Shekspir asarlarida ayol obrazining talqin etilishi - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	79.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Shekspir asarlarida ayol obrazining talqin etilishi

Купить

Shekspir asarlarida ayol obrazining talqin etilishi mavzusidagi BITIRUV MALAKAVIY ISHI

MUNDARIJA KIRISH ……………………………………………………………………………3 I BOB. Shekspir shaxsiyatiga oid qarashlar va uning ijodida ayollar timsoli 1.1. Shekspir shaxsiyati va ijodiga doir munozaralar tahlili ……………...…7 1.2. Uyg’onish davrining ayol obraziga ta’siri va milliylikning o’ziga xosligi............... ..................................................................................... .. . ..... 16 1.3. Tragediyalardagi aristokrat ayollar obrazi t alqini……….… . ………… 21 II BOB. Shekspir asarlarining ruscha va o‘zbekcha tarjimasida ayolga xos milliy xususiyatlarning aks etishi. 2.1. Shekspir komediyalarida ayol xarakteriga xos turli-tuman qirralarining yoritilishi ………………………………………..…………………………27 2.2 Ruscha va o’zbekcha tarjimalarda ayol obrazining sir- sinoatlarining yangicha bo’yoqlarda berilishi……………………

KIRISH Mustaqillikka erishganimizdan so‘ng xorijiy tillar mutaxassisligiga bo‘lgan ehtiyoj kun sayin ortib bormoqda. Mamlakatimizning taraqqiy etgan mamlakatlar qatorida o‘rin olishida Xorijiy tillarning o‘rni beqiyos. Xorijiy mamlakatlar bilan siyosiy iqtisodiy harbiy, madaniy va diplomatik aloqalar vositachisi albatta xorijiy til mutaxassislari hisoblanadi. Muhtaram Prezidentimiz I.A.Karimov o‘z nutqida: “Hozirgi kunda eng dolzarb vazifamiz jamiyatimiz a’zolarini, avvalambor, voyaga yetib kelayotgan yosh avlodni kamol toptirish. Ularni qalbida milliy mafkura, vatanga mehr muhabbat tuyg‘ulari, o’zlikni anglash milliy va umumbashariy qadriyatlar ruhida tarbiyalash milliy va xorijiy adabiyotga mehr uyg‘otish katta ahamiyatga ega 1 ”. Chunki mamlakatimiz yoshlari tarbiyasi bugungi kun tarbiy

avlod ta’lim tarbiyasida, ilm-fan olishida, ilmiy-madaniy me’rosni asrab e’zozlashga da’vat qilingan. Shuning uchun muxtaram prezidentimiz Islom Karimov tomonidan yosh avlod tarbiyasi ularning dunyoviy bilimlarini chuqur egallashlari masalasiga alohida e’tibor berish zarur ekanligini ta’kidlaganlar. Prezidentimiz chet tillarini o‘qitilishini yanada takomillashtirish maqsadida oliy va o‘rta maxsus o‘quv dargohlarining chet tili mutaxassisliklarini malakasini oshirish va har bir o‘qituvchi yetuk kadr bo‘lishi uchun PQ 1875-sonli qarori natijasida chet tillarini o‘qitilishini yanada takomillashtirish chora-tadbirlarini ishlab chiqdilar va 2014-2016 yillar mobaynida bosqichma-bosqich amalga oshirilishini nazorat qilinishini O‘zbekiston Respublikasi Oliy va O‘rta maxsus ta’lim vazirligiga yukla

Bitiruv malakaviy ishning obyekti. Shekspir asarlarining tarjimasida lingvistik va ekstralingvistik tushunchalarining o‘zbek tilida yoritgan adiblar asarlaridagi ayol obrazi. Bitiruv malakaviy ishning predmeti. Shekspir asarlarida ayol obrazining his tuyg‘ulari, taqdiri, sevgisi, ijtimoiy- siyosiy hayotdagi o‘rni tarjima meteriallari asosida o‘rganilib, badiiy matn xususan badiiy portret matnlari va vositalarida progmatik tasvirlarini o‘rganish va tahlil etishdir. Bitiruv malakaviy ishning vazifalari. 1. Ishnining aniq vazifasi Shekspir zamonasi ayollarining ijtimoiy-siyosiy hayotdagi o‘rnini hozirgi zamon ayol siymosida taqqoslashda milliy kaloritni badiiy buyoqlarda berish. 2. Xorijiy adabiyot nodir durdonalarini o‘zbek tarjimasida talqinini mukamallashtirish, davom ettirish, yosh avlod

takomillashtirish chora-tadbirlari PQ 1875-sonli qarori, Lazinskiy, Kamarova, Alfret Bates, G. Bargons, A. Sulaymonova, J. Adams kabi adiblarning ishlab chiqqan ilmiy izlanish uslubiyotlari hizmat qilgan. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy yangiligi. Badiiy tarjimaning Shekspir asarlarida rangin buyoqlar asosida aks ettirilishini qiyoslab chog‘ishtirib o‘rganilganligi. Jamol Kamolning asliyatdan Shekspir asarlarining tarjimasi milliy muhitda moslashtirilishi o‘rganildi. Bitiruv malakaviy ishining ilmiy-amaliy ahamiyati. Shekspir asarlarining tarjimasida ayollar obrazining talqinini o‘zbek kitobxonlarga yetkazish, Shekspir davra ayollar ruhiyati, jasorati, erkinligi, shux shaddotligi ziddiyatli obrazlar talqinida ochib berilganligini xozirgi o‘zbek adabiyotidagi ayollar obrazi bilan qiyoslab

I BOB. Shekspir shaxsiyati oid qarashlar va uning ijodida ayollar timsoli 1.1. Shekspir shaxsiyati va ijodiga doir munozaralar tahlili Uilyam Shekspir 1564-yilning 23-aprelida Angliyaning Sretford shahrida dunyoga kelgan. Uning otasi shahardagi obro’li hunarmandlardan biri bo’lib, hatto bir marta shahar meri lavozimiga ham saylangan. Uilyam 18 yoshida davlatmand qo’shnisining qiziga uylanadi. Ularning oilasida uchta qiz dunyoga kelgan. Taxminan 1587-yilda Uilyam Shekspir Londonga ko’chib boradi va 1593-yilda Jems Berbej teatrida aktyor, rejessor va dramaturg sifatida xizmat qila boshlaydi. Umri davomida jami 37 pyesa yozgan Shekspir ijodi uch davrga bo’linadi. Birinchi davrda yozilgan asarlari rang- barang quvnoq komediyalardan iborat. Bular “Yoz kechasidagi tush” (1595), “Venetsiya savdog

