Samarqand gastronomik turizm turi va resurslari tahlili - Jismoniy tarbiya - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	464.3KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Jismoniy tarbiya

Samarqand gastronomik turizm turi va resurslari tahlili

Sotib olish

MUSTAQIL ISH

Mavzu: Samarqand gastronomik turizm turi va resurslari tahlili

X.M.Parmonova

1-Mavzu: Makroiqtisodiyot faninig mohiyati va mazmuni
Makroiqtisodiyot
atamalariMahsulot Bozor
Tovar ResurslarPozitiv
makroiqtsiodiyotNormativ
makroiqtisodiyot
Iqtisodiy
matematik
modelDaromad
AgregatStatistik
kuzatuv

1. AD-AS modeli
2. 1930-yilda vujudga kelgan
3. Inflatsiya,ishsizlikni o’rganadi
4. Yalpi milliy mahsulot
5. Xalqaro iqtisodiyot
6. Bozor muvozanatini o’rganadi
7. Resurslarni taqsimlashni o’rganadi
Test
1. Kene jadvalini tuzishda ilk bor makroiqtisodiy tahlil elimentlarini kim
qo‘lladi?
A) Kene
B) Lyudovik XV
C) Pareto
D) Kens
2. F.Kene “Kene jadvali”ni tuzishda ilk bor makroiqtisodiy tahlilMakroiqtisodiyot Mikroiqtisodiyot
1.AD-AS modeli
2.1930-yilda vujudga
kelgan
3.Inflatsiya,ishsizlikni
o’rganadi 4.Yalpi milliy
mahsulot
5.Xalqaro
iqtisodiyot
6.Bozor
muvozanatini
o’rganadi7.Resurslarni
taqsimlashni
o’rganadi

elimentlarini qachon qo‘lladi?
A) 1755-yil
B) 1758-yil
C) 1752-yil
D) 1751-yil
3. “Ish bilan bandlilik, foiz va pulning umumiy nazariyasi”(1936 yil)
asarining asoschisi kim?
A) Pavol
B) Keyns
C) Marks
D) Valras
4. Makroiqtisodiy nazariyaning ikki ko‘rinishi o‘zaro farqlanadi:
A) pozitiv makroiqtisodiyot,normativ makroiqtisodiyot
B) milliy,hududiy
C) ekzogen,endogen
D)javob yo’q
5.Makroiqtisodiyot nimani o’rganadi?
A) Korxonalarning daromadlarini tahlil qiladi
B) Butun iqtisodiyot darajasidagi hodisalarni o’rganadi
C)Mahsulotning bir birlik narxini aniqlaydi
D)Firma va uy xo’jaliklarining xatti-harakatlarini o’rganadi
6. YaIM (Yalpi ichki mahsulot) qanday hisoblanadi?
A) Barcha mahsulot va xizmatlarning eksport qiymati
B)Bir mamlakatda bir yilda ishlab chiqarilgan barcha mahsulot va
xizmatlarning umumiy qiymati
C) Davlat budjeti xarajatlari yig‘indisi
D) Faqat sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi

7 . Makroiqtisodiyot fanining asosiy maqsadi nima?
A) Davlat budjetini shakllantirishni o‘rganish
B) Iqtisodiy o‘sish, barqarorlik va ish bilan bandlikni ta’minlash
C) Mahsulot va xizmatlarning narxini tartibga solish
D) Marketing strategiyalarini ishlab chiqish
8. Quyidagilardan qaysi biri makroiqtisodiy muammolarga misol bo‘la oladi?
A) Korxonaning rentabelligi
B) Ishsizlik darajasi va inflyatsiya
C) Mahsulot tanlash odatlari
D) Korxona daromadlarini rejalashtirish
9. Makroiqtisodiyot fanining asosiy bo‘limlari qaysilar?
A) Tovar bozorlari, xizmat ko‘rsatish sohasi
B) Pul-kredit siyosati, fiskal siyosat, iqtisodiy o‘sish va inflyatsiya
C) Bozor marketingi va talab tahlili
D) Mahsulot ishlab chiqarish usullari
10.Quyidagilardan qaysi biri makroiqtisodiyotga taalluqli tushuncha emas?
A) Inflatsiya
B) Ishsizlik
C) Korxona daromadi
D)Yalpi ichki mahsulot
Test javoblari
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
A B B A B B B B B C
Savollar
1.Agregatlash nima?
2.Makroiqtisodiyot faning tadqiqot usullari nechta?

3.Kene jadvali nechinchi yilda tuzilgan?
4.Kene jadvalini kim tuzgan?
5.Makroiqtisodiyot nimani o’rganadi?
6.Milliy daromad qanday hisoblanadi?
7.Makroiqtisodiyot va mikroiqtisodiyot o’rtasidagi farq nimada?
8.Makroiqtisodiy barqarorlik nima?
9. “Ish bilan bandlilik, foiz va pulning umumiy nazariyasi”qachon tuzilgan?
10.Makroiqtisodiyot qachonga kelib fan sifatida shakllandi?
11. Keynschilar bozor tizimi mexanizmlarining iqtisodiyotni barqaror o’sishini
ta’minlashga doim ham qodir emas sabab nima?
12. Agregat ko‘rsatkichlar yordamida nimani ko’rib chiqish mumkin?
13. Kim o‘zining jami ijtimoiy mahsulot(JIM)ni takror ishlab chiqarish sxemasini
tuzgan?
14.Pozitiv makroiqtisodiyot nima?
15.Normativ makroiqtisodiyot nima?

Toifa
Nomlanishi Tavsifi Muhim omillar Tegishliligi Ta’sir
doirasi
Ishsizlik darajasi mehnat
bozoridagi
bandlik holati Ish o’rinlari davlat Milliy
Inflatsiya pul
qiymatining
pasayishi Talab,taklif davlat Milliy
Davlat byudjeti davlatning
daromad va
xarajatlari Investetsiya,ishlab
chiqarish davlat Milliy

B-B-B
Bilmayman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Milliy daromad qanday
taqsimlanishi haqida Barqaror iqtisodiy
o’sishning shartlari
qandayligini Kene jadvalini
Induksiya nima ekanligni Davlat ishtiroki mavjud
bo’lmagan yopiq
iqtisodiyot haqida to’liq
ma’lumotni Agregatlash nima
ekanligini
Keynschilar bozor tizimini Davlatning iqtisodiyotdagi
rolini Fiskal va monetar
siyosatni
Tahlil
Savol Tahlil Iqtisodiy fakt yoki
oqibatlari
Davlatning
makroiqtsidoiy
jarayonlardagi roli
qanday? Davlat fiskal va monetar
siyosat orqali iqtisodiyotni
tartibga soladi va
barqarorlashtiradi. Masalan, 2008-yilgi
moliyaviy inqirozdan keyin
AQSh hukumati
iqtisodiyotni
rag‘batlantirish uchun
trillionlab dollar sarflagan
YaIM kamayganda
iqtsiodiyotga qanday
ta’sir ko’rsatadi? Ishlab chiqarish
oasayishi,ishsizlik
oshishi,iste’mol
darajasining tushishi Iqtisodiy turg’unlkk
yuzaga kelishi va
aholining turmush
darajasi pasayishi
Inflatsiya qanday
oqibatlarga olib keladi? Pul qadrsizlanishi, aholi
xarid qobiliyatining
pasayishi, ishlab chiqarish
xarajatlarining oshishi va
iqtisodiy beqarorlikka olib
kelishi mumkin. Masalan, 1990-yillarda
Zimbabveda
giperinflyatsiya tufayli
pulning qadrsizlanishi juda
yuqori bo‘lgan.

Makroiqtsidoiyotning
mazmuni va mohiyati
Iqtisodiy
o’sish I shsizlikInflatsiya
Iqtisodiy
davrlar Tashqi savdo
Moliyaviy
bozorlar

1. Milliy valyutaning boshqa valyutaga nisbatan qadrsizlanish jarayon nima?
2.Qaysi makroiqtisodiyotda sharoitlar yoki jihatlar maqbul yoki nomaqbul ekanligini
kafolatlaydi?
3.Qanday ko’rsatkichlar yordamida minglab alohida bozorlarni mamlakatning yagona bozori
sifatida ko’rib chiqishi mumkin bo’ladi?
4.Davlatning iqtisodiyotga ta’sir o’tkazish usullaridan biri,davlat xarajatlari va soliqlar orqali
boshqariladigan siyosat nima?
5.Makroiqtisodiyot fanining tadqiqot usullaridan biri.
6.Makroiqtisodiyotning eng asosiy subyektlaridan biri qaysi? 1
D
E
V
2
N O R M A T I V
L
V
3
A G R E G A T
T
4
F I S K A L
6
F I
5
I N D U K S I Y A
R A
M
A

2-Mavzu Makroiqtisodiyotni o’rganish usullari
Real iqtisodiy
hodisalarni
o’rganadiNormativ
yondashuv Haqiqiy
holatni
tushuntiradiStatistikaga
asoslanadiSubyektiv
qarashlarga
asoslanadi
Subyektiv
bayonotlar Pozitiv
yondashuvDalillarga
asoslanadi
Qiymat
hukmlariga
asolangan
Harakatning aniq
yo’nalishlarini
belgilaydi

