Sport faoliyatida organizmda yuzaga keladigan holatlarning fiziologik xususiyatlari - Физическая культура - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	191.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физическая культура

Sport faoliyatida organizmda yuzaga keladigan holatlarning fiziologik xususiyatlari

Купить

MAVZU: Sport faoliyatida organizmda yuzaga keladigan holatlarning fiziologik xususiyatlari Reja: 1. Sport faoliyatida organizmda yuzaga keladigan holatlar. 2. Start oldi holati 3. Razminka (chigil yozish) 4. Ishga kirishish 5. «O‘lik nuqta» va «ikkinchi nafas» 6. Turg‘un holat 7. Charchash 8. Funksiyalarning tiklanish xususiyatlari www.arxiv.uz

Sportning har xil turlari bilan shug‘ullanishda sportchi organizmida qator holatlar kuzatiladi. Ularni start oldi holati, razminka mashqlari ta’sirida yuzaga keladigan holat, ishga kirishish holati, turg‘un holat, charchash holati va nihoyat, sportchining dam olish davrida kechadigan tiklanish holatiga ajratiladi. Bu holatlarda organizmda yuzaga keladigan fiziologik reaksiyalar o‘ziga xosligi bilan farqlanadi, chunki har bir holatda sodir bo‘ladigan fiziologik jarayonlar organizmga ta’sir ko‘rsatadigan ma’lum omilarga bog‘liq. www.arxiv.uz

Start oldi holati 1. Sport fiziologiyasida mashq, ayniqsa,sport musobaqalari oldidan yuzaga keladigan ikki holat (start oldi va start holatlari) ko‘zga tashlanadi. 2. Sportchida musobaqa boshlanguncha yuzaga keladigan fiziologik va psixologik funksiyalarning o‘zgarishi start oldi holati deb yuritiladi. 3. Start oldi holati faoliyat boshlanmasdan yuzaga kelib organizmni bo‘ladigan ishga tayyorlaydi. 4. Start holati- sportchi ish bajariladigan joyda, masalan, suv havzasining kursisida yoki yugurish yo‘lida turganda, yuzaga keladigan somatik va vegetativ reaksiyalar darajasini o‘zgartirishidir. Start oldi holati, organizm ishga kirishmasidan bir necha daqiqa, soat hatto bir necha kun ilgari kuzatilishi mumkin. Masalan, sportchiga bir necha kun oldin uning musobaqada ishtirok etishi haqida ayt

Musobaqa boshlanish oldidan sportchilarning tinch holatidagi yurak urish tezlashadi, bir daqiqalik hajmi 15-20 l.ga, kislorod o‘zlashtirish 400-600 ml. ga yetadi, ya’ni asosiy almashinuv darajasiga nisbatan 2-2,5 marta ortadi. Start holati fiziologik nuqtai nazaridan shartli refleksdan iborat. Muskul ishi shartsiz ta’sirlovchi bo‘lib, uni bajarilishidagi hamma sharoitlar, faktorlar shartli ta’sirlovchi bo‘ladi. Sportchilarda start oldi holatining uch xil shaklida ko‘rinishi aniqlangan: bular jangovar tayyorlik, start oldi holatini (titrog‘i) va start oldi apatiyasi (loqaydlik)dir. Jangavor tayyorgarlik holati- bu holatdagi sportchi bo‘lajak ishni optimal holatda kutib oladi., ya’ni bunday holatga ega bo‘lgan sportchining markaziy asab sistemasida asab jarayonlari (qo‘zg‘alishva tormozlanis

Razminka Razminka maxsus tanlangan jismoniy mashqlar kompleksi bo‘lib, u har qanday sport mashqi va sport musobaqasi oldidan o‘tkaziladi. Razminka mashqlari sportchi organizmining funksional imqoniyatlarini oshiradi, uni bo‘ladigan ishga tayyorlaydi, maksimal ish qobiliyatining yuzaga kelishi uchun shart-sharoit yaratadi. Organlar ishi maksimal darajaga ko‘tarilish uchun ma’lum vaqt (3-4 daqiqagacha) talab qilinadi, shundan keyingi ishga to‘liq kirishib ketiladi. Razminka mashqlari organizmning sistemalari ishini kuchaytirish, rivojlantirish bilan birga uning ishga kirishib ketish vaqtini qisqartiradi, ya’ni organizm ishga tezroq kirishib ketadi. Razminka ikkita turga ajratiladi: umumiy razminka va maxsus razminka. Umumiy razminka ish qobiliyatini oshirishga qaratilgan bo‘lib, asosan veget

