Sport otlari kasalliklarining tasniflanishi va xususiyatlari - Физическая культура - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	697.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Физическая культура

Sport otlari kasalliklarining tasniflanishi va xususiyatlari

Купить

SPORT OTLARI KASALLIKLARINING TASNIFLANISHI VA
XUSUSIYATLARI
Reja:
1. Ot kasalliklarining tasniflanishi
2. Sport otlarining shikastlari
3. Trening davri kasalliklari
4. Noto’g’ri oziqlantirishdan kelib chiqadigan kasalliklar
5. Zoogigiyenik talablarni bajarmaslikdan kelib chiqadigan kasalliklar
6. Mashq vaqtida shikastlanishlarga karshi qo’llaniladigan moslamalar

1. Ot kasalliklarining tasniflanishi
Uzoq vaqt yashash, ishchanlik sifatlari, ot go’shti va sutining yuqori
biologik qiymati kasalliklar tufayli juda kamayib ketishi mumkin.
“Kasallik” tushunchasi – bu sog’liqdan sifatiy farq qiladigan organizm
yashashining shakli ya’ni me’yorda hayot kechirishining buzilishi bo’lib, tashqi va
ichki ta’sirlarga javoban rivojlanadi va fiziologik tizimlarda funksional va organik
buzilishlar hamda ximoya – adaptasion mexanizmlar mobilizasiyasi bilan kechadi.
Tashqi omillarga turli shikastlar, organizmga issiq va sovuqning ta’siri, nurli
energiya va elektrtok, atmosfera bosimi, kimiyoviy moddalar va shu jumlada
zaharlar hamda biologik omillarning (patogen mikroblar, zamburug’, virus,
oddiylar, hasharotlar, bo’g’im oyoqlilar, parazitik qurtlar va boshq.) ta’siri kiradi.
Kasallik rivojlanishiga ta’sir etuvchi ichki omillar – majruhlik, tug’ma
kamchiliklar, organizmning turli omillarga yuqori sezuvchanligi va boshq.
Rivojlanishiga olib keluvchi hayvonlarning irsiy sifatlari va konstitusional
xususiyatlari.
Istalgan kasallikda butun organizm u yoki bu darajada reaksiya qiladi, ammo
bu hol qandaydir bitta a’zo yoki tizimda asosiy zararlanish borligini inkor
qilmaydi. Patologik jarayonning kechish dinamikasi va spesifik xususiyatlari
patogen omilning o’ziga xosligi va mazkur organizmning reaktiv hossalaridan,
hayvon hayotining tashqi sharoitlaridan kelib chiqadi.
Patologik holatni chaqirgan sababga bog’liq holda barcha kasalliklarni
yuqumsiz va yuqumlilarga bo’lish mumkin. Yuqumsiz kasalliklar lokalizasiyasi va
patologik jarayonning tavsifi ya’ni a’zolar va tizimlar kasalliklari bo’yicha
tasniflanadi. Yuqumli kasalliklar, o’z navbatida, infeksion (patogen mikroblar
chaqiradi) va invazion yoki parazitarlarga (oddiy organizmlar va tuban hayvonlar
chaqiradi) bo’linadi. Infeksion kasalliklar orasida odam va hayvonlar uchun
umumiy bo’lgan kasalliklar – zooantropozlarga nisbatan alohida e’tibor berish
kerak.
Kasalliklar yilqichilikka katta zarar yetkazadi: bularga davolashga ketadigan
harajatlar, otlar ishchanlikni va nasldor sifatlarini yo’qotishi va ularning o’limi