1.Keyns xochi
2.Investetsiya funktsiyasi grafigi
3. tovar va xizmatlar bozorida vujudga keladi
4. Pul vositalari bozorida vujudga keladi
5.Pulga talab pul taklifiga teng bo’ladi.
6.O’ziga xos konfiguratsiyaga ega
7. Foiz stavkasi va real ishlab chiqarish hajmiga bog’liq IS egri chizig’i Lm egri chizig’i
1.Keyns xochi
2.Investetsiya
funktsiyasi
grafigi
3. tovar va
xizmatlar
bozorida
vujudga
keladi 4. . Pul vositalari
bozorida
vujudga keladi
5.Pulga talab pul
taklifiga teng
bo’ladi.
6.O’ziga xos
konfiguratsiyaga
ega7.Foiz
stavkasi va
real ishlab
chiqarish
hajmiga
bog’liq

Test
1 .Qaysi modelda yalpi talab va yalpi taklif hajmlarining baholarning umumiy darajasi
dinamikasi ta’sirida o‘zgarishi va makroiqtisodiy muvozanatga erishish mexanizmi
o‘rganiladi?
A) Keyns xochini
B)Fillips egri chizig’I modeli
C)AD-AC modeli
D)IS-LM modeli
2. Makroiqtisodiy modellarda tashqaridan belgilanadigan, ya’ni modelda tayyor
kattalik sifatida qabul qilinadigan qanday o’zgaruvchilar mavjud?
A)Ekzogen va indogen
B) ochiq va yopiq siyosat
C)Normativ va pozitiv yondashuv
D)javob yo’q
3. IS egri chizig‘i nimani ifodalaydi?
a) Pul bozoridagi muvozanat
b) Tovar va xizmatlar bozoridagi muvozanat
c) Iste’mol va jamg‘arma munosabatlari
d) Valyuta kursining barqarorligini
4. LM egri chizig‘i nimani anglatadi?
a) Tovar bozoridagi muvozanat
b) Pul bozoridagi muvozanat
c) Soliq stavkalarining o‘zgarishini
d) Iqtisodiy o‘sish sur’atini
5. I S egri chizig‘ining pasayuvchi shaklda bo‘lishiga nima sabab bo‘ladi?
a) Foiz stavkasi oshganda investitsiyalar kamayishi
b) Pul massasi oshishi

c) Ishlab chiqarish hajmi kamayishi
d) Soliqlar oshishi
6 . Pul taklifi oshganda qanday natija kuzatiladi?
a) Foiz stavkasi pasayadi
b) LM egri chizig‘i chapga siljiydi
c) Ishsizlik darajasi oshadi
d) IS egri chizig‘i chapga siljiydi
7 . Agar soliq stavkalari oshsa, IS egri chizig‘i qanday harakatlanadi?
a )Chapga siljiydi
b) O‘ngga siljiydi
c) O‘zgarish sodir bo‘lmaydi
d) LM egri chizig‘i chapga siljiydi
8. AD-AS modelida AD (yalpi talab) egri chizig‘ining pastga qiyalashgan bo‘lishining
asosiy sababi nima?
a) Narxlar o‘zgarmaganda iste’mol kamayishi
b)Narxlar oshganda real xarid qobiliyati pasayishi
c) Ishsizlikning doimiy mavjudligi
d) Davlat xarajatlarining o‘sishi
9. Keyns xochi modeli nimani ifodalaydi?
a) Ishsizlik va inflyatsiya o‘rtasidagi bog‘liqlik
b) Jamg‘arma va investitsiya darajalarining mos kelish jarayonini
c) Yalpi talab va ishlab chiqarish hajmi muvozanatini
d) Pul bozori muvozanatini
10 . Domar modeliga ko‘ra iqtisodiy o‘sish nimaga bog‘liq?
a) Jamg‘armaga va investitsiyaga
b) Ishsizlik darajasiga
c) Pul massasiga
d) Fiskal siyosatga

Test javoblari
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
C A B B A A A B C A
Savollar
1. AD-AS modelida AD egri chizig‘ining chapga siljishiga qanday omillar sabab
bo‘ladi?
2. Keyns xochi modelida muvozanat darajasini qanday aniqlash mumkin?
3. Fillips egri chizig‘ida inflyatsiya oshganda ish o‘rinlari qanday o‘zgaradi?
4. IS egri chizig‘ining pasayib boruvchi shaklda bo‘lishining asosiy sababi nima?
5. LM egri chizig‘i qanday sharoitlarda o‘ngga siljiydi?
6. Domar modelida iqtisodiy o‘sish qanday formulaning asosida aniqlanadi?
7. Xarrod modeli iqtisodiy o‘sishni qanday yo‘nalishlarda o‘rganadi?
8. Solou modeliga ko‘ra, texnologik taraqqiyot bo‘lmasa iqtisodiy o‘sish qanday bo‘ladi?
9. AD-AS modelida uzoq muddatli agregat taklif (LRAS) qanday shaklga ega?
10. Keyns modelida jamg‘arma va investitsiyaning muvozanati qanday ta’minlanadi?
11. Fillips egri chizig‘ining uzoq muddatli shakli qanday tushuntiriladi?
12. IS-LM modelida fiskal siyosat qanday natijaga olib keladi?
13. Xarrod modelida "beqaror muvozanat" qanday izohlanadi?
14. Solou modeliga ko‘ra, kapitalning kamayish darajasi qanday omillarga bog‘liq?
15. AD-AS modelida stagflyatsiya qanday holatda yuzaga keladi?
Toifa
Nomlanishi
Aosoiy g’oya Muallifi Asosiy
o’zgaruvchila
r Qo’llanilish
sohasi
AD-AS
modeli Yalpi talab va
yalpi taklif
o‘zaro
muvozanatiga
asoslangan
iqtisodiy
model Keyns va
Klasik
iqtisodchilar Narxlar, ishlab
chiqarish,
inflyatsiya,
iqtisodiy o‘sish Makroiqtisodiy
tahlil
IS-LM
modeli Tovar bozori
(IS) va pul Jon Xiks Foiz stavkasi,
daromad, Monetar va
fiskal siyosat

bozori (LM)
muvozanatini
ifodalaydi investitsiya, pul
taklifi tahlili
Keyns xochi Yalpi xarajat
va ishlab
chiqarish
muvozanati Jon Meynard
Keyns Ishsizlik,
inflyatsiya, ish
haqi darajasi Qisqa muddatli
iqtisodiy tahlil
Fillips egri
chizig‘i Ishsizlik va
inflyatsiya
o‘rtasidagi
bog‘liqlikni
ifodalaydi A.W.Phillips Kapital,
investitsiya,
ishlab chiqarish,
tejash Mehnat bozori
tahlili
B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
AD-AS modeli
iqtisodiyotning
muvozanatini ifodalaydi AD-AS modelida narxlar
o‘zgarishining uzoq
muddatli ta’siri qanday
bo‘ladi? Narxlar uzoq muddatda
moslashgan holda ishlab
chiqarish hajmi o‘zgaradi
IS-LM modeli foiz stavkasi
va daromad o‘rtasidagi
bog‘liqlikni ko‘rsatadi Monetar siyosat IS-LM
modeliga qanday ta’sir
qiladi? Pul massasi oshsa, LM egri
chizig‘i o‘ngga siljiydi, foiz
stavkasi pasayadi
Xarrod-Domar modeli
iqtisodiy o‘sishni
tushuntiradi Xarrod modelida barqaror
o‘sish qanday ta’minlanadi? Kapital samaradorligi va
tejash normasi muhim
omillardan biri

Makroiqtsidoiyotni
o’rganish usullari
Nazariy usul Tahliliy usul Empirik usul
Iqtisodiy siyosat
ishlab chiqish Investetsion
strategiyalar Xalqaro iqtsidoiy
tahlil

Krossvord
1
K
2
M O N E T A R
5
K Y
A N
P 3
S O L O U
I X
T 4
D O M A R
A CH
6
I N F L A T S I Y A
1. Qisqa muddatli iqtisodiy muvozanatni ifodalovchi model?
2. Markaziy bank tomonidan pul massasi va foiz stavkalarini boshqarish siyosati
qanday nomlanadi?
3. Iqtisodiy o‘sishda texnologiyaning o‘rnini tushuntiruvchi iqtisodiy model?
4. Investitsiya va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushuntiruvchi iqtisodchi?
5. Iqtisodiy taraqqiyotda asosiy investitsiya manbalaridan biri?
6. Narxlarning umumiy darajasining oshish jarayoni?