Ishga kirishish Razminka mashqlar ta’sirida fiziologik funksiyalarning rivojlanishi organizmning ish qobiliyatini eng yuqori darajaga ko‘tarilishi uchun yetarli bo‘lmaydi. Aytmoqchimizki, razminka fiziologik sistemalarning safarbar etilishi to‘la ta’minlay olmaydi. Shuning uchun ham organizm asosiy ishni bajara boshlagandan keyin ma’lum vaqtgacha fiziologik funksiyalarning rivojlanishi yuz beradi. Ular bir tekisda davom etib, turg‘un holatga o‘tadi. Ishga kirishib olish muskul ishining boshlanish davrida fiziologik funksiyalarning berilgan ishni muvaffaqiyatli bajarish uchun zarur bo‘lgan yangi funksional darajaga asta-sekin o‘tishdir. Ishga kirishib olish davrida sportchining harakat faoliyati kuchlanish bilan bajariladigan ishga hamon moslashadi, moddalar almashinuvi ortadi, organizmning

«O‘lik nuqta » va «ikkinchi nafas» Katta tezlik bilan va uzoq muddatda bajariladigan (uch daqiqadan ortiq) muskul ishlarida bir oz vaqt o‘tishi bilan ba’zi sportchilarda ishga layoqatliligining vaqtincha keskin kamayishini kuzatish mumkin. Bu hol «o‘lik nuqta» nomi bilan atalib ko‘pincha tajribasiz past malakali sportchilarda yuzaga keladi. «O‘lik nuqta» birinchi marta qayiqchilarda, keyin o‘rta va uzoq masofaga yugurishda, suzishda, eshkak eshish, velosiped poygasi, kurash va boshqa sport turlarida aniqlangan. «O‘lik nuqta» holatida sportchining ish qobiliyati pasayadi vaqt birligida energiya sarfi ortadi, havo yetishmasligi, nafasni yuzaki tez-tez olinishi, tomirir daqiqada 180-200 gacha uradi, arteriya qon bosimi 200 mm, s. u.gacha ko‘tarilishi, qonning aktiv reaksiyasi kislotali tomong

«Ikkinchi nafas» muskul ishi bilan vegetativ organlar funksiyasi o‘rtasida uyg‘unlikning tiklanishi deb qaraladi, harakat markazlarida yuzaga kelgan himoya tormozlanishidan keyin induksion qo‘zg‘alish sodir bo‘ladi va harakat aktivligi kuchayadi. «O‘lik nuqta»ning yuzaga kelishiga sabab –yuqori nafas yo‘llarining kuchli havo oqishidan ta’sirlanishidir deb keyingi adabiyotlarda ko‘rsatilmoqda. Yuqorida keltirilgan dalillardan ma’lumki, sportchi uzoq muddat davom etadigan shiddatli muskul ishlarini to‘satdan yuqori tezlik bilan boshlamay, harakat tezligini 2-3 daqiqa davomida maksimal darajaga olib chiqmog‘i kerak. Bunday ish rejimi sportchida «O‘lik nuqta»ning yuzaga kelmasligini va ish qobiliyatining yuqori darajada saqlanishini ta’minlaydi. www.arxiv.uz

Charchash Har qanday mehnat faoliyati, u jismoniy mehnatmi,yoki aqliy mehnatmi, ma’lum vaqt o‘tishi bilan charchashni yuzaga keltiradi. Charchash -inson funksional holatining alohida turi bo‘lib, uzoq muddatli, yoki shiddatli muskul ishidan keyin yuzaga keladigan va ish unumini pasayishiga sabab bo‘ladigan vaqtinchalik holatdir. Charchash muskullar kuchining va chidamliligini kamayishida, harakat uyg‘unligining yomonlashishida, ayni ish bajarish uchun energiya sarfini ortishida va boshqa o‘zgarishlarda namoyon bo‘ladi. Charchash ishni to‘xtatishga olib keladigan normal fiziologik jarayondir, u organizmning hayot faoliyatini butunlay ishdan chiqishini oldini oladigan himoya reaksiyasidir. Charchashning rivojlanishida ikkita faza mavjud: birinchi faza yengillatadigan yoki subyektiv faza bo‘l

