Shimoliy Amerikadagi fuqarolar urushi (1861 - 1865) - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	25.7KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Shimoliy Amerikadagi fuqarolar urushi (1861 - 1865)

Купить

Mavzu: Shimoliy Amerikadagi fuqarolar urushi (1861 - 1865)’
Reja:
1.Urushning boshlanishi
2.Urushga Yevropaning munosabati
3.Urushning borishi
4.Urush davrida AQSH diplomatiyasi
Shimoliy Amerikadagi ikkita ijtimoiy tuzum.
XVIII asr inqilobiy urushi paytida shimoliy amerikada fuqoralar urushi bo’lishi
aniq edi. Natijada qullik tizimi kapitalistik ishlab chiqarish bilan bir qatorda saqlanib
qoldi va rivojlandi.
XIX asrning 30-yillaridan boshlab Amerikagi Demokratlar Partiyasi janubiy
plantator qul egalari qo'lida to’plandi. Qul egalarining manfaatlari AQSh tashqi
siyosatining "yo'l ko'rsatuvchi yulduzi" bo'ldi.
1810 - 1812 yillarda Qo'shma Shtatlar Janubdagi plantatorlarning talabiga binoan
G'arbiy Florida shtatini egallab oldi. 1818-yilda ular Sharqiy Florida shtatiga qo'shin
tushirdi. 1845-yilda Meksikadan tortib olingan Texas ham qo'shildi. 1846 - 1848
yillarda Meksika bilan urush olib bordi va undan eng boy unumdor hududlarni tortib
oldi. 1854-yilda ular Kubaga da'vo qilishdi. Shu vaqtda Kubada quldorlik va kapitalistik
ishlab chiqarish yonma-yon mavjud edi. Ammo "ikkita ijtimoiy tizim" ning muqarrar
to'qnashuvi vaqti kelgan edi. 1860-yilda Qo'shma Shtatlar bo'linib ketdi va ular "tarqoq
davlatlar" deb nomlana boshladilar.
Shimol va Janub o'rtasidagi kuchlar muvozanati, janubning foydasiga emasligi
aniq edi. Chunki shimolda 22 million aholisi bo'lgan 23 ta shtat bor edi. Janubda 9
million aholisi bo'lgan 11 ta shtat bor edi. Janub qullikni saqlab qolish uchun
kurashmoqchi edi va shu 9 million orasida 4 millionga yaqin negr qullari bor edi.
Ammo, eng muhimi, shimolda rivojlangan sanoat bor edi, janubda esa u umuman yo'q
edi. Shimolda rivojlangan temir yo'llar va transport yo’nalishlari tarmog'i bor edi.

Uzoq urush bo'lgan taqdirda janubliklar g'alaba qozonish uchun imkoniyatga ega emas
edilar.
Ammo urushni boshlagan janubliklar baribir g'alaba qozonishga umid qilishdi.
Ularning hisob-kitobi quyidagicha edi: kichik federal armiyaning butun tarkibi
plantatorlar qo'lida bo'lganligi sababli, ular muntazam bo'linmalarni jangga olib borardi.
Angliya burjuaziyasi Amerikaning shimoliy-sharqiy va g'arbiy shtatlarida raqibini yo'q
qilishga intildi. Shimol ustidan janub g'alaba qozongan taqdirda, Qo'shma Shtatlar yana
Angliyaning mustamlakasiga aylanardi. Fransiya ham Amerikani zabt etishga intildi.
Shunday qilib, janubliklarning barcha hisob-kitoblari g'alaba qozonish
imkoniyatiga emas, balki ingliz va fransuz interventlari yordamiga asoslangan edi.
1858-yil 4-martda janubning siyosiy rahbarlaridan biri, Janubiy Karolina shtatidan
senator Jon Gammond shunday degan edi: "Agar ular urush boshlashga jur'at etsalar
bitta to'p otilmasdan va qilichni sug’urmasdan, biz butun dunyoni tiz cho'ktiramiz. Men
sizning har biringiz nimani tasavvur qilishingiz mumkinligi haqida batafsil
to'xtalmayman, lekin bitta narsa aniqki, Angliya mumkin bo'lgan hamma narsani qiladi
va janubni qutqarish uchun butun sivilizatsiyali dunyoni safarbar qiladi. Ushbu
mulohazalardan kelib chiqib, janub aholisi strategik rejaga emas, balki Angliya va
Fransiya tomonidan janubni tan olish va ushbu mamlakatlar hukumatlarini janubga
harbiy yordam ko'rsatishga ishontirish masalalariga qiziqishgan.
Urushning boshlanishi.
Janub aholisi tomonidan Semter Fortini qo'lga kiritgandan bir kun o'tgach, Linkoln
janubiy shtatlardagi fitnani bostirish uchun 75 ming ko'ngillilarni chaqirdi (1861-yil 15-
aprel). Linkoln ittifoq shtatlariga qarshi fitna uyushtirganlarga tinch yo'lga qaytish
uchun 20 kun muhlat berdi.
Harbiy harakatlar boshlanganidan ikki hafta o'tdi. 1861-yil 28-fevralda
Yevropadagi kuchlarning Amerikaga aralashuvi boshlanganligi haqida yangiliklar kelib
tushdi.