3-Mavzu:Asosiy makroiqtisodiy ko’rsatkichlar
Iste’mol
baholar
indeksi
Deflator Asosiy
makroiqtisodiy
ko’rsatkichlar Yalpi ichki
mahsulot
Mehnat
unudmorligi Jamg’arish
Ishsizlik
darjasi Iste’molSof milliy
daromad

Inflatsiya Deflyatsiya
1.Narxlarning
doimiy oshishi
2.Pulning
qadrsizlanishi
3.Talab ortishi 4.Narxlarning
umumiy pasayishi
5.Talab kamayishi
6.Ishlab
chiqaruvchilar
uchun zararli7.Pulning xarid
qobiliyatiga
ta’sir qiladi
1.Narxlarning doimiy oshishi
2.Pulning qadrsizlanishi
3.Talab ortishi
4.Narxlarning umumiy pasayishi
5.Talab kamayishi
6.Ishlab chiqaruvchilar uchun zararli
7.Pulning xarid qobiliyatiga ta’sir qiladi

Test
1. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) qanday usullar bilan hisoblanadi?
A) Faqat daromad usuli
B) Faqat ishlab chiqarish usuli
C) Faqat xarajatlar usuli
D) Xarajatlar, daromadlar va ishlab chiqarish usuli
2. Yalpi milliy daromad (YaMD) quyidagilardan qaysi biri bilan bog‘liq?
A) Faqatgina mahalliy iqtisodiyotda ishlab chiqarilgan mahsulot
B) Ishsizlik darajasi
C) Mamlakat fuqarolari tomonidan ishlab chiqarilgan umumiy mahsulot
D) Inflyatsiya darajasi
3. Nominal YaIM va real YaIM o‘rtasidagi asosiy farq nimada?
A) Nominal YaIM soliqlarni hisobga oladi
B) Real YaIM faqat xizmatlar sektorini o‘z ichiga oladi
C) Real YaIM inflyatsiya hisobga olingan holda hisoblanadi
D) Nominal YaIM eksport va importni hisobga olmaydi
4. Ishsizlik darajasi qanday hisoblanadi?
A ) Ish bilan band aholining jami aholiga nisbati
B ) Ish haqi o ‘ sish sur ’ ati
C ) Jamg ‘ arma darajasi
D ) Ishsizlar soni / Ish kuchi × 100

5. Inflyatsiyaning asosiy sababi nima?
A) Pul massasining ko‘payishi
B) Ishsizlikning kamayishi
C) Savdo balansining o‘zgarishi
D) Ish haqi pasayishi
6. Milliy hisob tizimida "Shaxsiy tasarruf daromadi" nimani anglatadi?
A) Nominal YaIMning bir qismi
B) Shaxsiy daromaddan soliqlar chiqarib tashlangan miqdor
C) Ish haqi va dividendlarning yig‘indisi
D) Real YaIMdan ajratmalar
7. To‘lov balansi qanday ma’noni anglatadi?
A) Mamlakatning yalpi mahsulot ishlab chiqarishi
B) Inflyatsiya va ishsizlik darajasi
C) Mamlakatning xalqaro iqtisodiy operatsiyalarining umumiy natijasi
D) Davlat byudjeti daromadlari
8. Ishsizlikning qanday turlari mavjud?
A ) Monetar , fiskal va eksport ishsizligi
B ) Bandlik , real va nominal ishsizlik
C ) Friksion , tuzilma va tsiklik ishsizlik
D ) Bozor , taklif va talab ishsizligi
9. Fiskal siyosat qanday maqsadga qaratilgan?
A) Bank kredit stavkalarini belgilash
B) Pul massasini nazorat qilish

C) Savdo balansini o‘zgartirish
D) Davlat xarajatlari va soliqlar orqali iqtisodiyotni tartibga solish
10. Ish haqi oshishi natijasida iste’mol qanday o‘zgaradi?
A) O‘sadi
B) Pasayadi
C) O‘zgarishsiz qoladi
D) Ishsizlik oshadi
Test javoblari
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
D C C D A B C C D A
Savollar
1. Yalpi ichki mahsulot (YaIM) va sof ichki mahsulot (SYaIM) o‘rtasidagi farq nimada?
2. Y aIMni hisoblashda ishlatiladigan usullarning asosiy tavsiflarini nima?
3 . N ominal YaIM va real YaIM o‘rtasidagi farqlar haqida tushuntiring.
4 . S haxsiy daromad va shaxsiy tasarruf daromadi o‘rtasidagi farq nimadan iborat?
5 . Is hsizlikning asosiy turlari nimalar?
6. I nflyatsiyaning iqtisodiyotga ijobiy va salbiy ta’sirlari qanday?
7 . M illiy hisob tizimidagi asosiy ko‘rsatkichlarni sanab bering.
8 . I shsizlik va inflyatsiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushuntiring.
9 . Y alpi talab va yalpi taklif qanday muvozanatga keladi?
10. Fiskal siyosat va monetar siyosat o‘rtasidagi asosiy farqlar qanday?
11 . To‘lov balansining tarkibiy qismlarini tushuntiring.
12 . I qtisodiy o‘sish qanday omillar bilan belgilanadi?
13 . S avdo balansi nima va uning ahamiyati qanday?

14 . O ‘zbekistonda ishsizlik darajasi qanday hisoblanadi?
15. R eal foiz stavkasi va nominal foiz stavkasi o‘rtasidagi farq nimada?
Toifa
Nomlanishi Tavsif Hisoblash
formulasi Ta’sir etuvchi
omillari
Inflatsiya Pulning xarid qobiliyatini
uzoq muddatli pasayishi. Iste’mol narxlari
indeksi Talab va taklif
Ishsizlik Ishlashni xohlovchi lekin
ish bilan band bo’lmagan
aholi Ishsizlar soni /
ishchi kuchi
soni)x100 Demografik
holat,iqtisodiy
omillar,siyosiy
omillar
YaIM Ishlab chiqarilgan barcha
tovarlar va xizmatlarning
umumiy pul qiymati YaIM=C+I+G
xn Iqtisodiy,texnologik
omillar
B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Ishsizlik nima ekanligini Ishsizlik va inflyatsiyaning
uzoq muddatli ta’siri
qanday? Ishsizlik darajasining oshishi
natijasida iqtisodiyot
potensial YaIM hajmini
ololmasligini
YaIM ni YaIMni oshirishga ta’sir
qiluvchi eng muhim omillar
qanday? Yalpi ichki mahsulot 3 xil
usul bilan hisoblanishini
bilib oldim
Inflatsiyani Inflyatsiyani qanday
jilovlash mumkin ? Har kanday inflatsiyaning
negizida asosiy iqtisodiy
muvozanatlarning buzilishi
yotishini

Tahlil
Tahlil
yo’nalishi Tavsif O’zgarish sabablari Iqtisodiyotga
ta’siri
Investetsiyalar Ishlab chiqarish va
infratuzilmani
rivojlantirishga
yo‘naltirilgan
mablag‘lar Kredit stavkalari,
xorijiy
investitsiyalar,
davlat dastaklari Yuqori
investetsiyalar
sanoatning
o’sishiga yordam
beradi
Davlat
xarajatlari davlatning tovarlar
va xizmatlarni sotib
olish va
transfertlardan
iborat pul harajatlari Soliq tushumlari,
davlat qarzlari,
budjet taqchilligi Davlat
xarajatlarining
oshishi iqtisodiy
faollikni oshiradi
Ishsizlik
ta’siri Bandlik va mehnat
bozorining YaIMga
ta’siri Ish o‘rinlari
yaratish sur’ati,
texnologik
o‘zgarishlar Ishsizlik
kamaysa,YaIM
oshadi,oshgan
vaqti esa
kamayadi
Inflatsiya
ta’siri Narxlar oshishi yoki
pasayishining
iqtisodiyotga ta’siri Pul massasi, ishlab
chiqarish tannarxi,
talab va taklif Me’yoriy
inflyatsiya
iqtisodiy o‘sish
uchun foydali,
lekin yuqori
inflyatsiya
iste’mol va
investitsiyalarni
pasaytiradi
Xalqaro reyting
va tahlilYalpi milliy
mahsulot
Aholi
farovonligini
aniqlashIqtsidoiy
siyosat
yuritish Yalpi ichki
mahsulotInflatsiya
darajasi
Iqtsidoiy
ko’rsatkichlarning
mohiyati

Q
O’
S
H
N I
S O F E K S P O R T L
K G
O A
R E Z I D E N T L A R I
P Q
O I
R Q I Y M A T
A M
X A R A J A T L A R A
I T
V
1.YaIM…… usuli bilan hisoblanadi.
2. Nima tovar va xizmatlarning sotish bahosi bilan ularni ishlab chiqarish uchun
foydalanilgan xom ashyo va materiallarni sotib olishga qilingan xarajatlar o‘rtasidagi farq
ko‘rinishida aniqlanadi?
3. Nima mamlakatning import va eksport operatsiyalari bo‘yicha xarajatlar o‘rtasidagi
farq hisoblanadi?
4.Qanday korxonalarda kichik hajmdagi uy xo’jaliklariga tegishli korxonalar bo’lib
ularda korxona foydasi va korxona egasining ish haqi elementlari o’zaro qo’shilib ketgan
bo’ladi?
5.YaIM “ichki” deb atalishiga sabab uning mamlakat….. tomonidan yaratilishidir.
6.Ishlab chiqarish hajmini hisoblash uchun joriy yilda ishlab chiqarilgan tovar va
ko’rsatiladigan xizmatlar …… bir necha marta hisobga olinishi kerak.

