Сояни маккажухори билан қўшиб етиштиришни самарали ташкил этиш - Пищевая технология - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Пищевая технология

Сояни маккажухори билан қўшиб етиштиришни самарали ташкил этиш

Купить

M U N D A R I J A Kirish ………………………………………………………………………………… 1. Adabiyotlardan tuplangan ma’lumotlar…..………………………………………... 2. Fermer xo’jaligi tug’risida umumiy ma’lumotlar, hududning tuproq iqlim sharoitlari ..……………………………………………..………………………………… 2.1. Fermer xo’jaligi tug’risida umumiy ma’lumotlar…..……………………………...….. 2.2. Fermer xo’jaligi joylashgan hududning tuproq sharoiti..……………………………... 2.3. Fermer xo’jaligi joylashgan hududning joylashgan hududning iqlim sharoiti…...…… 3. Tajribaning maqsadi, vazifalari va uslubiyoti………………………………...…… 3.1. Tajribaning maqsadi vazifalari………………………………………………………... 3.2. Tajribada qo’llanilgan agrotehnik tadbirlar…………………………………………… 4. Tajrida natijalari……………………………………………………………………… 4.1. Aralash qilinganda soya va makkajo’horining rivojlanishi……………………………. 4.2. Soya va m

Kirish Jahon dehqonchiligidagi ekin ekiladigan maydonlardan ayniqsa, sug’oriladigan yerlarda samaralli foydalanish uchun bir yilda bir yerdan 2-3 marta hosil olishga katta etibor berib kelinadi. Mamlakatimiz mustaqillikka erishganidan keyin qishloq ho’jalik ekinlarini etishtirishga bo’lgan qarash tubdan o’zgardi. G’o’za yakka hokimligiga barham berib, donli, moyli, sabzavot, poliz va boshqa ekinlar ekish ko’paytirildi. Ayniqsa, fermer ho’jaliklarini tashkil etilishi sug’orilgan erlardan samarali foydalanish uchun katta imkoniyatlar ochib berdi. O’zbekiston Respulikasi Prezidenti Islom Karimov ta’kidlaganidek “… qishloq xo’jaligi sohasida birinchi navbatda tuproq unumdorligini oshirish choralarini ko’rish, barcha agrotexnik tadbirlarni o’z vaqtida bajarilishi, zamonaviy agrotexnikalarni jor

muhimdir. Ushbu qoidalarga ko’ra bir oziq birligi tarkibida 110-115 gramm protayin bo’lishi kerak. Ammo bu ko’rsatgich em-hashaklarda ko’pincha 80-85 grammni tashkil etmoqda. Bu esa o’z yavbatida ko’plab ortiqcha em-hashakni sarf bo’linishiga, chorva mollaridan olinayotgan mahsulotlar miqdorining 30-35 foizgacha kamayib ketishiga maxsulot tannarxini 1,5 barobargacha qimmatlashib ketishiga olib kelmoqda. Yuqorida aytib o’tilgan muommoni hal qilishda tarkibida oqsil ko’p bo’lgan dukkakli don ekinlarini, jumladan oqsilga va aminakeslatalarga juda boy bo’lgan soya o’simligini koplab ekishga katta etibor berilmoqda. Bu o’simlikning donida 48 % gacha oqsil mavjud bo’lib, uning tarkibida inson hayoti uchun zarur bo’lgan hamma amina kislatalar bor. Soyaning 100 gramm oqsilida D, E vitaminlar va Yo

ko’k massa uchun etishtirilganda uni makkajo’xori bilan aralashtirib ekish istiqboli va iqtisodiy samarali ekanligini ko’rsatadi. Rossiya (avvalgi butinittifoq) makkajo’xorichilik ilmiy tekshirish institutining malumotiga ko’ra soya makkajo’xori bilan qo’shib ekilganda bir gektardan olinaadigan protein miqdori o’rtacha 25-32 % ga oshadi. Bu ikkala o’simlikni ekish muddati, tuproq va iqlim sharoitiga bo’lagn talabi, unib chiqishi, o’suv davrining dastlabki paytlarida sust va keyingi davrida esa jadal rivojlanish mineral va oranik moddalarga bo’lgan talablarining bir-biriga yaqin bo’lib, soya ham makkajo’xorei kabi qisqa kun o’simligidir. Soya o’simlikning har tomonlama qimmatligini hamda bu o’simlikni makkajo’xoribilan aralashtirib ekishning iqtisodiy samaradorligi va ekalogik jixatdan maqb