shu san’atkor daholar ichida ham barcha davr kishilarini hayratga soluvchi so’z daholari undan ham kamroq, ana shunday daholar safida Dante, Navoiy, Shekspirning o’rni alohida, zero, ular barcha zamonlarning chinakam so’z daholari bo’lib qolaveradi. Mazkur san’atkorlarda juda ko’p mushtarak jihatlar borki, bu jihatlar Navoiy siymosini G’arbning ulug’ shoirlari ichida yana ham ulug’lashtirib qo’yadi. Biz bugun bobomiz Navoiyni G’arbning munozarasiz buyuk daholari sanalmish ikki so’z san’atkori bilan qiyoslash orqali hazratning ulug’lar ichida ulug’ shoir ekanini yana bir bor his etishni istadik.Dantega ko’ra, odamning borlig’i ikkiga ajralib, vujudi odamlar orasida-yu, ruhi do’zax qiynog’idaligi, A.Navoiyga ko’ra esa ikki oshiq qalbning ruhlari birlashib, bir badanga jo bo’lishi qiziq xul

yashagan tuzumning razolat botqog’iga botganini ko’rsatar ekan, insoniyatni Navoiy kabi faqat ishq qutqaradi deydi. «Layli va Majnun» Sharqning qayg’uli ishq dostoni, «Romeo va Jul`etta» G’arbning fojiali muhabbat qissasidir. Bu asarlarning syujet yo’nalishlari Navoiy va Shekspirdan ancha oldin paydo bo’lgan esa-da, ikki daho mazkur syujetga yangicha o’lmas ruh baxsh etdilarki, bu asarlar insoniyatni hamon sehr jozibasida tutib kelmoqda. Mazkur ikki asarni solishtirish juda qiziq va chuqur ilmiy kashfiyot va xulosalarga olib kelishi mumkin. Eng avvalo, bu dostonda Sharq va G’arb badiiy tafakkuridagi farq – ularning tasvir printsipidagi farq ko’zga tashlanadi. Hozircha ikki asarning xulosa qismlarini solishtirish bilan cheklanamiz. «Romeo va Jul`etta»dagi ko’p jihatlar 130-yil oldin yozilga

voqea tugagach «Ey ishq…» deya boshlanuvchi bob mavjudki, uning har bir satri «Ilohiy komediya»ning xotimasini quvvatlab-kuchlantirib turgandek tuyuladi. Ollohning biz anglagan eng ulug’ mo»jizalaridan biri, balki birinchisi – butun koinot tuzilishi bilan odam vujudi va qalbining o’xshash, mos qilib yaratilganidir. Bu narsa fizik va biologik kashfiyotlarda ham qayd etilgan. Olamni harakatga keltiruvchi kuch, hazrat Navoiy nazdida, ishqdir. Odam zotiga shunday ulug’vorlik baxsh etguvchi ishq Dantening sevgi ma’budasi Amur kabi butun koinotni yurgizib tursa ne ajab! Hazrat Navoiy «Layli va Majnun»ning yuqorida tilga olingan bobida ishqi majoziy va ishqi haqiqiy haqida fikr yurita turib muboriz bir xulosaga keladi: «Avvalgisida kishi tozalanib, ikkinchisiga o’tsa, yo’q-yo’q, urug’ini eksa ham

Jamol Kamol Shekspirni tarjima qilmoq, asliyatda o‘qimoq niyatida ingliz tilini o‘rgandi va uning qator asarlarini tilimizga o‘girib, bir kitob holida nashr ettirdi. To ‘ g ‘ ri , Shekspir o ‘ z dramalarini asosan o ‘ ziga qadar o ‘ tgan adiblar ijodida mavjud bo ‘ lgan asarlar va rivoyatlar mazmunidan foydalangan holda yozgandi . To‘g‘rirog‘i uning ilk poema ("Lukretsiya") va komediya ("Yoz oqshomidagi tush") lari syujeti o‘rta asr ingliz adibi Jefri Choserning "Kenterberiy hikoyalari"dan olingan bo‘lsa, mashhur "Yuliy Sezar", "Koriolan", "Antoniy va Kleopatra" kabi tarixiy fojealari qadimgi yunon tarixchisi Plutarxning "Buyuk kishilar hayoti tavsifi" kitobidan, sonetlari esa Ovidiyning "Metamorfozalar" to‘plamidan o‘zlashtir

buyumlari, qarzlari ro‘yxati, xotiniga qoldirayotgan shilling va penslar miqdorini yozganu, ter to‘kib yaratgan asarlari xususida lom-mim demagan? Shunday qilib, dunyo nashrlarida har xil taxmin va bashoratlar, olimlarning munozarali fikrlari paydo bo‘la boshladi. Oradan uch yo’z yil o‘tib, yozuvchi Mark Tven (1835-1910) Shekspirni "hech qachon hayotda mavjud bo‘lmagan ulug‘lar orasidagi eng buyugidir", deb ta’riflashga jazm etdi. Xo‘sh, shunday qilib, Shekspir taxallusli adib haqida bizga nimalar ma’lum? Manba va taxminlarga murojaat qiladigan bo‘lsak, u bolaligida maktab ko‘rganmi yo‘qmi noma’lumligi, ammo oilasidagi boshqa farzandlar kabi savodi ham u qadar bo‘lgani, o‘z familiyasi (William Shakespeare) ni ham to‘g‘ri yozolmagani (nafsilambr, ingliz tilini yaxshi o‘zlashtirgan t

Sobiq Ittifoq davrida ham olimlar Shekspir jumbog‘i ustida bosh qotirishgan edilar. Yozuvchi V.Nabokov va Shekspirshunos I.Gelilov (Qarang: "Ogonek", 1986,) lar Shekspir nomi ostida graf Retlend va uning rafiqasi grafinya Yelizaveta yashiringan, degan fikrni yoqlab chiqdilar. Professorlar M.Morozov, A.Smirnov, A.Anikst, keyinchalik akademik N.I.Balashov bu fikrga qarshi chiqib, Shekspirning mavjud bo‘lganini isbotlovchi dalillar bilan asoslab, masalaga yakun yasagandek bo‘ldilar. O‘z faoliyatining o‘ttiz yilini Shekspir jumbog‘ining yechimiga bag‘ishlagan adabiyotshunos I.Gelilov tezisida ham jon bor, ishonchli dalillar keltirilgan edi. Manbalarga murojaat qilaylik. 1957-1960 yillarda Shekspir tavalludining to‘rt yo’z yilligi munosabati bilan uning sakkiz jildlik "To‘la asarlar

kechgan? Axir graf Retlendning qo‘lyozmalari va xatlari o‘rganilgudek bo‘lsa, bu sir oshkor bo‘lishi mumkin ediku! Shunday bo‘ldi ham. Graf Retlendning qo‘lyozma va maktublaridan xabar topishgan uning do‘stlari, obro‘li saroy ayonlari Shekspirning jim yurishi va Londonni tezda tark etishi uchun unga katta pul to‘laydilar. 1612 yilga kelib, 48 yoshida Shekspir ijodiga to‘satdan yakun yasaldi. 1585 yilda Londonga shuhrat qozonish niyatida kelgan Shekspir oradan 27 yil o‘tib, ona shahri Stradfordga qaytadi va to‘rt yildan so‘ng ellik ikki yoshida olamdan ko‘z yumadi, barcha siru-asrorlarini o‘zi bilan u dunyoga olib ketadi. Shekspir o‘limi haqidagi stradfordlik keksalarning rivoyatlaridan birida go‘yo adibni ko‘rgani Londondan bir guruh olimu aktyorlar kelishgan, birgalikda kechasi bilan suhb

