Sudgacha bo‘lgan davrda yarashtirish tartib-taomillarini (da'vo ishlarini) tashkil etish va yuritish - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	48.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

Sudgacha bo‘lgan davrda yarashtirish tartib-taomillarini (da'vo ishlarini) tashkil etish va yuritish

Купить

Sudgacha bo'lgan davrda yarashtirish tartib-taomillarini (da'vo
ishlarini) tashkil etish va yuritish
Reja:
1. Nizolarni sudgacha hal qilishning turlari
2. Nizolarni sudgacha hal etish choralarini ko‘rishda yuridik xizmatning
roli
3. Da’voni taqdim qilish yoki ko‘rib chiqish uchun tegishli hujjatlarni olish
va o‘rganish
4. Da’vo ishlari natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish, uni
takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlash

1. Nizolarni sudgacha hal qilishning turlari
Prezidentning 2016 yil 21 oktyabrdagi PF-4850-son “S ud-huquq
tizimini yanada isloh qilish, fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli
himoya qilish kafolatlarini kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida ”gi Farmoni
mazmuniga ko‘ra va 2017 yil 19 yanvardagi PQ-2773-son “ Yuridik xizmat
faoliyatini tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi
Qarori bilan davlat organlari va tashkilotlarining yuridik xizmatlari mazkur
organlar va tashkilotlar ishtirokida vujudga keladigan nizolarni sudgacha hal etish
yuzasidan majburiy tartibda choralarni ko‘rishi belgilandi.
Nizolarni sudgacha hal qilish deganda taraflarning yuzaga kelgan nizolar
(kelishmovchiliklar)ni sud organlarining aralashuvisiz hal qilishga qaratilgan
birgalikdagi harakatlari tushuniladi.
Nizolarni sudgacha hal qilishga qonun chiqaruvchi tomonidan ham
fuqarolik, ham ma’muriy huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar
bo‘yicha yo‘l qo‘yiladi.
Ma’muriy huquqiy munosabatlardan kelib chiquvchi nizolar, arizachining
xohishiga ko‘ra sudgacha yoki sud tartibida ham hal qilinishi mumkin.
Masalan, “Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonunning
27 1
-moddasiga muvofiq ishlab chiqaruvchi (ijrochi, sotuvchi) davlat boshqaruvi
organining ko‘rsatmasi ustidan bevosita sudga yoki bo‘ysunuv tartibida yuqori
turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilishga haqli.
Davlat boshqaruvi organining ko‘rsatmasi ustidan bo‘ysunuv tartibida
yuqori turuvchi organga yoxud mansabdor shaxsga shikoyat qilinishi sudga
shikoyat qilish huquqini istisno etmaydi.
Nizolarni sudgacha, ya’ni sud muhokamasisiz hal qilish tartibidan har bir taraf
manfaatdor.
Birinchidan , talabnoma yuboruvchi qisqa muddatda buzilgan huquq va qonuniy
manfaatlarini tiklashga erishadi.

Ikkinchidan, taraflar da’voni rasmiylashtirish va uni sudga taqdim qilish, da’voni
sudda ko‘rish jarayonida ishtirok etish bilan bog‘liq vaqtlari va mablag‘larini
tejaydilar.
Uchinchidan, davlat bojini to‘lash va sud chiqimlari bilan bog‘liq xarajatlar oldi
olinadi.
To‘rtinchidan , shartnomaviy munosabat ishtirokchilari o‘rtasidagi ishonch va
hamkorlik mustahkamlanadi hamda kelajakda hamkorlikni yanada rivojlantirishga
sharoit yaratiladi.
Nizolarni sudgacha hal qilishning turlari
Mazkur tamoyil faqat da’voni sudga topshirishgacha amalga oshirilishi mumkin,
ammo keyinchalik sud instansiyalariga murojaat qilishni istisno qilmaydi.
Shuni ta’kidlash lozimki, Iqtisodiy protsessual kodeksi da belgilanishicha,
iqtisodiyot sohasida yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkor maqomini
qonunda belgilangan tarzda olgan fuqarolar o‘rtasidagi iqtisodiyot sohasida
fuqaroviy, ma’muriy va boshqa huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan nizolar
iqtisodiy sudlov jarayonida nizoni sudgacha hal qilish tartibiga rioya qilish haqida
talab qo‘yilmasdan ko‘rib chiqiladi.
Nizolarni sudgacha hal qilish quyidagilar orqali amalga oshiriladi:
a) muzokaralar;
b) mediatsiya;
v) talabnoma yuborish.
Shartnomalarda ko‘pchilik holatlarda nizolarni muzokaralar yo‘li bilan hal
qilish imkoniyati ko‘rsatiladi, agar kelishuvga erishilmasa – nizolar sud tartibida
hal qilinadi. Amaliyotda sudyalar bunday matnni nizolarni sudgacha hal qilish
sifatida qarash uchun yetarli emas deb hisoblaydilar, chunki nizolarni sudgacha hal
qilish sifatida muzokaralar o‘tkazish shakli, tartibi va muddatlari qonunda yoki
shartnomada aniq nazarda tutilgan bo‘lishi lozim.
Nizolarni sudgacha hal qilishning talabnoma yuborish tartibi deganda
taraflarning kelishmovchilikni hal qilish bo‘yicha o‘z qarashlari va takliflari bayon
qilingan xatlar (talabnoma va talabnomaga javob) almashinishi tushuniladi.