1. Adabiyotlardan to’plangan ma’lumotlar Soya jo’da qadimdan ekib kelinadigan o’simlikdir. Uning oqsilga boyligi va qishloq xo’jaligi hayvonlari uchun eng to’yimli ozuqa bo’lganligi sababli bu o’simlik etishtiriladigan maydonlar asrimizning ayniqsa, ikkinchi yarmida kengaydi. Masalan, AQSh da 1909 yilda soya o’simligi 660 gektarga ekilgan bo’lsa, 1983 yilga kelib uning maydoni 32 million gektarni tashkil etadi. Xozirgi kunda bu o’simlik dunyo bo’yicha jami bo’lib 93 million gektar yerga ekilmoqda (Xushvaqtova, 2011 yil). D.Yo.Yormatova (1989) yozishicha Ukraina, Moldaviya, Shimoliy Kavkaz, Ko’ban, Uzoq Sharqda hamda O’rta Osiyo 1929-1931 yilda soya maydoni ekin sifatida ekiladi. Ammo bu o’simlikni O’zbekiston sharoitida etishtirilishining agrotexnikasini ishlab chiqish hamda biologik-morfo

G. T. Lovreninkoning (1979) yozishicha silosbobmakkajo’xori vasoya ko’k massasida eng maqbo’l nisbati 3:1 bo’lib, bunday massadan tayyorlangan silosning 1 st da 20 ozuqa birligi va 22 kg hazm bo’luvchi protein mavjud bo’ladi. Makkajo’xori soya aralashmasidan tayyorlangan silos bilan oziqlantirilganda sigirlardan olingan sut miqdori ular sof holda makkajo’xori silosi bilan boqilgandagiga qaraganda kuniga 1- 2 kg ga oshadi, hamda sutning tarkibiga moy miqdori 0,15-0,20 % ga, oqsil esa 0,4- 0,5 % ga oshadi. A. Babich (1978) va D. Yo. Yormatovalarning (1989) qayd qilishlariga ko’ra soyani makkajo’xori bilan qo’shib ekilganda yer makkajo’xorini ekishga qanday tayyorlansa, xuddi shunday tayyorlanadi. Ikkala o’simlik aralash ekilganda yerlarni ishlash usuli dalaning tabiiy sharoitiga va uni qaysi

maydonlarning yeri zichlashib qolgan bo’lsa, bunday yerlarni baxorgi chizil yordamida yumshatiladi va barona qilinib mola bosiladi. Yo. G. Koryagin (1978) ning fikricha soya o’simligi makkajo’xori bilan qo’shib ekilganda beriladigan azot miqdari sof holda 60 kg dan oshmasligi kerak. Agar azot miqdori 90-120 kg ga etsa olinadigan protein miqdori kamayib ketaqdi. A. A. Babich (1978) ning takidlashicha soya makkajo’xori bilan qo’shib ekilganda dalaga dastlabgi azotli o’g’itlar solish meyori juda yuqori bolmasligi lozim, chunki azotli ug’tlar makkajo’xorining o’sishini tezlashtiradi va u tez o’sib ketadi. Natejada juda yaxshi rivojlangan makkajo’xori o’simliklari soyani zarur bo’lgan yorug’likdan foydalanishiga to’sqinlik qiladi. Bu esa soyani rivojlanishi va o’sishini sustlashtiriladi hamda u

