Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

Dokument ma'lumotlari

Narxi	15000UZS
Hajmi	51.2KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	08 Yanvar 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Madaniyatshunoslik

Sotuvchi

Farshed Begimov

Ro'yxatga olish sanasi 06 Dekabr 2025

0 Sotish

Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

Sotib olish

O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY TA`LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR
VAZIRLIGI
BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
IQTISODIYOT VA TURIZM FAKULTETI
MARKETING VA MENEJMENT
KAFEDRASI
« SIFAT MENEJMENTI » fanidan
K U R S I S H I
Mavzu: _______________________________________________
_______________________________________________________
Bajardi: _______ ____ _____ _guruhi talabasi ______ ___ ________
(imzo) (ismi sharifi)
Kurs ishi himoya qilingan sana “____” __ ___ _____20 25 y.
Baho “_____” ____ __ ____
Ilmiy rahbar: __________ ____________________
(imzo) (ismi sharifi)
Komissiya a’zolari: __________ ____________________
(imzo) (ismi sharifi)
__________ ____________________
(imzo) (ismi sharifi)
Buxoro – 20 25 yil
1

M AVZU: TA’LIM TIZIMIDA SIFAT MENEJMENTI:
UNIVERSITETLAR UCHUN SIFAT KAFOLATLASH TIZIMI
M U N D A R I J A :

Kirish……………………………………………………… …………. …… .. … . ……. 4
1-bob. Ta’lim tizimida sifat menejmentining nazariy asoslari
1.1. Sifat menejmenti tushunchasi va uning ta’lim tizimidagi o‘rni…………………….6
1.2. Ta’limda sifat menejmentining asosiy tamoyillari ..... ………................ ....... ......… .9
1.3. Xalqaro tajriba: rivojlangan mamlakatlar ta’lim sifatini boshqarish tizimlari .... …1 4
2-bob . Oliy ta’lim muassalari uchun sifat kafolatlash tizimi (Buxoro davlat universiteti
misolida)
2.1. Oliy ta’lim muassasalarida sifat kafolatlash tizimi tushunchasi………….…….18
2.2. Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti: ta’lim jarayoni va professor-
o‘qituvchilar sifatini boshqarish………………………………………………………..21
2.3. Buxoro davlat universitetida tashqi sifat ta’minoti: akkreditatsiya, reyting va
nazorat mexanizmlari………………………………………….……….……………...26
2.4. Buxoro davlat universitetida sifat menejmenti va universitetlarda talabalar fikr-
mulohazalarini hisobga olish………………….………………………….…………….34
Xulosa..…...……………………………… ....... ................ . … ...… ……… . ……..….… 3 6
Tayan ch iboralar.........................................… . ........................ ...... ... .... ...... ........... ........ . 3 8
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati………………………… ...... ……… . .…………….. 40
2

KIRISH
Zamonaviy globallashuv sharoitida ta’lim tizimidan talab qilinayotgan eng asosiy
mezon bu — sifatdir. Jahon ta’lim maydoniga integratsiyalashuv, zamonaviy bilimlar
bazasiga ega bo‘lgan kadrlarga bo‘lgan talabning ortishi natijasida ta’lim jarayonini
puxta tashkil etish va uning natijadorligini doimiy monitoring qilish zarurati kuchaydi.
Aynan shu jarayonda sifat menejmenti tizimining ta’limdagi ahamiyati va roli ortib
bormoqda.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida iqtisodiy munosabatlarning rivojlanib va
takomillashib borishi bozor mexanizmini tobora murakkablashtiradi. Bu hol
iste’molchining ehtiyoji, talabi, didi va dunyoqarashining o‘zgarishi hamda
qonunlarning o‘zgarishi sharoitida ishlab chiqaruvchilarning bozor tizimiga nisbatan
proporsional harakati kuzatiladi. Unda ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi keskin iqtisodiy
raqobatdan tashqari sotuvchi va xaridor o‘rtasida tovar bahosi va sifatini kelishishning
o‘ziga xos raqobati ham vujudga keladi.
Raqobat kurashida asosiy richag korxonalar uchun mahsulot sifati bo‘lishini
e’tiborga olib aytish kerakki, sifat menejmentini korxonalarda samarali faoliyatini
ta’minlash iqtisodiyotning dolzarb masalasidir. Rivojlangan davlatlarning iqtisodiy
muvaffaqiyati importga nisbatan eksport salmog‘ining bir necha barobar kattaligiga
bog‘liq. O‘z mahsulotini eksport qilayotgan mamlakatlarda shu tovarning jahon
bozoridagi mavqei yuqori degan xulosani beradi. Bu xulosaga erishish uchun
mahsulotni ishlab chiqaruvchi korxonada sifat menejmenti tizimi to‘g‘ri yo‘lga
qo‘yilgan va xalqaro standartlarga javob beradi.
Mamlakatimizda ham yuqori iqtisodiy samaraga erishishning eng muqobil
varianti milliy korxonalarda sifat menejmenti tizimini samarali tashkil etish va tovarlar
sifatini keskin oshirish zarur.
Bugungi kunda ta’lim tizimining sifatini ta'minlash va uni doimiy ravishda
yaxshilash har bir universitetning strategik maqsadlaridan biriga aylangan. Ta'limning
sifatini oshirish, nafaqat talabalar uchun yuqori darajada ta'lim olish imkoniyatlarini
yaratadi, balki universitetlarning nufuzini va xalqaro miqyosda raqobatbardoshligini
3

ta’minlaydi. Aynan shu nuqtai nazardan, ta'lim tizimida sifat menejmenti tizimi, ta'lim
muassasalarining samarali va izchil ishlashini kafolatlashda juda muhim rol o‘ynaydi.
Sifat menejmenti - bu tashkilotlar, jumladan universitetlar, tomonidan ta'lim
jarayonini boshqarish va doimiy ravishda yaxshilash uchun qabul qilingan tizimli
yondashuvdir. Bu yondashuv o‘z ichiga o‘qitish metodologiyasini, o‘quv dasturlarini,
ilmiy-tadqiqot faoliyatini va talabalarning ehtiyojlarini to‘liq qamrab oladi.
Universitetlar sifatni ta’minlashga qaratilgan tizimlarni joriy etish orqali, nafaqat ta'lim
jarayonini sifatli bajarish, balki o‘z faoliyatlarini xalqaro standartlarga moslashtirish
imkoniyatini yaratadilar.
O‘quv yili davomida talabalar ta'lim olish jarayonida nafaqat bilim va
ko‘nikmalarni, balki muammolarni hal qilish va yaratish qobiliyatini ham
rivojlantiradilar. Shuning uchun ta'lim tizimida sifat kafolatlash tizimi, o‘qituvchi va
talaba o‘rtasida doimiy hamkorlikni ta'minlash, yangi metodologiyalarni joriy etish va
ta'lim tizimining rivojlanishiga hissa qo‘shish uchun zarur bo‘ladi. Universitetlar
o‘zlarining sifat menejmenti tizimlari orqali o‘quv resurslarini optimallashtirib, xalqaro
miqyosdagi ta'lim reytinglarida yuqori o‘rinlarni egallashga qaratilgan strategiyalarni
ishlab chiqadilar.
Shu bilan birga, sifat menejmentining ta'lim tizimida o‘z o‘rnini topishi uchun bu
tizimni doimiy ravishda yangilab borish, talabalarning va o‘qituvchilarning fikrini
muntazam ravishda olish va o‘quv jarayonini tahlil qilish kabi faoliyatlarni o‘z ichiga
oladi. Bunday yondashuv ta'lim sifatini ta'minlashning muhim asosiy omiliga aylanishi
mumkin.
Ushbu kurs ishida ta'lim tizimida sifat menejmenti tizimi, universitetlar uchun sifat
kafolatlash tizimi o‘rganiladi, uning samarali ishlashi uchun zaruriy shart-sharoitlar va
yondashuvlar tahlil qilinadi. Shuningdek, sifat menejmentining universitetlar uchun
qanday afzalliklar yaratishi, bu tizimni joriy etishda duch kelinadigan qiyinchiliklar va
ularni bartaraf etish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
4

1-BOB. TA’LIM TIZIMIDA SIFAT MENEJMENTINING
NAZARIY ASOSLARI
1.1. Sifat menejmenti tushunchasi va uning ta’lim tizimidagi o‘rni
Sifat menejmenti — bu tashkilotning mahsulot yoki xizmat sifati bo‘yicha
maqsadlariga erishish uchun amalga oshiradigan rejalashtirish, nazorat qilish,
ta’minlash va takomillashtirish jarayonlarining boshqaruvi. Bu nafaqat mahsulot
sifatini, balki tashkilot ichki jarayonlarini, rahbarlik uslubini, xodimlar salohiyatini va
mijozlar ehtiyojini qondirishni ham o‘z ichiga oladi.
Sifat menejmentining asosiy bosqichlari:
Sifatni rejalashtirish — mijoz talablarini o‘rganish, sifat siyosati va maqsadlarini
ishlab chiqish.
2. Sifatni nazorat qilish — mahsulot yoki xizmat jarayonida aniqlik va
barqarorlikni ta’minlash.
3. Sifatni ta’minlash — sifat talablariga mos bo‘lishini kafolatlash
(sertifikatlashtirish, audit).
4. Sifatni takomillashtirish — mavjud tizimda uzluksiz rivojlanishga erishish,
samaradorlikni oshirish.
Sifat menejmentining turlari:
Umumiy sifat menejmenti (TQM - Total Quality Management) — tashkilotning
barcha bo‘limlari va barcha xodimlari sifatni oshirishga jalb qilinadi.
ISO standartlari asosida SMT — xalqaro sertifikatlash asosida tizimli yondashuv.
6 Sigma — xatoliklarni kamaytirish va jarayonni optimallashtirish metodologiyasi.
Kaizen — kichik, doimiy takomillashtirish amaliyoti.
Sifat menejmentining foydalari: mijozlar ehtiyojini qondirish va ularning
sadoqatini oshirish , xarajatlarni kamaytirish (nosoz mahsulotlar, qayta ishlash,
reklamatsiyalar kamayadi) , xodimlar motivatsiyasi va ishtirokini oshirish ,ichki
jarayonlarning barqarorligi , bozor raqobatida ustunlikka erishish.
ISO 9001 standarti haqida qisqacha:
5

ISO 9001 — bu xalqaro sifat menejmenti standarti bo‘lib, tashkilotga: mijozlar
talabiga mos mahsulot yetkazib berish, jarayonlarni hujjatlashtirish, doimiy
takomillashtirishni yo‘lga qo‘yish imkonini beradi.
Sifat menejmenti tushunchasi xalqaro miqyosda keng qo‘llaniladigan ISO 9000
standartlari asosida shakllangan bo‘lib, unda sifat menejmenti quyidagicha ta’riflanadi:
“Sifat menejmenti – bu tashkilotning sifatga doir siyosati va maqsadlariga erishishni
ta’minlashga qaratilgan muvofiqlashtirilgan faoliyatlar tizimi” (ISO 9000:2015).
O‘zbekiston olimlari va tadqiqotchilarining ishlarida ham sifat menejmenti keng
talqin qilinadi. Masalan, A.X. Jo‘rayev va B.M. Xamidovlarning izlanishlarida sifat
menejmenti “ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan uzluksiz monitoring, baholash va
rivojlantirish faoliyati” sifatida e’tirof etilgan.
Shuningdek, P.F. Drucker (2007) sifat menejmentini samarali boshqaruv tizimi
sifatida talqin qiladi va uning muvaffaqiyati sifatga oid strategiya va jarayonlarning
uzviy bog‘liqligida ekanini ta’kidlaydi. T. Konti (1993) esa sifat menejmentini faqat
texnik jarayon deb emas, balki madaniyat va qadriyatlar tizimi sifatida ham ko‘rib
chiqadi.
Ta’lim tizimida sifat menejmenti o‘quv dasturlari, ta’lim texnologiyalari,
pedagogik yondashuvlar va boshqaruv jarayonlarining sifatini belgilangan standartlarga
moslashtirish hamda doimiy takomillashtirishga xizmat qiladi. O‘zbekiston
Respublikasida bu jarayon Prezidentning “Ta’lim sifatini oshirish bo‘yicha davlat
siyosatini amalga oshirish”ga doir farmonlari va qarorlari orqali yanada
mustahkamlanmoqda.
Xalqaro tadqiqotlarda, xususan, UNESCO va OECD hisobotlarida ham sifat
menejmentining ta’lim sifatiga ta’siri chuqur tahlil qilinadi va uning asosiy vazifasi
sifatni nazorat qilish emas, balki rivojlantirish ekanligi qayd etiladi.
Ta’lim tizimida esa sifat menejmenti – bu o‘quv jarayonlari, o‘quv dasturlari,
o‘qituvchi va o‘quvchilarning faoliyati sifatini doimiy tahlil qilish va
takomillashtirishga qaratilgan boshqaruv tizimi bo‘lib, uning asosiy maqsadi ta’lim
sifatini barqaror rivojlantirishdir.
6