3.2. Nizolarni sudgacha hal etish choralarini ko‘rishda yuridik xizmatning
roli
Nizolarni sudgacha hal qilish (talabnoma ishlari) bo‘yicha to‘g‘ri va o‘z
vaqtida ishlarni yuritish davlat organlari va tashkilotlari huquq va qonuniy
manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan huquqiy ishlarning asosiy bosqichlaridan
biri hamda shartnoma shartlarini bajarish bo‘yicha huquqiy ta’minlashning
samarali vositasi hisoblanadi.
Talabnoma ishlarini yuritishni to‘g‘ri tashkil qilish davlat organlari va
tashkilotlarining xo‘jalik va moliyaviy holatini ko‘tarishda muhim ahamiyatga ega.
Davlat organlari va tashkilotlarining yuridik xizmati to‘g‘risidagi
Nizomning 16-bandi 4-kichik bandida (Prezidentning 2017 yil 19 yanvardagi PQ-
2733-son qaroriga 1-ilova) nizolarni sudgacha hal qilish bo‘yicha ishlarda yuridik
xizmat xodimlari faoliyatining quyidagi 3 ta shakli nazarda tutilgan:
1) davlat organlari va tashkilotlari, shuningdek fuqarolar bilan nizolar
vujudga kelganda mustaqil yoki boshqa tarkibiy tuzilmalar bilan birgalikda ularni
sudgacha hal etish choralarini ko‘radi;
2) davlat organi va tashkilotining manfaatlarini himoya qilish bo‘yicha
talabnomalar tayyorlashda hamda davlat organi va tashkilotiga nisbatan bildirilgan
talabnomalarni ko‘rib chiqishda ishtirok etadi;
3) davlat organi va tashkilotida talabnomalar bildirish va ularni ko‘rib
chiqish tartibiga rioya etilishini nazorat qiladi.
Yuridik xizmat xodimlarini talabnoma ishlarini yuritishda ishtiroki
jumladan quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
a) talabnomani rasmiylashtirish uchun zarur bo‘lgan axborot va hujjatlarni
to‘plash, talabnomani yozish, rasmiylashtirish va tegishli yuridik yoki jismoniy
shaxsga yuborish;
b) davlat organi va tashkilotiga nisbatan bildirilgan talabnomalarni ko‘rib
chiqish, talabnomaga aloqador bo‘lgan hujjatlari o‘rganish, talabnomada

bildirilgan talablarni to‘liq yoki qisman qanoatlantirish yoxud uni bajarishni rad
qilish haqida javob tayyorlash va yuborish;
v) yuborilgan va kelib tushgan talabnomalar haqidagi ma’lumotlarni
umumlashtirish, ularni tahlil qilish, xo‘jalik, moliya, hisob-kitob, mehnat intizomi
buzilishini oldini olishga qaratilgan chora-tadbirlar ko‘rish bo‘yicha takliflar
tayyorlash va taqdim qilish.
Talabnoma boshqa tarkibiy tuzilmalar (hisob-kitob, moliya, ta’minot va
boshqa bo‘limlar) tomonidan bildirilayotganda yuridik xizmat ular ustidan
nazoratni qo‘yidagicha amalga oshiradi:
 boshqa tarkibiy tuzilmalarning mas’ul xodimlariga talabnoma bildirish
tartibini tushuntiradi;
 amaldagi qonun hujjatlari bilan ularni tanishtiradi;
 zarur hollarda ularni huquqiy tayyorgarlikdan o‘tkazadi;
 vaqti-vaqti bilan ularning talabnoma ishlarini tekshiradi, ularga amaliy
yordam ko‘rsatadi;
 murakkab masalalar bo‘yicha talabnomalarni tayyorlashga oid
maslahatlar beradi;
 davlat organi va tashkiloti rahbariga boshqa tarkibiy tuzilmalar bilan
birgalikda talabnoma ishlarini yaxshilash bo‘yicha takliflar kiritadi.
Hozirgi davrda nizolarni sudgacha hal qilish davlat organlari va
tashkilotlari uchun buzilgan huquqlarni himoya qilishning afzal shakli bo‘lishi
lozim, chunki u qonuniylik prinsipiga mos keladi va davlatga ham, fuqarolar va
yuridik shaxslarga ham tejamliroq hisoblanadi.
3.3. Da’voni taqdim qilish yoki ko‘rib chiqish uchun tegishli
hujjatlarni olish va o‘rganish
Tashkilot rahbari odatda yuridik xizmatga boshqa taraf (kontragent) bilan u
yoki bu nizo bo‘yicha da’vo arizasi yoki da’vo arizaga fikrnoma tayyorlashni
topshiradi. Shundan so‘ng yuridik xizmat boshqa tarkibiy tuzilmadan (agar o‘zida
mavjud bo‘lmasa) da’voni taqdim qilish yoki da’vo arizasi yuzasidan fikrnoma