olib ketadi. 1 st bug’doy donini olish uchun soya doni olishga qaratilgan azot 2,6 marta, fosfor va kaliy 2,8 marta kam sarflanadi. E. P. Gorelov (1978), D. Yo. Yormatova (1983,1989), A. Panjiev (1982) larning ma’lumotlariga ko’ra respublikamizning barcha maydonlarida tuproqda urug’ tushadigan qatlamdagi xarorat +10-12 0 C darajaga etgandamakkajo’xori va soyani ekishga kirishish kerak. V. B. Enkin (1959) ning tekshirishlari shuni ko’rsatadiki, soya o’simligi urug’ini unib chiqishi uchun eng maqbul havo xarorati +20-22 0 C bo’lishi kerak. Turli iqlim sharoitlarida o’tkazilgan tajribalar soyani ko’k massasi uchun etishtirishda uni keng qatorlab (qator oralig’i 70 sm) ekish kerakligini ko’rsatmoqda (Musaev 1975: Voloshux, 1976: Panjiev, 1982: D. Yo. Yormatova va boshqalr, 2004: panjiev va bos

A. A. Babich (1978) ning fikricha soya va makkajo’xori aralash ekilganda ularning silos uchun yig’ishtirib olishni o’z vaqtida o’tkazish eng muhimdir. Uning takidlashicha silos uchun makkajo’hori doning sut-mum pishish vaqtigacha o’rib olish kerak. Agar erta o’rilsa, ko’k massaning hosildorligi kamayib ketadi. Agar hosil kech yig’ishtirib olinsa, hosildorlik keskin kamayib ketadi va shu bilan birga uning sifati ancha past bo’ladi. Soya makkajo’xoridan tashqari chorva mollari uchun to’yimli em-xashak beruvchi sudano’ti, jo’xori, suli, lovlagi kabi o’simliklar bilan qo’shib ekiladi. Shimoliy Kavkaz sharoitida o’tkazilgan tajribalar soyaning qandli jo’xori bilan qo’shib ekish yaxshi samara berishini ko’rsatdi. Qandli jo’xori o’zi sof holda ekilganda gekaridan 554 st ko’k massa yoki 1052 kg pr

Toshkent viloyatida olib borilgan tajribalarshuni ko’rsatadiki, soyani makkajo’xori bilan qo’shib ekilishi nafaqat hosildorlikka,balki hosilning tarkibidagi oziq birligiga ham ijobiy ta’sir etishini ko’rsatadi Soya makkajo’xori, so’dan o’ti bilan aralash holda ko’k massasi uchun o’stirilganda uning baland bo’yli xashki “ Краснадар -10”, “ Краснадар -33”, “ факи ”, “Do’stlik”, “ юлдуз ”, “ Камсамолька ”, “ Высокорослая ” kabi navlaridan foydalanish kerak. Shunday qilib turli iqlim va tuproq sharoitlarida keng miqiyosida olib borilgan tajribalar soya o’simligini makkajo’xori, qandli jo’xori, so’dan o’ti bilan qo’shib etishtirilganda qo’shimca harajatlar qilmasdan turib yuqori hosil hamda tarkibi oqsilga almashtirib bo’lmaydigan aminakislatalar, mineral moddalar va vetaminlarga boq bo’lgan ko

2. Fermer xo’jaligi tug’risida umumiy ma’lumotlar, hududning tuproq va iqlim sharoitlari 2.1 Fermer xo’jaligi tug’risida umumiy ma’lumotlar “Zarbdor” Fermer xo’jaligi Nishon tumani hokimligining 2002 yil 12-maydagi 44/33-sonli qaroriga muvofiq tashkil etilgan bo’lib, umumiy yer maydoni 105 gektarni tashkil etadi. Shu maydonning 65 gektari sog’oriladigan yerlardan, 34,1 gektar esa yaylovlardan, 0,4 gektari suv osti, 0,5 gektari yo’llar bilan band yerlardan iborat bo’lagan. 2010 yil mart oyida fermer xo’jaligi yiriklashtirilib, uning maydoni 195 gektarga etkazilgan. Hozirgi kunda bu maydonlarning 35 gektariga g’o’za, 70 gektariga boshoqli don ekinlari (asosan bug’doy) ekib, o’stiriladi. 3 gektar yerga bog’ barpo etilgan. Fermer xo’jaligi shimoliy tomondan “Qobil bobo” fermer xo’jaligi, sharq

