Sportchining jismoniy texnik va taktik tayyorgarligi - Физическая культура - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	49.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Физическая культура

Sportchining jismoniy texnik va taktik tayyorgarligi

Купить

Sportchining jismoniy texnik va taktik tayyorgarligi.
Reja:
1. Texnik tayyorgarlik
2. Sportchini texnik tayyorlashni vazifalari, bos q ichlari va asosi y uslubiyati
3. Sport taktikasi

Musobaqa faoliyatini sportchilar tomonidan shu sport turi uchun maxsus
bo‘lgan harakat ko‘nikma va malakalari turi bajara oladigan holatdagina amalga
oshirishi mumkin. SHu sababli harakat texnikasini o‘rganishda harakat
ko‘nikmasini malakaga aylanishi sport turi uchun eng kerakdirHarakat ko‘nikma
va malakalarini, ko‘nikma va malakaga
Texnik jarayonni takomillashtirish, sportchi tomonidan axborotni qabul qilish
va uni ishlab chiqish, harakatni samarali bajarish sifatini korreksiya va nazorat
qilishga bog‘liq.
Bu vaqtda analizatorlar orqali oldindan ishlab chiqilgan katta sondagi har xil
axborotlar, harakat faoliyatiga samarali yoki uni chalg‘itadigan harakat faoliyatini
ajarish vaqtida tushadigan axborotlar quyidagi komponentlarga bo‘linadi.
- signal - motivli axborot
- teskari aloqali axborot
fondli axborot farqlanmaydigan va yo‘ldan uradigan axborotlar.
Sportchini texnik tayyorlashni vazifalari, bosqichlari va asosiy uslubiyati
Sportchini texnik ma h oratini takomillashtirish jarayonini asosiy vositalari
quyidagilardan iborat.
1.Sport turi texnikasi asosida ixtisoslashgan h arakatlarni - uslublarni yuqori
barqaror va aniq chegaradagi o‘zgaruvchan h olatda bajarishga erishish.
2.Musobaqa faoliyatini maqsadga muvofiq samarali h olda amalga oshirishda
o‘rganilgan uslublarni ketma-ket texnika negiziga aylantirish.
3.Sportchini individual xususiyatiga qarab, h arakat ta’sirini tuzilishini, uni
dinamikasi, kinematika va ritmini takomillashtirish.
4.Sportchini ekstremal musobaqa sharoitida, texnikasini mukammalligi va
natijaligini oshirish.
5.Sportchini texnik ma h oratini, sport amaliyotining tala - biga va ilmiy - texnik
ko‘rsatkichlariga qarab takomillashtirish.
Texnik takomillashtirish jarayonida, adabiyotlari, tez informatsiya vositalari,
foto-kino-vid e o materiallarini ta h lili, so‘z, ko‘rgazmalilik va amaliy metodlardan,

sur ’ at va ritmni fazaviy va dinamik tavsiflardan foydalangan holda, o‘rgatish
jarayonini tahrir qilib borish joiz.
Sport taktikasi
Sport taktikasini qisqa qilib sportda bahslashish sanati deb tariflash ham
mumkin. Kengaytiribroq aytganda, sport tak-tikasi, birinchidan, sportchilarning
imkoniyatlarini, raqibning xususiyatlarini hamda musobaqalarning aniq shart-
sharoitlarini hisobga olgan holda musobaqalarda qatnashishni maqsadga muvofiq
keladigan rejani ishlab chiqishdan: ikkinchidan, sportning imkoniyatlarini mumkin
qadar to‘larok namoyon etadigan baxs yuritish vosita va usullaridan foydalanish
yo‘li bilan bu rejani amalga oshirishdan iborat.
Sportchining taktik tayyorgarligi jarayonida quyidagilar nazarda tutiladi:
Sport taktikasining nazariy asoslarini o‘zlashtirish (taktik usullar haqida,
ularni qanday va qay xildagi sharoitlarda qo‘llash kerakligi va h akozolar h aqidagi
bilimlarni egallash):
Sportdagi raqiblar imkoniyatini hamda bo‘lajak musobaqa - larning shart-
sharoitlarini o‘rgatish:
Taktik usullarni, ularning majmuasi va variantlarini to mukammal taktik
ma h orat va malakalarini egallab olgunga qadar o‘zlashtirish.
Taktik ma h oratga erishish uchun zarur bo‘lgan taktik tafakkur va boshqa
qobiliyatlarni tarbiyalash.
Taktik tafakkur, idrok xotira va ijodiy tasavvurga suyanib, tegishli bilim va
tajribalardan foydalanishga, sport ba h sida vaziyatni qunt bilan kuzatish, tez
tushinish va baholay bilish, o‘z vaqtida to‘g‘ri qarorga kela bilish qobiliyatiga
asoslanadi.
Taktik tayyorgarlikning amaliy uslublari sportchini musobaqa faoliyatini
modellashtirish tamoyiliga asoslanadi.
Ra q ibsiz trenirovka q ilish uslubi . Texnikaning asosini o‘rganish, uni faol va
ongli taxlil qilish uchun qo‘llaniladi.