tayyorlash va o‘rganish uchun zarur bo‘lgan hujjatlarni (shu jumladan,
shartnomalar, yukxatlari, hisob-fakturalar, ishonchnoma, talabnoma va
boshqalarni) so‘rab oladi.
Yuridik xizmat tegishli tarkibiy tuzilmalar tomonidan taqdim qilingan
hujjatlarga huquqiy baho beradi. Agar taqdim qilingan hujjatlar yetarli bo‘lmasa
yoki ular noto‘g‘ri rasmiylashtirilgan bo‘lsa, yuridik xizmat mazkur kamchiliklarni
bartaraf qilish uchun yozma ravishda muddat belgilashi lozim.
Tarkibiy tuzilma zarur hujjatlarni bermagan holatlarda tashkilot rahbari
ijrochiga nisbatan intizomiy chora ko‘rishi mumkin.
Da’vo arizasi (sud buyrug‘ini berish to‘g‘risida arizani), shu jumladan
qarshi da’voni tayyorlash
Yuridik xizmat da’vo arizasini va zarur hujjatlarni tayyorlashni, agar qonun
yoki shartnomada talabnoma bildirish belgilangan bo‘lsa, talabnoma va bildirilgan
talabnomaga javobni o‘rganishdan boshlaydi.
Da’vo tashkilot tomonidan bildirilgan talabnoma to‘liq yoki qisman asossiz
rad qilingan yoxud javobsiz qoldirilgan taqdirda kiritiladi.
Yuridik xizmat da’vo arizasi matnini mustaqil tayyorlaydi, unga viza
(imzo) qo‘yadi va tegishli tarkibiy tuzilmalardan viza (imzo) yig‘adi, shuningdek
uni tashkilot rahbariga imzolash uchun taqdim qiladi.
Da’vo arizasida quyidagilar ko‘rsatilishi kerak:
1) ariza berilayotgan iqtisodiy sudning nomi;
2) ishda ishtirok etuvchi shaxslarning nomi, ularning pochta manzillari;
3) agar da’vo baholanishi lozim bo‘lsa, da’voning bahosi;
4) da’vo talablariga asos bo‘lgan holatlar;
5) da’vo talablarining asoslarini tasdiqlovchi dalillar;
6) undiriladigan yoki nizolashilayotgan summaning hisob-kitobi;
7) da’vogarning qonun hujjatlarini dalil qilib keltirgan talablari, da’vo bir
necha javobgarga nisbatan taqdim etilganda esa - ularning har biriga qo‘yilgan
talablar;

8) nizoni javobgar bilan sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga
rioya etilganligi to‘g‘risidagi ma’lumotlar, agar bu shu toifadagi nizolar uchun
qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo‘lsa;
9) ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati.
Da’vo arizasida da’vogarning yoki uning vakilining telefonlari, fakslari
raqamlari, elektron manzili ko‘rsatilishi mumkin.
Da’vo arizasida, agar nizoni to‘g‘ri hal qilish uchun zarur bo‘lsa, boshqa
ma’lumotlar ham, shuningdek da’vogarda mavjud iltimosnomalar ko‘rsatiladi.
Da’vogar da’vo taqdim etganda ishda ishtirok etuvchi boshqa shaxslarga
da’vo arizasining va unga ilova qilingan, bu shaxslarda bo‘lmagan hujjatlarning
nusxalarini yuborishi shart.
Da’vo arizasiga quyidagilarni tasdiqlovchi hujjatlar ilova qilinadi:
1) belgilangan tartibda va miqdorda davlat boji to‘langanligini;
2) da’vo arizasining va unga ilova qilingan hujjatlarning nusxalari
yuborilganligini;
3) nizoni javobgar bilan sudgacha hal qilish (talabnoma yuborish) tartibiga
rioya etilganligini, agar bu shu toifadagi nizolar uchun qonunda yoki shartnomada
nazarda tutilgan bo‘lsa;
4) da’vo talablariga asos bo‘lgan holatlarni.