Sifat menejmentining ta’limdagi o‘rni juda muhim bo‘lib, u ta’lim jarayonining
samaradorligini, talaba va jamiyat ehtiyojlariga mos kelishini ta’minlashga xizmat
qiladi.
Sifat menejmenti zamonaviy ta’lim tizimida eng muhim omillardan biri
hisoblanadi. Ta’lim sifati, asosan, ta’lim jarayonida qo‘yilgan maqsadlar va erishilgan
natijalar orasidagi uyg‘unlik bilan baholanadi. Sifat menejmenti tizimi esa bu
uyg‘unlikni doimiy ravishda ta’minlash va rivojlantirishga xizmat qiladi.
Sifat menejmenti (ISO 9001 standarti asosida) — bu tashkilotning mahsulot va
xizmatlar sifati barqarorligini ta’minlash va takomillashtirishga qaratilgan boshqaruv
tizimidir. Ta’lim tizimida bu tushuncha o‘quv dasturlarining mazmuni, o‘quvchilar va
talabalar bilimlari, pedagogik metodlar va natijalarga qaratilgan bo‘ladi.
Ta’lim sifati bugungi kunda har bir mamlakat taraqqiyotida muhim o‘rin tutadi.
Ta’lim tizimini rivojlantirish, uning samaradorligini oshirish va xalqaro standartlarga
moslashtirishda sifat menejmentining o‘rni beqiyosdir. Sifat menejmenti bu – tashkilot
yoki muassasaning mahsulot va xizmatlari sifatini nazorat qilish va doimiy ravishda
yaxshilashga qaratilgan tizimli boshqaruv faoliyatidir. Ta’lim sohasida esa bu tushuncha
o‘quv dasturlarining zamonaviyligi, pedagogik jarayonlarning samaradorligi,
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini oshirish, shuningdek, bitiruvchilarning mehnat
bozorida raqobatbardosh bo‘lishini ta’minlashga qaratiladi.
Sifat menejmenti ta’lim tizimida uzluksiz takomillashtirish, monitoring va
baholash, xodimlarning malakasini oshirish kabi jarayonlarni qamrab oladi. Jumladan,
o‘quv dasturlari va metodikalar muntazam yangilanib turishi, o‘qituvchilar zamonaviy
bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi, ta’lim muassasalarining moddiy-texnik bazasi
mustahkamlanishi sifat menejmentining asosiy yo‘nalishlaridir. Bugungi globallashuv
jarayonida sifat menejmenti xalqaro standartlarga, xususan ISO 9001 talablari asosida
shakllantiriladi va bu ta’lim tizimining raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
Xalqaro tajribaga nazar tashlansa, rivojlangan davlatlarda sifat menejmenti ta’lim
sifatini oshirishda samarali natijalar bergani kuzatiladi. Finlandiya, Yaponiya va
Singapur kabi mamlakatlarda ta’lim sifatini baholash va boshqarishda sifat menejmenti
asosida ichki auditlar o‘tkaziladi, pedagoglarning kasbiy rivojlanishiga e’tibor
7

kuchaytiriladi va innovatsion texnologiyalar keng qo‘llaniladi. Bu amaliyotlar natijasida
ularning ta’lim tizimi yuqori natijalar ko‘rsatmoqda.
Sifat menejmentining samarali joriy etilishi uchun avvalo mavjud holat tahlil
qilinadi va sifat siyosati ishlab chiqiladi. Keyinchalik ushbu siyosat asosida sifat
menejment tizimi tuziladi va barcha bo‘limlarga tatbiq qilinadi. Doimiy monitoring va
baholash esa tizim samaradorligini ta’minlash uchun muhim ahamiyatga ega. Shu bilan
birga, sifat menejmenti jarayonida talabalar va ota-onalarning fikr-mulohazalari ham
hisobga olinadi, chunki ta’lim tizimining asosiy “mijozlari” aynan ular hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasida ham ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan islohotlarda
sifat menejmentining tutgan o‘rni alohida ahamiyatga ega. Prezidentimiz tomonidan
ilgari surilayotgan strategik yo‘nalishlar va qabul qilinayotgan qonunchilik hujjatlari
sifat menejmentini ta’lim sohasiga tatbiq etishni jadallashtirmoqda. Biroq, sifat
menejmentini joriy qilishda ayrim muammolar – moliyaviy resurslarning yetishmasligi,
kadrlarning tayyor emasligi, zamonaviy texnologiyalarning sust joriy etilishi – ham
mavjud. Kelgusida bu muammolarni hal qilish uchun sifat menejmentining amaliy
qirralarini chuqur o‘rganish va takomillashtirish zarur.Sifat menejmenti tushunchasi
xalqaro miqyosda keng qo‘llaniladigan ISO 9000 standartlari asosida shakllangan
bo‘lib, unda sifat menejmenti quyidagicha ta’riflanadi: “Sifat menejmenti – bu
tashkilotning sifatga doir siyosati va maqsadlariga erishishni ta’minlashga qaratilgan
muvofiqlashtirilgan faoliyatlar tizimi” (ISO 9000:2015).
1.2. Ta’limda sifat menejmentining asosiy tamoyillari
Ta’limda sifat menejmenti deganda, o‘quv jarayonining barcha bosqichlarida
sifatni ta’minlash, nazorat qilish va uzluksiz rivojlantirishga qaratilgan tizimli faoliyat
tushuniladi. Sifat menejmenti nazariyasi dastlab ishlab chiqarish jarayonlarida
shakllangan bo‘lsa-da, hozirgi vaqtda u ta’lim tizimiga muvaffaqiyatli tatbiq
qilinmoqda. Ta’lim sifatini boshqarish jarayoni davlat siyosati, ta’lim muassasalari
boshqaruvi va o‘qituvchi–talaba o‘rtasidagi aloqalarni qamrab oladi.
Sifat menejmentining asosiy tamoyillari quyidagilar:
8

1. Mijoz yo‘naltirilganlik (talaba va manfaatdor tomonlar ehtiyojlariga
qaratilganlik) - ta’limda sifat menejmentining asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, ta’lim
tizimi va xizmatlarini taqdim etishda, eng avvalo, talabalar va manfaatdor tomonlarning
ehtiyojlari va kutgan natijalari asosiy o‘rinda turishini ta’minlashga qaratilgan. Bu
tamoyil ta’lim muassasalarining xizmatlarini faqatgina davlat yoki ijtimoiy
normativlarga moslashtirib, balki ta’lim jarayonining barcha ishtirokchilari –
o‘quvchilar, ota-onalar, ish beruvchilar va jamiyat ehtiyojlariga ham mos keltirishni
anglatadi. Mijoz yo‘naltirilganlik tamoyili ta’limning sifatini ta’minlashda talabalar
bilan, ularning ishtirokchilariga sifatli ta’lim berish uchun zarur bo‘lgan resurslarni
to‘g‘ri taqsimlashda, ularga mos yondashuvlarni qo‘llashda, muhim ahamiyatga ega.
Mijoz yo‘naltirilganlik tamoyilini amalga oshirishda birinchi navbatda talabalar
ehtiyojlari va qiziqishlari aniqlanadi. Bu maqsadda muntazam ravishda talabalarning
fikrlari, ular tomonidan berilgan mulohazalar va talabalar o‘rtasidagi so‘rovlar orqali
ularning hohishlari va ta’limga bo‘lgan ehtiyojlari o‘rganiladi. Bu jarayon ta’lim tizimi
qanday qilib talabalarga eng yaxshi xizmatni ko‘rsatishi mumkinligi haqida muhim
ma’lumotlarni taqdim etadi. Yana bir tomondan, talaba uchun ta’lim sifatini belgilovchi
omillar faqatgina ularning akademik muvaffaqiyatlari emas, balki ular uchun ijtimoiy,
psixologik va iqtisodiy jihatdan qulay muhit yaratish ham muhimdir.
Bundan tashqari, ta’limda mijoz yo‘naltirilganlik tamoyilining samarali ishlashi
uchun manfaatdor tomonlar bilan aloqalar ham alohida e’tibor talab etadi. Bu
manfaatdor tomonlar, ayniqsa, ish beruvchilar , davlat organlari , jamoat tashkilotlari ,
ota-onalar va o‘quvchilarning o‘zlari dir. Ish beruvchilar bilan hamkorlikni kuchaytirish,
bitiruvchilarni ishga joylashtirishda, o‘quv dasturlarini ishlab chiqishda va o‘quvchilar
uchun amaliy ko‘nikmalarni oshirishda katta ahamiyatga ega. Mijoz yo‘naltirilganlik
tamoyilini ta’lim tizimida qo‘llash orqali o‘quvchilar nafaqat akademik bilimlar, balki
bozor talablariga mos amaliy ko‘nikmalarni ham egallaydi.
Mijoz yo‘naltirilganlik tamoyilini qo‘llash ta’limda faqat talabalar va boshqa
manfaatdor tomonlar uchun qiymat yaratishni emas, balki ta’limning umumiy
samaradorligini oshirishga ham xizmat qiladi. Talabalar o‘zlarining ehtiyojlari va
kutganlariga mos ta’lim olganliklarini sezganlarida, ta’lim jarayoni samarali va
maqsadga yo‘naltirilgan bo‘ladi. Bu esa ta’lim tashkilotlari va o‘quv muassasalarining
9

obro‘si va muvaffaqiyatini oshiradi. Shuningdek, o‘quvchilar tomonidan ta’lim tizimiga
bo‘lgan qoniqish darajasi oshadi va bu natijada o‘quvchilarning kelajakdagi
muvaffaqiyatlariga ta’sir etadi.
Shunday qilib, mijoz yo‘naltirilganlik tamoyili ta’limda sifat menejmentining eng
asosiy prinsiplari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, ta’lim tizimi va xizmatlarini
muvaffaqiyatli boshqarishda muhim rol o‘ynaydi. Bu tamoyilning amalga oshirilishi
ta’lim tizimini talabalar va manfaatdor tomonlar ehtiyojlariga moslashtiradi, ta’lim
sifatini doimiy ravishda yaxshilashga yordam beradi va jamiyatdagi umumiy ta’lim
darajasini oshiradi.
2. Rahbarlik va yetakchilik tamoyili ta’limda sifat menejmentining eng muhim
tamoyillaridan biri hisoblanadi. Bu tamoyilning asosiy g‘oyasi shundan iboratki, ta’lim
tizimining muvaffaqiyati va sifat samaradorligi, birinchi navbatda, rahbarlarning
faoliyati va ularning yetakchilik qobiliyatlariga chambarchas bog‘liqdir. Yetakchilik –
bu nafaqat boshqaruv jarayonini tashkil etish, balki tashkilot ichida sifat madaniyatini
shakllantirish, jamoani yagona maqsadlarga yo‘naltirish va ularni rag‘batlantirish orqali
rivojlantirishdir.
Rahbarlik va yetakchilik tamoyilining ilmiy asosida strategik boshqaruv ,
motivatsiya nazariyalari , va jamoaviy boshqaruv konsepsiyalari mujassam. Ta’lim
tizimida rahbarlar – rektor, direktorlar, dekanlar va boshqa boshqaruv bo‘g‘inlari
vakillari – sifat menejmentini samarali amalga oshirish uchun strategik qarorlar qabul
qiladi, sifat siyosatini shakllantiradi va ularni amaliyotga joriy etadi. Yetakchilik shuni
ta’minlaydiki, barcha xodimlar va talaba-yoshlar sifatni oshirishga qaratilgan umumiy
vazifalar sari harakat qilishadi.
Ta’limda rahbarlik qilish jarayonida rahbar shaxsiy namunasi bilan boshqalar
uchun yo‘l ko‘rsatuvchi bo‘ladi. U nafaqat rasmiy vazifalarni bajaradi, balki tashkilot
ichida sifat madaniyati ni rivojlantirish va uni barqarorlashtirish uchun qulay sharoit
yaratadi. Rahbarlik qobiliyatlari orqali tashkilot ichida ishonch va ochiqlik muhiti
shakllanadi. Xodimlar va o‘qituvchilar o‘z fikrlarini erkin bayon qila olishlari, takliflar
kiritishlari va o‘zlarini sifat jarayonining faol ishtirokchisi sifatida his qilishlari lozim.
Shuningdek, rahbarlik tamoyili ta’lim tashkilotida strategik maqsadlarni belgilash
va ularni uzluksiz rivojlantirishga qaratilgan boshqaruv tizimini tashkil etishni ham o‘z
10

