in the stalls. → He would leave me there. 2. At Emile`s desk she unlocked a drawer with a key … → There she unlocked a drawer with a key… 3. … T

… I had stayed in grandpa`s house (GHM 37) He would leave me in the stalls (REM 18) variant at + S g + S I eat at other people`s tables …(GHM 14) 1. … We`d stopped at the men`s <loo> ( REM 18) variant into + S g + S The other dinosaur stuck out its little pink tongue into the panelists` faces … (DHM 129) 2.8 Iterativ sintaksema. Yuqorida biz tahlil qilayotgan lingvistik birligimiz ishtirok etgan so`zlar birikma holatida bir qancha sintaksemalarni ifodalaganini ko`rib, analiz qildik. Shu bilan birga bunday birikmalar o`zida iterativlik xususiyatini ham namoyon etadi . Bu sintaksema o`zida takroriylikni ifodalaydi. Quyida ushbu sintaksemaning bir qancha variantlarini ko`rib chiqamiz. 2.8.1 Iterativ obyekt sintaksema. Endi esa quyidagi birikmalarni ushbu gaplarda ko`rib chiqamiz: 1. He had h

2. I love quiet Sunday mornings → Quiet Sunday mornings are loved by me. Ma`lum bo`lishicha iterative obyekt sintaksema, boshqa barcha sintaksemalar singari passiv konstruksiyalar orqali gapning egasi sifatida namoyon bo`ladi. 2.8.2 Iterativ temporal sintaksema. Quyidagi gaplarda ajratib ko`rsatilgan birikmalarni tahlil qilamiz: 1. We usually go to church on Sundays (MED2007) 2. I usually go for a walk on Saturdays (MED 2007) 3. We usually meet on Fridays (MED 2007) Keltirilgan gaplarda ajratib ko`rsatilgan birikmalarning sintaktik- semantik xususiyatini isbotlash uchun how long? so`roq olmoshi bilan savol qo`yish transformatsiyasini qo`llashimiz kerak bo`ladi. Ko`rib chiqamiz: 1. We usually go to church on Sundays → How long do we usually go to church? 2. I usually go for a walk on Saturd

a) Yoshni, masalan: 1. She is only four years old (JBO 36). 2. … The maintenance of 100.000 children from two years old … (SBCh 435). 3. I was seven years old (MDB 7). b) Vaqt birligini: 4. Winter lasts six months here (GHM 63). 5. Years ago Cord and Biff had send two nights in this place ( REM 109). 6. … Crime went all about compus within hours … (REM 13). 7. Columbus will discover the new world 20 seconds before the end (SBCh 398). c) Masofa, uzunlik, og`irlik va boshqa birliklar: 8. The truck will go past 100.000 miles soon (SBCh 425). 9. He studied the muzzle of the pistol twelve inches from the turtle (GHM 25). 10. It was really forty miles (JBO 110). 11. … Their total weight was … about eighty to ninety tons (GHM 573). d) Pul o`lchov birliklari : 12. If you want it in dollars and cen

Protsessual sintaksema o`zida ish- harakatni aks ettiradi. Biz tahlil qilayotgan lingvistik birlik fe`lning hozirgi zamon III shaxs birlikdagi formasini ifodalashga xizmat qiladi. Bunda -(e)s hozirgi oddiy zamon va `s to be va to have fe`llarining qisqartma shakllarida namoyon bo`ladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. … It makes some people sneeze ( JBO 103) 2. He wants you ( GHM 2) 3. Philip picks up the envelope and walks over to the bar (DMH 99) 4. She`s baying at the moon (JBO 19) 5. Nobody`s going to spoil your party ( JBO 86) 6. Their silence stays with me now (GHM 329) 2.11.1 Aktiv sintaksema. Quyidagi gaplarni ko`rib chiqamiz: 1. It sounds nice (JBO 7) 2. It falls very quiet in the desert (RL 30) 3. It makes for a hell of a day (GHM 52) 4. He wants to see the same faces … (GHM 323) 5. He

2. She`s walking her dog (JBO 24) 3. He `s wearing his best waist coat (GHM 40) 4. Is it something that `s going around ? (DMT292) 5. It` s getting dark (JBO 70) 6. She `s baying at the moon (JBO 19) 7. When Louse explains the signals she`s reacting to … (SBCh 65) 8. She `s making exescuses (JBO 76) 9. … She`s putting words into his mouth (SBCh 256) Berilgan gaplarda ajratib ko`rsatilgan so`zlar davomiy ish- harakatni ifodalaydi. 2.11.2 Aktiv rezultativ sintaksema. Quyida ajratib ko`rsatilgan so`zlar aktiv rezultativ sintaksemaga misol bo`ladi. Ularni ko`rib chiqamiz: 1. He`s a swordsman who `s killed fifty (GHM 17) 2. She`s finished her work ( wdc ) 3. She`s promised to tell Bobby Egran … (JBO 113) 4. It`s done all the time (DMT 479) 5. She`s chained up ( JBO 11) 2.11.3 Aktiv iterativ sin