kiradi. Har bir kasallik, hayvon o’limiga olib kelmaganda ham, ularning
keyinchalik hayotida sezilarli iz qoldiradi: yrimlari o’sishdan qoladi, boshqalar
ishchanligini yo’qotadi, uchinchilari oriqlaydi.
Sog’lom hayvonni o’stirish uchun uni to’g’ri parvarishlash lozim, uni
saqlash, oziqlantirish, sug’orish bo’yicha asosiy veterinariya–sanitariya tadbirlarini
o’tkazish kerak hamda sog’lom hayvonni kasaldan ajratish, birinchi yordamni
ko’rsatish, dori vositalarini berish priyomlarini bilish kerak.
2. Sport otlarining shikastlanishlari
Sport otlarda shikastlanishlar asosan mashq qildirish jarayonini va
musobaqalarni yomon tashkillashtirishdan kelib chiqadi. Undan tashqari, ko’p
hollarda sportda yuqori natijalarning orqasidan quvib otlarning fiziologik holati va
ko’nikmalik tayyorgarligi xisobga olinmaydi. Trener va chavandoz otning kuchini
va chidamliligini oshirish o’rniga organizmning anatomik va fiziologik
xususiyatlarini inobatga olinmasdan mashq qildirish (trening) usullarini
belgilaydilar. Ayrim hollarda shikastlar sportchi va xizmatkorlarning otga nisbatan
bo’lgan noto’g’ri va qo’pol munosabatlaridan kelib chiqishi mumkin. Mashqda
birin – ketinlik, ehtiyotkorlik va individual yondoshish prinsiplariga ahamiyat
bermaslik otning xolsizlanishi va shikastlanishiga olib keladi.
Shikastlar ko’pincha ot to’siqdan sakrab o’tishda, yiqilganida, mashq
qilinadigan joyning yaxshi tayyorlanmasligida, sport inventarining nosozligida,
taqaning tishlari bo’lmaganida paydo bo’ladi. Otlarni noto’g’ri egarlash yag’rin,
yelka, orqa va ko’krak devorining jarohatlanishiga olib kelishi mumkin.
Hayvonning haddan ziyod charchashi harakat koordinasiyasi va ishlab
chiqilayotgan reflekslar buzilishiga sabab bo’ladi. Shuning uchun yaxshi
tayyorlangan ot ham charchagan holida shikastga olib boruvchi hatolarga yo’l
qo’yishi mumkin. Tayanch – harakat apparati tomonidan bir xil takrorlanadigan
harakatlarni bajarish muskul va paylarning mikrouzilishlariga olib keladi.
Sport otlari shikastlarining profilaktikasida og’ir ishdan so’ng ot
ishchanligini yuqori darajada va tez tiklashga qaratilgan sharoitlarni yaratish va
otda jarohat hamda boshqa kasalliklar paydo bo’lganda uning funksional

xususiyatlarini stimulyasiya qilish kabi choralar katta rol o’ynaydi. Bu yerda ot
organizmi fiziologik funksiyalarining o’z – o’zidan tiklanishida biologik omillar
katta ahamiyatga ega. Bunday omillarga quyidagilar kiradi: otga yaxshi asrash
sharoitlarini tashkillashtirish ya’ni toza havo kiradigan, yoruq, to’shamali polga
ega dennikda dam oldirish; otni to’liq rasion bilan ta’minlash; rasional treninngni
tashkil qilish.
3. Trening davri kasalliklari
Ot sportining oliy turlarini (vыyezdka) bajaradigan otlarda quyidagi asosiy
shikastlar kuzatiladi: tushoq va yelka – kurak bo’g’imlar bog’lamlarining
cho’zilishi, yelka kamari muskullarining yallig’lanishi, tuyoq kaftining lat yeyishi,
tuyoq aylanasining jarohatlari. Zararlanishlarning hosil bo’lish mexanizmida ot
oliy maktab turlarining elementlarini bajarishi paytida oyoq bo’g’imlari va
muskullariga tushadigan katta zo’rlanishlar, otni uzoq vaqt mobaynida minish
elementlarini bajarishga undaydigan chavandozning malakasizligi, oyoqlarning
tug’ma noto’g’ri bosilishi, mashq bajariladigan yerning haddan ziyod qattiqligi
yoki yumshoqligi va notekisligi, manej yuzasida mayda toshchalarning mavjudligi
va boshq. ishtiroq etadilar. Konkur musobaqasida qatnashadigan otlarda ko’pincha
oyoq apparatining muskul va paylari zararlanadi, xususan shikastga barmoq
bukuvchi yuza payi va oldingi oyoqlarning o’rta suyaklararo muskullar, yelka –
bosh, kurakning o’simta oldi va deltasimon muskullari chalinadi. Qattiq yerda
mashq qilishda oldingi oyoqlarning kaftida lat yeyishlar hosil bo’ladi. Undan
tashqari konkurda qatnashadigan otlarda kaft suyaklarining periostiti ham
kuzatiladi (to’siqqa urib olish natijasida).
Uch kurashda qatnashadigan otlarda shikastlanishlar darajasi va og’irligi
bo’yicha birinchi o’rinda turadi. Viyezdkada, dala musobaqalarida va to’siqlardan
o’tishda oyoqlarning pastki qismlarida lat yeyishlar, tirnalishlar, jarohatlar, pay –
bog’lam apparati va muskullarning cho’zilishi, ko’krak va qorin devorlarining lat
yeyishi va jarohatlari, tos, yag’rin va orqa sohalarining lat yeyishlari va jarohatlari,
oyoq suyaklari va bo’yin umurtqalarining sinishlari kuzatiladi.