SHartli raqib bilan mashg‘ulot o‘tkazish uslubi . Qo‘shimcha va yordamchi
inventar va anjomlardan foydalanishni: mishenlar, mejin, har xil trenajer
tuzilmalari, shartli raqibni dasturlashgan modeli orqali boshqarish va boshqaruv.
SH e rigi bilan mashg‘ulot o‘tkazish uslubi . Taktikani o‘rganish usuli. Bu
usulda sherik xarakat texnikasi va taktikasini o‘rganishda faol yordamchi bo‘lib
xisoblanadi.
Ra q ibi bilan mashg‘ulot o‘tkazish uslubi. Taktik xarakatlarni unsurlari
bo‘yicha takrorlash: sportchini individual xususiyati bo‘yicha taktik
takomillashtirish: irodaviy sportchilarni takomillashtirish: o‘z imkoniyatlarini raqib
tomonidan tashkil qilgan xar xil taktik sharoitlarda qo‘llay bilish.
Билим тажрибаси Фикирлаш
Щаракат
Щаракат
кыникмаси
Щаракатни
бош=аришни
таъсирни авто -
матлашган ди= -
=атни бар=арор
тыпланиш щоли
щаракатни Нисбатан
щаракатларни
былакланиши

6-Mavzu: Sportchilarni tayyorlashda yuklamaga umumiy tavsif.
Reja :
1. Y u klamaning turlari va xususiyatlari.
2. Mashq yuklamaning hajmi va shiddati
3. Yuklamalar orasidagi dam olishning ahamiyati
4. S port mashg‘ulotida charchash va tiklanish
Har qanday jismoniy mashqni bajarish tanani ancha yuqori darajadagi
funksional faollikka o‘tkazish bilan bog‘liq. SHunday qilib «mashg‘ulot
yuklamasi» tananing qo‘shimcha faolligini anglatadi.
Tananing ortiqcha faolligi ma’lum miqdorda kuch sarfini talab etadi (bu
kuchning kattaligi yuk kattaligiga bog‘liq), bu ma’lum bir vaqtdan keyin
charchashga olib keladi va tiklanishga zarurat seziladi.
Mashg‘ulot yuklama kuch sarfi va charchashga olib kelish bilan birga
tiklanish jarayonlarini qo‘llaydi, ular faqat to‘la tiklanish bilangina emas, balki ish
qobiliyatini submaksimal va maksimal yuklamalarda to‘la tiklanishini
(superkompensatsiya) ta’minlaydi.
Quyidagi yuklamalar farqlanadi:
- mashq (o‘stiruvchi) - bu sportchi tanasida tarkibiy xarakterdagi an-chagina ijobiy
o‘zgarishlarni ta’minlaydi.Щарактни
автоматлашган
ҳ олда бош=ариш Щарак атларни нг
би р - би ри га
=ы ш или б Щаракатни
муста ҳ камлаш
Ҳаракат стериотип равишда такрорлаш