siymosi ilk da’fa e’tirof etilgan bo‘lsa, o‘zbek teatri ikkinchisining asarlarini sahnalashtirib, jahoniy shuhrat qozongani barcha ma’lum. Shunday ekan ular ijodi haqida qiziqsak va yozsak arziydi. (M . Xolbekov ) Asarga karash, uni kanday uvchiga muljallashdan asl nusxani talkin kilish, tarjima konsepsiyasi, ya’ni tarjimon ijodiy metodining goyaviy asosi kelib chik.adi. Interpretatsiyalash erkinligining chegarasini kanday belgilab buladi? Agar tarjimonning maqsadi adabiy ermak emas, bal ki asl nusxani realistik tarzda qayta yaratishdan iborat bo’lsa, u originalni oshkor yoki pinxoniy tarzda xarakterlaydigan g’oyaviy va estetik omillarga qarab ish ko’rmog’i lozim, demak, unga tarjimon o’zining subyektiv g’oyalarini yuritmasligi darkor. Birok u asarga yangicha qarashni kashf etishi, kitob m

1.2 . Uyg’onish davrining ayol obraziga ta’siri va milliylikning o’ziga xosligi G‘arbiy Yevropa xalqlari orasidan chiqqan oqil kishilar qariyb o‘n asr davom etgan o‘rta asr diniy sxolastikasiga zarba berib, XIV-XVII asrlar mobaynida uyg‘onish (renessans) davri gumanizmi madaniyatiga asos soldilar. Dastlab Italiyada buyuk Dante va Jotto ijodidan boshlangan Renessans madaniyati Servantes va Lope de Vega (Ispaniya), Ronsar va Rable (Fransiya), Sebastyan Brant (Germaniya) va Erazm Rotterdamskiy (Niderlandiya) asarlarida taraqqiy etdi. Va nihoyat, Angliyada buyuk dramaturglar Kristofer Marlo va Uilyam Shekspir dramalarida o‘zining yakunini topdi. Shekspir xronikalaridagi qirollar beva-bechoralarning ximoyachisi emas, ular o’z xukmronliklarini o’ylaydilar, xolos. Hamma xronikalar qirollar nomi b

deb tushungan. Shuning uchun Shekspir ijodining birinchi dav rida yaratilgan ko’p xronikasini ana shu aktual masalaga, ingliz monarxiyasining shakllanishiga bag’ishlagan. Shekspir ayollarga bag’ishlangan asarlarida muxabbat mavzusini kuymaydi. Bu o’rinda ham u o’z zamondoshlaridan farq qiladi. Shekspir qirollari muxabbat izxor qilish, xonimlarga xushomadgo’ylik qilish bilan shug’ullanmaydilar. Dramaturg tomoshabinlar diqqatini shaxsiy hayot tomoniga jalb etmaslik uchun, ongli ravishda, temani xronikalaridan chiqarib tashlagan va bu tun diqqatni masalaning ijtimoiy- siyosiy tomoniga qaratgan. Shekspir qirollarga tan q idiy munosabatda b o’ ladi. U qirollarning kamchiliklari, jinoyatlari, maqsadlari va butun kirdikorlarini birma-bir ochib tashlaydi. Ularning shaxsiy fojialari qanchalik og’ir

tomonidan ma’qullanadi. Uning fikricha erkak hukmronlik qilgan davlat, erkak ustunlik qilgan oila mustahkam bo’ladi. Shekspir faqat «Richard Sh» dagi epizodik figura Richmond (Genrix VII) va Genrix V obrazlarini q isman ideallashtirib tasvirlaydi. Tarixiy Genrix V Azinkur jangida franso’zlar ustidan g’olib chiqqan, to’qqiz yil taxtda o’tirgan, shuning uchun xalq, o’z tasavvurida uni ideallashtirgan edi. Shekspir ham Genrix V obrazini tasvirlashda tarixiy faktlardan kelib chiqmay, o’zi orzu qilgan, xalq, qahramoni bo’lgan qirol obrazini yaratadi. «Lekin dramaturg ideal qirol obrazini ongli ravishda yaratdi, deb ham bo’lmaydi. Biz uchun ahamiyatlisi Genrix obrazini ongli yoki beixtiyor ideallashtirilganida emas, balki Shekspir mutlaq monarxiyasining tarafdori bo’lgan mutaffakkir sifatida ijo

Ular hech qanday qonun, qoidaga bo’ysunmaydilar: faqat o’z kuchlariga ishonadilar. Ko’pincha oliyjanob, jasur, sodda, aqlli qilib tasvirlanganlar, lekin ularda qanchalik ijobiy xususiyatlar bo’lmasin, nihoyatda shuhratparast, harakatlari falokat, vayronlik keltiradi. Ular davlat, qirol siyosatini o’z manfaatlariga xizmat qildirishga u rinadilar. O’z asarlarida Uyg’onish dav ri gumanizmiga xos bo’lgan inson nasliga qarab emas, balki shaxsiy xususiyatlariga qarab oliyjanob bo’ladi, degan g’oyani quvvatlaydi. Bu qarama-qarshiliklarning sababi xalq, ommasi ongining tuban darajasi va dramaturg tumanizmining patriarxal illyuziyalaridan xolis bo’lmaganida edi. Xronikalarda Shekspirning xalq ommasiga bo’lgan munosabatida qarama- qarshilik bor. Shuning uchun turli davr tanqidchi, olim va adiblari u

kelajakda burjuaziyani tashkil etuvchi elementlarga qarshi qaratilgan. Xroni - kalarda dehqon-yomenlar obrazi bo’lmasada, Shekspir fikricha, mamlakat va millatning sog’lom qismi, ishonchi, davlatning «qo’l va oyog’i» yomenlardir. Xronikalarda qirollarga ana shu dehqon-merganlar galaba keltiradilar. Shuning uchun ham Marks Uyg’onish davri ingliz dehqonini «Shekspirning mag’rur yomenlari» deb ataydi. Xronikalardagi xalq vakillari, hatto yollanma qotillar ham (Richard III) aristokratlarga nisbatan vijdonli, rahmdil qilib tasvirlanganlar. Xalq va uning vakillari mamlakatda bo’layotgan voqealarga to’g’ri baho beradilar. Shekspir fikricha, Xalq davlatning fundamenti, tasdiquyuvchisi, sog’lom, ishlab chiqaruvchi, Qudratli kuch, millatning asosidir. Shekspir komediyalarida erkin, porloq, yuksak tu