4-Mavzu:Ishsizlikning kelib chiqish sabablari
Ishsizlar
soni
Ishchi
kuchi soni Ishsizlik haqida
nimalarni
bilasiz? Davriy
ishsizlik
Tarkibiy
ishsizlik
Ishsizlar Ishsizlik
darjasi Friksion
ishsizlikTo’la ish
bilan
bandlilik

Iqtisodiy sabablar
1.Ishlab
chiqarishning
qisqarganligi
2.Ishlab
chiqarishning
mavsumiyligi
3.Inflatsiyaning
pasayishi Ijtimoiy sabablar
4.Ta’lim va
malaka
yetishmovchiligi
5.Demografik
o’zgarishlar
6.Ta’lim sifati
yaxshi emasligi7.Migratsiya
va ijtimoiy
muammolar
1.Ishlab chiqarishning qisqarganligi
2.Ishlab chiqarishning mavsumiyligi
3.Inflatsiyaning pasayishi
4.Ta’lim va malaka yetishmovchiligi
5.Demografik o’zgarishlar
6.Ta’lim sifati yaxshi emasligi
7.Migratsiya va ijtimoiy muammolar

Test
1.Ishlab chiqarish,bandlilik va inflatsiya darjasining davriy tebranishiga nima
deyiladi?
A)davriy sikllar
b)retsessiya
C)iqtisodiy davr
D)#a va c javoblar to’g’ri
2.Iqtisodiy davr nechta bosqichni o’z ichiga oladi?
A) 3ta
B)#4 ta
C)5 ta
D) javob yo’q
3. Pasayishning quyi nuqtasida ishlab chiqarish va bandlik eng quyi darajaga tushadi
va qanday davr boshlanadi?
A) ko’tarilish
B) pasayish
C)#turg’unlik davri
D)iqtsidoy davr
4.Qaysi bosqichida ishlab chiqarish va bandlik darajasi asta-sekin oshib, ishlab
chiqarish quvvatlaridan to‘liq foydalanish va to‘liq bandlik darajasiga erishiladi?
A)#ko’tarilish
B) pasayishning quyi nuqtasida
C) retsessiya
D) cho’qqi
5.Nechinchi yilda jahon moliyaviy inqirozi bo’lgan?

A) 2007-yilda
B)#2008-yilda
C)2000-yilda
D)2001-yilda
6.Qaysi davlat iqtisodiyoti yaratilgan shart-sharoitlar tufayli arzon kredit resurslariga
to‘yindi?
A)Angliya
B)Shvetsariya
C)#Aqsh
D)Norvegiya
7. Pirovard natijada qaysi yilda AQShda aholining ipoteka kreditlarini qaytarishi bilan
bog‘liq muammo kuchaydi?
A)2010-yilda
B)2001-yilda
C)2004-yil
D)#2007-yil
8. Qanday turdagi ishsizlar guruhga ishlab chiqarish strukturasining o‘zgarishi
natijasida ishchi kuchiga talab tarkibining o‘zgarishi natijasida ishsiz qolganlar kiradi?
A)davriy ishsizlik
B)#tarkibiy ishsizlik
C)To’la ish bilan bandlilik
D)Friksion ishsizlik
9. To‘la ish bilan bandlik davridagi ishsizlik nima deyiladi?
A)tarkibiy ishsizlik
B)to’la ish bilan bandlilik

C)#ishsizlikning tabiiy darjasi
D)friksion ishsizlik
10.Barcha mavjud resurslardan to‘liq foydalanish yoki ishsizlikning tabiiy darajasi
holatida iqtisodiyotda yaratilishi mumkin bo‘lgan mahsulot hajmi nima deyiladi?
A)#ishlab chiqarish potensiali
B)potensial YaIM
C)ishsizlik darajasi
D)javob berilmagan.
To’g’ri javoblar
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
D B C A B C D B C A
Savollar
1.Ishsizlar deb kimga aytiladi?
2.Ishsizlik darajasi nima?
3.Ishsizlik darajasi qanday aniqlanadi?
4.Friksion ishsizlik nima?
5.Tarkibiy ishsizlik nima?
6.Davriy ishsizlik deb nimaga aytiladi?
7.To’la ish bilan bandlilik deb nimaga aytiladi?
8.Ishsizlikning tabiiy darajasi nima?
9.Ishlab chiqarish potensiali nima?
10.Iqtisodiy davr deb nimaga aytiladi?
11.Iqtisodiy davrning nechta bosqichi mavjud?

12.Ishchi kuchi nima?
13.Ishsizlikning OUKEN qonuni nima?
14.Potensial YAIM deganda nimani tushunasiz?
15.Aholing ish bilan bandligini hisobga olish tizimini takomillashtirish
to’g’risidagi 42-sonli qarori qachon chiqqan?
Tahlil
Kategoriya Sabablar Tahlil(chuqur o’rganish va
natijalar)
Iqtisodiy
sabablar Iqtisodiy inqirozlar
- Texnologik
taraqqiyot
- Ishlab
chiqarishning
qisqarishi
- Mehnat bozoridagi
nomutanosiblik Iqtisodiy inqirozlar korxonalarning
daromadini pasaytirib, ishsizlik
darajasini oshiradi.
- Texnologik taraqqiyot natijasida
ayrim kasblarga ehtiyoj kamayadi,
lekin yangi kasblar ham yaratiladi.
Ijtimoiy
sabablar Ta’lim sifati pastligi
- Migratsiya
jarayonlari
- Demografik
o‘zgarishlar
- Mehnat bozoridagi
diskriminatsiya Ta’lim sifati past bo‘lsa, yoshlarning
mehnat bozoriga kirishishi
qiyinlashadi.
- Migratsiya natijasida ayrim
hududlarda ishchi kuchi ortiqcha,
boshqalarida esa tanqislik kuzatiladi.
- Aholi sonining ortishi ish
o‘rinlarining yetishmovchiligiga olib
kelishi mumkin
Siyosiy
sabablar Mehnat
qonunchiligidagi
kamchiliklar
- Davlat tomonidan
yetarli qo‘llab-
quvvatlanmaslik
- Sarmoya va
investitsiyalar
yetishmovchiligi Davlat tomonidan ish o‘rinlarini
yaratish bo‘yicha dasturlar yetarli
darajada bo‘lmasa, ishsizlik darajasi
ortib boradi.
- Investitsiyalar yetishmasa, yangi
korxonalar ochilmaydi va mehnat
bozoridagi taklif oshib ketadi.

B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Ishszilikning
turlarini Ishsizlikning ijtimoiy
oqibatlari qanday
bo’lishini Ishsizlikning
friksion,tarkibiy,davriy
turlarini
Ouken qonunini Davlat ishsizlikni
kamaytirish uchun qanday
choralar qo’llaniladi Ishsizlik darajasini
hisoblashni
Ko’tarilish
bosqichini Texnologik taraqqiyot
ishszilikka qanday ta’sir
qiladi Ishsizlikning iqtisodiy
muammo eknaligini
Toifa
Nomlanishi Tavsif Misollar
Iqtisodiy sabablar Ishsizlikning iqtisodiy
jarayonlar bilan bog‘liq
bo‘lgan omillari. Texnologik taraqqiyot
natijasida ayrim kasblarga
ehtiyojning kamayishi.
- Ishlab chiqarish qisqarishi
tufayli ish o‘rinlarining
yo‘qolishi.
Ijtimoiy sabablar Jamiyatdagi demografik,
ta’lim va ijtimoiy
muammolar natijasida
yuzaga keladigan
ishsizlik. Ta’lim sifati pastligi tufayli
yoshlarning ish topa
olmasligi.
- Mehnat bozoridagi
diskriminatsiya (yoshlar,
ayollar, nogironlarning ish
topishda qiynalishi).
Shxsiy omillar Ish topishga individual
sabablar yoki shaxsiy
qarorlar ta’sir qiladi. Shaxsning yangi ish topishga
qiziqmasligi yoki ish
izlashdagi sustligi.
- Salomatlik muammolari
tufayli ishlay olmaslik.

