Sport mashqining vositalari va metodlari - Jismoniy tarbiya - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	23.1KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Jismoniy tarbiya

Sport mashqining vositalari va metodlari

Sotib olish

Sport mashqining vositalari va metodlari.
Reja:
1. Sport mashqining vositalari.
2. Musobaqa mashqlari.
3. Maxsus tayyorlov mashqlari.
4. Umumiy tayyorlov mashqlari.

Sport mashqi, vosita musobaqa mashqi, maxsus jismoniy tayyorlov mashqi,
umumiy jismoniy tayyorlov mashqi, jismoniy sifatlar va h.k.
Sport mashqining vositasi sifatda qo’llaniladigan jismoniy mashqlar harakat
amallari qo’yidagilardan iborat: 1) tanlangan (asosiy) musobaqa mashqlari: 2)
maxsus-tayyorlov mashqlari va 3) umumiy tayyorlov mashqlari.
Musobaqa mashqlari – bu yaxlit harakat amalini bajarishdagi faoliyati bo’lib
(yohud harakat faoliyatlarining yig’indisi bo’lib) sportchining ixtisoslanish uchun
tanlab olgan sport turi bo’lib, mazkur sport turi bo’yicha o’tkaziladigan musobaqa
shartlariga to’la rioya qilgan holda bajariladi. «Musobaqa mashqlari» tushunchasi
ma’lum ma’noda «sport turi» degan tushunchaga o’xshaydi.
Maxsus jismoniy tayyorlov mashqlari musobaqa harakatlari elementlarini,
shuningdek, jismoniy qobiliyatlarni namoyon etish shakli va tavsifi jihatdan ularga
o’xshash harakat va holatlarni o’z ichiga oladi.
Maxsus jismoniy tayyorlov mashqlari nimaga ko’proq xizmat qilishga qarab
yaqinlashtiruvchi mashqlar va rivojlantiruvchi mashqlarga bo’linishi mumkin.
Umumiy jismoniy tayyorlov mashqlari sportchining umumiy tayyorgarlik
vositasi bo’lib xizmat qiladi. Bunday mashqlar sifatida xilma-xil mashqlardan
yaqin bo’lgan va o’z ta’sir etish xususiyatlari bilan unga o’xshagan mashqlar,
shuningdek, ulardan tubdan farq qiladigan (shu jumladan, qarama-qarshi
yo’nalishdagi) mashqlar ham shu maqsadda foydalanishi mumkin.
Jumladan, barcha asosiy jismoniy sifatlarning (kuch, tezkorlik, chidamlilik,
epchillik, chaqqonlikning) rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko’rsatuvchi hamda
sportchining harakat malakalari va mahorati zahirasini kengaytiradigan mashqlarni
tanlash kerak. Bunday mashqlarni yordamchi
- sport gimnastikasidan, harakatli o’yinlaridan hamda sportning qo’shimcha turlar
deb atalgan shakllaridan tanlab olinadi. Hozirgi paytda qo’yidagilar eng ko’p
tarqalgandir:
- umumiy chidamlilikni tarbiyalashda: o’rtacha va o’zgaruvchan shiddat
bilan uzoq vaqt yugurish, past, balandliklarda va tekis joylarda kroslar va shunga
o’xshash yugurish:

- kuch-quvvatni o’stirishda (umumiy kuch-quvvat tayyorgarligi uchun):
og’ir atldetikadagi kabi shtanga bilan bajariladigan mashqlar, shuningdek, turli
og’irlik va qarshiliklar bilan bog’liq bo’lgan yordamchi hamda sport gimnastikasi
mashqlari:
- harakat tezligini hamda reaksiyasini tarbiyalashda: sprinter mashqlari va
sport o’yinlari, ayniqsa, basketbol:
- chaqqonlikni tarbiyalashda: sport gimnastikasi, akrobatika, harakatli va
sport o’yinlari.
Umumiy tayrgarlik mazmunini belgilayotganda sport faoliyatining pirovard-
natijadagi maqsadini, hayotga tayyorlash maqsadini unutmaslik kerak. Shuning
uchun barcha teng sharoitlarda bevosita amaliy ahamiyatga ega bo’lgan
mashqlarga (jumladan, «Alpomish» va «Barchinoy» kompleksi mashqlariga)
ko’proq o’rin berish kerak.
Ikkinchidan, sportchining umumiy tayyorgarligi sport ixtisosining o’ziga xos
xususiyatlarini ham ifoda etishi kerak. Turli jismoniy mashqlar o’rtasida o’zaro
ham ijobiy, ham salbiy munosabatlar bo’lishi mumkin. Bu turli jismoniy sifatlar va
harakat malakalarining «ijobiy va salbiy ko’chish» qonuniyatlari bilan izohlanadi.
Birgina ana shu sabab to’fayli ham sportning xilma-xil turlari uchun umumiy
tayyorgarlik bir xil bo’lishi mumkin emas. Ba’zi bir o’xshashlik bo’lishi bilan
birga har bir aniq holatda o’zining xos jihatlari ham bo’ladi. Bu tayyorgarlik
vositalarini tanlashga ham, ularga mashq qilish jarayonida qancha joy berishga
yoki vaqt ajratishga ham birdek taaluqlidir.
Masalan, tezlik-kuch talab qilinadigan sport turlari (sprint, sakrash,
uloqtirish) bo’yicha ixtisoslashgan sportchilar trenirovkasida og’irlik ko’tarish
bilan bog’liq bo’lgan mashqlar (jumladan, maksimal ko’tara oladigan oqirlikning
75-90 foizidan iborat shtanga bilan bajariladigan mashqlar)ni tez sur’atda va
nisbatan unchalik ko’p takrorlamay bajarishdan juda keng foydalaniladi.
Shuningdek, chaqqonlikni va tezkorlikni, chidamlilikni o’stirishga qaratilgan
mashqlarga ham anchagina o’rin beriladi. Umumiy chidamlilikni o’stiruvchi
mashqlarning salmog’i esa ancha kam bo’ladi.