Agar da’vo arizasi da’vogarning vakili tomonidan imzolangan bo‘lsa,
uning da’vo taqdim etishga vakolatli ekanligini tasdiqlovchi ishonchnoma ilova
qilinadi.
Amaldagi iqtisodiy protsessual qonunchiligi pul summasini undirish yoki
undiruvni qarzdorning mol-mulkiga qaratish yoxud qarzdordan nizosiz talablar
bo‘yicha mol-mulkni talab qilib olishni sud buyrug‘i olish orqali yanada soddaroq
tartibini nazarda tutadi.
Sud buyrug‘i kreditorning arizasi bo‘yicha chiqarilgan va ijro hujjati
kuchiga ega bo‘lgan, sudya tomonidan qabul qilingan hujjatdir. Sud buyrug‘i

bo‘yicha undiruv buyruq berilgandan so‘ng o‘n kunlik muddat o‘tgach sud
hujjatlarini ijro etish uchun belgilangan tartibda amalga oshiriladi.
Shuning uchun ham yuridik xizmat da’vo arizasi o‘rniga sud buyrug‘ini
berish to‘g‘risida ariza tayyorlashi mumkin.
Ariza iqtisodiy sudga yozma shaklda sudlovga tegishlilikning umumiy
qoidalari bo‘yicha beriladi. U kreditor yoki uning vakili tomonidan imzolanadi.
Vakil tomonidan imzolanadigan arizaga ishonchnoma ilova qilinadi.
3.4.Da’vo ishlari natijalarini umumlashtirish va tahlil qilish, uni
takomillashtirish bo‘yicha takliflar tayyorlash
Tashkilotning yuridik xizmati muayyan davr (oy, chorak, yarim yil, yil)
yakuni bo‘yicha amalga oshirilgan da’vo ishlari natijalarini umumlashtiradi.
Yuridik xizmat tarkibiy tuzilmalardan olgan ma’lumotlar asosida ham
tashkilotga bildirilgan, ham tashkilot tomonidan bildirilgan da’volarning vujudga
kelishi sabablari va sharoitlarini aniqlaydi. Bu jarayonda har bir turdagi da’volarni
kelib chiqishiga sabab bo‘lgan, tarkibiy tuzilmalar tomonidan yo‘l qo‘yilgan xato
va kamchiliklar aniqlanadi.
Yuridik xizmat da’vo ishlari tahlili yakunlari bo‘yicha tashkilot rahbariga
da’vo ishlarini yaxshilash, samarasiz xarajatlar va zararlarni oldini olish,
tashkilotga yetkazilgan zararni aybdor shaxslardan undirish to‘g‘risida takliflar
kiritadi.

A dabiyotlar
1. Shoraxmetov Sh.Sh. O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik protsessual
kodeksiga sharhlar. – Toshkent: TDYUI, 2010.
2. Sh.Ro‘zinazarov, M.Mamasiddiqov, Sh.Masadikov. Hakamlik
muhokamasi haqida nimalarni bilish kerak? Amaliy qo‘llanma. infoCOM.uz
MCHJ nashriyoti. Toshkent, 2010.
3. Treteyskie sudы v Uzbekistane: analiz i tendensii razvitiya. Nauchno-
prakticheskoe posobie. / Otv. red. Asyanov Sh.M. – T.: Shark, 2004. – 608 s.
4. O‘zbekiston Respublikasining "Hakamlik sudlari to‘g‘risida"gi Qonuniga
sharh.
5. Inoyatova S.F. Protsessualnыe mexanizmы otmenы i vыdachi
ispolnitelnыx listov na prinuditelnoe ispolnenie resheniy treteyskix sudov.
Monografiya. –Toshkent: De-Haus-Print, 2011.
6. Sh.M.Masadikov. Problem ы pravovogo regulirovaniya mediatsii.
Monografiya. – Tashkent: TGYuU, 2014. – 150 s.
7. Sh.M.Masadikov. Mediatsiya-alternativn ы y sposob razresheniya
grajdansko-pravov ы x sporov. Uchebnoe posobie. – Tashkent: TDYuI, 2010. – 100
s.
8. M.M.Mamasiddiqov, Sh.M.Masadikov, D.Y.Xabibullayev N.A.Azizov,
I.M.Salimova Hakamlik muhokamasi (o‘quv qo‘llanma) TOSHKENT – 2018
9. Nizolarni xal qilishning mukobil usullari / O‘quv qo‘llanma. Yuridik
fanlari buyicha falsafa doktori (PhD), dotsent v.b. I.M.Salimova. - Toshkent.
TDYuU, 2022. - 208 bet.

Sudgacha bo‘lgan davrda yarashtirish tartib-taomillarini (da'vo ishlarini) tashkil etish va yuritish

Купить