Umumiy azot -0,01-0,02, fosfor 0,9 va kaliy miqdori 0,4 % atrofida. Bu tuproqlarning gumusi tarkibida fulvo kislata ko’proq, gumin kislata niabatan oddiy formadan iborat. 1-jadval Och tusli bo’z tuproqlarning fizikaviy xossalari. Tuproq gorizanti Tuproq chuqurligi Qattiq fazasi zichligi g/sm 3 Zichligi, g/ sm 3 Umumiy g’ovakligi, % A 1 A 2 B 1 B 2 0-5 5-10 10-20 35-40 2,75 2,75 2,73 2,21 1,35 1,45 1,39 1,22 51 47 49 55 1-jadvaldagi ma’lumotlarga ko’ra bu tuproqlarni zichligi yuza qatlamda yuqori (1,35-1,45 g/sm 3 ), pastgi qatlamlarda esa kamayadi (1,22 g/sm 3 ). Och tusli bo’z tuproqlarning g’ovakligi yuza (10-20 sm) qatlamda 47-51 % bo’lsa, 35-40 sm chuqurlikda 55 % ni tashkil etadi. Bu tuproqlardan yuqori hosil olish uchun uni chirindiga boyitish, unimdorligini oshirish hamda fizikafiy

Vegetatsya davridagi o’rtacha nisbiy namlik 38-51 % Aprel-oktabr oylarida havoning nisbiy namligi 48 %, yog’inganchilik 70 mm, bo’glanish 1500 mm, namlik yetishmasligi1500 mm ni tashkil etadi. Oktabr-mart oylaridagi yog’ingarchilik 237 mm, bo’g’lanish 308 mm gat eng. Iyul-avgust oylaridagi havoning nisbiy namligi 22 %, kunduz kunlari 15 % gacha kamayadi. Havoning nisbiy namligi “garmsil” shamillari esadi. Shamolning o’rtacha tzligi 2-4 m/sek bo’lib, iyul oyining oxirgi avgust oyining boshlarida 6-7 kun moboynidaissiq shamol tezligi 15 m/sek ni tashkil etadi. Tuproqda namning kamligi, havo nisbiy namligining pastligini atmosfera yog’ingarchiliklarning notekis taqsimlanishi, yozgi haroratning keskin ko’tarilib ketishi bilan izohlanadi. Shuning uchun bunday sharoitda qishloq xo’jaliklarini o’

3. Tajribaning maqsadi, vazifalari va uslubiyoti Dala tajribalari “Nishon” tumanidagi “Zarbdor” fermer xo’jaligining och tusli bo’z tuproqlar sharoitida o’tkaziladi. 3.1. Tajribaning maqsadi va vazifalari Izlanishlarimizning asosiy maqsadi “Zarbdor” fermer xo’jaligi joylashgan xududning och tusli bo’z tuproqlarda soya bilan makkajo’xorini ko’k massa uchun aralash yetishtirish texnaligiyasini o’rganish va samaradorligini aniqlashdan iborat. Ushbu maqsadning amalgam oshirish uchun quyidagi vazifalar bajariladi. - aralash ekilganda soya bilan makkajo’xori o’simliklarinig rivojlanish va o’sish o’rganiladi; - har xil variant (usul) da aralash ekilganda soya va makkajo’xori o’simliklari ko’k massasi hosildorligi, sifatida hamda oziqavey qiymatini aniqlandi. - Sug’oriladigan och tusli bo’z tuproq

Soya o’simligi sof holda ekilganda uning ekish me’yori gektariga 450 ming to’pni soya bilan makkajo’xori aralash ekilganda esa soya 200 ming to’pni, makkajo’xori esa 55 ming to’pni tashkil etdi. O’simliklarni rivojlanishining quydagi fazalari qayd etildi: - soya o’simligi uchun maysalarning unib chiqishi: - dastlabgi uchtalik barg hosil qilishi, gullash va dukkaklarda don hosil qilishi fazalari: - makkajo’hori o’simligi uchun unib chiqish, 3-4 ta barg hosil qilish, ro’vak chiqarish, gullash va sut pishish fazalari. Keyingi fazalarni soya ham makkajo’xori ham o’tmadi. Chunki soya o’simligi dukkak hosil qilish fazasid, makkajo’xorining sut pishish fazasida o’rib olinadi. Soya va makkajo’xori o’simliklarning o’sish va rivojlanishi har bir qaytariqlarda ajratilgan 25 ta o’simlikda olib borildi