Badiiy asarning avtor subyektiv talqiniga bog‘liqligi faqat individual omil emas, u aksariyat tarixiy taqozo natijasida sodir bo‘ladi. Tarixiy romanda faktlarni o‘zgartirish, ularni saralash avtorning siyosiy e’tiqodlari va qanday badiiy mahorat bosqichida turganligiga, uning muayyan tarixiy davrga bo‘lgan dunyoqarashiga bog‘liq. Ba’zan asarda boshqa mamlakat va boshqa tarixiy davrga bog‘liq voqea - hodisalar yozuvchi yashayotgan zamonga va uning yurtiga ko‘chirib talqin qilinadi. Bu muallifning subyektiv talqiniga bog‘liq.. Masalan, Uilyam Shekspirning ko‘pchilik asarlarida voqealar Angliyadan tashqarida sodir bo‘ladi. Obyektiv tarzda “Qiyiq qizning qo‘yilishi”da voqealar sodir bo‘lgan joy – Italiya, “Yuliy Sezar” da – Rim. Holbuki, ingliz dramaturgi o‘z uyida yashaydi va barcha pyesalari

bo‘lgan va xos bo‘lmagan harakterlar mavjud. Bu ayollar bilan bo‘lgan suhbatda Gamlet obrazi va uch dushmani qirol Klabdiy va uningva shuningdek Gamletning marhum otasi, qaysiki o‘zining qizi baxtini qirollik manfaatlari uchun qurol qilgan. “O, ayollar, siz yolg‘onchisiz!” deb hitob qiladi. Gamlet otasi o‘limiga hech qancha o‘tmasdan amakisiga turmushga chiqib olgan onasiga qarab. Lekin Gertrudani butunlay yolg‘onchi bevafo deb atash mumkin edimi. Agar u turmush o‘rtog‘ining o‘limi haqida haqiqatni bilganida o‘zini shunday tutgan bo’larmidi. Ammo, bu haqiqatni bilmaslik ham bu ayolni qilgan qilmishini oqlamaydi. Aql idroksiz shamol bilan yurasiz deydi u onasiga qarab, oq ko’ngil olijanob otasini shunchalik tez unutgani uchun katta o‘g‘il bo‘lishiga qaramay, yengiltak qirolicha Gertruda but

Gamlet tragediyasidagi Ofeliya obrazi uning sevgilisi bo‘lishi Gamletning aybi bilan vafot etadi. Bu Gertrudaning fojiyalaridan ham achinarliroqdir. Shunday qilib ikkala ayol ham o‘z sevgililarining aybi bilan vafot etishadi. Gamlet tragediyasidagi Gertruda obrazi turli xalqlar tarixida Sulton Ali mirzoning onasi Zuxrobegim bilan qiyoslash mumkin. Tumaris, Nodira, Xonzodabegim, Qutlug‘ Nigorxonim malikalar o‘z vatani yori farzandlariga vofodor, sodiq bo‘lishgan. O‘z yurtlarining kelajagi uchun o‘z baxtlaridan kechishgan. Bu bilan Gertruda obrazini salbiy obraz deb bo‘lmaydi, balki zamona, ijtimoiy siyosiy, makkor qirol hiylasiga o‘zining soddaligi ishonuvchanligi tufayli qurbon bo‘ladi. Asarda oxirgi nafasigacha o‘z o‘g‘li Gamletni mehr-muhabbatga to‘la yuragi bilan himoya qilishga o‘ringa

Makbetning xotini Makbet xonim latofatli, maftunkor, ayollarga xos bo‘lgan nafis tuyg‘ular sohibasi bo‘lgan. Lekin shu bilan birga u na ikkilanishni, na shubha qilishni, na iztirob chekishni biladi. Bir so‘z bilan aytganda u “Temirxonim” bo‘ladi. Uning fikricha jinoyat qilish gunoh emas, qilib quygan jinoyatlari uchun iztirob chekish uning uchun begona bo‘ladi. Oxir oqibat u o‘z xatolarini tushunganda qo‘li butunlay qonga botgan, uni hech qanday qilib yuvib bo‘lmaydigan darajaga yetganda u aqldan ozib bo‘lgandi. Makbetxonim fojiasida ayol obrazi ayol maftunkor, latofotli go‘zal bo‘lsada, qabix ishlarni qilishiga qodir ekanligi ko‘rsatiladi. Bu qabixliklar ayol tabiatiga hos emas, balki davrning talabi, siyosiy kurashlarda qabixlikning ramziy timsoli sifatida gavdalanadi. Bu obrazni o‘zbek

hudbinlik, qabixlik, sotqinlik kabi tushunchalarga nafrat bilan qarab, qalb pokligiga tog‘ tushurmagan ayol xarakteri talqinidir. Voqea dengiz bo‘yidagi katta bo‘lmagan shahar Ilmeriyada sodir bo‘lgan. Orsino hoblide o‘zining qanchalik qatiq xizmatkorlariga Oliviyani sevishi haqida gapirib beradi. Oliviya gersog sevgisini rad qiladi. Bunga bir yil oldin vafot etgan otasini va akasini bahona qiladi. Gersogni bu vafodorlik o‘ziga maftun qiladi. Uning fikricha o‘z akasi va otasi uchun shunchalik fidoiylik qilayotgan inson sevgan yoriga ham vafodor bo‘ladi. Oliviya obrazi asarda go‘zallik, vafodorlik pokizalik timsoli sifatida tasvirlangan. Ser Tobi tinimsiz Oliviyaning o‘yida ichkilik bilan shug‘ullanadi. Oliviyaga yaqindagina otasi va akasi vafot etgan azador uyda ko’ngilxushlik qilinishi yo

Shekspir asarlarida gavdalantirilgan kibor ayollar obrazlari o‘zining xilma-xilligi, rangin bo’yoqlar bilan sug‘orilganligi ularni ziddiyatlar asosida tasvirlanishi turli xil adabiyotshunos olimlar tomonidan o‘rgalgan va tahlil etilgan. Shekspirning asarlari jahon teatr sahnalarida asrlar osha sahnalashtirilib kelinmoqda. Undagi ayol obrazlari talqini har bir mamlakatning milliy, madaniy, ma’rifiy, insoniy xususiyatlaridan kelib chiqqan xolda o‘sha mamlakatning buyuk aktrisalari tomonidan turli talqin etiladi. 26

II BOB. Shekspir asarlarining ruscha va o‘zbekcha tarjimasida ayolga xos milliy xususiyatlarning aks etishi. 2.1. Shekspir komediyalarida ayol xarakteriga xos turli-tuman qirralarning yoritilishi Shekspir buyuk komediograf bo’lishi jihatidan ham jahon dramasi tarixida alohida o’rin egallaydi. Antik dramaturglari Esxil, Sofokl, Evripid, Aristofan, Plavtlar tragik yoki kome diograf bo’lganlar, antik adabiyot va Shekspirgacha bo’lgan Yevropa adabiyoti tarixida ikki turli dramatik talantning bir shaxsda mujassamlniganini uchratmaymiz. Ammo Shekspirning ham buyuk tragik, ham mohir komediograf ekanligini zamondoshlari ham e’tirof etganlar. Shekspir komediyalariga xos bo’lgan optimizm, quvnoqlik, sog’lom kulgiga qaramay ular biri ikkinchisiga o’xshamas, formasi o’zgaruvchan, poetik shakl jihatida