ichiga oladi. Bu jarayonda rahbarlar tashkilot ichidagi resurslardan samarali
foydalanish, pedagogik kadrlar malakasini oshirish, moddiy-texnik bazani yaxshilash va
zamonaviy ta’lim texnologiyalarini joriy etishga alohida e’tibor qaratadi. Rahbarlik
samaradorligini oshirish uchun zamonaviy boshqaruv metodlari, masalan,
transformatsion liderlik yoki xizmatkor liderlik konsepsiyalari , keng qo‘llanilishi
mumkin.
Rahbarlik va yetakchilik tamoyili ta’limda sifat boshqaruvi tizimining uzluksiz
yaxshilanishiga ham xizmat qiladi. Rahbar o‘z jamoasini sifat jihatdan yangi marralarga
erishishga ruhlantirish uchun doimo tashabbus ko‘rsatishi, innovatsion g‘oyalarni ilgari
surishi va ularni amalga oshirishga boshchilik qilishi kerak. Shu tariqa, tashkilot
ichidagi har bir bo‘g‘in umumiy maqsadga yo‘naltirilgan holda uyg‘un faoliyat olib
boradi.
Bundan tashqari, ilmiy yondashuvda rahbarlik tamoyili, tashkilotning ichki va
tashqi manfaatdor tomonlari bilan samarali muloqot va hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
masalalarini ham o‘z ichiga oladi. Masalan, ta’lim muassasalari rahbarlari davlat
boshqaruv organlari, xalqaro ta’lim tashkilotlari, biznes sektori va mahalliy
hamjamiyatlar bilan hamkorlik qiladi va bu orqali ta’lim sifatining doimiy
takomillashuviga zamin yaratadi.
Rahbarlik va yetakchilik tamoyili, shuningdek, o‘qituvchilar va boshqa xodimlar
uchun qulay ish sharoitlarini yaratish, ularni muntazam rag‘batlantirish va kasbiy
rivojlanish imkoniyatlarini kengaytirish orqali sifat ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Bu esa oxir-oqibatda ta’lim jarayonining sifatiga va bitiruvchilarning bilim
saviyasiga bevosita ta’sir qiladi.
3. Xodimlarni jalb qilish tamoyili: s ifat menejmenti samaradorligining muhim
omillaridan biri bu – barcha darajadagi xodimlarning faol ishtirokini ta’minlashdir.
Ta’lim tizimida o‘qituvchilar, ilmiy xodimlar, metodistlar va yordamchi xodimlarning
bilimlari, malakasi va tashabbuslari tashkilot faoliyatida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Bu
tamoyilga ko‘ra, har bir xodim o‘z ish joyida sifat jarayonining ajralmas qismi ekanini
his qilishi lozim. Xodimlar o‘z bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirib borishlari,
sifatga daxldor qarorlarni qabul qilishda va takliflar kiritishda faol bo‘lishlari kerak.
Tashkilot esa ularga qulay ish sharoitlari yaratishi, o‘qitish va malaka oshirish
11

imkoniyatlarini kengaytirishi hamda ular uchun motivatsion dasturlarni ishlab chiqishi
zarur. Bu esa, o‘z navbatida, ta’lim sifatini barqaror oshirish va samaradorlikni
kuchaytirishga olib keladi.
4. Jarayonlarga yo‘naltirilganlik tamoyili: ta’lim tashkilotining sifat menejmenti
tizimi barcha faoliyatlarni tartibga soluvchi va boshqaruvchi jarayonlarga asoslanadi.
Jarayonlarga yo‘naltirilganlik tamoyili shundan iboratki, har bir faoliyat turi, masalan,
o‘quv dasturlarini yaratish, dars berish, baholash va natijalarni monitoring qilish kabi
jarayonlar tizimli ravishda boshqariladi va doimiy nazorat ostida bo‘ladi. Bu tamoyil
tashkilot ichida jarayonlarning samaradorligini oshirish, resurslarni oqilona taqsimlash
va ortiqcha byurokratik to‘siqlarni bartaraf etishda muhim ahamiyat kasb etadi.
Jarayonlarni to‘g‘ri boshqarish sifatning doimiy yaxshilanishiga, xizmatlar sifatining
barqaror bo‘lishiga va talabalar hamda boshqa manfaatdor tomonlarning ehtiyojlariga
mos natijalar olishga xizmat qiladi.
5. Yaxlit yondashuv (tizimli yondashuv) tamoyili
Ta’lim sifatini boshqarishda tizimli yondashuv tamoyili tashkilotning barcha
komponentlari va ularning o‘zaro aloqadorligini yagona tizim sifatida ko‘rishga
asoslanadi. Bu tamoyil shuni ta’minlaydiki, o‘quv dasturlari, o‘qituvchilar, talabalar,
moddiy-texnik baza, boshqaruv strukturalari va boshqa elementlar uyg‘un holda
ishlaydi. Tashkilot ichida har bir bo‘g‘inning vazifalari aniq belgilangan bo‘lib, ular
o‘zaro bog‘langan va umumiy maqsadlarga xizmat qiladi. Yaxlit yondashuv orqali
murakkab boshqaruv jarayonlari soddalashtiriladi, resurslardan oqilona foydalaniladi va
sifat ko‘rsatkichlari yaxshilanadi. Bu tamoyil ta’lim tashkilotining umumiy
samaradorligini oshirishga, natijalarning uzluksiz rivojlanishiga va sifat siyosatining
muvaffaqiyatli amalga oshirilishiga asos yaratadi.
6. Uzluksiz takomillashtirish tamoyili: uzluksiz takomillashtirish tamoyili sifat
menejmentining eng asosiy prinsiplardan biri bo‘lib, ta’lim tizimini doimiy yangilash va
rivojlantirishga qaratilgan. Ta’lim jarayoni va xizmatlari muntazam ravishda tahlil
qilinib, mavjud muammolar aniqlanadi va ularni bartaraf etish yo‘llari ishlab chiqiladi.
Yangi pedagogik texnologiyalarni joriy qilish, ilmiy izlanishlarni rivojlantirish, o‘quv
jarayonini baholash va zamonaviy ta’lim vositalaridan foydalanish bu tamoyilning
amaliy ko‘rinishlaridir. Shuningdek, manfaatdor tomonlarning – talabalar, ota-onalar,
12

ish beruvchilar va boshqalar – fikr va mulohazalari asosida sifat ko‘rsatkichlari doimiy
ravishda yaxshilanadi. Bu esa ta’lim muassasasining zamon talablariga moslashishi va
raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
1.3. Xalqaro tajriba: rivojlangan mamlakatlar ta’lim sifatini
boshqarish tizimlari .
Bugungi kunda ta’lim sifati global miqyosda raqobatbardoshlik va barqaror
rivojlanishning asosiy omillaridan biri hisoblanadi. Rivojlangan davlatlarning ta’lim
sifatini boshqarish tizimlari o‘zining yuqori samaradorligi, qat’iy tartib-qoidalari va
innovatsion yondashuvlari bilan ajralib turadi. Ushbu tajriba ko‘plab mamlakatlar uchun
namuna bo‘lib xizmat qilmoqda.Rivojlangan mamlakatlarda oliy ta’lim sifatini
boshqarish alohida e’tibor markazida turadi, chunki u milliy iqtisodiyot va innovatsion
rivojlanish uchun strategik ahamiyatga ega. Oliy ta’lim sifatini boshqarish tizimlari
mustaqil baholash, tashqi audit, ichki monitoring va uzluksiz takomillashtirish
mexanizmlariga tayangan holda rivojlanadi. Quyida ba’zi ilg‘or tajribalar yoritiladi.
AQSh oliy ta’lim tizimi dunyo miqyosida o‘zining murakkabligi, xilma-xilligi va
yuqori sifat ko‘rsatkichlari bilan ajralib turadi. Bu tizim davlat va xususiy sektorlarning
keng qamrovli hamkorligiga asoslanib, yuqori darajadagi avtonomiya va erkinlikni
kafolatlaydi. AQSh oliy ta’lim muassasalari talabalar uchun keng imkoniyatlar yaratish,
ularni mustaqil fikrlashga, ijodkorlik va ilmiy izlanishlarga yo‘naltirish borasida
yetakchi o‘rin tutadi. Ushbu tizimni boshqarishda markaziy hukumatdan ko‘ra mustaqil
akkreditatsiya agentliklari asosiy rol o‘ynaydi va bu yondashuv oliy ta’lim sifatini
kafolatlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zining ichki
sifat menejment tizimiga ega bo‘lib, doimiy ravishda sifat monitoringi va baholash
jarayonlarini amalga oshirib boradi. Sifatni baholash jarayonida talabalar, professor-
o‘qituvchilar va ish beruvchilarning fikri muhim manba sifatida qaraladi, natijalar esa
o‘quv dasturlarini yangilash va ta’lim shaklini takomillashtirishga xizmat qiladi. AQSh
oliy ta’lim tizimining asosiy xususiyati – moslashuvchan va talabga mos dasturlar orqali
talabalarni keng qamrovli bilim va ko‘nikmalar bilan ta’minlashdir. “Liberal arts”
modeli asosida turli yo‘nalishlar va fanlar integratsiya qilinib, talabalar o‘z qiziqishlari
13

va mehnat bozori ehtiyojlariga mos ravishda yo‘nalish tanlashda erkinlikka ega bo‘ladi.
Oliy ta’lim tizimida ilmiy-tadqiqot faoliyatiga katta e’tibor qaratilib, universitetlar
federal hukumat, sanoat va xususiy fondlardan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash orqali
fundamental va amaliy tadqiqotlar olib boradi. AQSh universitetlari xalqaro
reytinglarda muntazam yuqori o‘rinlarni egallab kelmoqda, bu esa ularning global
miqyosdagi nufuzini yanada mustahkamlaydi. Masalan, Harvard, MIT, Stanford kabi
universitetlar innovatsion tadqiqotlari va ta’lim sifati bilan tanilganMoliyaviy tomondan
AQSh oliy ta’lim tizimi aralash manbalarga tayangan bo‘lib, davlat grantlari, talabalar
uchun stipendiyalar va turli moliyaviy yordam tizimlari orqali ta’lim olish imkoniyati
kengaytiriladi. Shuningdek, o‘quv haqlari yuqori bo‘lishiga qaramay, keng
qo‘llaniladigan moliyaviy yordam dasturlari ko‘plab talabalar uchun imkoniyatlar
eshigini ochadi. Sifat menejmenti va akkreditatsiya jarayonlari doimiy kuzatuv ostida
bo‘lib, universitetlar o‘z faoliyatida shaffoflik va javobgarlik prinsiplariga amal qiladi.
Oliy ta’lim muassasalari innovatsion texnologiyalar va raqamli yechimlarni ta’lim
jarayoniga faol tatbiq etib, talabalar uchun zamonaviy va samarali o‘qitish muhitini
yaratishga intiladi. Umuman olganda, AQSh oliy ta’lim tizimi yuqori sifat,
moslashuvchanlik, ilmiy salohiyat va xalqaro raqobatbardoshlik bilan ajralib turib,
ta’lim sifatini boshqarishda samarali model sifatida tan olingan .
Germaniya oliy ta’lim tizimi o‘zining mustahkam ilmiy asoslari, yuqori sifat
ko‘rsatkichlari va davlat tomonidan keng qo‘llab-quvvatlanishi bilan jahon miqyosida
e’tirof etilgan. Tizimning asosiy xususiyati – bepul yoki arzon ta’lim imkoniyatlari
bo‘lib, bu nafaqat Germaniya fuqarolari, balki xalqaro talabalar uchun ham
jozibadorlikni oshiradi. Germaniyada oliy ta’lim federal tuzilishga ega bo‘lib, har bir
federativ yer (Land) o‘zining ta’lim siyosatini yuritadi, ammo umumiy standartlar va
sifat talablari federal hukumat tomonidan belgilab boriladi. Tizim universitetlar, amaliy
fanlar universitetlari (Fachhochschule) va san’at-akademik yo‘nalishdagi
muassasalardan iborat. Universitetlar ko‘proq fundamental ilmiy tadqiqotlar olib
borishga yo‘naltirilgan bo‘lsa, amaliy fanlar universitetlari amaliyotga yaqin kasbiy
tayyorgarlikka urg‘u beradi. Ta’lim sifatini boshqarish kuchli akkreditatsiya va
baholash tizimiga asoslanadi; dasturlar va universitetlarning sifatini muntazam ravishda
mustaqil agentliklar tekshiradi, bu esa sifatni uzluksiz rivojlantirishga xizmat qiladi.
14

