Sharqiy va janubi – sharqiy osiyova Xitoy sivilzatsiyasi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Sharqiy va janubi – sharqiy osiyova Xitoy sivilzatsiyasi

Купить

Sharqiy va
janubi –
sharqiy osiyo
va Xitoy
sivilzatsiyasi

Reja:

2

3

4 Sharqiy Osiyo davlatlari
1
Subregionda o‘rtacha urbanizatsiya
Mintaqa tabiiy resurslari Janubi-sharqiy Osiyo davlatlari .
Qadimgi Xitoy5

Sharqiy Osiyo davlatlari
Osiyoning sharqiy qismida joylashgan hududlari Sharqiy
Osiyo subregioni hisoblanadi.

Uning umumiy maydoni 11,8 mln km 2
, aholisi soni esa 1,5
mlrd.dan ortiq. Mazkur mintaqa Yer shari quruqlik maydoning
deyarli 8% ini egallaydi; dunyo aholisining 22,2% ni o‘z ichiga
oladi.

Xitoy maydon kattaligiga ko‘ra jahonda uchinchi, aholi
soniga ko‘ra esa, birinchi o‘rinni egallaydi. Koreya
Respublikasi mintaqaning maydon jihatdan kichik davlati
hisoblansa, Mongoliya aholi soniga ko‘ra guruhda so‘nggi
o‘rinni egallaydi.

Sharqiy Osiyo davlatlari relyef xususiyatlari nisbatan
o‘xshash. Barcha davlatlarda tog‘li hududlar katta
maydonni tashkil qiladi. Shu bilan bir qatorda, Gobi,
Taklamakon kabi cho‘llar ham mavjud.
Taklamakon cho’li

Sharqiy Osiyo davlatlari, asosan, mo‘tadil, subtropik va subekvatorial
mintaqalarda joylashgan.

Subregionda aholi
o‘rtacha zichligi 1 km 2
ga
136 kishiga teng. Aholi
zichlik ko‘rsatkichlari
Koreya Respublikasida eng
yuqori (1 km 2
ga 510 kishi),
Mongoliyada esa eng past
(2 kishi).

Subregionda o‘rtacha urbanizatsiya darajasi 58% bo‘lgan
holda, uning davlatlari orasida iqtisodiyoti rivojlangan
Yaponiya (93%), Koreya Respublikasida (82%) baland,
KXDRda esa past (60%) ko‘rsatkichlar kuzatiladi.

Sharqiy Osiyo davlatlari iqtisodiyotida qishloq xo‘jaligi katta
ahamiyatga ega. Mongoliya va Yaponiya qishloq xo‘jaligida
chorvachilikning, qolgan davlatlarda esa dehqonchilikning
hissasi yuqori.

Janubi-sharqiy Osiyo davlatlari
Janubi-sharqiy Osiyo subregioni tarkibiga Hindixitoy
yarimoroli, Malay arxipelagi orollari, Yangi Gvineyaning
g‘arbiy qismi kiradi.
Hindixitoy yarimoroli

Geografik joylashuvi jihatidan Vyetnam, Kambodja, Laos,
Myanma, Tailand va Malayziya yarimorol, Bruney, Indoneziya,
Singapur, Filippin va Sharqiy Timor esa orol davlatlar
hisoblanadi.

Indoneziya, Malayziya, Bruneyda islom diniga e’tiqod
qiluvchilar oldingi o‘rinda turadi. Tailand, Laos, Kambodja,
Myanma hamda Vyetnamda buddizm, Singapurda esa
konfusiylik dini keng tarqalgan.

Qishloq xo‘jaligida dehqonchilik ustun soha bo‘lib, sholi asosiy
ekin turi hisoblanadi. Bundan tashqari, mintaqa davlatlarida
turli ziravorlar, choy, kofe, kopra, geveya (tabiiy kauchuk olish
uchun) kabilar ham yetishtiriladi.
Sholi dalasi Choy dalasi

Chorvachilikda baliqchilik rivojlangan. Geografik o‘rin
xususiyatlaridan kelib chiqqan holda, Janubi-sharqiy Osiyo
davlatlari uchun asosiy transport turlari suv va avtomobil
transporti hisoblanadi.