Besh kurashda qatnashadigan otlarda ko’pincha oyoqlar jarohatlari; bog’lam
va pay cho’zilishlari, bilakuzuk bo’g’imining cho’zilishlari kuzatiladi.
Aytib o’tilgan shikastlanishlarni oldini olish uchun sportchilar mashqiga
ko’proq e’tibor berish, besh kurash uchun mahsus otlarni ajratish va tayyorlash va
ularning ishlarini doim kuzatib turish maqsadga muvofiq bo’ladi.
4. Noto’g’ri oziqlantirishdan kelib chiqadigan kasalliklar
Ozuqali shikastlanishlar asosan otga beriladigan ozuqaning sifatisizligi,
qabul qilinishga tayyor emasligi, noto’g’ri saqlanganlik va norma bo’yicha
berilmasligi, rasionga amal qilinmaslik, hayvon yoshi, ishchanligi, zoti va
bajaradigan ishi hisobga olinmasligi hamda boshqalardan kelib chiqadi. Oziq
ovqatni hazm qilish siistyemasi kasalliklarini bo’limlarga qarab tahlil qilishda
quyidagi shikastla– nishlar kuzatiladi: og’iz bo’shligi shilliq pardalarining
yallig’ldanishlari (stomatitlar), mexanik, fizik, kimyoviy, biologik va termik
ta’sirlar – ya’ni dag’al, sifatsiz, issiq, zaharli moddalar mavjud ozuqani qabul
qilinishidan kelib chiqadi.
Halqumning yallig’lanishi – shamollash, dag’al hashakning ta’siri, yod
jismlardan jarohatlanishi, toksik moddalar ta’siridan xosil bo’ladi.
Ozuqa qizilo’ngachda so’li, arpa, makajuxori va boshqa quruq yemlar,
somon sechkasi qabul qilishda tiqilib qolishi mumkin. Bu kasallik ko’pincha qari
hayvonlarda tish kasalligi va qizilo’ngach muskullarining tonusi pasayganda
kuzatiladi.
Otlar oshqozoni sekretor faoliyatining buzilishi (gipoasidli yoki asidli) yoki
kuchayishi (giperasidli) oziqlantirish va sug’orish normalarning buzilishi, rejimga
rioya qilmaslik, stress, qo’pol munosabat va oshqozonning organik kasalliklaridan
kelib chiqadi. Gastritlar toksik moddalar ta’siri, chiritilgan, muzlatilgan, sifatsiz
ozuqalar berilishida, o’tkir parazitar va epizootologik kasalliklarda (gastrofilyoz),
ichki a’zolar va tish kasalliklarida ozuqani yaxshi chaynamaslikdan hosil bo’ladi.
5. Zoogigiyenik talablarni bajarmaslikdan kelib chiqadigan kasalliklar
Otlar viyezdkasida shikastlanishlarni oldini olish ko’nikmalariga to’la ega
bo’lmagan chavandozlar harakatlari ustidan veterinariya nazorati o’rnatiladi.

Mashq oldidan va undan keyin ot yag’rin va orqasining terisi yaxshilab uqalanadi.
Jarohatlar va teri epidermisi zararlanishida ot mashqqa qo’yilmaydi. Tuyoq
aylanasi sohasidagi jarohatlarning oldini olish maqsadida tuyoqqa mahsus himoya
moslamasi (napyatnik) kiygiziladi.
Konkurda qatnashadigan otlarning shikastlanishlarini oldini olish maqsadida
trening qoidalariga qat’iy rioya qilish zarur. Yugurish va sakrash maydonchalari
ravon, tekis, yaxshi tayyorlangan, sakrashdan keyin kelib tushadigan joy yumshoq
bo’lishlari lozim. Yomg’ir va qor yoqqanlarida yer sirpanchoq bo’lishi sababli
tuyoqlarga mahsus tishli taqalar biriktiriladi. Tuyoq kafti pastga bo’rtib chiqqan
otlar tuyog’ini taqalashda tuyoq ostiga kigizdan tayyorlangan mahsus taglik
qo’yiladi. Mashg’ulot va musobaqa davrida bint, nogavka, tizani himoya etuvchi
nakolenniklar kiygiziladi.
Uchkurashda qatnashadigan otlarning shikastlanishlarini oldini olish uchun
ot abzallari yaxshi sifatli va to’g’ri taqilgan bo’lishlari lozim. Hayvonlarni taqalash
xususiyatlari musobaqa turi va ob – havo sharoitiga bog’liq. Oyoqlarni
shikastlanishdan ximoya qilish uchun turli ximoya moslamalari qo’llanadi (bint,
nakolennik, nogavka, bersovka, napyatnik). Potnik quruq, toza, va
yetarlicha qalin bo’lishi lozim.
Dala musobaqalari va konkurdan keyin birinchi navbatda oyoqlarda
sovituvchi muolajalar bajarilishi kerak, keyinchalik esa oyoq paylariga yengil
qo’zg’atuvchi malhamlar suriladi va ular issiq o’raladi; otning tanasi iliq suv bilan
yuviladi va quritiladi; 3 – 4 soatdan so’ng u yengil qo’zg’atuvchi malham bilan
massaj qilinadi va 3 – 4 soatga iliq poponaga o’rab qo’yiladi. Otga qand beriladi,
u sug’oriladi va ohirida albatta yayratilishi lozim .
6. Mashq vaqtida shikastlanishlarga karshi qo’llaniladigan moslamalar
Transport nogavkalar uzoq yurishlarda tinchlantiruvchi xususiyatga ega.
Nogavkalar bilan ximoyalangan oyoqlar bo’shagan holatda bo’ladi. Nogavkalar
old va orqa oyoqlar uchun mo’ljallanadi.