Charchash yuzaga keladigan ikkinchi faza- yengib bo‘lmaydigan yoki «yaqqol» charchash fazasi bo‘lib, bunda ishga layoqat sezilarli darajada pasayadi va markaziy asab – sistemasi hujayralarida himoyaviy tormozlanish yuzaga kelishi bilan ishlayotgan kishi qancha urinmasin, ishni to‘xtatishga majbur bo‘ladi. Charchashning turlari. Charchash o‘tkir va surunkali charchash turlariga ajratiladi. O‘tkir charchash birdan kuchli tarzda yuzaga kelib ko‘pincha jismonan yaxshi chiniqmagan sportchilarda, ahyon-ahyonda esa jismonan chiniqqan sportchilarda ham kuzatiladi. Bu holatning yuzaga kelishi haddan tashqari hajmdagi jismoniy mashqlarni bajarish chog‘ida yoki musobaqa ishlari ta’sirida hosil bo‘ladi. Xronik (surunkali) charchash turli funksional sistemalarning va butun organizmdagi o‘zgarishlarning

Funksiyalarning tiklanish hususiyatlari Organzmning ichki muhitini normal holatda (gomeostazni) ushlab turilishini ta’minlaydigan fiziologik jarayonlar majmuasi tiklanish deb yuritiladi. Charchash yuzaga kelgandan keyin organizmning dam olish vaqtida tiklanish jarayonlari o‘tadi, ya’ni muskul ish ta’sirida fiziologik funksiyalar (tomir urishi soni, qon bosimi, o‘pka ventilizasiyasi, kislorod o‘zlashtirishi, tana harorati organizmdagi turli sistemalarning qo‘zg‘aluvchanligi va boshqalar) ma’lum vaqt o‘tgandan keyin ishdan oldingi holatga qaytadi. Bu holat tiklanish deb yuritiladi. Tiklanish uchun ketgan vaqt tiklanish davri deb ataladi. Tiklanish jarayonlarining borishi bir tekis emas, balki to‘lqinsimon bo‘ladi, ya’ni dam sekinlashadi, dam tezlashadi va yana sekinlashadi, yana ko‘tarilib,

Turg‘un holat Turg‘un holat-fiziologik ko‘rsatkichlarning o‘zgarmas darajasi bilan ifodalanadigan va jismoniy ish tezligini organizmning funksional imqoniyatiga to‘liq mos bo‘lishida ish bajaruvchi organizmda yuzaga keladigan holatdir. Turg‘un holatga o‘tish vaqt birligida sarflanadigan kislorod miqdorining kamayishi, kislorodga talabni pasayishi bilan kuzatiladi. Natijada, ayni ishni bajarishdagi muskul kuchlanishi pasayadi. 3-4 daqiqadan ortiq vaqt davomida bajariladigan muskul ishlarida turg‘un holat yuzaga keladi, ya’ni organizmdagi organ sistemalarining ishi, fiziologik jarayonlar ma’lum darajada rivojlangandan keyin, yurakning qisqarish soni qonning sistolik hajmi, bir daqiqalik hajmi, nafas- tezligi chuqurligi va shunga o‘xshashlar sezilarli darajada o‘zgarmasdan turg‘un holatda saq

Foydalanilgan adabiyotlar 1. Sobitov Sh.S. Sport fiziologiyasi. T. O‘zDJTI nashriyot bo‘limi, 1993 y. 2. Fiziologiya cheloveka. Uchebnoye posobiye dlya institutov fizicheskoy kultur ы . Pod red. prof. Azimova I.G, T. Medisina, 1991 g 3. Azimov I.G‘.Sobitov Sh.S. Fiziologiya. Jismoniy tarbiya institutlari uchun o‘quv qo‘llanma. T. O‘zDJTI nashriyot bo‘limi 1996 y. 4. Azimov I.G‘, Hamraqulov A.K, Sobitov Sh.S. Umumiy va sport fiziologiyasidan amaliy mashg‘ulotlar. T. «O‘qituvchi», 1992 y. 5. Fiziologiya cheloveka. Uchebnik dlya institutov fizicheskoy kultur ы . Pod red.prof. Kosa Ya.M Moskva. Fizkultura i sport 1982 g 6. Solijonov X. Jismoniy mashqlar fiziologiyasi asoslari fanidan ma’ruzalar matni. Farg‘ona: 2001y. 7. Sh.Qurbonov. Jismoniy masho‘larning fiziologik asoslari. Toshkent: 2003 y

Купить