- barqarorlashtiruvchi - bu erishilgan moslashish holatini mustah-kamlaydi.
Shu bilan birga «mashg‘ulot yuklamasi» tushunchasi mashqni sportchi
tanasiga ta’siri darajasi sifatida, birinchi navbatda bu ta’sirning miqdoriy darajasini
belgilaydi. Kam, o‘rtacha, ma’lum darajadagi va yuqori yuklamalarni farqlash
zarur.
Yuklamaning turlari va xususiyatlari. Sport amaliyoti qo‘llanilayotgan
yuklamalar o‘z xususiyati xarakteriga ko‘ra mashq va musobaqa, odatiy (ma’lum
sport ixtisosligi uchun) va noodatiy turlarga bo‘linadi, o‘stiruvchi ta’sir yo‘nalishi
bo‘yicha kuch, tezlik, chidamlilik, chaqqonlik, egiluvchanlik va ularning
aralashmasini rivojlantirishga xizmat qiladi, ruhiy tanglik bo‘yicha ko‘p yoki kam
ruhiy taranglikni talab qiluvchi, sportchi tanasiga ta’sir dara-jasi bo‘yicha kichik,
o‘rta, sezilarli, katta yuklarga taqsimlanadi.
YUkla
m a
lar YUklama kattalik mezonlari Hal etilishi lozim
bo‘lgan vazifalar
Kichik Muhim ish qobiliyati davrining 1-
fazasi (haqiqiy charchash
boshlanguncha bajarilgan ishning 15-
20%). Mashq bilan chiniq-qanlikning erishilgan
darajasini saqlab qolish. Avvalgi
yuklardan keyin tiklanish jarayonlarini
tezlatish
O‘rta Muhim ish qobiliyati davrining 2- Mashq bilan chiniqqanlikning erishilgan

fazasi (haqiqiy charchash
boshlanguncha bajarilgan ishning 40-
60%) darajasini saqlab qolish, mashqning
xususiy vazifalarini hal etish
Sezilarl
i YAshirin (kompensatsiyalangan)
CHarchash fazasi (haqiqiy charchash
boshlanguncha bajarilgan ishning 60-
70%) Mashq bilan chiniqishni ortishi
Katta Haqiqiy charchashning vujudga
kelishi Mashq bilan chiniqishni ortishi
Y u klamaning tashqi va ichki tomonlariga tegishli ko‘rsatkichlarni shartli
ravishda farqlash qabul qilingan.
Yuklamaning tashqi tomoni - bu mashqlar bajarish davomiyligi, mashg‘ulot
mashqlarini takrorlash miqdori, harakat tezligi, tempi, tashilayotgan og‘irlik
kattaligi va h.k.
Yuklamaning tashqi ko‘rsatkichlari - murabbiy va sportchini yo‘naltiradi,
mashq jarayoni ayrim mashg‘ulotlar va mashq vazifalarini miqdoriy o‘lchamlarini
belgilaydi. Mashq ishlarini rejalashtirish va hisobga olishda ulardan foydalaniladi.
Yuklamaning ichki tomoni - bu tananing vazifaviy imkoniyatlarini jalb etish
darajasi (CHSS, nafas olish hajmi, qon bosimi va boshqa ko‘rsatkichlar).
Yuklamaning ichki ko‘rsatkichlari - (tananing vazifaviy siljishlari
ko‘rsatkichlari) mashqi yuklarinng maqsadga muvofiq hajmini, mashq yuki ta’siri
ostida sportchi tanasidagi siljishlar dinamikasini haqqoniy baholashga imkon
beradi.
Mashq yuklamaning kattaligi - uning jadalligi (tangligi) va hajmi (miqdori)
natijasi sifatida belgilanadi.
Yuklamaning bu kattaliklarini bir paytdagi ko‘payishi ma’lum bir darajaga
etguncha davom etishi mumkin, bundan keyin jadallikning o‘sishi hajmini
pasayishiga olib keladi yoki aksincha.
Mashq yuklamaning hajmi va shiddati