Germaniya oliy ta’lim tizimi Bolonya jarayoniga faol qo‘shilgan va bu orqali bakalavr,
magistr va doktorantura bosqichlari xalqaro standartlarga muvofiqlashtirilgan. Ta’lim
jarayonida talabalar amaliyotga katta e’tibor qaratadi va sanoat bilan mustahkam
aloqalar o‘rnatilgan, bu esa bitiruvchilarning mehnat bozoriga moslashuvchanligini
ta’minlaydi. Ilmiy-tadqiqot faoliyati Germaniya oliy ta’limining ajralmas qismi bo‘lib,
davlat va xususiy sektordan moliyalashtirilgan kuchli grantlar va innovatsion dasturlar
orqali amalga oshiriladi. Germaniya universitetlari xalqaro reytinglarda yuqori
o‘rinlarni egallab, fan va texnologiyalar rivojiga sezilarli hissa qo‘shmoqda.
Shuningdek, oliy ta’lim muassasalari raqamli ta’lim va ilg‘or pedagogik yondashuvlarni
faol tatbiq etib, sifatni oshirishga intilmoqda. Germaniya tajribasi ta’lim sifatini davlat
tomonidan boshqarish va mustaqil baholash tizimi uyg‘unligi orqali samarali natijalarga
erishish mumkinligini namoyon etadi .
Yaponiya universitetlarida sifatni boshqarish tizimi murakkab, tizimli va qat’iy
nazorat ostidagi yondashuvga asoslangan bo‘lib, u ta’limning barqarorligi, izchilligi va
doimiy takomillashuvini ta’minlashga qaratilgan. Yaponiya hukumati oliy ta’limda
sifatni boshqarishni davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilagan
bo‘lib, bu borada MEXT (Ministry of Education, Culture, Sports, Science and
Technology – Ta’lim, madaniyat, sport, fan va texnologiya vazirligi) asosiy
muvofiqlashtiruvchi organ hisoblanadi. Ushbu vazirlik oliy ta’lim muassasalarining
faoliyati uchun umumiy standartlar, rivojlanish strategiyalari, hamda sifat
ko‘rsatkichlarini belgilaydi va ularning ijrosini qat’iy nazorat qiladi.Sifat
menejmentining asosiy vositasi sifatida Yaponiya universitetlari ichki va tashqi
baholash tizimlarini uyg‘unlashtirgan. Ichki baholashda har bir universitet o‘zining
sifatni kafolatlash bo‘yicha tizimini ishlab chiqadi: bu tizimda o‘quv jarayonining
samaradorligi, professor-o‘qituvchilar faoliyati, talabalarning o‘zlashtirish darajasi,
hamda ilmiy-tadqiqot ko‘rsatkichlari doimiy monitoring qilinadi. Shu bilan birga,
universitetlar har yili o‘z-o‘zini baholash hisobotlarini tayyorlab, ularni jamoatchilik va
nazorat organlariga taqdim etadilar. Tashqi baholash esa mustaqil agentliklar orqali
amalga oshiriladi; masalan, Japan University Accreditation Association (JUAA) yoki
National Institution for Academic Degrees and Quality Enhancement of Higher
Education (NIAD-QE) kabi tashkilotlar universitetlarni belgilangan mezonlar asosida
15

kompleks tarzda baholaydi. Baholash mezonlari o‘qitish sifati, ilmiy faoliyat, boshqaruv
samaradorligi, xalqaro hamkorlik, moliyaviy barqarorlik va ta’lim infratuzilmasini o‘z
ichiga oladi.Yaponiya oliy ta’limida sifat menejmenti nafaqat nazoratga, balki
rivojlanishga qaratilgan. Universitetlar baholash natijalariga ko‘ra o‘z faoliyatini
takomillashtirish rejasini ishlab chiqadi va uni bosqichma-bosqich amalga oshiradi. Shu
jihatdan, sifat menejmenti tizimi faqat tekshiruv mexanizmi emas, balki o‘zgarishlar va
innovatsiyalarni targ‘ib qiluvchi vosita sifatida faol ishlaydi. Raqamli texnologiyalar va
ta’limda sun’iy intellektdan foydalanish borasida ham Yaponiya universitetlari ilg‘or
o‘rinlarda turadi – bu esa ta’lim sifati va monitoring tizimining aniqligini oshirishga
xizmat qiladi. Shuningdek, Yaponiya universitetlari xalqaro reytinglarda o‘z o‘rnini
mustahkamlash uchun xalqaro akkreditatsiya tizimlariga ham faol kirib
bormoqda.Yaponiya universitetlarida talabalar sifati ham doimiy nazorat ostida: ular
faqat test va imtihonlar orqali emas, balki loyiha ishlari, mustaqil tadqiqotlar va
amaliyot faoliyati orqali baholanadi. Bu talabalar salohiyatini chuqur ochishga, ularni
ijodiy fikrlashga va ilmiy izlanishga yo‘naltirishga xizmat qiladi. O‘z navbatida,
professor-o‘qituvchilar ham doimiy baholashdan o‘tadi, ular faoliyatining sifati ilmiy
nashrlar, grantlar, o‘quv yuklamasi va talabalar fikr-mulohazalari asosida aniqlanadi.
Shu orqali oliy ta’limda bilim berish sifatini real natijalar asosida aniqlash mumkin
bo‘ladi. Yaponiya universitetlaridagi sifatni boshqarish tizimi qat’iy davlat nazorati,
ichki va tashqi baholashning uyg‘unlashuvi, doimiy rivojlanishga qaratilgan yondashuv,
raqamli monitoring vositalari va xalqaro standartlarga integratsiyalashgan mexanizmlar
orqali yuqori samaradorlikka erishmoqda. Bu model Yaponiya oliy ta’limining barqaror
rivojlanishi va xalqaro raqobatbardoshligini ta’minlovchi muhim omil hisoblanadi.
16

2-BOB . OLIY TA’LIM MUASSALARI UCHUN SIFAT
KAFOLATLASH TIZIMI (BUXORO DAVLAT UNIVERSITETI
MISOLIDA)
2.1. Oliy ta’lim muassasalarida sifat kafolatlash tizimi
tushunchasi
Oliy ta’lim muassasalarida sifat kafolatlash tizimi – bu ta’lim jarayoni va uning
natijalarining belgilangan standartlarga muvofiqligini ta’minlash, doimiy nazorat qilish
va takomillashtirishga qaratilgan kompleks chora-tadbirlar majmuasidir. Bu tizim orqali
ta’lim sifatini baholash, aniqlash va rivojlantirish imkoniyati yaratiladi. Sifat kafolatlash
tizimi, avvalo, talabalar bilimlari, o‘quv dasturlarining mazmuni, professor-
o‘qituvchilar sal ohiyati, ilmiy tadqiqotlar samaradorligi, moddiy-texnik baza va
boshqaruv jarayonlarini qamrab oladi. Mazkur tizimning asosiy vazifasi ta’lim sifatida
manfaatdor barcha tomonlarning (talabalar, ish beruvchilar, jamiyat va davlat) ehtiyoj
va kutganlarini qondirish, ta’lim jarayonini ochiqlik va shaffoflik asosida tashkil etish
hamda oliy ta’lim muassasasining raqobatbardoshligini oshirishdir. Sifat kafolatlash
tizimi ichki va tashqi mexanizmlar orqali amalga oshiriladi. Ichki sifat kafolatlash
tizimida oliy ta’lim muassasasi o‘zining sifat siyosati, ichki monitoring va baholash
mexanizmlarini ishlab chiqib, muntazam ravishda faoliyatini tahlil qilib boradi. Bu
jarayonda o‘quv dasturlari va metodikalari muntazam yangilanadi, professor-
o‘qituvchilar malakasi oshiriladi, talabalar fikri va natijalari asosida doimiy
takomillashtirish choralari ko‘riladi. Tashqi sifat kafolatlash esa mustaqil akkreditatsiya
agentliklari, davlat organlari yoki xalqaro tashkilotlar tomonidan olib borilib, universitet
faoliyati belgilangan mezonlar asosida baholanadi. Sifat kafolatlash tizimining
muvaffaqiyatli ishlashi uchun asosiy tamoyillar sifatida uzluksizlik, shaffoflik,
ishtirokchilik, javobgarlik va natijadorlik ko‘zda tutiladi. Bu tizim nafaqat sifatni
saqlash, balki uni izchil oshirishga xizmat qiladi. Natijada, oliy ta’lim muassasasi
o‘zining ijtimoiy mas’uliyatini bajarib, bitiruvchilarining mehnat bozorida
muvaffaqiyatli raqobatlasha olishiga, ilmiy salohiyatining ortishiga va xalqaro ta’lim
17

maydonida o‘z o‘rnini mustahkamlashga erishadi. Shu sababli, sifat kafolatlash tizimi
har bir oliy ta’lim muassasasining strategik rivojlanishida markaziy o‘rin tutadi va u
zamonaviy talablar asosida doimiy ravishda yangilanib borishi lozim.
Buxoro davlat universiteti (BuxDU) O‘zbekistonning eng qadimiy va nufuzli oliy
ta’lim muassasalaridan biri hisoblanadi. Universitet 1930-yilda tashkil topgan bo‘lib, u
o‘zining boy tarixi, ilmiy salohiyati va ta’lim sifati bilan tanilgan. Hozirgi kunda
universitetda turli yo‘nalishlarda bakalavriat, magistratura va doktorantura dasturlari
amalga oshiriladi. BuxDUda tabiiy fanlar, gumanitar fanlar, iqtisodiyot, filologiya,
pedagogika, matematika va boshqa sohalar bo‘yicha zamonaviy o‘quv dasturlari ishlab
chiqilgan va muntazam yangilanadi. Universitet tarkibida bir nechta fakultetlar va
ilmiy-tadqiqot markazlari mavjud bo‘lib, ular orqali talabalar va o‘qituvchilar ilmiy
izlanishlar olib boradi. Shuningdek, universitet xalqaro aloqalarni rivojlantirishga katta
e’tibor qaratadi: chet el universitetlari bilan qo‘shma dasturlar, akademik almashinuvlar
va ilmiy loyihalar faol yo‘lga qo‘yilgan.Universitet hududi zamonaviy kampuslar, o‘quv
binolari, kutubxonalar, laboratoriyalar va talabalar turar joylari bilan jihozlangan .
Sifatni taminlashga asosiy rol o’ynaydi .
Buxoro davlat universitetining sifat kafolatlash tizimi zamonaviy talablarga javob
beradigan, tizimli va kompleks yondashuvga asoslangan bo‘lib, universitetda ta’lim
sifatini doimiy ravishda oshirish va nazorat qilishga xizmat qiladi. Universitetda ichki
sifat kafolatlash tizimi ishlab chiqilgan bo‘lib, u ta’lim jarayonining barcha
bosqichlarini qamrab oladi: o‘quv dasturlari va rejalarining muntazam yangilanishi,
professor-o‘qituvchilarning malakasini oshirish, talabalarning bilim va ko‘nikmalarini
baholashning shaffof va adolatli mexanizmlarini joriy etish kabi yo‘nalishlar ustuvor
hisoblanadi. BuxDUda sifatni kafolatlash bo‘yicha maxsus bo‘lim tashkil qilingan
bo‘lib, u ichki monitoring va baholash tizimini yuritadi. Universitet muntazam ravishda
talabalar va bitiruvchilar orasida so‘rovnomalar o‘tkazib, ta’lim sifatiga oid fikrlarni
tahlil qiladi, shuningdek, ish beruvchilar bilan hamkorlikda bitiruvchilarning mehnat
bozoridagi raqobatbardoshligini baholashga katta e’tibor qaratadi. O‘quv dasturlari va
fan modullari zamonaviy mehnat bozorining talablariga moslashtirib boriladi. Sifat
kafolatlash jarayonida tashqi baholash ham muhim o‘rin tutadi: universitet davlat
akkreditatsiyasi va mustaqil baholashdan muntazam o‘tib, o‘zining nufuzini saqlab
18