Joylashgan orni.
Xitoy Markaziy va Sharqiy Osiyodagi
eng qadimgi mamlakatlardan
biridir.Xitoy g’arbida
Pomir,Tangritog’,shimolda
Mog’iliston,janubda Ximolay va sharqda
Tinch okeani bilan
chegaradosh.Markaziy Xitoy tog’laridan
boshlanadigan Xuanxe(sariq daryo)va
Yanszi daryolari Sharqiy Xitoy
pastekisligi orqaliy oqib otgan va tinch
okeani xavsasiga quyilgan.Xuanxe
daryosi yozi yomg’irgarchilik davrida
toshib turgani uchun xitoyliklar bu
daryoni “Tentak daryo”,”Xitoyning
shori”,”Ming xil kulfat keltiruvchi
daryo”deb atashgan.

Qadimgi Xitoyda shaxar davlatlar
•
Sya xonadoniga mansub kishilar Sharqiy Xitoyda dastlabki
davlat birlashmasiga asos solganlar.
•
Xuanxe qirg’oqlarida yashovchi Shan qabilasining boshligi
bosh kotarib uni taxtdan ag’dargan.Shu tariqa Shan qabilasi
kuchayib Sya qabilasini ham oziga itoat qildirgan.Miloddan
avvalgi XVIII asrda Chen Tan degan kishi Shan davlatini
tuzgan.Xitoy afsonalaridan birida Chen Tanning ajdodlari
haqida shunday hikoya qilinadi:”Sze degan urug’dan bolgan
Szya Di o’z singlisi bilan qurbonlik qilgani borayotganida
uchib borayotgan qaldirg’och tushirib yuborgan tuximni
yutib yuboradi. Szya Di bu tuxumni yutgach,homilador
bolib qoladi, oy-kuni tolgach,o’g’il koradi va unga Szno-
tuxum degan isim qoyadi.”.Chen Tan anashu Szno avlodidan
biri ekan.
•
Miloddan avvalgi XVII asrdan boshlab Chen Tan asos
solgan davlat In, bazi hollarda ShanIn deb
nomlanadi.Poytahti Shan shahri edi.U Din podsholigi
davrida,yani XIII asrning ikkinchi yarimida kuchaygan.In
podsholigi davrida g’arbda joylashgan Chjou qabilalari
ularga tobe edi.

Qadimgi Xitoy aholisi
•
Xitoy tabiyati yashash uchun qulay bolganligi tufayli
buyerda odamlar juda qadim zamondan boshlab yashay
boshlaganlar.Xitoyda bundan 600-400ming yillar ilgari
yashagan sinantrop va lintyan kabi qazilma odamlarning
makonlari va qoldiqlari topilgan. Miloddan avvalgi V-III
ming yilliklarga kelib Xuanxe daryosining o’rta oqimida
dastlabki dehqonchilik vujudga kelib aholi daryo boyidagi
kichik qishloqlar yashagan.Ular dastlab tariq, arpa va
bugdoy ekkanlar,chochqa va itlarni boqib
kopaytirganlar.Hunarmandlar kulolchilik bilan shugillanib,
ajoyib sopol idishlar yasaganlar.Miloddan avvalgi I ming
yillik boshlariga kelib Xuanxe daryosi soxilidagi yerlar
kengroq o’zlashtirilib,tariq,bug’doy,sholi va sabzavot
ekinlari ko’proq ekilgan.Chorvachilik ham rivojlanib
buqa,sigir,qo’tos,qo’y,echki, it va cho’chqalar boqilgan.
•
Shunday qilib, dehqonchilik, chorvachilik, hunarmanchilik
va savdo-sotiqning rivoji aholi orasida mulkiy tengsizlik va
tabaqalanishga olib kelgan.Bu hol Sharqiy Xitoyda dastlabki
davlatlarning vujudga kelishi uchun imkoniyat yaratgan.

Qadimgi Xitoy yozuvi
•
Qadimgi xitoyliklar jaxon madaniyati
xazinasiga ulkan hissa qo’shgan xalqlardan
biridir.Qadimgi xitoyliklar Misr yozuvini
eslatuvchi yozuvlar kashf etganlar. Qadimgi
xitoyliklar hozirgi kunimizdan 4-3,5 ming yil
ilgari o’z yozuvini yaratganlar. Qadimgi Xitoy
yozuvi misrliklarniki kabi ayrim belgilardan
iborat iroglif yozuvi bo’lgan.Har bir iroglif
belgi butun bir so’zni ifoda etgan.Xitoy
yozuvi bir necha o’n ming belgi-irogliflardan
iborat bo’lgan. Xitoyning In podsholigi
davridayoq bu yozuv ancha takominlashgan
edi.Xitoyliklar xatni dastlab yupqa yog’och
va bambuk tanasidan tayorlangan
taxtachalarga yozganlar.Miloddan avvalgi I
asr oxiri va yangi era arafasida xitoyliklar
latta, po’stloq va bambuk aralashmasidan
qog’oz tayorlaganlar.