Hajm - yuklama ta’sirining davomiyligi va ayrim yoki ko‘pgina mashq,
mashg‘ulot, davr, bosqich, davra kabilar vaqtida bajarilgan ishlarning umumiy
miqdori.
SHiddati - mashqning har bir holatiga (tezlik, takrorlash miq-dori va h.k.) yuk
ta’sirining kuchlanishi va kuchining katta-ligi.
YUklama sportchi tanasiga ta’sir etishi faqat tashqi omillarga (hajmi va
jadallik) tanadagi vegetativ (hayotiylikni ta’minlovchi tizim) siljishlargagina emas,
balki bajarilayotgan mashqlarning ruhiy (xususan sezgi) tarangligi va
muqobillashti-ruvchi murakkabligiga ham bog‘liqdir.
Amaliyotda yukning murakkabligini baholovchi bir necha usullardan
foydalaniladi.
Sport gimnastikasi - akrobatika va snaryaddagi elementlar
muqobillashtiruvchi murakkabligiga ko‘ra (“A”,“B”,“S”,“D”) guruh-larga
bo‘linadi.
Kurash - kurash usullari ularni o‘tkazish murakkabligiga ko‘ra turli miqdor
ballari bilan baholanadi.
Yuklamalar orasidagi dam olishning ahamiyati
Ma’lumki, mashq jarayoni dam olishni o‘z ichiga oladi. Dam olish o‘z
qonuniyatlariga ko‘ra amalga oshirilsagina mashqning tashkiliy tarkibiy qismi
bo‘lib qoladi. O‘ta qisqa yoki uzoq muddatli dam olish mashq tarkibiga putur
etkazadi, uning asosiy tarkibidan ortiqcha mashq qilganlik yoki etarli mashq
qilmaslik sababiga aylanib qoladi. Mana shundan sport mashqidagi dam olishini
tartiblash (yuk va dam olishni nihoyatda muvofiq-lashtirish) muammosi yuzaga
keladi.
Mashq jarayonidagi dam olish quyidagi ikki asosiy vazifani bajaradi:
1-mashq yuklaridan keyin ish qobiliyatini ta’minlashga yordam beradi.
2-yuklama samarasini yaxshilash (eng ma’qul varianti) vositalaridan biri bo‘lib
xizmat qiladi.

Mashqlar orasidagi dam olish vaqtini kamaytirib yoki ko‘paytirib yuk
umumiy (kumulyativ) samarasini ko‘paytirish yoki kamaytirish mumkin.
Dam olishning tiklanish fazasi oralig‘i mashg‘ulotlar orasi-dagi dam olish har
doim ertaroq tugashi lozim, ya’ni superkompensatsiya fazasidan keyin
boshlanadigan qayta (reduksiya) fazasi boshlanmay turib.
Tiklanish jarayonlarining davomiyligi ko‘pincha mashg‘u-lotlar yo‘nalishiga
bog‘liq bo‘ladi.
Sportchi tezlik yo‘nalishidagi, shuningdek muqobillash-tiruvchi qobiliyat,
tezlik-kuch sifati, texnik, mahoratni oshiruvchi mashg‘ulotlardan keyin tezroq
tiklanadi.
Odatda bunday yo‘nalishdagi katta yuklamali mashg‘ulotlardan keyin
tiklanish 2-3 kunda yakunlanadi.
Mashg‘ulotlar chidamlilikka yo‘naltirilgan bo‘lsa, sportchi tanasida muhim
siljishlarni yuzaga keltiradi va shuning uchun tiklanish jarayoni sekinroq 5-7 kunda
ro‘y beradi.
Tiklanish jaryonlari tezligi mashg‘ulotning ko‘pligi va sportchi mahorati
darajasiga ham bog‘liq. YUqori ixtisosligi sportchida tiklanish II va III
razryaddagiga qaraganda 1,5-3 marta tezroq yakunlanadi.
Tiklanish jarayonlarining davomiyligiga sportchi tanasi-ning shaxsiy
xususiyatlari va yuklamaning umumiy kattaligi ham ta’sir qiladi.
Sportda jahon miqyosida erishilayotgan yutuqlar mashq jarayoni uslubi va
mazmunini o‘zgartirish zaruratini vazifa qilib qo‘ymoqda va birinchi navbatda
mashq yukining ham hajmini, ham jadalligini oshirish ko‘zda tutiladi.
Mashq yuklamaning o‘sishi, tiklanishining zamonaviy vositalarini tadbiq etilishi
sportchilarning moslashish imkoniyatlarini oshishiga, ular yanada yuqori sport
yutuqlariga erishishga yordam beradi. 20-25 yil ilgari yosh sportchilar
imkoniyatiga to‘g‘ri kelmaydigan holat hozirgi paytda me’yor bo‘lib qoldi. Turli
asosiy yo‘nalishdagi yuklarni to‘g‘ri muvofiq-lashtirib va ketma-ket qo‘llab,
tiklanishning kattaligi va vaqtini o‘zaro kelishtirib kuniga ikki va uch marta mashq
qilish imkoniyati tug‘iladi.