kelmoqda. Shuningdek, BuxDU xalqaro sifat standartlarini joriy qilish va akkreditatsiya
qilish yo‘lida ham faol ish olib bormoqda, bu esa universitetni global miqyosda tan
olish va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
Buxoro davlat universitetida sifat kafolatlash tizimi zamonaviy xalqaro talablar va
milliy standartlarga asoslangan holda shakllantirilgan bo‘lib, uning asosiy maqsadi –
ta’lim jarayoni va ilmiy faoliyat sifatini uzluksiz oshirish va barqaror rivojlantirishdir.
Universitet sifat menejmenti tizimida kompleks yondashuvni qo‘llaydi, ya’ni ta’lim
sifatini baholash va rivojlantirish faqatgina akademik jarayon bilan cheklanmay,
boshqaruv tizimi, moddiy-texnik baza, raqamlashtirish darajasi, talabalar xizmatlari va
ijtimoiy infratuzilma kabi ko‘rsatkichlarni ham o‘z ichiga oladi. BuxDUda sifat
kafolatlash jarayonlari universitetning strategik rivojlanish rejasiga integratsiya
qilingan. Har yili ta’lim sifatiga oid aniq maqsad va vazifalar belgilanadi, ularning
bajarilishi esa bosqichma-bosqich monitoring qilinadi. Ichki sifat nazorati doirasida
fakultetlar va kafedralarda muntazam ravishda o‘z-o‘zini baholash ishlari olib boriladi;
bu baholash jarayoniga talaba va bitiruvchilarning fikri, professor-o‘qituvchilar va ish
beruvchilarning mulohazalari faol jalb qilinadi. Shu bilan birga, universitet o‘zining
ichki normativ hujjatlar bazasini muntazam yangilab boradi, bunda sifatni oshirishga
xizmat qiluvchi yangi metodikalar va baholash mezonlari ishlab chiqiladi. Sifat
kafolatlash tizimining muhim qismi sifatida ilmiy tadqiqotlar va innovatsion faoliyat
ham nazarda tutilgan. Universitetning ilmiy markazlari va laboratoriyalari professor-
o‘qituvchilarning ilmiy salohiyatini oshirishga, talabalarni ilmiy izlanishlarga jalb
qilishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, BuxDU xalqaro hamkorlikni sifat
ko‘rsatkichlaridan biri sifatida belgilagan: xorijiy universitetlar bilan qo‘shma dasturlar,
akademik almashinuvlar va xalqaro grantlarda ishtirok etish orqali universitet ta’lim
sifatini yangi bosqichga ko‘tarmoqda. Buxoro davlat universitetida axborot-
kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanish ham sifat kafolatlash
tizimining ajralmas qismiga aylangan. Raqamli ta’lim platformalari va elektron
baholash tizimlari yordamida ta’lim jarayonining shaffofligi va samaradorligi
ta’minlanmoqda. Bu jarayonlar orqali talabalar bilimining real holati aniqlanib, ularga
individual yondashuv asosida yordam ko‘rsatiladi. Sifat kafolatlash tizimi nafaqat
mavjud holatni baholash, balki aniqlangan kamchiliklar asosida rivojlanish
19

yo‘nalishlarini ishlab chiqish va joriy etish imkonini beradi. Universitet ichida doimiy
takomillashtirish tamoyili asosida har bir baholash natijasiga ko‘ra tavsiyalar ishlab
chiqiladi va ularning bajarilishi nazorat ostida bo‘ladi.
Buxoro davlat universiteti sifat kafolatlash tizimining barcha yo‘nalishlarida
uzluksiz rivojlanish, innovatsion yondashuv va xalqaro standartlarga moslashish orqali
ta’lim sifatini oshirishda muntazam va tizimli ish olib bormoqda. Ushbu tizim
universitetning uzoq muddatli strategik maqsadlariga erishishda hamda global ta’lim
maydonida o‘z raqobatbardoshligini mustahkamlashda muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.
Q o‘shimcha sifatida Buxoro davlat universitetining sifat kafolatlash tizimida inson
kapitaliga qaratilgan yondashuvni alohida ta’kidlash mumkin. Universitet professor-
o‘qituvchilarining doimiy rivojlanishi sifat kafolatining asosiy yo‘nalishlaridan biri
hisoblanadi. Har yili o‘qituvchilar uchun malaka oshirish kurslari, seminar-treninglar va
ilmiy-amaliy konferensiyalar tashkil etiladi, bu esa ularning pedagogik va ilmiy
salohiyatini oshirishga xizmat qiladi. Bundan tashqari, universitet ichki sifatni
oshirishda talabalar fikr-mulohazalarini tizimli ravishda yig‘ib boradi va ularni qaror
qabul qilish jarayonlariga faol jalb etadi, bu esa talabalar uchun motivatsion muhit
yaratadi. BuxDUda sifat menejmentining innovatsion jihatlari sifatida yosh
tadqiqotchilarni qo‘llab-quvvatlash dasturlari, startap-loyihalarni rivojlantirish va
inkubatsiya markazlari faoliyati ham rivojlanmoqda. Bu esa sifatni faqat ta’lim jarayoni
bilan emas, balki iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish bilan uzviy bog‘liq holda
yondashishga imkon beradi. Shuningdek, universitetda atrof-muhit barqarorligi va
ijtimoiy mas’uliyat tamoyillariga asoslangan sifat yondashuvi ham shakllangan – bu
orqali ta’lim sifatini oshirish barobarida ekologik va ijtimoiy masalalarga ham e’tibor
qaratiladi. Shu tarzda BuxDU sifat kafolatlash tizimini har tomonlama rivojlantirish va
zamon talablari asosida takomillashtirishga intilmoqda.
2.2. Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti: ta’lim
jarayoni va professor-o‘qituvchilar sifatini boshqarish
Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti ta’lim sifatini uzluksiz
rivojlantirish va nazorat qilishga yo‘naltirilgan tizimli yondashuvga asoslanadi. Bu
20

jarayon universitetning umumiy strategiyasiga, O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim
to‘g‘risidagi qonun hujjatlariga hamda xalqaro sifat standartlariga (xususan, ESG –
Yevropa sifat kafolatlash standartlari) asoslanadi. Ichki sifat ta’minoti asosan ikki
asosiy yo‘nalishda: ta’lim jarayonining sifati va professor-o‘qituvchilar tarkibining
salohiyatini boshqarish orqali amalga oshiriladi.
Universitetda ichki sifat ta’minoti bir nechta asosiy mexanizmlar orqali yuritiladi.
Avvalo, bu jarayonlarni Ta’lim sifatini nazorat qilish bo‘limi boshqaradi. Ushbu bo‘lim
ta’lim jarayonining barcha bosqichlarida monitoring, baholash va tahlil ishlarini olib
boradi. Har yili talabalarning bilim darajasi, o‘zlashtirish ko‘rsatkichlari va yakuniy
davlat attestatsiya natijalari asosida ta’lim sifatining amaldagi holati aniqlanadi.
Masalan, 2022 yil yakunlariga ko‘ra, 96,2% bitiruvchi talabaning bilim darajasi ijobiy
deb baholangan, bu esa ta’lim sifatining barqaror rivojlanayotganidan dalolat beradi.
Ta’lim jarayoni sifatini oshirish maqsadida universitetda bir qator chora-tadbirlar
amalga oshirilmoqda. Bular jumlasiga kredit-modul tizimini joriy etish, dars jarayonida
zamonaviy pedagogik texnologiyalar va axborot-kommunikatsiya vositalaridan
foydalanish, talabalar uchun mustaqil ta’lim imkoniyatlarini kengaytirish kiradi.
Bundan tashqari, o‘quv-uslubiy hujjatlar, fan dasturlari va baholash mezonlari
muntazam ravishda yangilanadi va zamon talablari asosida takomillashtiriladi.
Sifatni ta’minlashda professor-o‘qituvchilar tarkibi muhim o‘rin tutadi. BuxDUda
har yili professor-o‘qituvchilarning reytingi shakllantiriladi. Ushbu reyting ilmiy-
pedagogik faoliyat, nashr etilgan maqolalar soni, xalqaro ilmiy anjumanlardagi ishtirok,
talabalarga taqdim etilgan dars sifati va boshqa ko‘rsatkichlar asosida belgilanadi.
Shuningdek, universitet rahbariyati professor-o‘qituvchilarning malaka oshirishiga katta
e’tibor qaratadi: ular doimiy ravishda respublika va xalqaro kurslarda ishtirok etib, o‘z
bilimlarini yangilab boradilar. Bu esa ta’lim jarayoniga bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Bundan tashqari, universitetda ichki attestatsiya tizimi yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib, bu
orqali ta’lim yo‘nalishlari, fanlar va o‘quv dasturlarining sifati baholanadi. Har
semestrda talabalar orasida o‘tkaziladigan anonim so‘rovnomalar orqali darslar sifati va
o‘qituvchilar faoliyatiga nisbatan fikrlar yig‘iladi. Ushbu tahlillar asosida aniq
kamchiliklar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha choralar ko‘riladi.
21

Shuningdek, universitetda bitiruvchilarning ishga joylashish ko‘rsatkichlari,
xalqaro hamkorliklar asosida talabalar almashinuvi, magistratura va doktoranturada
tahsil olayotganlar soni ham ta’lim sifatining muhim indikatorlari sifatida hisobga
olinadi. Bitiruvchilar bozor talablariga mos ravishda tayyorlanayotgani va mehnat
bozorida o‘z o‘rnini topayotgani ham ichki sifat ta’minotining samaradorligini
ko‘rsatadi. Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti tizimi nafaqat nazorat va
baholash bilan cheklanib qolmay, balki rivojlanishga xizmat qiladigan, uzluksiz
takomillashtiriladigan boshqaruv modeliga asoslangan. Ta’lim jarayoni va professor-
o‘qituvchilarning sifatini samarali boshqarish orqali universitet respublika miqyosida
yetakchi oliy ta’lim muassasalaridan biri bo‘lib qolmoqda.Ta’lim tizimida sifat
menejmentining ahamiyati bugungi kunda dolzarb masalalardan biri bo‘lib, ayniqsa oliy
ta’lim muassasalarida sifat kafolatlash tizimining to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilishi ta’lim
jarayonining samaradorligi va bitiruvchilarning raqobatbardoshligini ta’minlashda
asosiy omil hisoblanadi. Buxoro davlat universiteti (BuxDU) ham mazkur yo‘nalishda
muhim islohotlar olib bormoqda. Universitet ta’lim jarayonini zamonaviy talablar
asosida tashkil etish, professor-o‘qituvchilarning malakasini oshirish, talabalar bilimini
sifatli va adolatli baholash, o‘quv rejalari va dasturlarini xalqaro standartlarga
yaqinlashtirish orqali sifat menejmentini amaliyotga tatbiq etmoqda.
Universitetda 2017-yil 18-iyuldagi 515-sonli Hukumat qaroriga asosan tashkil
etilgan Ta’lim sifatini nazorat qilish bo‘limi faoliyat yuritadi. Ushbu bo‘limning asosiy
vazifasi — universitetda ta’lim sifatini tizimli ravishda nazorat qilish, baholash va
takomillashtirishga doir takliflar ishlab chiqishdan iborat. Har yili talabalarning
o‘zlashtirish darajasi, darslarning sifatiga berilgan baholar, yakuniy attestatsiya
natijalari asosida statistik tahlillar amalga oshiriladi. So‘nggi yillarda universitet
bitiruvchilarining 90% dan ortig‘i o‘z mutaxassisliklari bo‘yicha ishga joylashgani qayd
etilgan bo‘lib, bu ta’lim sifatining real ko‘rsatkichlar orqali tasdiqlanishini bildiradi.
Universitet rahbariyati sifat menejmentini xalqaro andozalar asosida yuritishga
alohida e’tibor qaratadi. Jumladan, BuxDUda ta’lim sifatini boshqarishda Yevropa oliy
ta’lim makonida keng qo‘llaniladigan ESG (European Standards and Guidelines), ISO
9001:2015 sifat menejmenti tizimi standarti va EFQM (European Foundation for
Quality Management) modeliga mos keluvchi uslublar joriy etilgan. Bu esa
22

universitetda ta’lim sifatini kafolatlash jarayonini faqat ichki tizim doirasida emas, balki
xalqaro mezonlarga mos holda tashkil etish imkonini bermoqda. Shuningdek,
universitetda professor-o‘qituvchilarning reytingi har yili ishlab chiqiladi. Bu reytinglar
ilmiy maqolalar soni, o‘quv-uslubiy qo‘llanmalarning mavjudligi, xalqaro loyihalarda
ishtirok, talabalar bilan ishlash sifati kabi mezonlarga asoslanadi. Mazkur yondashuv
nafaqat sifatni oshirish, balki raqobatbardosh akademik muhitni shakllantirishga xizmat
qiladi. Shu bilan birga, o‘quv jarayoniga kredit-modul tizimi to‘liq joriy etilgan bo‘lib,
bu orqali talabalar o‘zlashtirish darajasini aniq ko‘rsatkichlar asosida baholash,
shaffoflikni ta’minlash va o‘z ustida mustaqil ishlashga undash imkonini bermoqda.
Sifat kafolatlash tizimi doirasida talabalar va o‘qituvchilar ishtirokida muntazam
ravishda anonim so‘rovnomalar tashkil qilinadi. Bu so‘rovnomalar yordamida ta’lim
jarayonidagi kamchiliklar aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha aniq chora-tadbirlar
rejalashtiriladi. Shu bilan birga, universitet ichki hujjatlarini korrupsiyaga qarshi
ekspertizadan o‘tkazish amaliyotini yo‘lga qo‘ygan. Bu esa ta’lim tizimining
shaffofligini oshiradi va barcha ishtirokchilar uchun adolatli muhit yaratadi. Buxoro
davlat universiteti misolida ta’lim sifatini kafolatlash tizimi o‘zining samaradorligi va
tizimliligi bilan ajralib turadi. Sifat menejmentiga doir islohotlar, xalqaro standartlarga
asoslangan yondashuv, o‘qituvchilar va talabalar fikr-mulohazalarini inobatga olgan
holda olib borilayotgan faoliyat universitetni nafaqat respublika, balki xalqaro miqyosda
ham raqobatbardosh ta’lim muassasalaridan biriga aylantirmoqda.
Buxoro davlat universitetida ichki sifat ta’minoti tizimi so‘nggi yillarda izchil
shakllantirilgan bo‘lib, bu tizim nafaqat ta’lim jarayonini, balki unda ishtirok etayotgan
barcha subyektlar – professor-o‘qituvchilar, talabalar, boshqaruv xodimlari faoliyatini
tizimli baholash va takomillashtirishga xizmat qilmoqda. Universitetda ichki sifat
nazorati faqat rasmiy shakllar bilan cheklanmay, balki amaliy natijadorlik va shaffoflik
tamoyillariga tayanadi. Bu borada 2017-yilda tashkil etilgan Ta’lim sifatini nazorat
qilish bo‘limi asosiy boshqaruv markazi hisoblanadi. Ushbu bo‘lim o‘quv jarayonining
barcha bosqichlarini chuqur monitoring qilib boradi: darslar sifati, baholash tizimining
adolatliligi, o‘quv rejalarning zamonaviylik darajasi, talaba va o‘qituvchining o‘zaro
muloqot sifati muntazam tahlil qilinadi.
23