Ishsizlikning
asosiy sabablari
Iste’mol va
talabning
pasayishiIqtisodiy
sabablar
Investetsiya
muhitini
yaxshilashTexnologik
sabablar
Mavsumiy
ishsizlikni
kamaytiris
hMavsumiy
omillar

1.Ishlab chiqarish,bandlilik va inflatsiya darajasining davriy tebranishiga nima
deyiladi?
2.Iqtisodiy davrning qanday bosqichi mavjud?
3 . Kimlar ishchi kuchining bir qismi bo‘lib, ijtimoiy ishlab chiqarishda band
bo‘lmagan, lekin ishlashni xohlovchi va faol ish qidirayotgan aholisi hisoblanadi?
4. Birinchi bosqich iqtisodiy rivojlanishning eng yuqori darajasiga
erishilgan bosqich bo’lib,u nima deyiladi?
5. Ish qidirayotgan yoki yaqin vaqtlar ichida ish bilan ta’minlanishni
kutayotgan ishchi kuchi kimlar?
6. Qanday turdagi ishsizlar guruhiga ishlab chiqarish strukturasining
o‘zgarishi natijasida ishchi kuchiga talab tarkibining o‘zgarishi natijasida ishsiz
qolganlar kiradi?
4
Ch
1
D 3
I O’
2
P A S A Y I Sh Q
V S Q
R 5
F R I K S I O N
I Z
Y L
S 6
T A R K I B I Y
I R
K
L

5-Mavzu:Ishsizlikning turlari
Ishsizlikning
turlariDavriy
ishsizlik
Davriy
ishsizlikTarkibiy
ishsizlik Yashirin
ishsizlikTexnologik
ishsizlik
Turg’un
ishsizlikHududiy
ishsizlik

Test
1. Iqtisodiy ot dagi turg’unlik
tufayli yuzaga kelgan ishsizlik nima deyiladi?
A) davriy ishsizlik
B) friksion ishsizlik
C) Tarkibiy ishsizlik
D) Mavsumiy ishsizlik
2.Tabiiy ishsizlik nima?
A) mavsumga ko‘ra vujudga keladigan ishsizlik
B) o‘z ixtiyori bilan ishlashni xohlamaganda vujudga kelgan
ishsizlik
C) iqtisodiyotda siklli ishsizlik mavjud bo‘lmagandagi ishsizlik darajasi
D) iqtisodiyotda tarkibiy o‘zgarishlar amalga oshirilganda vujudga kelgan ishsizlik
3. Potensial
YaIM bu-
A) resurslarning
to‘labandligi» sharoiti, ya’ni tabiiy ishsizlik darajasida yaratilgan YaIM
B) joriy baholarda hisoblangan YaIM
C) mamlakat tomonidan ishlab chiqarish rejalashtirilgan YaIM
D) yil davomida haqiqiy yaratilgan YaIM Mavsumiy ishsizlik Davriy ishsizlik
1.Turizm sohasi
2.Qurilish
sohasi
3.Qishloq
xo’jaligi 4.Avtomobil
sanoati
5.Neft va gaz
sohasi
6.Xizmat
ko’rsatish
sohasi7.Har ikkala
ishsizlik ham
vaqtinchalik
bo’lishi mumkin
1.Turizm sohasi
2.Qurilish sohasi
3.Qishloq xo’jaligi
4.Avtomobil sanoati
5.Neft va gaz sohasi
6.Xizmat ko’rsatish sohasi
7.Har ikkala ishsizlik ham vaqtinchalik bo’lishi mumkin

4.Haqiqiy ishsizlik darajasi bu
A) tarkibiy,ixtiyoriy,yashirin ishsizlik
B) friksion,tarkibiy,yashirin ishsizlik
C) friksion,davriy va tarkibiy ishsizlik
D) mavsumiy,friksion,tarkibiy ishsizlik
5.Ouken koeffitsiyenti…
A) 2,5
B) 2
C) 3,5
D) 1
6.Iqtisodiy faol aholi bu…
A) mehnatga layoqatli aholi
B) mehnatga layoqatli aholi va ish qidirayotganlar
C) ish bilan band va ish qidirayotgan aholi
D) mamlakat aholisi
7.To’liq bandllilik qanday ma’noda tushuniladi?
A) ishsizlikning mutlaq mavjud bo’lmasligi
B) tarkibiy ishsizlikning mavjud bo’lishi
C) friksion ishsizlikning mavjud bo’lishi
D) ishsizlikning tabiiy darajasining mavjud bo’lishi
8. Ishga joylashtirishga muhtoj ish bilan band bo‘lmagan aholini hisobga olish
metodikasini takomillashtirish to‘g‘risidagi qonun qachon chiqqan?
A) 2008-yil 10-mayda
B) 2010-yil 14-fevralda
C) 2001-yil 1-martda
D) 2007-yil 24-mayda
9.2016-yil mamlaktaimizdan qanchaga yaqin ish o’rinlari yaratildi?
A) 500 ming
B) 600 ming
C) 800 ming
D) 1200 ming

10.Iqtisodiy davrlar nechta bosqichni o’z ichiga oladi?
A) 2 ta
B) 4 ta
C) 3 ta
D) 5 ta
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
A C A C A C D D C B

Savollar
1.Tabiiy ishsizlik nima?
2.Davriy ishsizlik nima?
3.Yashirin ishsizlik nima?
4.Ishsizlikning iqtisodiy oqibatlari nimalardan iborat?
5.Ishsizlik davlat byudjetiga qanday ta’sir qiladi?
6.Ishsizlikning pasayishi mamlakat iqtisodiyotiga qanday ijobiy ta’sir
ko’rsatadi?
7. Ishsizlik natijasida oilalarning turmush darajasi qanday o‘zgaradi?
8.Davriy ishsizlik ishlab chiqarish hajmiga qanday ta’sir qiladi?
9.Ishsizlikning oldini olish uchun davlat qanday choralar ko‘rishi mumkin?
10.Ishsizlik natijasida bank tizimida qanday muammolar paydo bo‘lishi
mumkin?
11. Iqtisodiy tebranishlarning sabablarini qanday izohlaysiz?
12.Ishsizlikning qanday turlari mavjud? Ishsizlik darajasi qanday
aniqlanadi?
13.Ishsizlikning tabiiy darajasi, ish bilan to‘liq bandlilik tushunchalariga tavsif
bering.
14.Potensial YaIM ko‘rsatkichini izohlab bering.
15.Makrodarajada ishsizlikning iqtisodiy oqibatlarini qanday o’lchash mumkin?
B-B-B

Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Ishsizlik turli sabablarga
ko’ra yuzaga keladi Qanday ishsizlik tabiiy
hisoblanadi? Friksion va mavsumiy
ishsizlik tabiiy
hisoblanishini bilib oldim
Mavsumiy ishsizlik
yilning ma’lum davrida
yuzaga keladi Davriy va mavsumiy
ishsizlikning farqi
nimada? Davriy ishsizlik iqtisodiy
pasayish bilan
bog’liq,mavsumiy esa fazllar
o’zgarishi bilan
Texnologik taraqiiyot ish
o’rinlarini kamaytirishi
mumkin Ishsizlikni kamaytirish
uchun nima qilinishi
kerak? Davlat
siyoasti,ta’lim,investetsiyalar
va yangi ish o’rinlarini
yaratish muhimligni
tushundim
Turlari Tavsif Misollar
Mavsumiy Ma’lum fasllarda
yuzaga keladigan
ishsizlik Qishloq xo’jaligi,turizm sohasi
Yashirin Band bo’lishiga
qaramay,ishlab
chiqarishga hissa
qo’shmaslik ishchi
kuchining
mavjudligi Ayrim korxonalarda ish hajmi kam
bo’lsayam ortiqcha ishchilarni saqlab
qoladi
Davriy Iqtisodiy pasayish va
inqiroz davrida talab
kamayishi natijasida
ish o‘rinlarining
qisqarishi. I
qtisodiy inqiroz vaqtida ko‘plab
kompaniyalar yopilib, ishchilar ishsiz
qolishi.
Toifa

Ishsizlikning umumiy
ta’rifi va mohiyati
Ish topish jarayonini
tezlashtirishFriksion
ishsizlik
Ish o’rinlarini
yaratishDavriy
ishsizlik
Mavsumiy ishlar
sonini oshirishMavsumiy
ishsizlik

1.Yangi kasb va mutaxassislik o’zlashtirib yoki boshqa joyga ko’chib o’tib,yangi ishga
joylashgunga qadar bo’lgan ishsizlik nima deyiladi?
2. Ishsizlik ko‘payganda iste’molchilar faolligi pasayib, iqtisodiy nomutanosiblik
yuzaga keladi.
3.Muayyan hududdagi tarixiy,demografik,madaniy,milliy va ijtimoiy ruhiy
xususiyatlarini bir qator kompleks omillar ta’siri ostida ishchi kuchi talabi va taklifi
o’rtasidagi nomutanosiblik natijasi hisoblanadi.Bu ishsizlikning qanday turiga misol
bo’la oladi?
4.Bu ish kuni yoki ish haftasi davomida to’liq band bo’lmaslikdir.
5.Ishlab chiqarish jarayonida texnologik usullarning kirib kelishi bilan bog’liq ishsizlik
turi?
6.Iqtisodiy tangliklar bilan bog’liq bo’lib,ishlab chiqarishning pasayib ketishi
natijasida yuzaga keladigan ishsizlik turi nima?
1
T
A
2
I R
3
H 5
T E X N O L O G I K
U F I
D L B
U A 5
D A V R I Y
D T Y
I S
4
Y A SH I R I N
Y
a

6-Mavzu Inflatsiyaning kelib chiqish sabablari
Inflatsiya
Inflatsion
kutishlarIshlab chiqarish
narxlar indeksi Inflatsiya
solig’iIste’mol
narxlar
indeksi Real foiz
stavkasiPul muomalasi
qonunlarining
buzilishi
Deflator