7. It falls very quiet in the desert (RL 30) II bob bo`yicha xulosa. Biz ushbu bobda “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning sintaksem analizini, ya`ni gap strukturasidagi sintaktik – semantik xususiyatlarini o`rganib chiqdik. Izlanishlarimiz natijasida tadqiq qilayotgan lingvistik birliklarimiz gap strukturasida turli xil sintaksemalarni hosil qilishda tegishli o`ringa ega, ya`ni soda sintaktik birliklar ekanligini kuzatdik. Ishimizning asosini substansial sintaksema tashkil qilishini, shu bilan birga uning funksional variantlarini ko`rib, o`rganib chiqdik. Ya`ni tahlil qilayotgan lingvistik birliklarimiz substansial agentiv, obyekt, pozessiv, stativ, temporal, lokativ hamda iterative sintaksemalarni ifodalab kelar ekan, ularning har biri o`zining variantlariga ega ekanligini ko`rib ta

Umumiy xulosa Biz hozirgi zamon ingliz tili gaplari strukturasida “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning ishlatilishi va ularning sintaktik va sintaktik – semantik xususiyatlarini ko`rib chiqdik, hamda ushbu xususiyatlarini o`rganish natijasida quyidagi xulosalarga keldik. 1. s qo`shimchasi otlarda ko`plik ma`nosini, fe`llarda zamon kategoriyasini va yordamchi fe`l vazifasini (to be va to have fe`llarining III shaxs birlikdagi qisqargan shakli bunda u apostrof bilan birgalikda ishlatiladi), shuningdek `s otlarda egalik ma`nosini va payt ravishlari bilan birikib kelganda aloqadorlik va bog`liqlik ma`nolarini, let fe`li bilan kelganda us to`ldiruvchi olmoshining qisqartma ko`rinishi, birovning uyi haqida (We all went back to Alan`s for lunch ) va ma`lum bir do`konlar haqida (He gets mos

bunday so`zlar va birikmalar yadroviy predikativ aloqaga kirishishi mumkin, aniqrog`i gapning yo egasi yoki kesimi bo`lib kelishi mumkin. Boshqa bir sintaktik aloqa bu ergashgan aloqa yoki subordinativ aloqani ifodalashi mumkin. Ular predikativ aloqadan farqli o`laroq, bir tomonlama yo`nalishi bilan farq qiladi. Bundan tashqari biz tahlil qilayotgan lingvistik birliklar shuningdek gapda uyushib kelib koordinativ bog`lanishni ifodalashi, yoki o`zining tayanch so`ziga bilvosita bog`lanib appozitiv bog`lanishda kelishi mumkin. . Jahon adabiyotlaridan to`plagan misollarimizni tahlil qilib chiqib, “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalar ko`proq yadroviy va subordinativ munosabatda kelishini kuzatdik. Shuningdek tahlil qilayotgan so`zlar va birikmalarimiz gap stukturasida o`zining tayanch so`ziga

4. Verballashtirish transformatsiyasi Izlanishimiz davomida biz quyidagi sintaktik – semantik birliklarni aniqladik: 1. Substansial sintaksema 2. Substansial agentiv sintaksema 3. Substansial obyekt sintaksema 4. Substansial pozessiv sintaksema 5. Substansial stativ sintaksema 6. Substansial temporal sintaksema 7. Substansial lokativ sintaksema 8. Substansial iterativ sintaksema 9. Substansial o`lchov sintaksema 10. Protsessual sintaksema 11. Protsessual aktiv sintaksema 12. Protsessual aktiv kontinuativ sintaksema 13. Protsessual aktiv rezultativ sintaksema 14. Protsessual aktiv iterativ sintaksema Har bir qator sintaksemalari yana biror bir qo`shimcha sintaktik – semantik xususiyatga ega. Masalan, agentiv sintaksemalar qatoriga agentiv ko`plik, agentiv jamlovchi, pozessiv sintaksemalar q

Ilova I “s” qo`shimchali so` zlar va birikmalarning sintaktik tahlili. # Sintaksemalar Misollar Variantlari 1. Agentiv ko`plik sintaksema II bob § 2.2.1 1. The day`s events did not turn on cracked crab (GHM 354) 2. Girls can do that (TMJ 173) S +”s” 2. Agentiv jamlovchi II bob §2.2.2 1.The Turks brought two unpleasant novelties (RL 77); 2. The Durans would pay…(DMT33) N +”s” 3. Obyekt II bob §2.3 1. I could hear the dogs behind me (MCG 127); 2. She could check my facts (MDB 111) 4. Sof pozessiv II bob§ 2.4.1 1. At Emile`s desk she unlocked a drawer … ( RLT 53); 2. You must have Bobby`s room (JBO 21) 5. Pozessiv agentiv II bob §2.4.2 1. … He heard girls` voices… (GHM 13); 2. … I echo Emile`s wishes in hoping that you have … (RLT 41) 6. Stativ II bob §2.5 1. She`s stupid ( JBO 77); 2. Maybe