Yo‘nalish Amalga
oshirilayotgan chora-
tadbirlar Monitoring
usullari Natija/Ko‘rsatkichlar
Ta’lim
jarayonining sifati - Kredit-modul
tizimining joriy etilishi
- O‘quv rejalarning
yangilanishi
- Elektron platformalarda
darslar - Talabalar
so‘rovi
- O‘zlashtirish
tahlili
- Yillik
attestatsiyalar 90% dan ortiq
talabalarning ijobiy bahosi
Dars sifatini
baholash - Darslarga ochiq
tashriflar
- O‘qituvchilarning uslubiy
seminarlarida ishtiroki - Ochiq
darslar tahlili
- So‘rovnomalar
(talabalar fikri) 80% darslar “yaxshi” va
“a’lo” baholangan
Professor-
o‘qituvchilar sifati - Reyting baholash
tizimi
- Ilmiy faoliyatga
rag‘batlantirish
- Xorijda malaka oshirish - Yillik
reyting
- Noshirlik faoliyati
statistikasi 70% dan ortiq ustozlar
ilmiy maqola chop etgan
Sifat
monitoringi - Ta’lim sifatini
nazorat qilish bo‘limi
faoliyati
- Ichki nazorat tizimi - Ichki
auditlar
- Ichki ekspertiza va
hisobotlar Har yili sifat bo‘yicha
rasmiy hisobot tayyorlanadi
Shaffoflik va
korrupsiyaga qarshi
nazorat - Ichki hujjatlar
ekspertizasi
- Onlayn baholash tizimi -
Korrupsiyaga qarshi
baholovlar
- Talabalarning
murojaatlari Shaffoflik darajasi
oshgan, shikoyatlar kamaygan
Jadval: BuxDUda ichki sifat ta’minotining asosiy yo‘nalishlari
24

2.3. Buxoro davlat universitetida tashqi sifat ta’minoti:
akkreditatsiya, reyting va nazorat mexanizmla ri
Buxoro davlat universitetida tashqi sifat ta’minoti tizimi bugungi kunda oliy
ta’limda islohotlarning asosiy yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, ushbu yo‘nalishda olib
borilayotgan chora-tadbirlar ta’lim muassasasining jahon andozalariga
moslashuvchanligini oshirishga qaratilgan. Tashqi sifat ta’minoti deganda universitet
faoliyatini mustaqil va vakolatli tashkilotlar tomonidan baholash, nazorat qilish hamda
attestatsiyalash orqali uning ta’lim sifati va faoliyat ko‘rsatkichlari ustidan tashqi
monitoringni yuritish tushuniladi. Bu tizim orqali universitet o‘zining ichki sifat
menejmentini mustahkamlaydi, xalqaro tan olinuvchanlik va milliy reytinglarda
barqaror o‘rin egallashga intiladi. Akkreditatsiya jarayoni BuxDU uchun tashqi sifat
kafolatining eng asosiy vositalaridan biri bo‘lib, universitet bugungi kunga kelib
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi hamda
O’zbekiston Milliy akkreditatsiya markazi tomonidan bir necha marotaba davlat
akkreditatsiyasidan muvaffaqiyatli o‘tgan. Akkreditatsiya jarayonida universitetning
o‘quv rejalari, kadrlar salohiyati, moddiy-texnik bazasi, ilmiy faoliyati va talabalar
o‘zlashtirish darajasi sinchkovlik bilan baholanadi. So‘nggi akkreditatsiya natijalariga
ko‘ra, universitetdagi 70 dan ortiq ta’lim yo‘nalishlarining barchasi belgilangan
mezonlarga to‘liq javob bergan. Bu esa BuxDUda ta’lim sifati nafaqat ichki tartiblar
asosida, balki davlat tomonidan ham rasman tan olinganini ko‘rsatadi.
Tashqi sifat ta’minotining yana bir muhim jihati — reyting tizimlarida ishtirok
etishdir. BuxDU har yili Milliy reytinglar bo‘yicha o‘z pozitsiyasini yaxshilab
bormoqda. Jumladan, O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim muassasalari orasida
universitet 2023-yilda ilk bor kuchli o‘ntalikka kirgan. Reyting indikatorlari orasida
ilmiy maqolalar soni, xalqaro hamkorlik, bitiruvchilarning ishga joylashish darajasi,
elektron ta’lim resurslarining mavjudligi kabi mezonlar asosiy rol o‘ynaydi. Ahamiyatli
jihati shundaki, universitetda so‘nggi yillarda Scopus va Web of Science xalqaro
bazalarida chop etilgan maqolalar soni sezilarli oshgan. Bu esa nafaqat ichki rivojlanish,
balki global miqyosda tan olinuvchanlik darajasining ortishini anglatadi.
25

Bundan tashqari, Buxoro davlat universiteti 2022-yildan boshlab bir nechta xalqaro
tashqi baholov organlari bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘ygan. Jumladan, QS World
University Rankings va UI GreenMetric kabi xalqaro reyting tizimlarida ishtirok etishga
qadam qo‘yilgan. Bu jarayonlar nafaqat universitetni tashqi sifat standarti asosida
rivojlantirishga, balki xalqaro hamkorlikni mustahkamlash, talabalar va professor-
o‘qituvchilarning akademik mobilligini ta’minlashga ham xizmat qiladi. Tashqi sifat
ta’minotining yana bir ustuni bu — nazorat va audit mexanizmlaridir. Universitet
faoliyati ustidan muntazam ravishda Oliy ta’lim vazirligi, Hisob palatasi, Davlat
inspeksiyasi kabi tashkilotlar tomonidan rejalashtirilgan va rejasiz tekshiruvlar olib
boriladi. Ushbu nazoratlar natijasida aniqlangan kamchiliklar yuzasidan chora-tadbirlar
belgilanadi, tegishli tuzilmalar zimmasiga mas’uliyat yuklanadi. Masalan, 2023-yil
bahor semestrida o‘tkazilgan monitoringda talabalar bilimini baholashda ayrim
fakultetlarda subyektivlik aniqlangan bo‘lib, buning natijasida universitet baholash
tizimini qayta ko‘rib chiqdi va avtomatlashtirilgan test platformalarini kuchaytirdi. Shu
o‘rinda ta’kidlash joizki, BuxDUda tashqi sifat nazorati universitet rivojlanishiga to‘siq
emas, balki uni yanada takomillashtiruvchi vosita sifatida qaraladi. Universitet
boshqaruvi, professor-o‘qituvchilar jamoasi hamda talabalar tashqi baholash natijalariga
konstruktiv yondashib, aniqlangan kamchiliklarni tuzatish, mavjud resurslarni qayta
taqsimlash va innovatsion yondashuvlarni joriy qilish orqali samarali ish olib bormoqda.
Buxoro davlat universiteti tashqi sifat ta’minoti borasida tizimli va barqaror strategiyaga
ega bo‘lib, akkreditatsiya, reyting va tashqi nazorat mexanizmlarini o‘z faoliyatining
ajralmas qismi sifatida qaraydi. Bu tizimning samarasi universitetning milliy va xalqaro
miqyosda obro‘-e’tiborini oshirib, ta’lim sifatini kafolatlashga xizmat qilmoqda. Buxoro
davlat universiteti respublika oliy ta’lim tizimidagi yirik ilmiy-ma’rifiy markazlardan
biri sifatida o‘zining tashqi sifat ta’minoti tizimini mustahkamlash borasida so‘nggi
yillarda sezilarli bosqichga ko‘tarildi. Universitet faoliyatining tashqi baholovchi
institutlar bilan muvofiqlashtirilganligi, ularning mezonlariga mos ravishda ishlashni
afzal ko‘rishi yuqori darajadagi ochiqlik va ishonchlilikni ta’minlamoqda. Masalan,
2022-yilda O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
tomonidan amalga oshirilgan oliy ta’lim muassasalarining kompleks reytingida BuxDU
mamlakatdagi 70 dan ortiq universitetlar ichida 9-o‘rinni egalladi. Bu natija
26

universitetdagi ta’lim sifati, ilmiy-innovatsion faoliyat, xalqaro aloqalar va
bitiruvchilarning mehnat bozoriga moslashuvchanligi kabi ko‘rsatkichlar asosida
shakllangan. Universitet faoliyatini tashqi nazorat qilishda mustaqil baholovchi
tashkilotlar ishtiroki ham faol bo‘lmoqda. Xususan, 2023-yil davomida BuxDUda
“YUNEK” (Yevroosiyo universitetlari ta’lim sifati baholash tarmog‘i) hamkorligida
birinchi tashqi audit jarayoni o‘tkazildi. Audit natijalariga ko‘ra, universitetda kadrlar
tayyorlash sifati, o‘quv-uslubiy hujjatlarning to‘liqligi, ilmiy salohiyat va xalqaro
hamkorlik mezonlari bo‘yicha ijobiy baho berildi. Ushbu tashqi audit asosida 14 ta
yo‘nalishda ta’lim sifati bo‘yicha konkret tavsiyalar ishlab chiqildi va joriy yil o‘quv
rejalari shunga asosan takomillashtirildi. Akkreditatsiya jarayoni esa universitetning
xalqaro miqyosdagi ishonchliligini tasdiqlash vositasi sifatida foydalanilmoqda. 2024-
yilda BuxDU tomonidan 11 ta bakalavriat va magistratura yo‘nalishi Yevropa
akkreditatsiya tizimiga moslashtirildi va "AQAS" (Agency for Quality Assurance
through Accreditation of Study Programs – Germaniya) agentligiga hujjatlar topshirildi.
Bu tashabbus O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan universitetlar orasida peshqadamlik
sifatida baholanmoqda. Shuningdek, aynan 2023-yil natijalariga ko‘ra, universitet
Xalqaro QS Ranking (Quacquarelli Symonds) ko‘rsatkichlariga tayyorlanish bosqichiga
kiritilgan bo‘lib, ilmiy maqolalarning iqtibosligi, akademik obro‘sining o‘sishi va
xorijiy talabalar sonining ortishi bu reytingga chiqishga tayyorligini ko‘rsatmoqda.
Bundan tashqari, universitet faoliyatini tashqi baholashda Hisob palatasi, Oliy
attestatsiya komissiyasi va Davlat inspektsiyasi kabi muassasalar tomonidan muntazam
rejalashtirilgan tekshiruvlar o‘tkazilmoqda. Masalan, 2023-yilda Oliy ta’lim, fan va
innovatsiyalar vazirligining tashabbusi bilan amalga oshirilgan sifat monitoringi
davomida BuxDUda fanlar bo‘yicha 28 mingdan ortiq test topshiriqlari tekshirildi va
baholashning shaffofligi, aniqligi bo‘yicha respublikadagi 5 ta yetakchi universitet
qatoriga kiritildi. Bu monitoring natijalari asosida elektron baholash tizimi yangilandi
va hozirda barcha imtihonlar 100% onlayn platforma orqali o‘tkazilmoqda. Nazorat
mexanizmlari esa faqat tekshiruv bilan cheklanmasdan, axborot ochiqligi va ijtimoiy
monitoring bilan to‘ldirilmoqda. Universitet rasmiy sayti va ijtimoiy tarmoqlari orqali
ta’lim jarayoni, baholash natijalari, ilmiy loyihalar va xalqaro grantlar haqidagi
ma’lumotlar doimiy ravishda e’lon qilinadi. 2023-yil davomida universitet Telegram
27

kanalida 700 dan ortiq rasmiy xabarlar berildi, bu esa tashqi auditoriya uchun
ochiqlikning amaliy isbotidir. Shuningdek, xalqaro tashqi hamkorlar bilan ham
to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamkorlik tashqi sifatni oshirishga xizmat qilmoqda. Jumladan,
Fransiyaning Poitiers universiteti, Italiyaning Bari universiteti, Rossiyaning Tomsk
davlat universiteti va boshqa hamkor oliygohlar bilan birgalikda ikki diplomli dasturlar
ishlab chiqilgan bo‘lib, bu tashqi ta’lim standartlariga moslashuvchanlikni
kuchaytirgan. 2024-yil bahor holatiga ko‘ra, BuxDUda 320 dan ortiq xorijiy talaba
tahsil olayotgan bo‘lib, bu son 2019-yilga nisbatan 6 baravar ortgan.
Yo‘nalish Amaliy faoliyat va tashqi
mexanizmlar Faktlar / Natijalar
Akkreditatsiy
a Davlat va xalqaro
akkreditatsiya jarayonlarida
ishtirok etish 2023-yilda 70+ ta’lim
yo‘nalishi davlat
akkreditatsiyasidan muvaffaqiyatli
o‘tgan
AQAS (Germaniya)
agentligiga xalqaro hujjatlar
topshirilgan 2024-yilda 11 yo‘nalish
xalqaro akkreditatsiyaga
tayyorlangan
Reyting Milliy OTMlar reytingida
ishtirok 2022-yil yakuniga ko‘ra
BuxDU milliy reytingda 9-o‘rinni
egalladi
QS va UI GreenMetric kabi
xalqaro reytinglarga
tayyorgarlik ko‘rilmoqda Ilmiy maqolalar va iqtiboslar
soni ortib bormoqda (Scopus, WoS
nashrlari)
Tashqi audit
va monitoring YUNEK tashqi baholovchi
tashkilot bilan o‘zaro audit
ishlari 2023-yilda YUNEK tashqi
ekspertiza asosida universitetga
ijobiy baho berildi
Oliy ta’lim vazirligi, Hisob
palatasi, Davlat inspeksiyasi
monitoringlari 2023-yilda 28 ming test
savollari tahlil qilingan, baholashda
shaffoflik ta’minlangan
28