4. Tajrida natijalari 4.1. Aralash qilinganda soya va makkajo’horining rivojlanishi. 2-jadvalda soya va makkajo’xori o’simliklari aralash xolda ekilganda rivojlanishi to’g’risidagi ma’lumotlar berilgan. Ma’lumotlardan ko’rinib turibdikio’simliklar may oyining 24 kunida to’liq unib chiqadi. Soya o’simligi sof xolda hamda makkajo’xori bilan aralash ekilganda ham ekish to unib chiqgunigacha o’tgan muddat bir xil bo’lib 8 kunni tashkil etadi. Soya o’simligi rivojlanishiidagi variantlar bo’yicha farq keyingi fazalarda, yani dastlabki uchtalik barg hosil qilish davridan boshlabadi. Agar soya o’simligi sof holda ekilganda o’simliklarning bu fazaga to’liq o’tishi 4-iyunda kuzatilgan bo’lsa, makkajo’xori bilan aralash holda2va 4 qatorlab alohida-alohida ekilganda esa farq 1 kunni tashkil qiladi. Ke

2-jadval Aralash ekilganda soya va makkajo’xorining rivojlanishi Ekish variantlari Soya (O’zbekiston-2) Makkajo’xori (O’zbekiston-306 AMB)unib chiiqishi D astlabki uchtalik barg hosil bo’lishi gullash D ukkakdan don hosil bo’lishi U nib chiqishi 3-4 barg hosil bo’lishi Ro’vak chiqishi Gullash Sut pishish Ro’vak So’ta Soya sof holda Soya va makkajo’xorini aralashtirib: 2 qatorlab 4 qatorlab 8 qatorlab 24. V 24. V 24. V 24. V 4.VI 6.VI 6.VI 5.VI 15.VII 18.VII 18.VII 17.VII 22.VIII 19.VIII 19.VIII 18.VIII 24.V 24.V 24.V 12.VI 13.VI 13.VI 26.VII 26.VII 25.VII 1.VIII 1.VIII 30.VII 3.VIII 4.VIII 2.VIII 21.VIII 21.VIII 20.VIII

Shuning uchun aralash ekilaganda tanlab olinadigan soya navining dukkakguga don don hosil bo’lish fazasi makkajo’xorining sut pishish fazasiga to’g’ri kelishi kerak. Jadvaldagi ma’lumotlardan ko’rinib turibdiki, tajreba o’tkazolgan maydonlardan soyaning O’zbekiston-2 navining dukkagida don hosil bo;lishi davri makkajo’horining “O’zbekiston 306 AMB” navining sut pishish fazasiga yaqin boldi va bu davr 19-21 avgust kunlariga to’g’ri keldi. Soya o’simligi sof holda ekilganda unib chiqqandan to dukkaklariga don hosil bo’lgungacha 91 kun o’tdi. Aralash ekilganda esa bu davr 87-88 kunni tashkil qildi. Shunday qilib, soya makkajo’xori bilan aralash ekilganda 3-4 kun oldin ko’k massa ushun o’rib olishga tayyor bo’ladi (3-jadval). Jadvaldagi ma’lumotlardan ko’rinib turibdiki,soyaning rivojlanish fa

4.2. Soya va makkjo’xori aralash ekilganda o’simliklarning o’sishi. O’simliklar bo’yining balandligi va har bir tup o’simlikdagi barglar soni hosildorlikni belgilovchi omillardan bo’lib hisoblanadi. Shuning uchun ham soya va makkajo’xori aralash ekilganda ular bo’yining balandligi va har o’simlikdagi barglar soni o’rganildi. Vegetatsiya davrida bu ko’rsatgichlar uch marta hisoblandi. 4-jadvaldagi ma’lumotlardan ko’rinib to’ribdiki soya o’simligining o’sishi, har bir tupdagi barglar soni ekish o’sillariga qarab farq qiladi. Ma’lumki bu o’simliklar rivojlanishi dastlabki davrlarda sekin kechadi. 21 iyunga kelib tajreba maydonlarida sof holda ekilgan soya bo’yining balandligi 17,4 sm ga, makkjo’xori bilan qo’shib 2 qatorlab ekilganda 17,8 sm ga, 4 qatorlab aralash ekilganda 19,2 sm ga, 8 qato