«Dekameron», Rable, «Gargantyua va Pantagryuel», XVII asr flamand rassomlarining asarlari). Shekspir komediyalari ham umuman olganda yuqoridagi xususiyatlarga ega (Falstafga bag’ishlangan saxnalar, Tobi Belchning aysh-ishratlari, yosh ayollar, qizlarning askiyalari), ammo Uyg’o - nish davrining boshqa avtorlariga nisbatan Shekspir ma’lum axloq doirasidan chiqmaydi. Shekspir komediyalari ko’pchiligining voqeasi aristokratlar qasrida ro’y beradi, personajlari esa turli musiqiy asboblar chaluvchi, xazil, askiyalarga usta, falsafiy temalarda suxbat qiluvchi, nozik poeziyani sevuvchi yosh dvoryanlardir . Agar Shekspir xronika va tragediyalarida qon to’kish, o’ldirish va umuman fojia elementlari nihoyatda ko’p bo’lsa, komediyalarida yaxshilik, xursandchilik hukmronlik qiladi. Ba’zi komediya lari

Petruchcho ham Katarinani qul qilmoqchi emas, balki qaysarlikni qaysarlik bilan yengmoqchi va u bilan baxtli hayot qurmoqchi. Shekspir fikrini to’liqroq. anglash uchun bu mazmunning eski variantlari va anonim pyesa bilan qisqa solishtirib chiqishga to’g’ri keladi. Komediya Qahramonining xarakteri, avtorning Petruchchoga bo’l gan munosabati va uni kurshgan muhit Shekspirda mutloq boshqacha. O’rta asr asarlarida qaysar xotin, zahar, injiq, pala-partish, janjalchi, o’z yaqinlari hayotini zaharlovchi qilib tasvirlangan. "Shekspir asarida atrofdagilar Katarinani «yalmog’iz» deb ataydilar. Ammo amalda Katarina shundaymi? Asar boshida (I, I) Baptista Byankaning kuyovlariga katta qizini o’zatmaguncha kichik qizini chiqarmasligini aytadi. Bunday munosabatdan haqoratlangan Katarina otasiga «Ota,

qiladi. Oxirgi pardada osmonda oymi yoki quyoshmi haqidagi suhbatda Katarinani «bo’ysundirilishi»ning oxir gi epizodi va endi u umuman mutlaq itoatkor xotinga aylanganligi tasvirlanadi. Komediya oxirida oldimizda o’z baxti uchun kurashgan va unga erga itoat etgandan keyingina erishgan ayol gavdalanadi. Agar avvalgi variantlarda er xotinini urgan, nihoyatda haqoratlagan, qiynab ezgan va natijada xotin bechora qulga aylangan bo’lsa, Shekspir asarining boshidan oxirigacha kulgi, sho’xlik, xursandchilik hukmron . Katarina obrazi ham boshqacha. Unda xech qanday injiqlik, qaysarlik yo’q, u yangi zamonning vakili, u otasi, singlisi va umuman muhitning bachkana, ikki yuzlamachiligidan siqiladi, u kuchli xarakterga ega bo’lgan, irodali, sog’lom qiz. Katarinaga o’ziga o’xshagan kuchli, jasur yigitgi

Umuman olganda, pyessa erlar va ayollar xuquqi tengligi goyasini tasdiqlaydi, uning zamona uchun eng progressiv ahamiyati ham ana shundadir. Petruchcho bilan Katarina orasidagi munosabat pyesada ikki kuchli xarakterning tuqnashuvi, musobati sifatida berilgan. Petruchcho Baptistaga aytgan U qaysar bo’lsa, men ham o’jarman, Agar alanga alanga bilan to’qnashsa, Yonadi .hammani qilgunicha kul , ( I I , I) So’zlarida chuqur ma’no bor. Shekspir qanchalik genial, zamonasining progressiv vakili bo’lmasin, ayollarning mutlaq ozodligi, erlar bilan huquqda tengligi masalasini hayoliga ham keltirmagan boshlang’ich jamg’arish davrining vakili edi. Dvoryanlik jamiyati tushunchasidagi ayollar ozodligi faqat his-tuyg’u va ayri axloqiy harakatlarga erklik berish edi. Ijodining boshlang’ich davrida xotin-qi

qahramonlar, uyg‘onish davrining tipik vakillari, kuchli iroda egasi bo‘lgan shaxslar. Ular o‘z maqsadlari uchun kurashadilar va g‘olib chiqadilar. Bunday qizlarning aksari aql –idrok, askiyada yigitlardan ustun turadilar va o‘z baxtlari, sevgilari uchun kurashishda ulardan aktivroq harakat qiladilar. Shekspir asarlaridagi ikkinchi tur qizlar ota – ona so‘zidan chiqmaydigan, aql idrok doirasi cheklangan irodasiz, yuvosh, patriarxal oilaning tipik vakilidir. Bunday qahramonlar baxtini kimdir ta’minlaydi, o‘zlari kurashishga ojizdirlar. 2.2 Ruscha va o’zbekcha tarjimalarda ayol obrazining sir- sinoatlarining yangicha bo’yoqlarda berilishi Tarjima qilishdan maqsad asl nusxani, ya’ni original asar nusxasini egallash., saqlash va yetkazishdir. Tarjima qilish o‘z prototipiga ega bo‘lmagan yangi

“Yopilmagan degan so‘z ochiq demakdir, ochiq demak esa – yopilmagan demakdir; lekin ozgina grammatik o‘zgarish bilan bir xildagi so‘zning takrorlanishi ruhga qanday chuqur ta’sir etadi!”. Yuqorida qayd etilgan parcha inglizchada mana bunday jaranglaydi: Ophelia. They bore him barefas’d Hey non nonny, nonny, hey nonny; And in his grave rain’d many a tear,- Fare you well, my dove. 1 P. A. Kanshin tarjimasi: Ofeliya (поёт) – Схоронили его с непо крытым челом … Горе мне, горе мне, неутешное горе! И поднявшийся холм, холм могилы его, Мы потоками слёз оросим… Прощай мой голубчик! 2 М.Лозинский таржимаси: Офелия (поёт) – Он лежал в гробу с открытым лицом, Веселей, веселей, веселее: И пролито много слёз по нём, Прощай мой голубь! 3 P.A.Kanshin tarjimasi nashri asosida “Hamlet” ning o‘zbek tiliga q

Uni bosgan toq singari tuproqni yuvsin!.. Xayr endi kaptarcham . 1 Nihoyat, Mix. Lozinskiy tarjimasi asosida o‘zbek tiliga she’riy yo‘lda qayta o‘girilgan (M. Shayxzoda) tragediyada qo‘shiq quyidagicha ko‘rinishga ega: Ofeliya (ashula aytadi) – Ochiq edi tobuti, Olib ketishdi darhol, Ko‘p yig‘lashdi odamlar Qo‘zichog‘im yaxshi qol! 2 Ofeliyaning dillarni larzaga soluvchi, V. G. Belinskiy aytganiday, aniq bir ma’no – mazmundan xoli, lekin chuqur tuyg‘u bilan sug‘orilgan mungli rozi rus tiliga ham, o‘zbekchaga ham takror tarjimalarda turlicha berilishi lirik asarlarni umuman boshqa tilda qayta yaratish g‘oyat qiyin ekanligini ko‘rsatadi. Xususan, qardoshlik tomonidan bir – biridan uzoq tillarga o‘girganda bunday qiyinchilikning cheki yo‘q. My dove rus tiliga мой голубь (kaptarcham) deb o‘gir