8. Iterativ temporal II bob § 2.6.2 1. … In the 1970s home cider presses (GHM 128); 2. In those years I was working (GHM 312) In + N + s 9. Lokativ II bob § 2.7 1. … We`d stopped at the men`s “ loo” (REM 18); 2. You put the oysters in their shells ( REM 18) At + S g + S In + S g +S pl To + S g + S 10. Iterativ obyekt II bob § 2.8.1 1. He had his evenings and his nights at home … (BSJ 271) 2. I love quiet Sunday mornings (MED 2007) 11. Iterativ temporal II bob § 2.8.2 1. We usually go to church on Sundays (MED2007) 2. I usually go for a walk on Saturdays (MED 2007) On + S + s 12. O`lchov II bob § 2.9 1. It was really forty miles (JBO 110); 2. … Their total weight was … about eighty to ninety tons (GHM 573). 13. Aktiv sintaksema II bob § 2.11 1. It sounds nice (JBO 7) 2. It falls very quiet

3. He `s wearing his best waist coat (GHM 40) 15. Aktiv rezultativ II bob § 2.11.2 1. He`s a swordsman who `s killed fifty (GHM 17) 2. She`s finished her work ( wdc ) 3. She`s promised to tell Bobby Egran … (JBO 113) 16. Aktiv iterativ II bob § 2.11.3 1. Libby never uses my mother`s bathroom (JBO 98) 2. Winter lasts six months here ( GHM 63) 3. He always invites me to lunch (REM 141) Ilova II “s” qo`shimchali so`zlar va birikmalarning son va sifat jihatdan ko`rsatkichlari.

№ Sintaksemalar Misollar soni Foizi % 1. Agentiv 250 16.6 2. Obyekt 200 13.3 3. Pozessiv 200 13.3 4. Stativ 100 6.6 5. Temporal 150 10 6. Lokativ 150 10 7. Iterative 100 6.6 8. O`lchov 100 6.6 9. Aktiv 250 16.6 Jami 1500 100 % Ilova III Bitiruv malakaviy ishimizda qo`llanilgan qisqartmalar ro`yxati. N - son S - ot Ap - appozitiv bog`lanish D n - otga tobe component D s - fe`lga tobe component

D - tobe component NP 1 - nuclear predicated ( ega – yadroviy predikativ etiluvchi) NP 2 - nuclear predicating ( kesim - yadroviy predikativ etuvchi) Sintaktik aloqalar belgilari - yadroviy predikativ bog`lanish - noyadroviy predikativ bog`lanish ( ) - subordinativ bog`lanish - koordinativ bog`lanish ◄ - appozitiv bog`lanish - introduktiv bog`lanish Sintaksemalarni ifodalovchi belgilar Sb - substansial Act - aktiv Lc - lokativ Ag - agentiv Tm - temporal Pl - ko`plik St - stativ Ps - pozessiv Ms - o`lchov Foydalanilgan ilmiy adabiyotlar ro`yxati. 1. I.A. Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy – iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yilga mo`ljallangan eng muhim ustuvor

yo`nalishlarga bag`ishlangan O`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma`ruzasi. 2. I .A. Karimovning Samarqand viloyati kengashining navbatdan tashqari sessiyasida so`zlagan nutqi. 3. A . M . Muxin « Синтаксемный анализ и проблема уровней языка» Ленинград Отд. 1980. 4. A . M . Muxin « Лингвистичиский анализ. Теоретические и методологические проблемы» Ленинград Отд. 1976ю 5. B. Ilyish “ The structure of modern English” Leningrade 1971. 6. M.T. Irisqulov “ Tilshunoslikka kirish” Toshkent 2009. 7. M. Irisqulov, A. Kuldashev “ Theoretical grammar of the English language” Tashkent 2008. 8. K . N . Kachalova , E . E . Izrailovich Практическая грамматика английского языка” Туркестан 2009. 9. A . I . Smirnitskiy « Морфология английского языка» М. 1957ю 10. L . S . Barxudarov ,

Foydalanilgan badiiy adabiyotlar va ularning qisqartmalari ro`yxati. 1. GHM – Gilbert H. Muller “ The Mc Graw Hill Reader” USA 1991. 670p. 2. MDB – Marion Dane Bauer “ A writer`s story” New York 1995 134p 3. JBO – Judy Blume “Otherwise known as Sheila the Great” USA 1986 118p. 4. MCG – Michael Clynes “ The gallows murder” New York 1996 118p 5. RL – Robert Lacey “ The kingdom Arabia and the house of Sa`ud” New York 1983 630p. 6. RLT – Rosalind Laker “Tree of gold” New York 7. DMH – Dambudzo Marechera “ The house of hunger” New York 8. DMT – Doris Mortman “ True colors” New York 1994 550p 9. SBCh – Santi Buscemi, Charlotte Smith “ 7,5 Readings plus” USA 1996 494p. 10. REM - Richard Elman “ The Meny Cypher” New York 1982 216p 11. PMB - Patricia Moyes “ Black girl white girl” New York 1989 217

Купить