Suv murakkab modda. Suvning fizikaviy va kimyoviy xossalari mavzusida tayyorlagan ochiq dars ishlanmasi - Физика - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	214.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	Физика

Suv murakkab modda. Suvning fizikaviy va kimyoviy xossalari mavzusida tayyorlagan ochiq dars ishlanmasi

Купить

,, Suv murakkab modda. Suvning
fizikaviy va kimyoviy xossalari ,,
mavzusida tayyorlagan ochiq dars
ishlanmasi
Mavzu: Suv murakkab modda. Suvning fizikaviy va
kimyoviy xossalari. Ko‘rgazma - namoyishli tajriba. Suvni metallar
(kalsiy, natriy) bilan o‘zaro ta’siri.
Darsning maqsadi:
Ta’limiy maqsad: O‘quvchilarga suv murakkab modda, suvning fizikaviy va kimyoviy
xossalari mohiyatini tushuntirish. O‘quvchilarga labaratoriya sharoitida natriy metali
bilan suvning reaksiyasini ko’rsatib berish.

Tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarning ilmiy dunyoqarashini kengaytirish, iqtisodiy,
estetik,ekologik va axloqiy tarbiya berish.
Rivojlantiruvchi maqsad: O’quvchilarning bilim va tafakkurini, kitobxonlik malakasini
oshirish, mustaqil fikrlash ko’nikmalarini shakllantirish va rivojlantirish.
T ayanch kompetenstiya va fanga oid kompetenstiyalar :
F.K.1- Kimyoviy jarayon , hodisalarni kuzatish , tushunish va tushuntirish
kompetensiyasini shakllantirish
F.K.2- Element va hodisalarni kimyoviy tilda ifodalay olish kompetensiyasini
shakllantirish
F.K.3- Kimyoviy tajribalar o‘tkazish va amaliyotda qo‘llash kompetensiyasini
shakllantirish
T.K.4-Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasini shakllantirish
T.K.1-Kommunikativ kompetensiyasini shakllantirish
T.K.3-O‘zini o‘zi rivojlantirish kompetensiyasini shakllantirish
T.K.6-Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo‘lish
hamda foydalanish kompetensiyasini shakllantirish
Dars turi: Yangi bilim beruvchi, interfaol
Dars uslubi: aralash, blits-so’rov, boshqotirma, kim chaqqon, tezkor
savollar , masa l a lar ye c hi s h
Dars jihozi: davriy sistema, d arslik, tarqatma matereallar , doska, Na metali, shisha
stakan, fenolftalein, suv, petri kosachasi.
Dars bosqichlari va vaqt taqsimoti :
1 Tashkiliy qism 3 daqiqa
2 O‘tilgan mavzuni esga solish;uyga vazifani so`rash 10 daqiqa
3 Yangi mavzuni yoritish: 15 daqiqa
4 Yangi mavzuni mustahkamlash 10 daqiqa
5 Darsga yakun yasash va baholash 5 daqiqa
6 Uyga vazifa 2 daqiqa

Darsning borishi : Tashkiliy qism: 1. O’quvchilar bilan salomlashish.
2. O ’quvchilar davomadini aniqlash.
3. Darsga tayyorgarlik ko’rish.
4. Siyosiy daqiqa

O’tilgan mavzuni so’rash (BLITS-SO’ROV)
1.Yonishga yordam beradigan gaz.
• 2.Vodorodni kashf etgan olim.
• 3.Vodorodni molekulyar massasi.
• 4.Kipp apparati yordamida nima olish mumkin.
• 5.Qanday aralashma «qaldiroq gaz» deb ataladi
• 6.Gidridlar qanday moddalar? Misollar ayting.
• 7.L aboratoriyada vodorod qaysi moddalardan olish mumkin?
• 8. Kislorod qaysi metallar bilan reaksiyaga kirishmaydi?
• 9. Yer qobig'ining necha foizini kislorod tashkil qiladi?

• 10. Temir kislorodda yonganda qanday birikma hosil bo'ladi?
• 11.Vodorodning valentligi nechaga teng?
• 12.Fotosintez va nafas olish jarayonlarining mohiyati nimada?
• 13.Havo tarkibi …?
• 14.Indikatorlar qanday moddalar va ular kislotalarga qaday ta’sir etadi?
• 15.Tabiiy kislotalarga misollar keltiring.
• 16.Vodorod qaysi metallarga yaxshi eriydi.
• 17.«Vodorod — kelajak yonilg'isi» deganda nimani tushunasiz?
• 18. Vodorod qayerda eng ko'p uchraydi?
• 19.Allotropiya nima?
• 20.Vodorod qaysi element bilan xona haroratidayoq tasirlashadi?