Uyg‘onish davri ingliz teatrining xalqchilligi uning realistik asosini belgilab berdi. Teatr o‘sha davr sotsial- siyosiy hayotdagi o’garishlar, Elizaveta hukmronligining so‘nggi yillari (ayol obrazinig hukmronlik yillarida), ayniqsa Iakov I davrida keskinlashgan ziddiyatlar unda o‘z aksini topdi. Yangi asr boshlarida keng tarqalgan janr tragediya bo‘lib, ularda ham komediyalardagi kabi zamona oldida turgan keskin ijtimoiy-siyosiy problemalar gumanizm nuqtai nazaridan hal etiladi. Tanqidiy yo‘nalish dramada keskin tus oladi. Davlat tuzumidagi adolatsizlik va zolimlikni fosh etish dramaning asosiy yo‘nalishi bo‘lib qoladi. 90-yillarda dramaturglar Temur va Richard III obrazlarini romantiklashtirib, ularni qandaydir ulkan titanik shaxslar sifatida bergan bo‘lsalar, endilikda dramaturglar zo‘

bog‘langan holda tarjimada yo tabiiylik yoki aksincha, soxtakorlik, sun’iy kontekst, yasama badiiy muhit paydo bo‘lishiga olib keladi” 1 . Sharq she’riyati va xalq og‘zaki ijodi asarlarining mohir tarjimonlari shu xususida gapirib, ayniqsa folklor obidalarni o‘girishda ritmni to‘g‘ri aks ettirish nihoyatda muhim ekanligiga e’tiborni qaratdilar. Badiiy asar har xil uslubda, turlicha maromda mungli yoki quvnoq, ko‘tarinki yoki tekis, rangdor yoki sidirg‘a, musiqiy yoki vazmin yozilgan bo‘lishi mumkin. Agar tarjima qilish uchun tanlangan asarning bunday belgilari aniqlanmagan bo‘lsa, uning ruhiga mos kalit topib bo‘lmaydi. Tarjimada muvofiq uslub kalitni topish asarning yozilish uslubi bilan g‘oyasi hamda muallif dunyoqarashi o‘rtasidagi bog‘lanishni to‘g‘ri belgilash, marom, ohang, sintaktik

Ko‘pgina tarjimonlar, ayniqsa, nazariyachilar asl nusxaning vaznini aynan saqlashni talab qiladilar yoki shunday tamoyilga ko‘ra ish tutadilar. Ilmiy til bilan aytilganda ekvimetrikaviy aqida dastur qilib olinadi. Biroq amalda bu ma’nodagi to‘la “vazniy muvofiqlik”ka erishish amrimahol. V. Shekspirning «Hamlet» nomli monologi o‘zbek tiliga Maqsud Shayxzoda va Jamol Kamol tomonidan o‘girilgan. Maqsud Shayxzoda vosita til −rus tilidan o‘girgan bo‘lsa, Jamol Kamol asliyat tildan o‘girgan. «Hamlet» monologi yaxlit she’riy matn bo‘lib, 35 misradan iborat. U asosan besh yarim stopli yamb vaznida yozilgan. Qofiyalanish ayrim joylardagina ishlatilgan. Ikkala tarjimon ham bu she’riy matnni barmoq vazni usulida tarjima qilishgan, chunki yamb vazni Sharq she’riyatiga xos emas. Tarjimalarni tahlil qil

M.Shayxzoda rus tilidan tarjima qilgan bo‘lsa ham, asliyatda ishlatilgan qofiyani his eta olgan va tarjimada qayta yarata olgan. Jamol Kamol tarjimasi: Yo hayot, yo mamot: masala shundoq. Joizmikin ul jobiru jabbor falakning Jafosiga har daqiqa chidasa yurak? Y o balolar dengiziga ko‘ndalang bo‘lib Koyishlaru tashvishlarga chek qo‘ymoq kerak ? Jamol Kamol tarjimasida asliyatdagi intonatsion ritm, ma’no ritmi aks etib, ixchamlik saqlangan. Poetik nutqni o‘rgatishda ritmni sezish, jumlalarni ritmik guruhlarga bo‘lish, o‘qish tempiga va ohangiga rioya qilish lozimligin uqtirish kerak. Tarjima qilish uchun so‘zlarning asosiy lug‘aviy mazmuni-yu, tilning grammatik qoidalarini bilishning o‘zi kifoya emas. Buning uchun tilni his etish lozim. Tilning ana shunday “hissiy” tomonlaridan biri muayyan

an’analarning ta’sirini o‘rganish juda muhim. Bundan tashqari, har bir konkret tarjima, ta’bir joiz bo‘lsa, tarjimonning tarjimani qanday tushunishi mahsulidir. Bu yerda fikr uslub tushunchasiga bosh ma’noni yuklagan holda ifodalanmoqda. Agar bunday nuqtai nazarni original adabiyotga nisbatan ham tatbiq etiladigan bo‘lsa, aytish mumkinki, har bir konkret badiiy asar uni yozgan adibning adabiyotni qanday tushunishi mahsulidir. 1 Tarjima faqatgina lingvistik problema emas. Agar tarjima faqat lingvistik problema bo‘lganida asarni hamma xorijiy tillarga va qardosh xalqlar tillariga tarjima qilish oson kechgan bo‘lar edi. Holbuki tarjima estetik problema hamdir. Boshqacha aytganda, har qanday asarni bir tildan boshqa tilga tarjima qilishda ikki tilni mukammal bilish kerak. Ammo faqat tilni muka

Tarjima qilish –muayyan til vositalari bilan ifodalangan narsani boshqa til bilan aniq va to‘la ifodalash demakdir. Tarjima xillari: 1. Bir tildan ikkinchisiga –qardosh yoki qardorsh bo‘lmagan tilga tarjima qilish. 2. Adabiy tildan – uning biron shevasiga va biron shevadan adabiy tilga yoxud bir tilning shevasidan boshqa adabiy tilga tarjima qilish. 3. Qadimiy davr tilidan o‘sha tilning hozirgi zamonaviy holatiga tarjima qilish. Asl nusxada ifodalangan fikr bo‘lak tilda ham xuddi aslidagiday to‘la, aniq va ta’sirchan bo‘lishi lozim. Bundan tashqari, tarjima o‘sha asar o‘rganilgan tilning normasiga mos, muvofiq bo‘lishi darkor. 1 Tarjima protsessida ikki holat ro‘y beradi. Birinchidan, tarjima qilish uchun avval o‘girilayotgan narsani tushunish, aniqlash va talqin qilish kerak. Bu esa ona t