Talab inflatsiyasi
1.Aholining ish
bilan to’liq
bandligi
2.Ish haqining
oshib borishi
3.Talab keskin
oshishi Taklif inflatsiyasi
4.Tovar va
xizmatlar
taklifi
kamayadi
5.Taklif
mexanizmin
ing buzilishi
6.O’z-o’zini
cheklaydi7.Narxlar
darajasining
oshishiga olib
keladi
8.Valyuta kursiga
ta’sir qiladi
1.Aholining ish bilan to’liq bandligi
2.Ish haqining oshib borishi
3.Talab keskin oshishi
4.Tovar va xizmatlar taklifi kamayadi
5.Taklif mexanizmining buzilishi
6.O’z-o’zini cheklaydi
7.Narxlar darajasining oshishiga olib keladi
8.Valyuta kursiga ta’sir qiladi

Test
1. Inflyatsiyaning asosiy kelib chiqish sabablari qaysilar?
A) Ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi
B) Pul massasining ortishi
C) Tashqi iqtisodiy sharoitlar
D) Yuqoridagilarning barchasi
2. Qaysi omil inflatsiyaga sabab bo’lishi mumkin?
A) Ish haqining oshishi
B) Markaziy bank foiz stavkalarini pasaytirishi
C) Import tovarlarning qimmatlashishi
D) Barchasi to’g’ri
3.Monetar omillarning inflatsiyaga ta’siri qanday?
A) Pul massasining ortishi inflatsiyani oshiradi
B) Pul massasining kamayishi inflatsiyani oshiradi
C) Pul massasi inflatsiyaga ta’sir qilmaydi
D) Faqat markaziy bank qarorlaridan kelib chiqadi
4. Inflyatsiyaga olib keladigan fiskal siyosat qanday bo‘lishi mumkin?
A) Davlat xarajatlarining ortishi
B) Soliq yukining kamayishi
C) Davlat qarzining oshishi
D) Yuqoridagilarning barchasi
5. Taklif inflyatsiyasining sababi nima bo‘lishi mumkin?
A) Ish haqi va xomashyo narxlarining oshishi
B) Soliqlarning kamayishi
C) Pul massasining kamayishi
D) Davlat subsidiyalarining oshishi

6. Inflyatsiyaga olib keladigan fiskal siyosat qanday bo‘lishi mumkin?
A) Davlat xarajatlarining ortishi
B) Soliq yukining kamayishi
C) Davlat qarzining oshishi
D) Yuqoridagilarning barchasi
7. Taklif inflyatsiyasining sababi nima bo‘lishi mumkin?
A) Ish haqi va xomashyo narxlarining oshishi
B) Soliqlarning kamayishi
C) Pul massasining kamayishi
D) Davlat subsidiyalarining oshishi
8 . Inflyatsiyani qanday iqtisodiy inqirozlar kuchaytirishi mumkin?
A) Energetik inqirozlar
B) Savdo urushlari
C) Tabiiy ofatlar
D) Yuqoridagilarning barchasi
9 . Inflyatsiyaning uzoq muddatli oqibatlaridan biri qaysi?
A) Pulning qadrsizlanishi
B) Ishsizlik darajasining oshishi
C) Investitsiyalar hajmining kamayishi
D) Barchasi to‘g‘ri
10. Davlat budjet defitsiti inflyatsiyaga qanday ta’sir qiladi?
A) Inflyatsiyani oshiradi
B) Inflyatsiyani kamaytiradi
C) Inflyatsiyaga ta’sir qilmaydi
D) Ishsizlik darajasini pasaytiradi

Savollar
1.Inflyatsiya nima va uning asosiy sabablari nimalardan iborat?
2. Pul massasining ortishi inflyatsiyaga qanday ta’sir qiladi?
3. Talab va taklif omillari inflyatsiyani qanday keltirib chiqaradi?
4. Davlatning fiskal siyosati inflyatsiyaning kelib chiqishiga qanday ta’sir qiladi?
5. Monetar siyosat inflyatsiyani keltirib chiqarishi yoki oldini olishi mumkinmi?
6. Taklif inflyatsiyasining asosiy sabablari nimalardan iborat?
7. Ish haqi oshishi va ishlab chiqarish xarajatlarining inflyatsiyaga ta’siri qanday?
8. Tashqi iqtisodiy sharoitlar, masalan, import narxlarining oshishi inflyatsiyaga qanday ta’sir
qiladi?
9. Valyuta kursining pasayishi inflyatsiyaga qanday ta’sir ko‘rsatadi?
10. Energiya narxlarining oshishi inflyatsiyaning qaysi turiga sabab bo‘ladi?
11. Davlat qarzining oshishi inflyatsiya darajasiga qanday ta’sir qiladi?
12. Inflyatsiya va ishsizlik o‘rtasidagi bog‘liqlik qanday tushuntiriladi?
13. Giperinflyatsiya nima va u qanday kelib chiqadi?
14. Inflyatsiyaning uzoq muddatli oqibatlari qanday bo‘lishi mumkin?
15. Markaziy bank inflyatsiyani boshqarish uchun qanday choralar ko‘radi?

B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Inflatsiyaning kelib
chiqishiga talab va taklif
omillari ta’sir ko’rsatadi Inflatsiyani keltirib
chiqaruvchi asosiy ichki va
tashqi omillar nimalardan
iborat? inflatsiyaning kelib chiqish
sabablari orasida pul massasi
ortishi , ishlab chiqarish
xarajatlarining oshishi ,
import qaramligi va bozor
monopoliyalari muhim rol
o‘ynaydi .
Ishlab chiqarish xarajatlari,
ayniqsa xomashyo va
energiya narxlarining
oshishi, taklif inflyatsiyasini
yuzaga keltiradi. Davlat va markaziy bank
inflatsiyani oldini olish
uchun qanday choralar
ko‘radi? Uning oldini olish uchun
davlat pul-kredit siyosatini
qat’iylashtirish , soliq va
byudjet choralarini amalga
oshirish orqali iqtisodiyotni
barqarorlashtirishga harakat
qiladi .
Pul miqdorining oshishi
inflyatsiyaga sabab bo‘lishi
mumkin, chunki ortiqcha pul
talabni oshirib, narxlarning
ko‘tarilishiga olib keladi . Jahon bozoridagi
o‘zgarishlar (masalan, neft
narxining keskin ko‘tarilishi)
milliy inflyatsiyaga qanday
ta’sir qiladi? Inflatsiya atamasi ilk bor
Shimoliy Amerikada
Fuqarolar urushi davrida
qo’llanilganini bilib oldim

Toifa
Nomlanishi Kelib chiqish
sabablari Ta’siri Oldini olish
choralari
Monetar
inflatsiya Markaziy
bankning
ortiqcha pul
chiqarishi Pul qadrsizlanadi Pul-kredit
siyosatini tartibga
solish
Import inflatsiya Import
qilinadigan
mahsulotlar
narxining oshishi Ichki bozorda
narxlarning
o’sishi Mahalliy ishlab
chiqarishni
qo’llab-
quvvatlash
Monopoliya
inflatsiya Yirik korxonalar
narxlarni sun’iy
oshirishi Narx nazoratsiz
oshadi,aholining
xarid qobiliyati
susayadi Bozor raqobatini
oshirish,davlat
nazorati
Inflatsiyaning mohiyati
Istemolchilar xarid
qobiliyatining
pasayishiTalab
inflatsiyasi
Ishlab chiqarish
hajmining
pasayishiTaklif
inflatsiyasi
Ijtimoiy
tanglik va
norozilikImport
inflatsiyasi

2
K
E
Y 4
N 6
D
N 3
Q E 5
T E
S O O O’ F
CH G’ K L L
1
SH I M O L I Y A M E R I K A
L Z A Q T
A P S B O
R U S A R
L I N
K D
L
I
K
1. Inflatsiya atamasi ilk bor qayerda qo’llanilgan?
2.Kimlar inflatsiyaga talab tomonidan yondashishadi?
3.Inflatsiyaning atamasi muomaladagi nimani massasining tovarlarning real taklifiga
nisbatan haddan ziyod ko‘payib ketishi holatini izohlangan?
4.Qanday yondoshuv tarafdorlari inflatsiyaning manbai ishlab chiqarishning haddan ziyod
o‘sishida, ishlab chiqarish xarajatlarining ko‘payishida deb bilishadi?(neo)
5.I nflatsiya pul muomalasi qonunlarining buzilishi shakli sifatida makroiqtisodiy
muvozanatning buzilishini, talab va taklif nomutanosibligini anglatadi. Keynschiar
maktabi namoyondalari bunday nomutanosiblikning sababi qanday sharoitida talabning
haddan ziyod bo‘lishida deb bilishadi?
6. Inflatsiya baho indekslari - iste’mol narxlar indeksi va yana nima yordamida
aniqlanadi?