SPORT MASHG‘ULOTIDA CHARCHASH VA TIKLANISH
Charchash jarayoni - bu jismoniy ish bajarish chog‘ida turli a’zolar, qismlar
va umuman tanada ro‘y berayotgan va oxir oqibatda bu ishni davom ettirishga
imkoni bermaydigan o‘zgarishlar mavjud.
Charchash holati - charchashni shaxsan sezganda ro‘y beradigan ish
qobiliyatini susayishi bilan belgilanadi.
Charchash holatida sportchi ishning jadalligi yoki sifatini (bajarish texnikasi
talab darajasida tura olmaydi yoki uni to‘xtatishga majbur bo‘ladi.
Charchaganlik oqibatida ish qobiliyatini susayishning asosiy sabablari
quyidagilar:
-energiya bilan ta’minlovchi manbalarning xolsizlanishi (ATF, KrF,
glikogen),
-ulardan foydalanish qobiliyatini pasayishi
-almashinuv moddalarini (laktat) to‘rejaishi,
-tanada suv miqdorini kamayishi.
Tiklash rejimiga sarflangan energiyani va tananing gidro-elektrolit
muvozanatini tiklashga qaratilishi lozim.
Mashq jarayonida dam olish mashqning tarkibiy qismi sifa-tida quyidagi ikki
vazifani bajaradi:
-mashq va musobaqa paytidagi og‘irlikdan keyin ish qobili-yatni tiklaydi:
-yuklama samarasini optimallashtirishning (eng yaxshi vari-antini tanlash)
vositalaridan biri sifatida xizmat qiladi.
Keskin va doimiy, umumiy va cheklangan, yashirin (o‘rni to‘ladigan) va
ochiq (o‘rni to‘latilmaydigan) charchash farqlanadi.
Keskin charchash qisqa paytdan, ammo sportchining jismoniy tayyorgarligi
darajasiga mos kelmaydigan o‘ta jadal ishlashdan keyin ro‘y beradi.
Doimiy charchash - qator mashqlardan keyin etarli darajada tiklanib olmaslik
natijasida ro‘y beradi. Doimiy charchash jarayonida yangi harakat ko‘nikmalarini
egallash qobiliyati pasayadi, ish qobiliyati tushadi, tana qarshiligi susayadi.