Qadimgi Xitoy tibiyoti
•
Qadimgi Xitoy tabiblari kasallik va jarohatlarni
davolashda katta yutuqlarga erishganlar.Ular
bemorlarni sinchiklab tekshirganlar va erinmay
kuzatganlar.Tabiblar bemor tomirini
tekshirishda yuksak mohoratga erishganlar.
Tabiblari bemorlarni davolashda uqalash va
igna sanchib davolashdan keng
foydalanganlar. .Tabiblar dori-darmonlardan
foydalanishda ham katta yutuqlarga
erishganlar.Ular bemorni davolashda o’simlik va
hayvonlardan olinadigan dorilardan keng
foydalanganlar.

Qadimgi Xitoy matematika, astranomiya, adabiyot va
tarixiy bilimlar.
•
Xitoyliklar matematika sohasida ham katta yutuqlarga
erishganlar.Geometriya ham ancha rivojlangan va to’g’ri burchakli
uchburchakning xususiyatlari aniqlangan.Xitoy olimlarining astrano’mik
kuzatuvlari In-Shan davlati davrida boshlangan.Ular sayyora va
yuldizlarning harakatini to’g’ri kuzatganlar.Xitoy astrano’mlari quyosh va
oyning qachon tutilishini aytib berolganlar.Ular fizika bilimi soxasida ham
jiddiy yutuqlarga erisha olganlar. Xitoy olimlari dunyoda birinchi bo’lib
ko’mpisni kashf etganlar.Ustalar ko’mpisni to’rtburchak temirdan
yasaganlar.Uning harakatlanuvchi ko’rsatkichi doimo janubni ko’rsatib
turgan. Xitoy davlatiing kengayishi va mamlakatni mamuriy rayo’nlarga
bo’lish, xo’jalik yuritish zaruriyati geografik bilimlarni o’rganish zaruriyatini
tug’dirgan.
•
Miloddan avvalgi VIII asrda Xitoy davlatining yerlari 9 ta viloyatga
bo’linib,har bir viloyatning tog’lari,daryolari,yerlari va olinadigan soliqlari
mufassal bayon etilgan.
•
Qadimgi zamonda Xitoyda adabiyot ham ancha rivoj topgan.Avval xalq
og’zaki ijodiyoti ravnaq topgan.Keyinchalik yozuvning kelib chiqishi bilan
yozma adabiyot rivojlangan.Bu jihatdan xalq qo’shiqlari asosida
to’plangan“Shi-szin”,tarixiy,falsafiy va adabiy mazmunga ega bo’lgan
”Chun-syu” (Bahor va kuz) kitoblari diqqatga sazovardir.
•
Qadimgi Xitoyda ko’p tarixchilar yashagan, shuning uchun u yerda
tarixnavislik ham rivoj topgan.Miloddan avvalgi 145-90yillarda yashagan
mashhur tarixchi Sim Syan “Tarixiy xotiralar”degan asar yozgan.Milodning
32-92yillarda yashagan Ban Gu esa “Xan podsholigi tarixi” asarini yozgan.

Qadimgi Xitoy dini,binokorlik va badiiy hunarmandchilik.
•
Qadimgi Xitoyda diniy etiqod juda erta
shakillangan.Qadimgi zamonda yashagan boshqa
xalqlarning diniy etiqodlari kabi xitoyliklarda han
narsalarga,tabiyatga,hayvonlarga va ota-bobolar
arvohiga topinish keng tarqalgan.Qadimgi
xitoyliklar
quyosh,osmon,oy,sayora,yulduzlarni,shunindek,da
ryo,daraxt va tog’larni ulug’lab ularga etiqod
qilganlar.
•
Qadimgi Xitoy memorchiligi ham o’ziga xos
bo’lib,podsho saroylari,mamuriy
binolar,ibodatxonalar va istehkomlar
yog’och,tosh,xom g’ishtdan qurilgan.
•
Qadimgi xitoylik ustalar
zargarlik,kulolchilik,rassomchilikda shuhrat
qozonganlar.Ular jez va toshdan turli idishlar
yasab,ularni suratini ajdaho va turli afsonaviy
mahluqlar tasviri bilan bezaganlar.

Sharqiy va janubi – sharqiy osiyova Xitoy sivilzatsiyasi

Купить