Ispaniya birinchi bo'lib paydo bo’ldi. Ispanlar, Kubani o'zlariga maqsad qilib olgan
holda, orolning sharqiy qismini ilgari Ispaniya mustamlakasi bo'lgan San-Domingo negr
respublikasidan tortib olishga harakat qilishdi.
1861-yil 2-aprelda Qo'shma Shtatlarning San-Domingo negr respublikasi bilan
rasmiy aloqalari bo'lmaganiga qaramay, AQSh davlat kotibi (tashqi ishlar vaziri)
Styuard Ispaniyaning Vashingtondagi elchisiga Ispaniya bosqiniga qarshi norozilik xati
yozdi. Ayni paytda vaziyat shu qadar qiyin ediki, Qo'shma Shtatlar bu masalada kutish
taktikasini tanladi.
Yevropa davlatlarining Amerika ishlariga aralashishining navbatdagi bosqichi
Angliya tomonidan janubiy shtatlarni urushuvchi tomon sifatida tan olish edi. 1861 -yil
3-mayda Janub isyonchilarining emissarlari Yansi va Rost birinchi bo'lib Palmerston
kabinetida Buyuk Britaniyaning tashqi ishlar vaziri Rossel tomonidan qabul qilindi.
AQShning Londondagi elchisining talabiga binoan ular norasmiy ravishda qabul qilindi.
Dallas Rosseldan fuqarolar urushi masalalari bo'yicha qarorlar ittifoq tomonidan
tayinlangan yangi elchi Charlz-Frensis Adams kelguniga qadar qabul qilinmasligiga
kafolat oldi. Biroq, Adams Londonga kelishidan oldin ham 6-may kuni Rossel
hukumatning janubni urushayotgan tomon sifatida tan olish to'g'risidagi qarori
to'g'risida xabardor qilib, Vashingtondagi Buyuk Britaniya elchisiga ko'rsatmalar
yubordi. Adams 13-mayda kelgan, ammo o'sha kuni, uni qabul qilishdan oldin, Buyuk
Britaniya hukumati allaqachon betaraflik to'g'risidagi deklaratsiyani tasdiqlagan edi.
Ushbu deklaratsiya janubni isyonkor davlat deb emas, balki jangovar davlat sifatida tan
oldi. 13-maydagi Deklaratsiya Konfederatsiyani tan olish va shu sababli
Konfederatlarni fitnachilar va isyonchilar deb haqli ravishda ko'rib chiqqan Ittifoqqa
qarshi urushga kirishish uchun qadam bo'ldi.
Angliya, Fransiya va Ispaniyaning Meksikadagi intervensiyasi.
Amerikadagi Yevropa davlatlarining tajovuzkorligining yangi bosqichi 1861-yil
31-oktyabrda Londonda Buyuk Britaniya, Fransiya va Ispaniya o'rtasida imzolangan
bitim bo'ldi.