Umumiy charchash barcha mushak guruhlari ishga jalb qilingan paytda
vujudga keladi. Markaziy asab tizimi doimiy ishini buzilishi, muvofiqlay olmay
qolish, harakatlarni bajarishda irodani zaiflashishi xos xususiyat hisoblanadi.
Bunday holatda tanadagi kuchning zaiflashuvi tez tez nafas olish, yurak urishini
tezlashuvi, ishni davom ettira olmaslik seziladi.
Cheklangan charchash - bu ayrim mushak guruhlarini charchashi.
Yashirin (o‘rni to‘latiladigan) charchashga irodani ishga solish hisobiga ish
qobiliyatining yuqori darajasi xos xususiyatdir. Bu sohada ishlash kam darajadagi
iqtisod qilish bilan bog‘liq.
Ochiq (o‘rin to‘latilmaydigan) charchash yashirin charchash paytida ish
to‘xtatilmasa yuzaga keladi. Ichki a’zolar va harakat apparat-lari vazifasini
susayishi bilan ish qobiliyatini pasayishi bosh belgi hisoblanadi. Odatda bunday
holatda sportchi masofadan chet-laydi, mashg‘ulotni to‘xtatadi.
Maksimal anaerob quvvatiga ega bo‘lgan mashqlarni bajarish-dagi
charchashni o‘sishiga MAT da va asab-mushak ijroiya apparatida ro‘y berayotgan
jarayonlar muhim o‘rin tutadi. Ayniqsa kreatin-fosfat tez susayadi. Laktat
aralashmasi unchalik ko‘p emas, negaki ish qisqa muddatlidir.
Maksimalga yaqin anaerob quvvatiga ega bo‘lgan mashqlarni bajarishda
charchashni o‘sishiga ham MATda va asab-mushak ijroiya apparatida (ishlayotgan
mushaklarda) ro‘y berayotgan o‘zgarishlar etakchi o‘rin tutadi. Mushaklarning
o‘zida fosfagen va mushak glikogeni jadallik bilan sarf bo‘ladi. Ancha miqdorda
sut kislo - tasi to‘rejaadi.
Submaksimal anaerob quvvati sohasida ishlash chog‘ida fosfa - genlarning
(ATF, KrF) resintezi (tiklanishi) etarli dara - jadagi tezlikda ro‘y beradi, shuning
uchun ish oxirida ularning sezilarli darajadagi sarfi bilinmaydi. Bu quvvat

sohasidagi ishni baja - rish chog‘ida mushak va qonda laktatni to‘rejaishi asosiy
xususiyat hisoblanadi
Maksimal aerob quvvatli mashqlarni bajarishda charchash eng avvalo
kislorod tashuvchi tizim bilan bog‘liq, uning eng so‘nggi imkoniyati ish
qobiliyatini chegaralaydi. Ishlayotgan mushaklarni kislorod bilan etarli darajada
ta’minlanmaganligi quvvatning ushbu holatidagi charchashning bosh sababi
hisoblanadi.
Maksimal oldi aerob quvvati mashqlarini bajarishda ham kislorod etkazib berish
tizimi imkoniyati muhim holat hisob - lanadi. Qonda laktat aralashamasining
ko‘payib ketishi charchash hosil bo‘lganligining bosh sababi ekanligi haqida
xulosa q ilish mumkin.
O‘rta aerob quvvati zonasida ishlash ham kislorod etkazib berish tizimiga
katta ta’sir ko‘rsatadi. Bunday quvvat bilan ishlash chog‘ida mushak glikogenining
sezilarli sarfi va jigar glikogenining kuchli sarfi kuzatiladi.
Kam aerob quvvati mashqi ham yuqorida aytilganidek, ammo bularning
barchasi ancha kech ro‘y beradi.
M.P.Pavlov ta’kidlaganidek charchash va tiklanish - bu bir jarayonning ikki
tomonidir. Ularning mutanosibligi - harakat holatining asosi yoki hayotiy
tarkibning past faolligi hisob - lanadi.
Mashq yoki musobaqa jarayonida sportchi tanasida ro‘y beradi - gan fiziologik
va biologik o‘zgarishlar ishlayotgan a’zolar holatini yomonlashtiradi. Ammo
ularning o‘zi tiklanish jarayonini jadallashtiradi. Bunda charchash qanchalik tez
ro‘y bersa tiklanish shunchalik tez bo‘ladi.
Ishlagandan keyin tiklanish jarayonining quyidagi 3 davri belgilanadi:
1 - tez tiklanish davri,
2 - sekin tiklanish davri,
3 - superkompensatsiya davri.
Dastlabki ikki davr uchun charchatadigan ish natijasida susaygan ish
qobiliyatini tiklash davri mos keladi, uchinchi davr - asta-sekin me’yordagi
(ishchi) darajasiga qaytuvchi yuqori daraja - dagi ish qobiliyati.