4.3. aralash ekilganda soya va makkajo’xorining ko’k massa xosildorligi Soya o’simligini sof holda hamda makkajo’xori o’simligi bilan aralash xolda etishtirilganda har gektardagi ko’k massa hosildorligi to’g’risidagi ma’lumotlar 5- jadvalda berilgan. Tajreba o’tkazilgan sharoitda har gektar yerdan soya sof holda ekilganda 224,5 sm ko’k massa olidi. Har gektar yer hisobiga yetishtirilgan oziq biligi esa 47,15 st ni tashkil etib, uning tarkibidagi hazmm bo;luvchi protein miqdori 1010,2 kg gat eng bo’ldi. Soya makkajo’xori bilan aralash ekilganda har gektar yerdan olingan ko’k massa miqdori soya sof holda ekilgandagiga qaraganda barcha vareantlarda ko’p bolib gektariga 328,5-367,0 st ni tashkil etdi. 5-jadval Aralash ekilganda soya va makkajo’xori ko’k massaning hosildorligi va oziqaviyligi.

ham kamayadi. Bu vareantda 1 gektar erdan yeg’ib olingan ko’k massa tarkibida 65,94 oziq birligi va 923,4 kg hazm bo’ladigan protaein mavjudligi aniqlandi. Ekish vareantlari bo’yicha olingan ma’lumotlarni qiyosiy tahliley soya va makkajo’horini 4-qatorlab aralash holda ekish maqsadga muvofiqligini ko’rsatdi. Chunki ko’k massa uchun soya va makkajo’horini bunday usulda ekish makkajo’hori sof holda ekilgandagiga (ho’jalik malumotlari ) nisbatan gektaridan 9 st ko’p ko’k massa hosili yig’ib olishni taminlaydi. Shu bilan bir soya va makkajo’hori aralash ekilganda olingan ko’k massaning oziqaveylik ko’rsatgichlari ham yuqori bo’ladi. Bunda oziq birligi 5,28 ga ortadi, ko’k massa tarkibidagi hazm bo’luvchi protein miqdori esa 1,5 barobariga ko’payadi. Soya sof holda ekilganda olingan ko’k massa

5. Makkajo’horini soya bilan ko’k massa uchun aralash etishtirishning iqtisodiy samaradorligi Ekinlarni yetishtirishni texnalogiyasini takomillashtirish yoki ayrim bir tuproq sharoitidan kelib chiqib, ularni amaliyotga tavsiya etish uchun bu tadbirlarning iqtisodiy samaradorligini yuqori bo’lishi, maxsulot tannarxi esa, uz navbatida nisbatan arzon bo’lishi lozim. Bir xil iqlim tuproq sharoitida bu kursatgichga ekinning yetishtiriash texnalgiyasi, hosildorligi, tabey ko’rsatgichlar va ishlab chiqarish vareantlaridan oqilona foydalanishlar o’z ta’sirini ko’rsatadi. Makkajo’xori soya bilan ko’k massa yetishtirishning iqtisodiy samaradorligini o’rganinsh maqsadidatexnalogik jarayonda sarf etiladigan xarajatlar anilandi. 6-jadval Makkajo’xori soya bilan aralash xolda ko’k massa uchun yetishtiri

Shunday qilib olingan ma’lumotlar makkajo’xorini soya bilan ko’k massa uchun 4 qatorlab ekish iqtisodiy jihatdan samarali ekanligini ko’rsatdi. Bu usulda makkajo’xori va soyadagi eng yuqori ko’k massa hosili olish hisobiga 1 gektardan olingan sof foyda (2037520,0 sum) eng ko’p bo’ladi. Natejada rentabellik darajasi 120,2 % ga etadi. Nu usulda yeteshtirilgan ko’k massa bir st tannarxi boshqa sinab ko’rigan vareantlarga nisbatan eng kam darajada (4681,5 sum) bo’ladi. 23