Dekabr oyida Ispaniya qo'shinlari allaqachon Vera-Kruzga tushgan edi. 1862-yil
yanvarda ularga Angliya va Fransiya qo'shinlari qo'shildi. Qo'shma Shtatlar aralashuvga
qarshi norozilik bildirdi. Biroq, faqat fuqarolar urushining tugashi ularga fransuz
qo'shinlarini olib chiqib ketishga imkon berdi. Avvalroq ingliz va ispan qo'shinlari olib
chiqilgan edi.
Trent hodisasi (1861).
Marks ta'kidlaganidek, Meksikadagi Uch davlatning intervensiyasi boshlanganidan
ko'p o'tmay, Palmerston tashabbusi bilan frontda og'ir mag'lubiyatlarga uchragan
AQShning o'zi ustidan Angliya intervensiyasi xavfi paydo bo'ldi. 1861-yil 26-martda
Britaniyaning Amerikadagi elchisi Lord Layons Styuard bilan uchrashuv paytida:
"Agar Qo'shma Shtatlar Buyuk Britaniya uchun juda muhim bo'lgan paxta savdosini
majburan to'xtatishga qaror qilsa, nimalar bo’lib ketishiga men javobgar emasman. "-
dedi.
1861-yil 8-noyabrda Meyson va Slidelning emissarlari Trent deb nomlangan ingliz
savdo kemasida AQSh harbiy kemasi kapitani San Jasinto tomonidan asirga olindi.
Asirlarni Bostonga olib ketishdi. Angliya va Fransiyadagi shovinist matbuot ushbu
imkoniyatdan foydalanib, Ittifoq bilan urush qilishni talab qilib, shov-shuv ko'tardi.
Lord Rossel Meyson va Slidelni yetti kun ichida ekstraditsiya qilishni talab qildi.
Britaniyalik ishchilarning janubliklar qo'llab-quvvatlashiga qarshi nutqi.
«Palmerston urushni xohlaydi, ammo ingliz xalqi buni istamaydi- deb yozgan edi
Marks 1861-yil 25-dekabrda. Ushbu duelda kim g'alaba qozonishini yaqinlashib
kelayotgan tadbirlar ko'rsatib berdi. Voqealar shuni ko'rsatdiki, burjuaziyaning rasmiy
diplomatiyasidan tashqari, 1861-yilda allaqachon norasmiy, tan olinmagan kuch
proletariatning xalqaro birdamligi paydo bo’ldi. Angliyaning barcha yirik sanoat
markazlarini ishchilar mitinglari to'lqini qamrab oldi. Marks bu harakatning asosiy
tashabbuskorlaridan biri edi. Ko'plab odamlarni ishsiz va nonsiz qoldirgan blokada
ochligidan qat'i nazar, ishchilar fuqarolar urushiga qarshi chiqishdi va Angliyaning
o'ziga fuqarolik urushi bilan tahdid qilishdi.

Shu bilan birga, Amerikaning Shimoliy hukumati Janubga mos keladigan
pozitsiyani qabul qildi. Janubliklar emissarlarini ozod qildi va shu bilan Yevropani
aralashishiga yana bir to'siq yaratildi.
Britaniyalik va boshqa Yevropa mamlakatlaridagi ishchilarning haqiqiy fikrlari va
his-tuyg'ularini Birinchi internatsionallik o’z murojaatida Linkolnga yetkazdi. Natijada
u 1864-yilgi prezidentlik saylovlarida g'alaba qozondi.
"Yevropa ishchilari o'zlarining ishonchlarini bildirmoqdalar, - deyiladi murojaatda,
Amerika mustaqilligi urushi burjua uchun yangi yuksalish davrini ochgani kabi,
Amerikaning qullikka qarshi urushi ham ishchilar sinfining g’alabasiga olib keladi."
Shunday qilib, quldorlarning ingliz burjuaziyasi aralashuvi haqidagi hisob-kitobi
noto'g'ri bo'lib chiqdi. Janubliklarning yana bir xatosi paxtani eksport qilishni taqiqlash
ta'siridan umidvor bo'lganligi edi. Pulga muhtoj bo'lib, ular blokadani buzishga urinib,
o'zlari paxtani eksport qilishni boshladilar. Bundan tashqari, 1861-yildagi Yevropadagi
ochlik bug'doy masalasini paxta masalasidan ham muhimroq qildi va Ittifoq fuqarolik
urushiga qaramay, Yevropaga juda ko'p miqdorda bug'doy eksport qildi.
Biroq na janubiylar, na Angliya va Fransiya hukumatlari rahbarlari urushda
birgalikda ishtirok etish umididan voz kechishmadi. Palmerston va Napoleon III
voqealar rivojini kutib, janubliklar shimolliklarga hal qiluvchi zarba berishlari bilanoq
aralashishga qaror qilishdi. 1862-yilda Linkoln hukumati hali ham qullarni ozod
qilishda ikkilanib turdi. Shimolliklar yana birin ketin mag'lubiyatga uchradi.
Intervensiya tarafdorlari yana boshlarini ko'tarishdi.
Fransiyaning mavqei.
1862-yil aprelda Napoleon III bilan suhbatlardan birida janubliklar elchisi Slaydel
Konfederatsiyani Fransiya tomonidan tan olinishini talab qildi. Napoleon III, o’zining
prinsipial jihatidan, tan olinishni yoqlab gapirgan, ammo Fransiyaga okeandagi urushda
samarali yordam berish uchun Angliyadan boshqa biron bir kuchning kuchi yetmaydi ...
deb javob berdi. Agar Angliya Konfederatsiyani tan olishga rozi bo'lsa, u ham buni
qilgan bo'lar edi. Slaydel Ispaniya, Avstriya, Prussiya, Belgiya, Gollandiya, Shvetsiya
va Daniya bilan birgalikda AQShga qarshi hujum tashkil qilishni taklif qildi.