Tiklanish jarayonining xususiyati shundaki, tiklanish tezligi va davomiyligi
ishning quvvati bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liqdir, ya’ni ish quvvati qanchalik
yuqori bo‘lsa ish vaqtida shunchalik ko‘p o‘zgarishlar ro‘y beradi va tiklanish
tezligi shunchalik yuqori bo‘ladi. SHunday qilib, mashqning davomiyligi
qanchalik qisqa bo‘lsa, tiklanish davri shunchalik qisqa bo‘ladi. Maksimal anaerob
quvvati ishidan keyin ko‘pgina vazifalarni tiklanish davomiyligi bir necha minut,
marafon yugurishdan keyin esa bir necha kun tiklaniladi.
Mashqlar orasida dam olish vaqtini kamaytirib yoki ko‘pay - tirib yuklamaning
kumulyativ samarasini ko‘paytirish yoki kamaytirish mumkin.
Dam olishning (mashg‘ulotlar orasidagi dam olish) tiklanish davri orasi
barcha holatlarda orqasidan superkompensatsiya davri vujudga keladigan
reduksiya (teskari) davri boshlanmasdan tugashi lozim.
Tiklanish davri davomiyligi quyidagilarga bog‘liq:
- yuklamaning kattaligi;
- yuklamaning yo‘nalishi;
- sportchi malakasi ;
- tiklanishga bo‘lgan shaxsiy xususiyatlar.
Maxsus sharoitlarda, masalan, o‘quv mashq yig‘inlarida kuniga ikki marta
mashg‘ulot o‘tkazishning maqsadga muvofiqligi katta hajmdagi mashq ishlarini
bajarish bilan bog‘liq zamonaviy sport tabiatidan kelib chiqadi.
Engillatish yuklamalaridan (2-3 mashg‘ulotga bo‘lish natija-sida) keyin
tiklanish jarayonlari asosan 6-8 soatdan keyin yakun-lanadi. Bunda energiya
zahiralarining 85-90% tiklanadi. Yuk taqsimoti jigar va mushaklarda glikogenning
jadal yig‘ilishi bilan o‘tkaziladi.
Tiklanish jarayonini tezlatish maqsadida tiklanishning turli shakllari shuningdek
faol dam olish ham qo‘llaniladi. Bu holatda bir xildagi mushak faoliyatini boshqasi
bilan almashti-riladi. Faol va passiv dam olishni birikuvi ham mashqlar, ham
mashg‘ulotlar orasida rang - baranglashtirish sifatida qo‘llani-ladi. Musobaqa
jarayonida startlar orasidagi vaqt cho‘zilib ketgan paytda ayrim sportchilar autogen
mashg‘uloti va qisqa muddatli uyqudan foydalanib to‘laligicha tiklanishga ulguradi

Asosiy adabiyotlar.
1. A.Abdullayev. Sh.Xonkeldiyev. Jismoniy tarbiya nazariyasi va
metodikasi. Toshkent. 2005 u
2.
R.S.Salomov. Sport mashg'ulotlarining nazariy asoslari. T. 2005 yil
3. Maxkamdjonov K.M. Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi. T.
2008.
4.
R.S.Salomov. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati. T. 2014 y.
5. R.S.Salomov. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati. (II-jild) T.
2015 y.
6. R.S.Salomov, Y.Y.Aripov. Maktab yoshidagi bolalar jismoniy tarbiyasi
uslubiyati asoslari. T. “Molya” 2011 y.
7. U.S.Do’sanov. Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi . O’quv
qo’llanma Tashkent 20 19 y

Sportchining jismoniy texnik va taktik tayyorgarligi

Купить