Tarjimon –illyo’zionist asl nusxa ortidan borib, go‘yo kitobxonga uni bevosita ko‘rsatmoqchi, o‘quvchi qarshisida tarjima emas, balki asl nusxaning o‘zi turganiga uni xayoliy yo‘l bilan ishontirmoqchi bo‘ladi. Original asar muallifi bilan tarjima asari muallifi o‘rtasida farq bor. Original asar muallifi o‘z asarida tasvirlayotgan voqea – hodisalarning aynan o‘ziday ekanligini ta’minlashda real hayotda chindan ham sodir bo‘lgan voqealarni asos qilib oladi. Turgan gap, adib o‘z asaridagi voqealar xodisalarini quruq bayon etmaydi. Adib badiiy to‘qimalar yordamida voqealar tasvirini zamon va makon ichida – o‘zga joy va boshqa vaqtga ko‘chirganida ham o‘z o‘quvchisini bunga ishontiradi. Tarjimon bo‘lsa ikkilamchi voqelik –avtor originali doirasida ish ko‘radi. Bunda asl nusxa ortidagi hayotni b

tarbiyalaydi, uni xorijiy madaniyat, xorijiy urf-odatlar bilan tanishtiradi. Mukammal tarjima mohir tarjimonningina emas, balki barkamol kitobxonni ham talab qiladi. Tarjimon kitobxonning xorijiy madaniyat sohasidagi bilimlarining kengayishiga juda yaxshi ta’sir o‘tkazishi mumkin. Original badiiy asar obyektiv voqelikni aks ettirish va uni subyektiv tarzda o‘zgartirib tasvirlash natijasida paydo bo‘ladi. Ijodiy jarayon natijasida til materiali asosida yuzaga kelgan g‘oyaviy – estetik mazmun paydo bo‘ladi. Badiiy asarning avtor subyektiv talqiniga bog‘liqligi faqat individual omil emas, u aksariyat tarixiy taqozo natijasida sodir bo‘ladi. Tarixiy romanda faktlarni o‘zgartirish, ularni saralash avtorning siyosiy e’tiqodlari va qanday badiiy mahorat bosqichida turganligiga, uning muayyan tari

garmoniya o’rnatgandek tuyuladi. Bunda ham irqiy ham ahloqiy jihatdan eng oliy insoniy hususiyatlari bilan Otella atrofdagilardan ajralib turib Dezdimona sevgisini zabt etadi. Dezdimona o’sha zamon ayollarining bir vakili timsolida insoniy hususiyatlarini hamma narsadan ustun qo’yadi. “Qirol Lir” asarida Lirning qizlari otasi tomonidan toshyurak ko’rnamak hisoblansada,unga bu hayot tomonidan berilgan zarba edi.Lirning o’zi hashamatli hayotga odatlangan.Shuning uchun qizlarining talabi uni haqoratlaydi.Qizlariga la’nat o’qiydi,qarg’aydi lekin qo’lidan hech narsa kelmaydi,u zaif toj-u taxti bilan butun butun qudratidan ajraladi.Tabiat jamiyat davlat oila qonun-qoidalariga, ota- onaga itoatkor bo’lishi kerak bo’lgan qizlar Lirga itoat qilishdan voz kechadilar, hatto bo’ronli kechada dasht biy

Ganada Uilyam Shekspirning “Hamlet” tragediyasi asosida qo‘yilgan “Hamile” nomli film minglab tomoshabinlarni o‘ziga jalb etgan. Unda Hamlet –“Hamile”, Ofeliya –“Habiba”, Ploniy “Ibrohim”ga aylangan va hakozo. Shekspir asarlarida har bir xalq o‘zini ko‘rishi mumkin. Uning yaratgan asarlar umuminsoniydir. Har qanday asar tarjima jarayonida o‘zining ijobiy xususiyatlaridan tabiiy suratda bir oz mahrum bo‘lar ekan, ayni vaqtda boshqa tilga o‘tishi, boshqa xalqning ma’naviy tarbiyasi xizmatiga safarbar bo‘lishi jarayonida allaqancha yangi fazilatlar orttirib ham oladi. Chunonchi, asl nusxaning til asosiga qurilgan o‘ziga xosligi yo‘qolishi bilan birga, uning hamma uchun umumiy bo‘lgan tomonlari bo‘rtib chiqadi. Har bir badiiy asar muayyan bir davrda bo‘lib o‘tgan voqealarni tasvirlaydi. Chunon

prinsiplarga tayanib ish ko‘rishlari yuqorida tilga olingan misollar asosida qarab chiqaylik. Muayyan adabiy janrda biron badiiy asar yaratishga kirisharkan, uning til va uslub vositalarini tayin etishda muallif barcha obyektiv va subyektiv faktorlar, jumladan, o‘z imkoniyatlarini ham inobatga oladi. Tarjimada davr ruhi, davr nafasi, davrning adabiy til tushunchasi bilan bog‘liq yetakchi mayllarini aks ettirish jiddiy, murakkab, kompleks problemadir. U shuning uchun ham kompleks xarakterga egaki, bu yerda masalani faqat bir davr, muayyan bir yozuvchining ijodidan qilingan tarjimalar, bir tarjimon qo‘llagan tajriba va, nihoyat, alohida olingan bir adabiy janr doirasida qilingan tarjimalar bilan chegaralangan holda tahlil etib bo‘lmaydi. To‘g‘rirog‘i, bunday chegaralangan tadqiqot problemani

Xuddi shuningdek, ingliz kitoblari ham buyuk Shekspir asarlarini asl nusxalarda o‘qib, ularni boshqa millatlarning kitobxonlari singari tushuna olmaydilar. Chunki Shekspir inglizlar uchun XVI asr shoiri bo‘lsa, ruslar, o‘zbeklar, fransuzlar, italyanlar, ukrainlar va boshqa juda ko‘p millatlarning vakillari uchun bamisoli zamondoshdir. 1939 yilda “Guliston” jurnalida Mirzakalon Ismoiliy tarjimasida “Don Kixot” romanidan parcha berilgan edi. Bu tarjima to‘g‘risida matbuotda ba’zi mulohazalar ham bayon qilindi. Servantesning “Don Kixot” , Shillerning “Makr va muhabbat” tragediyasidan parchalar bilan tanishib turib shularni aytish kerakki, shu mavzuda yozilgan ishlarda, bu tarjimalar atayin “milliylashtirilgan”. Milliylashtirish bu asarlarning uslubida, gap tuzilishida, bir xil o‘xshatishlar v

aytganda, “hali tug‘ilmagan xalqlar, hali barqaror bo‘lmagan tillar” uchun ham ijod qilgan. Tarjima – har bir davrning o‘z mahsuli. Uni har bir avlodning o‘zi buyuradi. Albatta, yuqorida aytilgan gaplardan klassik yozuvchilarning ijodini nuqul hozirgi jonli tilga o‘giraverish joiz, ularni o‘zimizga “hamnafas” adiblarga aylantirsa ham bo‘laverar ekan, degan xulosa kelib chiqmasligi lozim. Chunonchi, “Otello”ni “Zaharli hayot” uslubi bilan, “Yuliy Sezar”ni “Imon” uslubi bilan, “Qiyiq qizning quyulishi”ni –“Oltin devor” uslubi bilan tarjima qilish joiz emas. Shekspir tragediyalari tarjimasida biz usluban Shekspirni, u yashagan davr, muhit, an’ana va estetik idealni his qilib turishimiz kerak. G‘afur G‘ulom va Maqsud Shayxzodaning mahorati shundaki, o‘quvchi “Otello” , “Qirol Lir”, “Hamlet”, “

belgilar, milliylik komponentlarini berish yo‘llarini aniqlashga qaraganda beqiyos murakkab va muhim. 2 2 1 G. Salomov Tarjima nazariyasiga kirish, Toshket 1978 yil 126 - bet 48