7-Mavuz:Inflatsiyaning turlari
Inflatsiyaning
turlariTalab inflatsiyasi
Kutilmagan
inflatsiyaAntiinflatsiya Kutilayotgan
inflatsiyaTaklif inflatsiyasi
Giperinflatsiya
Dezinflasiya

Kutilayotgan
inflatsiya Kutilmagan inflatsiya
1.Foiz
stavkalarini
oshirilishi
2.Narx
strategiyasiga
ta’sir qilishi
3.Investetsiya
qarorlariga ta’sir
qilishi 4.Debitorlar va
krediotrlar o’rtasida
taqsimlanadi
5.Valyuta kursining
keskin o’zgarishi
6.Ish haqi va
xarajatlarning
birdaniga oshishi7.Real
daromadlarga
ta’sir qiladi
8.Pul
qadrsizlanishiga
olib keladi
1.Foiz stavkalarini oshirilishi
2.Narx strategiyasiga ta’sir qilishi
3.Investetsiya qarorlariga ta’sir qilishi
4.Debitorlar va krediotrlar o’rtasida taqsimlanadi
5.Valyuta kursining keskin o’zgarishi
6.Ish haqi va xarajatlarning birdaniga oshishi
7.Real daromadlarga ta’sir qiladi
8.Pul qadrsizlanishiga olib keladi

Test
1. Kutilayotgan inflyatsiyaga qaysi holat misol bo’lad olad?
A) Ish haqi oldindan belgilangan inflyatsiya darajasiga mos ravishda oshiriladi
B) Urush tufayli benzin narxi keskin oshadi
C) Tabiiy ofatlar sababli oziq-ovqat mahsulotlari yetkazib berilishi buziladi
D) Davlat kutilmaganda yangi soliq joriy qiladi
2. Kutilmagan inflyatsiyaning eng katta zarari kimlarga tegishli?
A) Kredit beruvchilarga
B) Ishchilarga
C) Davlat xizmatchilariga
D) Eksport qiluvchilarga
3. Agar banklar inflyatsiya darajasini oldindan hisobga olib, foiz stavkalarini oshirsa, bu
qanday inflyatsiya turiga kiradi?
A) Kutilmagan inflyatsiya
B) Kutilayotgan inflyatsiya
C) Deflyatsiya
D) Stagflyatsiya
4. Quyidagilardan qaysi biri kutilmagan inflyatsiyaga sabab bo‘lishi mumkin?
A) Ish haqi oshirilishi haqida oldindan kelishilgan shartnoma
B) Markaziy bankning pul-kredit siyosatini oldindan e’lon qilishi
C) Kutilmaganda valyuta kursining keskin o‘zgarishi
D) Davlatning inflyatsiyaga qarshi strategiyasi
5. Kutilmagan inflyatsiyaning salbiy ta’siri nimada?
A) Ish haqi oshiriladi
B) Jamg‘armalar va kreditlar qadrsizlanadi
C) Mahsulotlar arzonlashadi
D) Narxlar barqaror bo‘ladi

6. Kutilayotgan inflyatsiya qanday yo‘l bilan hisobga olinadi?
A) Ish haqi indeksatsiyasi orqali
B) Kutilmaganda pul massasi ortishi orqali
C) Narxlarning keskin tushishi orqali
D) Iqtisodiyotdagi shok hodisalar orqali
7. Qaysi omil kutilayotgan inflyatsiyaga ta’sir qilmaydi?
A) Hukumatning uzoq muddatli inflyatsiya prognozi
B) Markaziy bankning foiz stavkalarini oshirishi
C) Urush yoki tabiiy ofatlar
D) Ish haqi shartnomalarida inflyatsiya hisobga olinishi
8. Agar davlat inflyatsiya darajasini oldindan bilsa va unga mos choralar ko‘rsa, bu qanday
inflyatsiya hisoblanadi?
A) Kutilmagan
B) Kutilayotgan
C) Deflyatsiya
D) Stagflyatsiya
9. Kutilmagan inflyatsiya kimlar uchun foydali bo‘lishi mumkin?
A) Kredit oluvchilar uchun
B) Banklar uchun
C) Jamg‘arma egalariga
D) Ishchilarga
10. Kutilayotgan inflyatsiyaning oldindan hisobga olinishi kimga foyda keltiradi?
A) Ish haqi oluvchilarga
B) Investorlarga
C) Banklarga
D) Yuqoridagilarning barchasi
Test javoblari
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
A A B C B A C B A D

Savollar
1.Kutilayotgan inflatsiya nima?
2.Kutilmagan inflatsiya nima?
3.Giperinflatsiya nima?
4.fillips egri chizig’I nima?
5.Antiinflatsiya nima?
6.Antiinflatsiya siyosati nimalarni o’z ichiga oladi?
7.Monetaristlar inflatisya haqida nima deyishgan?
8.Graduallash usuli nima?
9. Inflatsiyaning yuqori sur’atlarini oldini olish uchun hukumat nima ishlar qilishi
kerak?
10. Inflatsiyaning mohiyati faqatgina muomaladagi pul massasining
ortiqchaligi bilan izohlanishi to‘g‘rimi?
11.Inflatsiyani tushuntirib berishga keynchilarning va neoklassiklarning
yondoshuvlari qanday farq qiladi?
12.Inflatsiyaning ijtimoiy – iqtisodiy oqibatlari qanday?
13.Talab inflatsiyasi qanday sodir bo‘ladi?
14.Taklif inflatsiyasiga izoh bering?
15. Fillips egri chizig‘i qaysi ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ko‘rsatadi? Bu
bog‘liqlik qanday tavsiflanadi?
B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Talab inflatsiyasi nima
ekanligni Inflatsyiga qarshi kurashish
usullari qanday? Inflatsiya talab va taklif
omillariga bog’liq ekanligni
Taklif inflatsiyasi haqida Davlat inflatsiyani
boshqarish uchun qanday
choralar ko’rishi kerak? Inflatsiya darajasini
o‘lchashda iste’mol narxlari
indeksi qo’llaniladi.
Inflatsiya darajasi nima
ekanlgini Qaysi omillar inflatsiyani
tezlashtirad Markaziy bank asosiy foiz
stavkasini o’zgartirish orqali
inflatsiyaga ta’sir o’tkazadi
Toifa

Nomlanishi Kelib chiqish
sabablari Tezligi Ta’siri
Talab inflatsiyasi Talabning ortishi 5-15% Narxlar ko’tariladi
Taklif inflatsiyasi Ishlab chiqarish
harajatlari oshishi 10-30% Ishlab chiqarish
qisqaradi,ishszilik
ortadi
Giperinflatsiya Nazoratsiz pul bosib
chiqarish 100% dan yuqori Iqtisodiy inqiroz,pul
qadrsizlanadi
Tahlil
Inflatsiyaning asosiy sabablari – talab va taklif ta’sirida shakllanadi. Talab
inflatsiyasi iste’mol va investitsiyalar ortishi sabab yuzaga kelsa, taklif inflatsiyasi
ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi bilan bog‘liq.
Tezligiga qarab farqlari – Mo‘tadil inflatsiya iqtisodiy o‘sishga to‘sqinlik qilmaydi,
lekin tezlashgan va giperinflatsiya iqtisodiy beqarorlikka olib kelishi mumkin.
Davlatning roli – Markaziy bank foiz stavkasini o‘zgartirish, soliqlarni tartibga solish
va pul-kredit siyosatini yuritish orqali inflatsiyani nazorat qiladi.
Oldini olish choralari – Pul massasi nazorati, ishlab chiqarish hajmini oshirish va
islohotlar orqali amalga oshiriladi.
Inflatsiyaning
turlari
Soliq va byudjet
siyosatiMonetar
inflatsiya Pul-kredit siyoasti
Strukturaviy
inflatsiya
Monopoliya
inflatsiyasi Raqobat muhitining
yo’qolishi

1
I
N
2
T F
3
Q I Y M A T O’ L CH O V I L
V A
4
K U T I L M A G A N T
R S
5
K L I
6
G I P E R I N F L A T S I Y A
Y R A
N
S
1. Fillips egri chizig‘i ishsizlik va yana nimaning darajalari o‘rtasidagi teskari
bog‘lig‘likni xarakterlaydi?
2. Tovarlar taklifning kamayishini kuzatayotgan iqtisodiy agentlar pul mablag‘larini
nimalarga aylantirishga shoshadilar.
3. Giperinflatsiya sharoitida pul o‘zining qanday funksiyalarini bajarolmay qoladi?(
4. Qanday inflatsiya daromadlarni debitorlar va kreditorlar o‘rtasida kreditorlar foydasiga
qayta taqsimlaydi?
5. Kim davlat budjeti taqchilligini davlat tomonidan olinadigan uzoq muddatli qarzlar
hisobiga qoplashni taklif etgan?
6. Qaysi inflatsiyaning rasmiy mezoni amerikalik iqtisodchi Fillipp Kegan tomonidan
kiritilgan?