6. Nishon tumanidagi “Zarbdor” fermer xo’jaligida soyani makkajo’xori bilan qo’shib yetishtirishni samarali tashkil etish. Qishloq xo’jaligining muhim tarmog’i bo’lgan chorvachilikni rivojlantirish uchun uning ozuqa bazasini mustaxkamlash va sifatli em-xashak yetishtirishni yo’lga qo’yishni taqazo etadi. Shu bilan bir asosiy ekinlar g’o’za va boshoqli donga reja asosida ajratilgan yerlar maydonini kamaytirmasdan hamda bu yerlar tuprog’i unimdorligini muttasil oshirishni nazarda tutgan holda em-xashak ekinlarini yetishtirib, yuqori va sifatli hosil olish choralari ko’rish lozim bo’ladi. Yuqoridagilardan kelib chiqib, Nishon tumanidagi “Zarbdor” fermer xo’jaligi faoliyatini tashkil etishda quyedagilarda etiborni qaratish maqsadga muvofiq: 1. Fermer xo’jaligiga ijaraga berilagan sug’oriladiga

so’g’oriladigan yerlardan foydalanish samaradorligi oshadi, qo’shimcha ko’k massa yetishtirilib, chorvachilikning oziqa bazasi mustaxkamlamnaladi. 5. qishloq xo’jalik ekinlaridan yuqori va sifatli hosil olish uchun ularni etishtirish agrotexnikasiga qatiy amal qilish lozim. Shuning uchun ham soya vca makkajo’xoridan sifatli va yuqori ko’kmassa yetishtirishda ularni o’stirishning agrotexnik tadbirlarini o’z vaqtida o’tkazish jo’da muxim xisoblanadi. Yuqoridagilarni inobatga olgan holda fermer xo’jaligi faoliyatini tashkil qilish, uni iqtisodiy njihatdan rivojlanib borishini taminlaydi. 25

7. Mehnatni muhofaza qilish. Qishloq xo’jalik ishlab chiqarishni samarali tashlik etishda mehnat muhofazasi ham muhim o’rin tutadi. Chunki qishloq xo’jaligida band bo’lgan insonlar sog’ligini saqlash va xavsiz mehnat sharoitini yaratish ishlab chiqarishni asosiy masalasi bolib hisoblanadi. Dala tajrebalari olbborilayotgan fermar xo’jaligida mehnatni muhofazasini tashkil etish va nazoratini olbborish fermar xo’jaligi raisi zimmasiga yuklatilgan. U fermar xo’jaligida tashkil etilagan 3 kishidan iborat komissiyga raxbarlik qiladi. Komissya azolari reja asosida muntazam ravishda tekshirish va nazoratlar o’tkazib, uning natejalarini fermer xo’jaligi a’zolari o’rtasida muhokama qilib boradilar. Fermer xo’jaligida kamchiliklarni bartarf etishga qaratilagn choralar amalga oshirib kelinmoqda. Bu fe

qatiy nazoratga olingan hamda bu ishga band bo’lgan xodimlarga sut va sut maxsulotlari berib borilishi tashkil etilgan. Fermer xo’jaligida qishloq xo’jaligi mashenalari va traktorlarni boshqaruvchilar muntazam nazorat qilib boriladi, ularni mast holda texnikalarni boshqarishiga yo’l qo’yilmaydi. Shuning uchun texnikalarni boshqarish huquqini beruvchi guvohnomalari bo’lmaganlarni traktor va qishloq xo’jaligi mashenalarini boshqarishga qatiy yo’l qo’yilmaydi. Maehnatni muxofaza qilish bo’yicha xo’jalikda olib borilgan ishlar ijobiy natejalar bermoqda. Keyingi 3 yilda ko’gilsiz voqialar, tan jaroxatlari, kasb kasalliklari uchramagan. Mehnat unimdorligini oshirish, ishlab chiqarishda band aholini sog’ligini saqlash, umuman mehnat muhofazasini yanada samarali tashkil etish uchun mavjud kam chil