Slaydelning va'dalariga qaramay, imperator Konfederatsiyani darhol tan olishni rad
etdi va faqat harbiy kemalarni qurishda yashirincha yordam berishga va'da berdi.
Suhbat shu yerda tugadi. Ammo 1862-yil iyul oyining o'rtalarida, shimolliklarning
frontdagi yangi og'ir mag'lubiyatlari davrida Napoleon III Fransiya elchisi
Touvenelyuga quyidagi mazmundagi telegrammani yubordi: "Britaniya hukumatidan
Janubning tan olinish vaqti kelgan yoki kelmaganligini so’rang" degan mazmunda.
Biroq, jamoa palatasida Palmerstonning talabiga binoan aralashuv taklifi rad etildi.
Buyuk Britaniya hukumati Konfederatlarga yordam berib, jangovar harakatlarning
yakuniy natijasini kutgan edi.
1862-yil 29-iyulda Liverpuldagi Layard kemasozlik zavodida Konfederatsiya
uchun qurilgan kreyser, AQSh elchisi Adamsning noroziligiga qaramay, yo’lga chiqdi.
Ushbu "Alabama" kreyseri 1864-yil iyungacha dengiz va okeanlarda harakatlar olib
bordi. U Amerika Qo'shma Shtatlarining 65 kemasini cho'ktirdi va 5 million dollarlik
mulkini yo'q qildi. 1864-yil 19-iyun kuni Alabama shtati Amerika Qo'shma
Shtatlarining "Kirsaj" kreyseri bilan to’qnashdi, va qattiq jangdan so'ng uni ham
cho'ktirdi. "Alabama" dan tashqari, xuddi shu tarzda Angliyada "Florida", "Jorj",
"Shenandoh" va boshqa kemalar ham tayyorlandi.
1862-yil 14-sentyabrda Palmerston o'zining yakuniy qarorini qabul qildi va
Rosselga Konfederatsiyani tan olishni taklif qildi. Rossel ushbu masalani hal qilish
bo'yicha vazirlar mahkamasi yig'ilishi 23 yoki 30-sentyabrga rejalashtirilgan deb javob
berdi.
Quldorlikning bekor qilinishi (1863).
Shu kunlarda vaziyat tubdan o'zgardi. Palmerstonning maktubi va AQShda
Britaniya Vazirlar Mahkamasining taklif qilingan yig'ilishi o'rtasida dastlabki
malumotlar e’lon qilindi. Ittifoq urush yo'lini "inqilobiy yo'l bilan" boshladi. Mamlakat
ichida aholi ko'tarilishga va butun demokratik Yevropaning Ittifoqqa hamdardligiga
sabab bo'lgan qat'iyatli qadam qo'yildi. Bu qulchilikni tugatish edi.