8-Mavzu:Keynsning tovarlar va xizmatlar bozorida makroiqtisodiy muvozanat modeli
Keynsning
makroiqtsidoiy
muvozanat
nazariyasi
asoslariInvestetsiya
va
jamg’armalar Multiplikator
effektiKlassik
dixotomiya Keyns xochi
Yalpi ishlab
chiqarish
Yalpi talab Muvozanat
daromadi

Yalpi talab
1.Iste’mol
2.Investetsiyalar
3Davlat xarajatlari
4.Sof eksport
5.Multiplikator
effekti 10.Ishsizlik va
inflatsiyaga
ta’siri
11.Iqtisodiy
o’sishga ta’siri 6.Yalpi ishlab
chiqarish hajmi
7.Ishsizlik
darajasiga ta’siri
8.Texnologik
taraqqiyotning roli
9.Ishlab chiqarish
omillariYalpi ishlab
chiqarish
1.Iste’mol
2.Investetsiyalar
3Davlat xarajatlari
4.Sof eksport
5.Multiplikator effekti
6.Yalpi ishlab chiqarish hajmi
7.Ishsizlik darajasiga ta’siri
8.Texnologik taraqqiyotning roli
9.Ishlab chiqarish omillari
10.Ishsizlik va inflatsiyaga ta’siri
11.Iqtisodiy o’sishga ta’siri

Test
1.Klassik dixotomiya nima?
A) # ikki parallel bozor, real va pul bozori alohida-alohida amal qiladi
B) rejalashtirilgan va rejalashtirilmagan investitsiyalar miqdorini o‘z ichiga oladi
C) Pul bozori investitsiya va jamg‘armalar tengligini hamda to‘liq bandlik sharoitini
ta’minlaydi
D) javob yo’q
2.Kim kapitalizm iqtisodiyotiga yangi,ish bilan bandlik nazariyasini kiritdi?
A) Fillips
B) Keyns
C) #Jon Meynard Keyns
D) Steve
3.Nechinchi yilda kapitalizm iqtsiodiyotiga yangi,ish bilan bandlik nazariyasi kiritildi?
A) 1933-yil
B) 1938-yil
C) #1936-yil
D)1940-yil
4.Haqiqiy investetisyalar qanday miqdorlarini o’z ichiga oladi?
A) #Rejalashtirilgan va rejalashtirilmagan
B) Investetsiya va jamg’arma
C) foyda va xarajat
D) Naflilik va foyda
5.Yalpi talabning tarkibiy qismlariga nimalar kiradi?
A) Ishsizlik,inflatsiya,pul massasi,yalpi taklif

B) #Iste’mol,investetsiya,davlat xarajatlari,sof eksport
C) Kapital,mehnat,texnologiya,ishlab chiqarish omillari
D) Soliq tushumlari,byudjet taqchilligi,davlat qarzi,foiz stavkasi
6. Keyns xochi modelida muvozanat qachon yuz beradi?
A) Yalpi talab yalpi ishlab chiqarishdan katta bo‘lsa
B) Jamg‘arish investitsiyadan oshib ketsa
C) Yalpi talab va yalpi ishlab chiqarish teng bo‘lsa
D) Davlat xarajatlari kamayganda
7. Multiplikator effekti nimani anglatadi?
A) Hukumat xarajatlarining davlat daromadlariga ta’sirini
B) Dastlabki investitsiya yoki xarajatlarning umumiy daromadga ko‘p baravar ta’sir
qilishini
C) Soliq stavkalarining yalpi talabga ta’sirini
D ) Inflyatsiya darajasining iqtisodiy o‘sishga ta’sirini
8. Agar yalpi talab yalpi ishlab chiqarishdan katta bo‘lsa, iqtisodiyotda nima yuz
beradi?
A) Ishsizlik oshadi
B) Tovar va xizmatlar taklifi kamayadi
C) Inflyatsiya bosimi ortadi
D) Iqtisodiy pasayish yuz beradi
9. Keyns modelida investitsiya va jamg‘arish o‘zaro qanday bog‘liq?
A) Investitsiya jamg‘arishdan oshsa, iqtisodiyot qisqaradi
B) Iqtisodiy muvozanatda investitsiya jamg‘arishga teng bo‘ladi
C) Jamg‘arish ortsa, yalpi talab ham ortadi
D) Investitsiya kamayganda iste’mol avtomatik ravishda oshadi
10. Agar hukumat xarajatlarini oshirsa, Keyns modeliga ko‘ra, bu qanday natijaga olib
kelishi mumkin?

A) Yalpi talab ortadi va iqtisodiy o‘sish tezlashishi mumkin
B) Yalpi talab kamayadi va deflyatsiya yuz beradi
C) Ishsizlik ortadi va ishlab chiqarish pasayadi
D) Jamg‘arish avtomatik ravishda kamayadi
Savollar
1 . Yalpi talab (AD) qanday tarkibiy qismlardan iborat?
2.Keyns xochi modelida iqtisodiy muvozanat qanday shart bajarilganda yuz beradi?
3.Multiplikator effekti nima?
4.Agar yalpi talab yalpi ishlab chiqarishdan katta bo‘lsa, qanday iqtisodiy hodisa yuz
beradi?
5.Keyns modelida investitsiya va jamg‘arish qanday bog‘liq?
6.Hukumat xarajatlarining oshishi Keyns modeliga ko‘ra qanday natijaga olib keladi?
7.Keyns modelida iste’mol va daromad o‘rtasidagi bog‘liqlik qanday tushuntiriladi?
8.Iqtisodiyotda yalpi talab pasayganda nimalar yuz beradi?
9.Soliq stavkalarining oshishi yalpi talabga qanday ta’sir qiladi?
10.Yalpi talab va yalpi talab ishlab chiqarish o’rtasidagi farq nimada?
11.Keyns modelida davlatning fiskal siyosati qanday rol o’ynaydi?
12.Yalpi talabning kamayishi qanday natijalarga olib kelishi mumkin?
13.Foiz stavkalari pasayganda investetsiyalar qanday o’zgaradi?
14.J.B.Seyning bozorlar qonuni haqida?
15.Klassik dixotomiya deb nimaga aytiladi?

B-B-B
Bilaman Bilishni xohlayman Bilib oldim
Keyns xohi haqida Keyns modelida
davlatning roli qanday? Davlat fiskal siyosati orqali
yalpi talabni boshqaradi
Klassik dixotomiya nima
ekanligni Multiplikator effekti
qanday ishkaydi? Multiplikator effekti
dastlabki investetsiyaning
iqtsiodiyotida ko’p baravar
o’sishiga sabab bo’lishini
anglatadi.
Avtonom xarajatlar
multiplikatorini Soliq va foiz stavkalari
yalpi talabga qanday
ta’sir ko’rsatadi? Soliq stavkalari oshsa,yalpi
talab pasayadi,foiz
stavkalari
pasaysa,investetsiyalar
ortadi
Toifa
Nomlanishi Tarkibiy qismi Iqtisodiyotga
ta’siri Davlat roli
Yalpi talab Iste’mol,investetsiya,
davlat xarajatlari,
sof eksport Ishlab chiqarish
Hajmini belgilaydi Soliqlar,
byudjet
xarjatlari bilan tartibga
solinadi
Yalpi ishlab
chiqarish Ishlab chiqarish
omillari
(mehnat,kapital,
texnologiya) Ishsizlik
darajasiga
va iqtisodiy
o’sishga ta’sir
qiladi Raqobat muhitini
shakllantirish orqali ta’sir
ko’rsatadi
Multiplikator
effekti Iste’mol moyilligi Yalpi talabning
ortishiga yoki
kamayishiga olib
keladi Davlat xarajatlari orqali
boshqariladi

Tahlil
Savol Tahlil
1. Agar yalpi talab yalpi ishlab
chiqarishdan katta
bo ’ lsa , iqtsidoiyotda nima yuz
berad ? Narxlar oshadi , inflyatsiya kuchayadi ,
ishlab chiqarish talabni qondirish uchun
kengayadi .
2. Iqtisodiyot inqirozga uchraganda
Keyns modeli qanday chora-
tadbirlarni tavsiya qiladi? Davlat xarajatlarini oshirish, soliqlarni
kamaytirish, foiz stavkalarini pasaytirish
orqali talabni rag‘batlantirish.
3. Foiz stavkalari pasaysa,
investitsiyalar va ishlab chiqarish
qanday o‘zgaradi? Investitsiyalar ortadi, ishlab chiqarish
hajmi kengayadi, iqtisodiy o‘sish
tezlashadi.
4. Multiplikator effekti nima va u
qanday holatlarda samarali
ishlaydi? Multiplikator effekti dastlabki investitsiya
yoki davlat xarajatlari ta’sirida iqtisodiy
faollikning bir necha barobar oshishini
anglatadi. U asosan ishsizlik darajasi
yuqori bo‘lganda samarali ishlaydi.

Modelning
mohiyati va
asosi
Iqtisodiy
faollikni
oshirishUmumiy
taklifUmumiy
talab Ishsizlikning
kamayishi
Iqtsidoiy
muvozanatni
salqashDavlat
xarajatlari

Samarqand gastronomik turizm turi va resurslari tahlili

Sotib olish