7–rasm . Transport nogavkalar
Ot bo’ynini qishda yoping`ich bilan sovuqdan saqlash, bahor va kuzning iliq
kunlarida esa shamoldan, xasharotlardan va ifloslanishdan saqlash uchun maxsus
kapor qo’llanadi.
8–rasm. K apor
Ot oyoqlarini cho’zilishlardan va zarbalardan saqlash uchun
kombina t siyalashtirilgan bintlar qo’llanadi. Kombinasiyalashtirilgan bintlar ot
oyoqlari bilan to’g’ridan to’g’ri kontakta bo’ladi. Oddiy bintlar esa o’ralganda juda
kuchli yoki aksincha yetarlicha emas o’ralishi mumkin.

9–rasm. K ombinasiyalashgan bintlar
Orqa oyoq saqrash bo’g’imini shikastlanishlardan ximoya qilish uchun,
mexanik zarbalardan kelib chiqqan kasalliklarini esa tezroq tuzatishda,
kompresslarni qo’yishda maxsus nakolennik xizmat qiladi.
10– rasm . N akolennik
Oldingi oyoqning bo’g’imlarini shikastlanishlardan va paylarni
cho’zilishdan va zo’riqishdan saqlash uchun old oyoqlar nogavkalari qo’llanadi.

11–rasm. Oldingi oyoqlar uchun nogavkalar
Otning orqasi va beli muskullari va paylari elastikligini yaxshilash uchun
valtrap qo’llanadi.
12–rasm. V altrap
F li t s bint lari issiqlikni infraqizil nurlari shaklida qaytarib, muskul va
paylarga yaxshi ta’sir etadi. Tunda ularni yechish lozim chunki qoldirilgan bintlar
oyoqni siqib, qon aylanishini buzishi mumkin.

1 3 – rasm . F li t s bint lari
Otni sovuqdan saqlash, mashqdan so’ng muskullar tez oldingi xolatiga
kelishi uchun, shikastlanishning oldini olish, davolash muolajalarini samarali
o’tkazish uchun maxsus yopinchiq qo’llanadi. Zamonaviy yopinchiq qon
aylanishini yaxshilaydi, yallig’lanish va qo’zg’alishni yumshatadi, musobaqalar
orasida tiklanish davrini qisqartadi, liniment va bug’lamalar qo’llanmaydi,
shikastlanishlarning oldini oladi, shikastlangan otlardagi bitishni tezlashtiradi,
musobaqa oldidan muskullarni bo’shashtiradi, asov otlarni tinchlantiradi va boshq.
14–rasm . Yopinchiq (yoping`ich)

Foydalanilgan adabiyotlar:1.
Dorosh M . V . Bolezni loshadey. Veche, 2007 g. http://www.e–
reading.club/book.php?book=83010
2. Kalashnik I.A., Logvinov D.D., Smirnov S.I. va boshq. Nezarazn ы ye
bolezni loshadey. M.; Agropromizdat, 1990
3. Tashtemirov R. M., Narziyev B.D., 3. Uzakova D.P. Ot treningi asoslari .
O’
quv qo’llanma. Samarqand, 2009

Sport otlari kasalliklarining tasniflanishi va xususiyatlari

Купить

Похожие документы
Ayollar sportining fiziologik asoslari
Buyuk Britaniya Turizmini o‘ziga xosligi
Futbol sport turi sifatida
Harakatli o‘yinlar orqali sport o‘yinlari elementlarini o‘rgatish
Hujum taktikasi (futbol)