8. Tabiatni muhofaza qilish Qishloq xo’jaligi ekinlarini etishtirish jarayonida tabiatga turli tasir ko’rsataladi. Bu yerga ishlov berish, ekinlarni ekish, parvarishlash, oziqlantirish, sug’orish, hosilni yeg’ishtirib olish va boshqa jarayonlarda namoyon bo’ladi. Qishloq xo’jaligi hodimlarining asosiy vazifalaridan biri anashu jarayonlarni amalgam oshirishda tabiatga,tabiiy resurslarga korsatilaotgan salbiy tasirlarni keskin kamaytirishdan iborat bo’lmog’I lozim. Qishloq xo’jaligida mineral o’g’tlar gerbetsidlar, pestistitlar va boshqa kimyuviy moddalardan foydalanish jarayonida havo, tuproq, yer osti va yer usti suvlarinig ifloslanishi kuzatishlarri. Ifloslanishning me’yoridan ortiq bo’lmasligi uchun bu moddalardan to’ri, maqsadli foydalanishni yo’lga qo’yish, ularni ishlatishni qatiy naz

Xulosa 1. Chorva mollarini tuyimli va oqsilga boy em-xashak bilan ta’minlashda dukkakli don ekinlarining ahamiyati katta bo’lib, ularni boshqa ekinlarbilan aralash holda etishtirish, ayniqsa, maqsadga muvofiqdir. Soya va makkajo’xori o’simliklari qisqa kun o’simliklari bo’lib, ularni ekish muddati, tuproq va havo xaroratiga bo’lgan talabi, unib chiqishi, o’suv davrining dastlabgi paytlarda so’st va ketingi fazilatlar jadal rivojlanishi mineral va organic moddalarga bo’lgan talabchanligi kabi xususiyatlarga ko’ra bir biridan deyarli farq qilmaydi. Shuning uchun ham soya va makkajo’xorini ko’k massa uchun aralash etishtirish bo’yicha tajrebalar olib borildi. Buning uchun soyani O’zbekiston-2 o’rta pishar navi va makkajo’xorining takroriy ekin sifatida don va silos uchun davlat resurslariga k

Ishlab chiqarishga tavsiyalar 1. Chorva mollarini oqsilga boy to;yimli va sifatli ko’k massa bilan taminlash uchun soya va makkajo’xorini aralash holda yetishtirish lozim. 2. Soya va makkajo’xorini aralash holda yetishtirish uchun bu ekinlarni 4 qatorlab navbat bilan alohida-alohida ekib o’stirish maqsadga muvofiqdir. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yhati. 1. Karimov I 2012 yil vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko’taradigan yil boladi (O’zbekiston Respublikasi prezidenti Islom Karimovning 2011 yilning asosiy ekinlari va 2012 yilda O’zbekistoni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning ustivor yo’nalishlariga bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi).- O’zbekiston ovozi, 2012 yil. 21 yanvar -1-4 betlar. 2. Anorboyev I, Sattorov M, soya serdaromad ekin- O’zbekiston Qishloq x

13. Yormatova D. Soya – Toshkent, Mehnat, 1989. 14. Yormatova D., Ubaydullayev Sh. Donli ekinlar -Toshkent, Mehnat, 2002. 15. Yormatova D., Ubaydullayev Sh., Xalilov I. ,To’xtashev . ,Xushvaqtova H. , Dala ekinlarini yetishtish- Toshkent: Fan, 2004. 16. Корегин Ю. Т . Сое – Аша – ата: Кайпар 1978. 17. Кухаряик П. Я, Тоиашевское Е. Г, Луговская Е. Я. Отзывчивость Кукурузы и сои на условие питание в сиетаннои посеве Агрохимие-1973- №3 18. Лещенко А.К. Культура сои киев: Новиково дилка, 1978. 19. Ловренинко Г. Т. Народнохозейственное значение сои.-В кн: Сое- М.: Госсельхозиздат, 1978. 20. Otaboyeva X. N, Umarov Z. U. Botirov X. Ch, Goziqov A, Xudoynazarova G.X Em-hashak yetishtirish. Toshkent: Mehnat, 1997. 21. Panjiev A. P. Soya to’yimli oziqa. Samarqand 1982. 22. Panjiev A. P. Ubaydullayev

Купить