XULOSA Ishdan quyidagicha umumiy xulosalarga kelindi: 1. Yuqorida nomlari keltirilgan asarlar, ulardagi ayol qahramonlar yetuk badiiy asar sifatida yaratilishiga Shekspirning bilvosita roli kattadir. Yevropa dramaturglari orasida Shekspir zamonamiz ruxiga ayniqsa yaqin edi. Uyg’onish davriga mos bo’lgan tabiiy realizm, hayot qanday bo’lsa shunday tasvirlash va hayotga yaqinlik bor edi. Ayol obrazlari orqali zamonaviy muammo, vatanparvarlik g’oyasi, muhabbat va nafrat, qahru-g’azab, chinakam sevgi va vafodorlik xislari tasvirlangan. 2. Shekspir asarlarining tarjimasida milliy koloritni ifodalovchi so‘zlarning sharhlanishi malakaviy ishda muhim omil qilib olinishi o‘zbek kitobxonlariga bu asarlarning sevimli bo‘linishiga olib keladi. Badiiy asarda tasvirlangan voqea qayerda sodir bo‘lgan bo‘

Kordeliya alohida o‘rin egallaydi. Kordeliya obrazi go‘zallik, latofot, haqqoniylik, iroda, matonat kabi eng go‘zal hususiyatlar mujassamlangan. U gumanistlarning ideali bo‘lgan erkin shaxs, hatto taqdiri hal bo‘layotgan vaqtda ham otasiga haqiqatni aytadi. Kordeliya zolimlik va adolatsizlikning asardagi birinchi qurboni, Lirning unga munosabati umuman nohaqlikning timsoli bo‘lsa, Kardeliya haqiqat uchun jafo chekishning timsolidir. Shuning uchun ham Lir uning oldida o’zini gunohkor his etadi. Kordeliya doim otasidan opasining ishlaridan habardor bo‘lib yuradi va oxirida otasini qutqarish uchun lashkar tortib boradi. Kardeliya ginaxonlik va hayotning mayda-chuydalaridan ustun turadi. Shekspir bunday ayollar timsolida usha zamonning kuchli, jasur, haqiqatgo‘y ayollar obrazini yaratadi. Bund

iroda egasi Biatriche bilan baxtsizlik, haqoratga ko‘nikuvchi landavur Gero, “Bu sizga yoqadimi ” komediyasida o‘tkir aql egasi, hozirjavob Razolindaga kamgap, yuvosh Seliya qarama qarshi qo‘yiladi. Yuqoridagi nomlari tilga olingan qahramonlar, uyg‘onish davrining tipik vakillari, kuchli iroda egasi bo‘lgan shaxslar. Ular o‘z maqsadlari uchun ko’rashadilar va g‘olib chiqadilar. Bunday qizlarning aksari aql - idrok, askiyada yigitlardan ustun turadilar va o‘z baxtlari , sevgilari uchun ko’rashishda ulardan aktivroq harakat qiladilar. 8. Shekspir asarlaridagi ikkinchi tur qizlar ota - ona so‘zidan chiqmaydigan, aql idrok doirasi cheklangan irodasiz, yuvosh, patriarxal oilaning tipik vakilidir. Bunday qahramonlar baxtini kimdir ta’minlaydi, o‘zlari ko’rashishga ojizdirlar. 9. Shekspir dahosi

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 1. Karimov. I. A “ Chet tillarini o’rganish tizimini yanada takomillashtirish chora tadbirlari to’g’risida “ gi 2012 yil 10-dekabr 1875- sonli qarori. 2. Karimov. I. A “ Asosiy vazifamiz- Vatan taraqqiyoti xalqimiz farovonligini yanada yuksaltirishdir “ 2010 yil 29- yanvar. 3. “ Kadrlar tayyorlash milliy dasturi “ O’zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining axborotnomasi. 1997 yil 11-12 son 295- modda. 4. O’zbekiston Respublikasi “ Ta’lim to’g’risida “ gi qonun 1997 yil 29-avgust N: 464-1 5. Adams J. Q. A Life of William Shakespeare. New York; Houghton-Mifflin Co., 1923.p.345 6. Alexander P., Shakespeare. London: Oxford University Press, 1964 p.34 7. Alfred Bates The Drama: Its History, Literature and Influence on Civilization, vol. 13. ed.. London: Histori

12. Craig H. An Interpretation of Shakespeare. New York: Dryden Press, 1948 p.300-304 13. Ellis-Fermor M. Shakespeare the Dramatist. London: Geoffrey Cumberlege, 1948 p.84-86 14. G. Bargons “Translation of the tragedies” Yale University Press, New Haven 1958, pp.1, 3-5, 7-9, 23-26, 45-87 15. Palmer J. Comic Characters of Shakespeare. London: The Macmillan Company, 1946 p.110-111 16. Parrott Th. M. Shakespearean Tragedy. New York: Oxford University Press, 1949 p.220-221 17. The Complete Works of William Shakespeare. The Shakespeare Head Press Edition. The Wordsworth Poetry library. 1994 by Wordsworth Edition Ltd. Hertfordshire. Vols 1,3,4,6,10,11, 16-18 18. William Shakespeare Tragedies, Comedies, Sonnets, Chronicles in 47 volumes Yale University Press, Yale New Haven 1958, pp.1, 3-5, 7-9,

24. Д.Урнов Шекспир М. ИПЛ. Стр.23-27 25. Комарова В.П. "Творчество Шекспира".-- СПб.: Филологический факультет Санкт-Петербургского государственного университета, 2001. 26. Ю.Г. Зеленецкий Шекспир и время М. Рипол-классик 2000 стр.23 Elektron resurslar va internet manbalari 1. http://www.ziyonet.uz / 2. http:// www.mail.ru / 3. http:// www.rambler.ru / 4. http:// education uk.org/ 5. http:// www.yandex.com / 6. http:// www. Englishliterature.com/ 7. http://www.searhenglish.britishcouncil.org/ 8. http://www.onlineenglishliterature.com 9. http://www.shakespeareantheatre.com 54

Купить