Musobaqalar jarayonida uzoq muddat uzluksiz ishlashni nazarda tutgan
sport turlarida (yengil atletikada uzoq va juda uzoq masofalarga yugurishda, kross
yugurishlarda, velosiped sportida ham shunday masofalarni o’tish jarayonida)
umumiy chidamlilik alohida rol o’ynaydi. Uning uchun sportning mazkur turlari
bilan shug’ullanuvchilarda bu sifatlarni tarbiyalash umumiy jismoniy
tayyorgarlikning eng muhim qismlaridan hisoblanadi. Bir-biriga yaqin bo’lgan
davriy mashqlar (chang’ichilarning eshkak eshishi, eshkak eshuvchilarning
chang’ida yugurishi va hokazolar) yordamida kuch-quvvatni o’stirishga ham ancha
o’rin ajratiladi. Bu yerda kuch-quvvat mashqlari uncha og’ir bo’lmagan yuklarni
ko’tarish, biroq takrorlash miqdorining ortishi bilan xarakterlanadi: ular asosan
seriyali tarzda bajariladigan tezkor kuch-qudratini oshirishga qaratilgan mashqlar
bilan uyg’unlashtirib boriladi.
Yakkama-yakka olishuv va sport o’yinlari kabi sport turlaridagi umumiy
tayyorgarlikda jismoniy sifatlarni kompleks rivojlantiradigan xilma-xil mashqlar
juda ko’p bo’ladi. Bunda tezkor-kuch xarakterdagi mashqlar bilan bir qatorda
ko’pgina kuch talab qiluvchi elemntlari bor, shiddatligi o’zgarib turadigan ishda
chidamlilikni o’stiradigan (ayniqsa, kurashchilar va xokkeychilarda), shuningdek
chaqqonlikni har tomonlama rivojlantiradigan mashqlarda ham keng foydalaniladi.
Ko’pkurashchilarda umumiy tayyorgarlik vositalari masalasi o’ziga xos
tarzda hal etiladi. Gap shundaki, tanlangan ko’pkurash dasturi uchun
qo’llaniladigan maxsus tayyorgarlik ana shu ko’pkurashni tashkil etgan ayrim
sport turlariga nisbatan ko’p jihatdan umumiy tayyorgarlik hisoblanadi, masalan,
1500 metrga yugurish mashqi yengil atletikaning o’n kurash dasturi bo’yicha
maxsus tayyorgarlikning bir qismi bo’lgani holda, o’n kurashning boshqa
bo’limlari (sprint, sakrash va uloqtirish) uchun umumiy tayyorgarlikning bir
elementi bo’lib xizmat qiladi. Bu narsa ko’pkurashchiga qo’shimcha vositalarni
tanlashda qo’l keladi: ixtisos qilib olingan ko’p kurash turlari qanchalik ko’p
xilma-xil bo’lsa, shunchalik ko’p vosita «tejab» qolinadi .
Ko’rinib turibdiki, umumiy tayyorgarlik bir vaqtning o’zida ham har
tomonlama, ham ma’lum maqsadga maxsus qaratilgan bo’lmog’i kerak. Umumiy

tayyorgarlik tanlangan sport turining o’ziga xos tomoniga bog’liq, biroq u har
tomonlama tayyorgarlik bo’la turib, hyech qachon maxsus tayyorgarlikka aylanib
ketmaydi.
Yuqorida sanab o’tilgan sport mashqining o’ziga xos vositalarining barchasi
faqat jismoniy tayyorgarlik vositasi bo’libgina qolmay, balki sportchini texnik,
taktik va iroda, ruhiy tayyorgarligi vositasi bo’lib ham hisoblanadi. Mazkur o’ziga
xos vositalar bilan mushtarak holda aqliy, axloqiy va estetik tarbiyaning xilma-xil
vositalaridan ham foydalaniladi.

Asosiy adabiyotlar.
1. A.Abdullayev. Sh.Xonkeldiyev. Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi. Toshkent. 2005 u
2.
R.S.Salomov. Sport mashg'ulotlarining nazariy asoslari. T. 2005 yil
3. Maxkamdjonov K.M. Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi. T.
2008.
4.
R.S.Salomov. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati. T. 2014 y.
5. R.S.Salomov. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati. (II-jild) T.
2015 y.
6. R.S.Salomov, Y.Y.Aripov. Maktab yoshidagi bolalar jismoniy tarbiyasi
uslubiyati asoslari. T. “Molya” 2011 y.
7. U.S.Do’sanov. Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi . O’quv
qo’llanma Tashkent 20 19 y

Sport mashqining vositalari va metodlari

Sotib olish