Angliyada Ittifoqning Qo'shma Shtatlardagi qullikni bekor qilish to'g'risidagi
qarori eshitilganda, janubni tan olish masalasi yana hukumat yig'ilishidan olib tashlandi.
Biroq, Fransiya hukumati janubni himoya qilish uchun yangi urinishni boshladi.
31-oktabr kuni Angliya va Rossiyaning diplomatik vakillariga Fransiya hukumati
tomonidan uchta davlatning qo'shma bayonoti uchun Fransiya tomonidan taklif qilingan
loyiha to'g'risida xabar yuborildi. Unda 6 oyga o't ochishni to'xtatish, blokadani olib
tashlash va Yevropa savdosi uchun Amerika portlarini ochish taklif qilingan edi. Ammo
Rossiya Fransiyaning taklifini rad etdi. Britaniya hukumati Rossiya kabi bunga
qo'shilmadi. Bu safar ham ikkinchi marta ommaviy norozilik mitinglarini uyushtirgan
ingliz ishchilarining loyihaga faol qarshilik ko'rsatishi katta rol o'ynadi.
Quldorlik bekor qilingandan keyin Konfederatsiyaning ichki va tashqi ishlari shu
qadar yomonlashdiki, Konfederatsiyaning vitse-prezidenti, quldorlikning eng ashaddiy
mafkurachilaridan biri Aleksandr Stiven shimolni mag'lub etish uchun janubdagi
qullikni bekor qilish kerakligini aytdi. Ammo Richmonddagi Kongress bunga jur'at
etolmadi ham.
1863-yil iyulda Getsburg va Viksburgdagi shimolliklarning g'alabalari va Shimoliy
Amerikadagi jangovar harakatlardagi umumiy burilish Angliya va Fransiyaning
aralashuvini umuman imkonsiz qilib qo’ydi.
Rossiyaning pozitsiyasi.
1863-yilda AQSh va Rossiya o'rtasida kutilmagan yaqinlashish yuz berdi. Ushbu
yaqinlashishga Rossiyaning Angliya va Fransiya bilan bo'lgan keskin munosabatlari
yordam berdi, ayniqsa 1863-yilda vaziyat keskinlashdi. Ma'lum ediki, Palmerston va
Napoleon III Polsha masalasida Rossiya bilan urush haqida o’ylashgan edi. Yaratilgan
vaziyat bilan bog'liq ravishda Amerikaga ikkita rus eskadrilyasini yuborishga qaror
qilindi. Chet elga otryadlarni yuborish rejasi Aleksandr II tomonidan ma'qullangan va
1863-yil iyul oyida dengiz vazirligining rahbari kontr-admiral Lesovskiyga maxfiy
ko'rsatma berildi.
Eskadronlarni Atlantika va Tinch okeanlariga jo'natish, Buyuk Britaniya va
Fransiya bilan muqarrar ravishda kutilgan urushda o'ylangan rejasi asosida amalga