Yo‘nalish Amaliy faoliyat va tashqi
mexanizmlar Faktlar / Natijalar
Nazorat va
ochiqlik Tashqi auditoriya uchun
axborot ochiqligi, rasmiy
saytlarda muntazam ma’lumot
berish 2023-yilda universitet
Telegram kanalida 700+ e’lon
joylashtirilgan
Xalqaro
hamkorlik Xorijiy universitetlar bilan
qo‘shma dasturlar 2024-yilda 320+ xorijiy talaba
tahsil olmoqda; 6 baravar o‘sish
(2019-yilga nisbatan)
Ta’lim sifatini nazorat qilish departamenti
O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017 yil 18 iyuldagi 515-sonli
“O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi ta’lim sifatini nazorat qilish
Davlat inspeksiyasini tashkil etish to’g’risida”gi qaroriga asosan Ta’lim sifatini nazorat
qilish Davlat inspeksiyasi va uning hududlardagi bo’limlari tashkil etildi. Shuningdek,
barcha oliy ta’lim muassasalarida Ta’lim sifatini nazorat qilish bo’limlari tashkil
etilgan.
Departamentning asosiy maqsadi BuxDU talabalari bilimlarining davlat ta’lim
standartlariga muvofiqligini o’rganib borish, tahlil qilish, kadrlar tayyorlash sifati
monitoringini yuritish, BuxDU ni ichki attestasiyadan o’tkazishni tashkil etish va uning
natijalari bo’yicha ta’lim sifatiga salbiy ta’sir etuvchi omillarni aniqlash hamda ularni
bartaraf etish va oldini olish choralarini ko’rishdan iborat.
Departament o’ziga yuklatilgan vazifalarga muvofiq quyidagi funksiyalarni amalga
oshiradi:
- BuxDUda ta’lim sifatini DTS va malaka talablariga muvofiqligini ta’minlash,
o’quv jarayoni samaradorligini oshirish maqsadida tizimli nazoratni tashkil etish
bo’yicha faoliyatni va chora-tadbirlarni amalga oshiradi;
29

-asosiy faoliyatini belgilangan mezonlar asosida ta’lim sifatini aniqlash, uni
amalga oshirish mexanizmini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish yo’nalishlarini
belgilab berishga va bu jarayonni muvofiqlashtirishga qaratadi;
-ta’lim yo’nalishi va mutaxassisliklarning normativ-huquqiy hujjatlar bilan
ta’minlanganligini o’rganadi;
-talabalarning darslik va o’quv qo’llanmalari (shu jumladan, elektron darslik va
qo’llanmalar) bilan ta’minlanganlik darajasini va zamonaviy talablarga mosligini ta’lim
yo’nalishlari va mutaxassisliklar hamda tillar kesimida tahlil qiladi;
-BuxDU professor-o’qituvchilari tayanch ma’lumotlarining tegishli dars beradigan
fan(lar)iga mosligini tahlil qiladi yoki ularning tegishli qayta tayyorlashdan o’tganligini
yoki mos ixtisoslik bo’yicha ilmiy unvon, darajaga ega ekanligini o’rganadi va
xulosalarni OTM rektoriga ma’lum qiladi;
-o’quv jarayonida ilg’or pedagogik va axborot kommunikasiya texnologiyalaridan
foydalanish holatini o’rganadi va ularni takomillashtirish bo’yicha tegishli takliflarni
beradi;
-BuxDU tarkibiy tuzilmalarining zamonaviy moddiy-texnik ta’minoti, o’quv-
laboratoriya jihozlari, kompyuterlar bilan ta’minlanganligi va ulardan samarali
foydalanish darajasini tahlil qiladi;
-ta’limning ishlab chiqarish va ilm-fan bilan integrasiyasini, BuxDUning kadrlar
tayyorlash va hamkorlikda ilmiy texnologik echimlar yaratishda ishlab chiqarish
salohiyatidan foydalanish darajasini (samarali yoki samarasizligini) o’rganadi;
-o’z sohasi bo’yicha ilg’or texnologiyalarning rivojlanishiga qarab ta’lim
jarayonlarini amalga oshirish uchun pedagog kadrlarning bevosita ishlab chiqarishda
malakasi oshirilishini (muntazam yoki muntazam emasligi) hamda ta’lim yo’nalishlari
bo’yicha iste’molchilar bozorining o’rganilganligini (marketing xizmati asosida) tahlil
qiladi;
-ta’lim jarayoniga ilmiy-tadqiqot institutlari, ishlab chiqarish korxona va
tashkilotlari hamda xorijiy davlatlar malakali mutaxassislarining jalb etilishini tahlil
qiladi;
30

-talabalar bajarayotgan bitiruv malakaviy ishlari va magistrlik dissertasiyasi
mavzularining dolzarbligi, sifati va ularni ishlab chiqarishga qay darajada joriy
qilinganligini o’rganadi;
-BuxDUning tayanch doktorantura, doktorantura va mustaqil tadqiqotchi instituti
orqali oliy malakali kadrlar tayyorlash faoliyatini tahlil qiladi;
-BuxDUning o’rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari bilan hamkorlik
faoliyatini tahlil qiladi;
-BuxDUda ma’naviy-ma’rifiy ishlar rejasi, mazmuni va uning bajarilishini
(bayonnomalar asosida), professor-o’qituvchilarning tarbiyaviy ishlarga jalb
etilganligini, ta’lim muassasasidagi ma’naviy-ijtimoiy muhitni, pedagog xodimlarning
axloqiy sifatlarini (so’rovnoma asosida) o’rganadi;
-BuxDU axborot-resurs markazi fondining zarur adabiyotlar bilan
ta’minlanganligini, ulardan foydalanayotgan professor-o’qituvchilar va talabalar
salmog’ini aniqlaydi
-bitiruvchilarning ta’limni keyingi bosqichiga o’qishga kirishi yoki ishga
joylashishlarini tahlil qiladi;
-professor-o’qituvchilar reytingini aniqlash bo’yicha takliflar kiritadi;
-talabalarning mustaqil ta’lim samaradorligini davriy ravishda monitoring qiladi;
-BuxDU rahbariyati, professor-o’qituvchilar, xodimlar va talabalar tomonidan
xorijiy tillarni o’rganishning samaradorligi bo’yicha monitoring yuritadi;
-Talabalar bilimini baholash bo’yicha nazorat natijalarini tanlama tahlil qilish
asosida reyting ballarining xolisligini va shaffofligini o’rganadi va takliflar tayyorlaydi;
-yakuniy davlat attestasiyalarini amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarga rioya
etilgan holda o’tkazilganligini va uning natijalarini tahlil qiladi;
-BuxDUning tarkibiy tuzilmalarida (fakultet, kafedra, bo’lim, markaz, akademik
lisey) pedagog xodimlarning kasbiy malakasi holatini, shuningdek oliy o’quv yurtidan
keyingi ta’lim hamda malaka oshirish va qayta tayyorlash yo’nalishlaridagi sifat
darajasini aniqlash maqsadida ichki monitoringni o’tkazadi, tahliliy ma’lumotlarni
tayyorlaydi, ularni Davlat inspeksiyasi boshlig’i hamda BuxDU rektoriga o’rnatilgan
tartibda taqdim qiladi;
31

-BuxDUda kadrlar tayyorlash sifati va talabalar bilim darajasini oshirish
maqsadida doimiy ravishda talaba, ota-ona, professor-o’qituvchi va kadrlar
iste’molchilari o’rtasida ijtimoiy so’rovlar o’tkazadi;
-BuxDU faoliyatini xalqaro ta’lim sifatini aniqlash indikatorlari bilan taqqoslash
asosida uning jahon reytingida munosib o’rin egallashi uchun tegishli tarkibiy
tuzilmalar bilan chora-tadbirlarni ishlab chiqadi;
-BuxDUda xalqaro hamkorlikning yo’lga qo’yilganligini, xorijiy mamlakatlar
bilan shartnoma asosida talaba, tayanch doktorant, doktorant, ilmiy xodimlar
almashinuvini, fan sohasida xalqaro ilmiy tadbirlarning tashkil etilishini (seminar,
anjuman, simpozium va h.k.), chet el grantlari asosida bajarilayotgan ilmiy-tadqiqot
ishlarini, xorijiy investisiyalarning jalb qilinishini tahlil qiladi va bu sohani
rivojlanishiga takliflar beradi va amaliy yordam ko’rsatadi;
-bo’lim xodimlarining kasbiy mahoratini oshirish maqsadida, O’zbekiston
Respublikasi Prezidentining “Iste’dod” jamg’armasi yoki xalqaro loyihalar va BuxDU
hisobidan rivojlangan xorijiy davlatlarning nufuzli o’quv va ilmiy markazlari tajribasini
o’rganadi va ularni ta’lim jarayoniga tatbiq etadi;
-Davlat inspeksiyasi tomonidan amalga oshiriladigan OTMlar reytingini aniqlash
va baholashga oid ma’lumotlarni to’plashda hamda boshqa topshiriq va vazifalarni
bajarishda ishtirok etadi;
-respublikada va xorijiy davlatlardagi ta’lim sifatini nazorat qilishga oid
yangiliklarni doimiy o’rganib boradi va ularni ta’lim jarayoniga tadbiq etish yuzasidan
tavsiyalar ishlab chiqadi va boshqalar.
Departament BuxDUda ta’lim sifatini davlat ta’lim standartlari va malaka
talablariga muvofiqligini ta’minlash, o’quv jarayoni samaradorligini oshirish uchun
qanday ishlarni amalga oshirish bo’yicha keng jamoatchilikning fikr-mulohazalari va
takliflarini kutib qoladi. Sizning taklif va fikrlaringiz mamlakatimizda ta’lim sifatini
oshirishda muhimdir.
32