Yangi mavzuni bayoni:
Suv – Yer sharida eng ko‘p tarqalgan muhim kimyoviy birikmalardan biri.
Suv vodorod va kislorod atomlaridan tashkil topgan murakkab modda bo‘lib, tarkibida
ikki atom vodorod va bir atom kislorod tutadi.
Suvning molekular formulasi H
2 O shaklida ifodalanadi. Suvda vodorod atomlari
kislorod atomi bilan 104,3° burchak hosil qilib birikkan. Suv molekulalari tabiatda
assotsiya tsiyalangan holda mavjud bo‘ladi va (H
2 O) n tarzida ifodalanadi .
Suvning nisbiy molekular massasi uni tashkil qilgan vodorod va kislorod
atomlarining nisbiy atom massalari yig‘indisidan iborat:
M r (H2O)= 2·1 +1·16 = 18.
Demak, 1 mol suvning massasi 18 g ga, suvning molar massasi 18 g/mol ga teng.

Suvning grafik tuzilishi (a),
hajmiy tuzilishi (b) va assotsiyatsiy holati (d).
Fizik xossalari. Suv rangsiz, ta’msiz, hidsiz, tiniq suyuqlikdir. Suvga hid bilan
ta’mni undagi erigan qo‘shimchalar beradi. Suvning ko‘p fizik xossalari va
o‘zgarish xarakteri o‘ziga xos bo‘lib, tegishli holatlar uchun anomal (odatda xos
bo‘lgan holatdan chetlanish) bo‘lib hisoblanadi. Masalan, suvning zichligi qattiq
(muz, uning zichligi 0,92 kg/dm 3 ) holatidan suyuq holatga o‘tganda
boshqa moddalarniki kabi kamaymasdan, balki ortadi . Suv 0°C dan +4°C gacha
isitilganda ham zichlik ortadi va +4°C da suv o‘zining maksimal zichligiga ega bo‘ladi
va bu 1 kg/dm 3 ni yoki 1 g/ml ni tashkil etadi. Harorat +4°C dan orta

borishi bilan zichligi yana kamaya boradi.
Suvning yana bir xossasi uning yuqori issiqlik sig‘imiga (4,18 kj/kg·K(l) egaligi
(solishtirish uchun qum – 0,79; ohaktosh – 0,88; osh tuzi – 0,88; glitserin –
2,43; etil spirti – 2,85).
Shu ning uchun suv ning tungi vaqtlarda yoki yozdan qishki mavsumga o‘tishda
sekin sovishi; kunduzi yoki qishdan yozgi mavsumga o‘tishda sekin isishi kuzatiladi.
Suv 101,3 kPa bosimda va t < 0°C bo‘lganda qattiq (muz), t > 100°C
da gaz (suv bug‘i), 0°C–100°C oralig‘ida suyuq holatda bo‘ladi.
Suv ajoyib universal erituvchi modda bo‘lib, o‘zida juda ko‘plab anorganik va organik
moddalarni eritish xususiyatiga ega.
Kimyoviy xossalari. Suv molekulalari qizdirishga juda chidamli, lekin
1000°C dan yuqori haroratda suv bug‘lari vodorod va kislorodga parchalana boshlaydi:
2H
2 O = 2H
2 + O
2 .
Faol metallar suv bilan ta’sirlashib, uning tarkibidagi vodorodni ajratib chiqaradi.
Natijada hosil bo‘lgan moddalar asoslar deyiladi.
NaOH –natriy gidroksid , KOH – kaliy gidroksid, Ca(OH)
2 – kalsiy
gidroksidlar asoslardir.
2Na + 2H
2 O = 2NaOH + H
2 ; Ca + 2H
2 O = Ca(OH)
2 +H
2 .