oshirildi. Alabama konfederativ kreyseri tajribasi ko'rsatganidek, xususiy kreyserlar
dushmanning savdo va dengiz flotiga juda katta zarar etkazishi mumkin.
1863-yil sentyabr oyida ikkita rus otryadlari - biri Admiral Lesovskiy
qo'mondonligida, ikkinchisi - Admiral Popov boshchiligida keldi. Birinchisi Nyu-
Yorkda, ikkinchisi San-Fransiskoda edi. Eskadronlarni yuborishning asosiy vazifasi
Angliyaning Polsha masalasidagi pozitsiyasiga ta'sir o'tkazish uchun inglizlarning jahon
savdosi yo'llarida xavf tug'dirish edi.
Dengiz vazirining boshlig'i Krabbe Aleksandr II ga bag'ishlangan memorandumda
eskadronlarni kutib olish uchun ba'zi Amerika portlarini ochish rejasi allaqachon
tayyorlanganligini aytdi. Shu bilan birga, Krabbe Ittifoqning xususiy floti katta kuch
ekanligini ta'kidladi.
Dengiz departamentining rejalaridan farqli o'laroq, tashqi ishlar vazirligi
Amerikaga otryadlarni yuborishning siyosiy ta'siridan qo'rqqan. Vitse-kansler, tashqi
ishlar vaziri, knyaz Gorchakov va AQShdagi elchi Baron Stekl, flotning jahon savdo
yo'llariga chiqishi va Amerikada qolishi natijasida erishilgan yorqin ta'sirdan
mamnuniyatlarini faqat ko'z qarashlarida bildirdilar. Londondagi podshoning elchisi,
keksa yoshdagi Baron Brunnov bu qadamdan hatto umidsizlikka tushgan edi.
Chor hukumatining rejalari dastlab janubliklar tomonida edi, ammo Angliya va
Fransiya bilan ziddiyatlar uni Shimol bilan yaqinlashish yo'lidan borishga majbur qildi.
Albatta, Rossiya va AQSh o'rtasidagi rasmiy ittifoq haqidagi mish-mishlar hech qanday
asosga ega emas edi. Ammo davlat portlariga jangovar otryadlarning yuborilishi
muqarrar ravishda amalda ittifoqqa yaqin vaziyatni keltirib chiqardi. Amerikada ruslar
bo'lganlarida, ikki marta hatto janubiy aholining harbiy kemalariga to'g'ridan-to'g'ri
harbiy harakatlar tahdidi bilan bosim o'tkazdilar.
Qo'shma Shtatlardagi fuqarolar urushi paytida Rossiya tomonidan qilingan
xayrixohlik pozitsiyasi umumiy xalqaro vaziyatda muhim rol o'ynadi va AQShga
shubhasiz yordam ko'rsatdi.
Amerika diplomatiyasining tamoyillari.

Ilmiy tarixiy adabiyotlarda Qo'shma Shtatlar diplomatiyasining asosiy
tamoyillarini ikki xil va hatto qarama-qarshi baholash mavjud.
Ba'zi tarixchilar Qo'shma Shtatlarning butun tarixi Yevropa siyosati bilan
chambarchas bog'liq deb hisoblashadi. Boshqalar izolyatsiyonizm siyosati Qo'shma
Shtatlarning asosiy qoidasi bo'lgan deb hisoblashadi. Darhaqiqat, Amerika Qo'shma
Shtatlari tarixi va uning tashqi siyosati Amerika Qo'shma Shtatlari paydo bo'lganidan
beri Yevropa - va haqiqatan ham jahon tarixi bilan chambarchas bog'liq ekanligiga
shubha yo'q.
"Izolyatsiya" konseptsiyasining mazmuni bilan bog'liq ba'zi bir tushunmovchiliklar
mavjud. Izolyatsionizm ba'zan AQShning Yevropadagi urushlarda va Yevropa
davlatlarining siyosiy va harbiy ittifoqlarida qatnashmasligi deb ataladi. Ammo
Yevropadagi faol pozitsiyadan voz kechish umuman AQShning Yevropa va jahon
siyosatidan haqiqiy va to'liq chiqib ketishini anglatmas edi. Qo'shma Shtatlar bunda
doimo qatnashgan, lekin asosan passiv kuch sifatida Yevropadagi voqealar rivojiga
o'zining manyovrlari bilan ta'sir ko'rsatgan. Shunday qilib, yakkalanish Yevropadan
ajralib qolish emas, balki passiv manyovralar orqali Yevropa ishlarida qatnashish edi.
Mustaqillik urushida Angliya mustamlakalaridan tashqari Fransiya, Ispaniya,
Gollandiya ham qatnashdi. Qurolli betaraflikka qo'shilgan kuchlar ham bilvosita u bilan
bog'liq edi. Shunday qilib, bu dunyo tarixidagi ulkan voqea bo'ldi. 1793-yilda
Fransiyadagi inqilob va Angliya bilan kurash paytida AQShning Fransiya bilan
ittifoqdan voz kechishi Yevropa tarixi uchun katta ahamiyatga ega edi. 1803-yilda
Luiziana sotib olinishi, AQShning 1805-yilda Jazoir hukumatiga qarshi O'rta yer
dengizi urushida ishtirok etishi, Florida zabt etilishi, Monro doktrinasi, Meksika bilan
urush, AQShning fuqarolar urushi davrida tutgan o'rni, 40-yillarda AQShning Uzoq
Sharqqa kengayishi bular dunyo tarixida katta rol o'ynagan voqealar edi.

Shimoliy Amerikadagi fuqarolar urushi (1861 - 1865)

Купить