2.4. Buxoro davlat universitetida sifat menejmenti va
universitetlarda talabalar fikr-mulohazalarini hisobga olish.
Buxoro davlat universiteti, o'zining ta'lim sifati va o'quv jarayonidagi
samaradorlikni oshirishga katta e'tibor qaratmoqda. Sifat menejmenti tizimi — bu
tashkilotning faoliyatini boshqarish va takomillashtirish uchun ishlab chiqilgan, sifatni
doimiy ravishda yaxshilashga qaratilgan usul va tamoyillarning yig'indisidir. Ushbu
tizim universitetlarda o'quv jarayonini, o'qituvchilar va talabalar o'rtasidagi
munosabatlarni samarali tashkil etishga yordam beradi. Talabalar fikr-mulohazalari,
shuningdek, sifat menejmentining asosiy tarkibiy qismlaridan biri bo'lib, ular
universitetda ta'lim sifatini baholash va yaxshilashda muhim o'rin tutadi.
Sifat menejmenti tizimlarining asosiy maqsadi — o'qitish jarayonidagi xatoliklarni
kamaytirish, ta'limning sifatini oshirish va talabalar uchun qulay sharoitlar yaratishdir.
Buxoro davlat universitetida ham sifatni oshirish bo'yicha bir qator tashabbuslar amalga
oshirilgan. Masalan, o'quv dasturlarining sifatini ta'minlash uchun muntazam ravishda
o'qituvchilarga treninglar o'tkaziladi va yangi pedagogik texnologiyalar joriy qilinadi.
Bundan tashqari, universitetda o'qituvchilar va talabalar o'rtasida samarali
kommunikatsiya o'rnatishga alohida e'tibor beriladi, chunki bu ham o'quv jarayonining
sifatini yaxshilashda muhim omil hisoblanadi.
Talabalar fikr-mulohazalari sifat menejmenti tizimida alohida o'rin tutadi.
Talabalar universitetdagi ta'lim jarayoniga bevosita ta'sir ko'rsatadigan asosiy
tomonlardir, shuning uchun ularning fikrlarini hisobga olish zarur. Talabalar o'zlarining
ta'limdagi muammolarini, ehtiyojlarini va takliflarini bildirishlari mumkin bo'lgan bir
qator mexanizmlar mavjud. Bular orasida so'rovnomalar, anketalar, talabalar bilan
yuzma-yuz uchrashuvlar va onlayn platformalar orqali fikr bildirish imkoniyatlari
mavjud. Universitet bu fikrlarni yig'ib, tahlil qiladi va o'quv jarayonini takomillashtirish
uchun zarur bo'lgan o'zgarishlarni amalga oshiradi.
Talabalar fikr-mulohazalarini to'plash va tahlil qilish jarayoni universitetda sifat
menejmenti tizimining ajralmas qismidir. Har bir o'quv yilida o'quv jarayonining turli
jihatlari, masalan, darsliklar sifati, o'qituvchilarning pedagogik uslublari, dars jadvali va
talabalar uchun taqdim etilgan qo'llanmalarning samaradorligi bo'yicha so'rovnomalar
33

o'tkaziladi. Talabalar o'zlarining baholarini, takliflarini va shikoyatlarini bildirish orqali
ta'lim jarayonining qanday yaxshilanishi kerakligi haqida fikrlar bildirishadi. Bu fikrlar
o'z navbatida universitet rahbariyati tomonidan o'rganilib, konkret o'zgarishlar kiritish
uchun zarur choralar ko'riladi.
Buxoro davlat universitetida talabalar fikr-mulohazalari nafaqat o'quv jarayonining
sifatini oshirishda, balki universitetning ijtimoiy muhiti va madaniyatini rivojlantirishda
ham muhim ahamiyatga ega. Talabalar tomonidan bildirilgan fikrlar universitet
rahbariyati uchun qiymatli manba bo'lib, ular ta'lim jarayonining barcha jihatlarida
takomillashtirishlar qilish imkonini beradi. Shuningdek, talabalar bilan olib boriladigan
doimiy muloqot va ularning fikrlariga asoslangan o'zgarishlar, universitetning umumiy
imijini mustahkamlashga yordam beradi.
Sifat menejmenti tizimi va talabalar fikr-mulohazalarini hisobga olish orqali
universitet o'z faoliyatini doimiy ravishda takomillashtirishi mumkin. Bu tizim talabalar
ehtiyojlarini yanada yaxshiroq tushunishga, ularning talablariga mos ta'lim xizmatlarini
taklif etishga imkon beradi. O'zgarishlar va takliflar asosida universitetning umumiy
sifatini yaxshilashga bo'lgan yondashuv, o'z navbatida, talabalar uchun yanada sifatli
ta'lim olish imkoniyatlarini yaratadi.
Buxoro davlat universitetida sifat menejmenti tizimi va talabalar fikr-
mulohazalarini hisobga olishning samarali amalga oshirilishi universitetni nafaqat
mamlakat ichida, balki xalqaro miqyosda ham yuqori baholanishiga olib kelishi
mumkin. Bu jarayon, albatta, o'quv jarayonining yanada mukammal bo'lishini
ta'minlaydi va kelajakda universitetni sifatli ta'limni taklif qiluvchi etakchi oliy ta'lim
muassasalaridan biriga aylantiradi.
34

XULOSA
Ta’lim tizimida sifat menejmenti va ayniqsa, universitetlar uchun sifat kafolatlash
tizimini shakllantirish bugungi globallashuv jarayonida ta’lim muassasalari oldida
turgan eng dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ta’lim sifati nafaqat talabaning
individual rivojlanishiga, balki jamiyatning intellektual salohiyati va iqtisodiy
taraqqiyotiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, sifat menejmenti tizimini joriy
etish universitetlar uchun strategik ustuvorlik kasb etadi va bu tizim orqali ta’lim, ilm-
fan hamda innovatsiyalarni yagona tamoyillar asosida uyg‘unlashtirish mumkin bo‘ladi.
Sifat kafolatlash tizimi universitetlar faoliyatining barcha bosqichlarida — o‘quv
dasturlarini ishlab chiqish, o‘qituvchilarning malakasini oshirish, talabalar baholash
mexanizmlarini takomillashtirish va ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirishda muhim rol
o‘ynaydi. Bunday tizimlar universitetlarda ichki monitoring va tashqi baholash
jarayonlarini tizimli tashkil qilish imkonini beradi. Ayniqsa, xalqaro standartlarga
asoslangan yondashuvlar (masalan, ISO 9001, ESG - European Standards and
Guidelines) orqali universitetlar nafaqat milliy, balki xalqaro ta’lim makonida ham o‘z
mavqelarini mustahkamlashlari mumkin.
Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, sifat menejmenti tizimining muvaffaqiyati, avvalo,
universitet rahbariyatining strategik qarashlari, o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi
samarali muloqot, shuningdek, doimiy o‘zgarishlarga moslasha oladigan ochiq va
moslashuvchan boshqaruv madaniyatiga bog‘liqdir. Bu jarayonda universitet ichidagi
har bir bo‘g‘in sifatli ta’limni shakllantirish uchun javobgarlikni his qilishi va o‘z
faoliyatini uzluksiz tahlil etib, takomillashtirib borishi zarur.
Xulosa qilib aytganda, ta’lim tizimida sifat menejmenti va sifat kafolatlash
tizimining samarali joriy etilishi universitetlar uchun barqaror taraqqiyot, xalqaro
hamkorlik va raqobatbardoshlikni ta’minlovchi muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Bu
esa, o‘z navbatida, milliy ta’lim tizimining umumiy sifatini oshirishga, yosh avlodni
zamonaviy bilimlar bilan qurollantirishga va ularni global mehnat bozoriga
tayyorlashga xizmat qiladi. Shu sababli, universitetlar bu boradagi faoliyatlarini
strategik va tizimli yondashuv asosida olib borishlari, sifatni faqat natija sifatida emas,
balki doimiy jarayon sifatida qabul qilishlari lozim.
35

Shuningdek, zamonaviy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va
tahliliy ma’lumotlar (big data) asosida qarorlar qabul qilish sifatlilikka doir
yondashuvlarni tubdan o‘zgartirmoqda. Universitetlar sifat menejmenti tizimini
yaratishda faqatgina an’anaviy ko‘rsatkichlarga emas, balki real vaqt rejimidagi tahliliy
axborotlar, ilg‘or tajribalar va innovatsion yondashuvlarga ham tayanishi kerak.
Masalan, o‘quvchilarning onlayn baholanishi, ta’limga qiziqishini aniqlovchi tizimlar
yoki ilmiy salohiyatni monitoring qiluvchi vositalar sifatni nazorat qilishda yangi
imkoniyatlar ochadi.
Bundan tashqari, sifat kafolatlash tizimining samaradorligi universitetlarning
ijtimoiy javobgarligi, manfaatdor tomonlar bilan (talabalar, ota-onalar, ish beruvchilar,
bitiruvchilar va davlat idoralari) samarali muloqoti, shuningdek, tashqi auditorlar va
akkreditatsiya agentliklari bilan ochiq aloqalarga ham bevosita bog‘liqdir. Ta’lim sifati
jamiyatda ishonch muhitini shakllantirish bilan birga, bitiruvchilarning kasbiy
muvaffaqiyatlarini ta'minlashda ham muhim o‘rin egallaydi.
Yakuniy xulosa sifatida aytish joizki, universitetlar uchun sifat menejmenti tizimi
faqat boshqaruv vositasi emas, balki ta’limni modernizatsiya qilish, global ta’lim
maydoniga integratsiyalash va inson kapitalini rivojlantirishning muhim mexanizmidir.
Bunday yondashuv, universitetni faqat bilim beruvchi emas, balki raqamli, innovatsion
va barqaror rivojlanishga xizmat qiluvchi ilg‘or bilim markaziga aylantirish yo‘lidagi
poydevor hisoblanadi.
36

TAYAN CH IBORALAR :
Sifat menejmenti — tashkilotda sifat siyosati va maqsadlariga erishishga qaratilgan
tizimli boshqaruv.
Rejalashtirish, nazorat, ta’minlash va takomillashtirish — sifat menejmentining to‘rt
asosiy bosqichi.
Umumiy sifat menejmenti (TQM) — barcha xodimlar va bo‘limlar ishtirokidagi sifatni
boshqarish modeli.
ISO 9001 — xalqaro miqyosda tan olingan sifat menejmenti standarti.
Kaizen — kichik, doimiy takomillashtirish tamoyiliga asoslangan yondashuv.
6 Sigma — nuqsonlarni kamaytirishga qaratilgan statistik yondashuv.
Ta’limdagi sifat menejmenti — o‘quv jarayonlarini uzluksiz tahlil qilish va
takomillashtirishga qaratilgan boshqaruv tizimi.
O‘quv dasturlari, pedagogik metodlar va o‘qituvchilar faoliyati — sifat menejmentining
asosiy ob’ektlari.
Talabalar va ota-onalar — ta’lim tizimining asosiy “mijozlari” sifatida ko‘riladi.
Ta’lim sifati — maqsad va natijalar orasidagi uyg‘unlik bilan belgilanadi.
Ichki audit, monitoring va baholash — ta’limdagi sifatni oshirishning muhim vositalari.
Sifat menejmenti — ta’lim tizimining raqobatbardoshligini ta’minlovchi asosiy omil.
Ta’limda sifat menejmenti — o‘quv jarayonining barcha bosqichlarida sifatni
ta’minlash, nazorat qilish va takomillashtirish tizimi.
Ta’lim sifati — davlat siyosati, muassasa boshqaruvi va o‘qituvchi–talaba aloqalari
orqali boshqariladi.
Sifat menejmenti dastlab ishlab chiqarishda paydo bo‘lgan, hozirda ta’limga
muvaffaqiyatli tatbiq etilmoqda.
Talabalar va manfaatdor tomonlar — ta’lim tizimining asosiy “mijozlari”.
So‘rovnomalar, fikr-mulohazalar orqali ehtiyojlar aniqlanadi.
Ish beruvchilar bilan hamkorlik — amaliy ko‘nikmalarni oshirish va mehnat bozoriga
tayyorlash uchun muhim.
Sifatli ta’lim — faqat akademik emas, balki psixologik va iqtisodiy qulaylik ham.
Sifat kafolatlash tizimi – ta’lim natijalarining standartlarga muvofiqligini ta’minlash va
takomillashtirish.
37

$Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati : 1. Azizxo‘jaeva, N.N. (2010). Ta’lim sifatini boshqarish asoslari . Toshkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti. 2. Karimov, B. (2021). Oliy ta’lim tizimida sifat menejmenti: nazariy va amaliy yondashuvlar . Toshkent: Ilm ziyo. 3. Qodirov, A., & Ergashev, I. (2018). Universitetlarda sifat kafolatlash tizimlari: Tashkiliy-huquqiy asoslar . Samarqand: SamDU nashriyoti. 4. UNESCO. (2005). Guidelines for Quality Provision in Cross-border Higher Education . Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. 5. European Association for Quality Assurance in Higher Education (ENQA). (2015). Standards and Guidelines for Quality Assurance in the European Higher Education Area (ESG) . Brussels: ENQA. 6. ISO 9001:2015. Quality management systems – Requirements . Geneva: International Organization for Standardization. 7. Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for Quality Learning at University (4th ed.). Maidenhead: McGraw-Hill Education. 8. Harvey, L., & Green, D. (1993). Defining Quality . Assessment & Evaluation in Higher Education, 18(1), 9–34. 9. Yusupov, T. (2020). Oliy ta’limda sifat nazorati va baholash tizimlari . Buxoro: BDU nashriyoti. 10. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori (2020-yil 6-noyabr, PQ–4884- son). Oliy va o‘rta maxsus ta’lim tizimida sifatni ta’minlash bo‘yicha chora- tadbirlar to‘g‘risida . Lex.uz. \ 11. Bux.du rasmiy sayti 38$

Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

Sotib olish

Dokument ma'lumotlari

Sotuvchi

Ta’lim tizimida sifat menejmenti: universitetlar uchun sifat kafolatlash tizimi

O'xshash dokumentlar