Suvning reaksion qobiliyati ancha katta. Ayrim metall va metallmaslarning oksidlari
suv bilan ta’sirlashganda asos va kislotalar hosil bo‘ladi:
CaO + H
2 O = Ca(OH)
2 ; SO
3 + H
2 O = H
2 SO
4 .
Ba’zi tuzlar suv bilan kristallogidratlar deb ataluvchi birikmalar hosil qiladi:
CuSO
4 + 5H
2 O = CuSO
4 ·5H
2 O.
Qizdirilgan temir suv bug‘i bilan reaksiyaga kirishadi, natijada temir kuyundisi
(Fe
3 O
4 )ni hosil qiladi:
3Fe + 4H
2 O = Fe
3 O
4 + 4H
2 .
Suv bir qator kimyoviy jarayonlarni katalizlaydi.
Agar suv bug‘i ishtirok etmasa, «qaldiroq gaz» yuqori haroratda ham portlamaydi.
Is gazi kislorodda yonmaydi. Xlor metallar bilan ta’sirlashmaydi. Vodorod ftorid
oyna bilan ta’sirlashmaydi. Natriy va fosfor havoda oksidlanmaydi hamda xlor
bilan ta’sirlashmaydi.
Krassvordni
1.Vodorod molekulasi nechta atomdan
iborat.
2.Vodorod izotoplaridan biri

3.Suv 0 0
C da qanday holatga o`tadi
4.Suvning agregat holati.
5.Kelajak yonilg`isi.
K
I
M
Y
O
Savol va topshiriqlar:
1. Suv bug‘ining vodorodga nisbatan zichligini aniqlang.
2. Suvning elementar tarkibini qanday isbotlash mumkin?
3. Suv parchalanganda 8 g vodorod hosil bo‘lgan bo‘lsa, qancha kislorod olingan
bo‘ladi?
4. 7,2 g suv hosil bo‘lishi uchun n.sh. da o‘lchangan qancha hajm vodorod va kislorod
kerak?
5. Suvning fizik xossalarini aytib bering.
6. Suv qanday kimyoviy xossalarga ega?
7. Suvning quyidagi moddalar bilan reaksiya tenglamalarini yozing:
K
2 O, BaO, P
2 O
5 , SO
2 , Ca, K.
8. Suv havzalari (ko‘llar, dengiz va okeanlarda) suv vertical yo‘nalishda
harakatlanadi. Nima uchun? Javobingizni suvning anomal xossalari asosida
tushuntirishga harakat qiling?
33-rasm.

Suvning natriyga
ta’siri.
Mustahkamlash
1.Suv molekulasi massasini aniqlang?
A)18 g/mol B)36 g/mol C)6.02*10 23
D)22.4 litr
2.Suv molekulasida kislorod atomlari va vodorod atomlari orasidagi burchak.
A)109.3 0
B) 104.3 0
C) 109.9 0
D) 102.3 0
3.2 mol suvning molyar massasi nechga teng?
A)18 g/mol B)36 g/mol C)6.02*10 23
D)22.4 litr
4.Suvning maksimal zichligi nechaga teng?
A)1 g/mol B)36 g/mol C)1g/ml D)18 g/ml
5.Suv necha 0
C da muzlaydi?
A) 100 0
C B) 1000 0
C C)18 0
C D)0 0
C
6.Suv necha 0
C da qaynaydi?
A) 100 0
C B) 1000 0
C C)18 0
C D)0 0
C
7.Quyidagi moddalardan kristallogidratni ko`rsating?
A)CuSO
4 *5H
2 O B)CuSO
4 C)CaSO
4 D)FeSO
4
8.Bariy oksid suv bilan reaksiyaga kirishib,qanday moddani hosil qiladi?
A)BaO B)Ba(OH)
2 C)BaCl
2 D)BaSO
4
9.Qizdirilgan temir suv bug`i bilan reaksiyaga kirishib qanday moddani hisil qiladi.
A)FeO Fe(OH)
2 C)Fe
3 O
4 D)FeSO
4
10. Vodorodning tabiatda nechta izotopi mavjud?
A. 7 ta B. 3 ta D. 4 ta E.5 ta

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10
A B B C D A A B C B
Baholash. Dars davomida faol ishtirokm etgan o’quvchilar individual tarzda
baholanadi.
Uyga vazifa : darslikdagi 27 mavzuga oid savollarga javob yozish.

Suv murakkab modda. Suvning fizikaviy va kimyoviy xossalari mavzusida tayyorlagan ochiq dars ishlanmasi

Купить