Tabiatdagi elektr hodisalar 8 - sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	617.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	06 Сентябрь 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Tabiatdagi elektr hodisalar 8 - sinf

Купить

8-sinf fizika darsligi asosida 8-mavzu:

Chaqmoq va momaqaldiroq Chaqmoq chaqishi va momaqaldiroq gumburlashini ko'p kuzatganmiz. Ularning hosil bo'lishini turli ishorali elektr zaryadlarining o'zaro ta'siri asosida tushutitirish mumkin. Bir jism ikkinchi jismga ishqalanganda, elektr zaryad hosil bo'ladi. Turli ishorali zaryadlar bilan kuchliroq zaryadlangan jismlar bir-biriga yaqinlashtirilsa, uchqun chiqadi va chirsillagan ovoz eshitiladi.

Ma'lumki, havoda suv bug'lari mavjud. Osmonda havo temperaturasi pasaya borishi bilan suv bug'lari birlashib, mayda suv zarralarini hosil qiladi. Bunday suv zarralari to'plangan joy bizga oq bulut bo'lib ko'rinadi. Havo temperaturasi yanada pasaya borsa, suv zarralari yiriklashib, ular qora buhitga aylana boradi. Bulut suzib yurgart joyda havoning yanada sovib ketishi esa suv zarralarining muzga aylanishiga olib keladi.

Osmondagi bulutlar bir-biri bilan hamda ha voning turli qatlamlari bilan doimo ishqalanishda bo'ladi. Natijada ba'zi to'p bulutlar kuchli zar-yadlanib qoladi. lurli ishora bilan kuchli zaryad langan bulutlar bir- biriga yaqinlashganda, bir bulutdagi manfiy zaryadlar ikkinchi bulutdagi musbat zaryadlar tomon harakat qiladi. Qarama-qarshi ishorali zaryadlarning to'satdan qo'shilishi natijasida kuchli elektr uchqun - chaqmoq hosil bo'ladi (25-rasm).

Chaqmoq - bu turli ishora bilan zaryadlangan bulutlar orasida yoki bulut bilan yer sirti orasida sodir bo'ladigan kuchli elektr uchquni. Chaqmoqning uzunligi bir necha kilometrga, diametri esa bir necha santi-metrga teng bo'lib, davomiyligi sekundning ulushida sodir bo'ladi. Chaqmoq paytida kuchli gumburlash - momaqaldiroq yuzaga keladi.

Momaqaldiroq - bu chaqmoq paytida sodir bo'ladigan havodagi (atmosferadagi) tovush hodisasi bo'lib, u chaqmoq yo'lida havoning qizishi, bosimning ortishi tufayli yuz bcradi.

Chaqnashdagi yorug'lik chaqmoqni deyarli shu zahoti ko'ramiz, lekin uning ovozi - momaqaldiroq gumburlashini biroz vaqtdan keyin eshitamiz. Bunga sabab, 1 s da yorug'lik 300 000 km masofani, tovush esa havoda bor-yo'g'i 340 m masofani bosib o'tishidir. Masalan, chaqmoq bizdan 1 km uzoqlik-da sodir bo'lsa, uni deyarli shu zahoti ko'ramiz, momaqaldiroq ovozini esa 3 s dan keyin eshitamiz.

Chaqmoq bulutlar orasidagina emas, bulut bilan yer orasida ham yuz berishi mumkin (26-a rasm). Bunda bulut qatlamlarida hosil bo'lgan katta miqdordagi zaryadlar oqimi to'satdan bir zumda yerga o'tishi natijasida kuchli chaqmoq chaqadi va momaqaldiroq gumburlaydi. Agar bulutning musbat zaryadlangan qatlami yer sirtiga yaqin kelib qolsa, shu bulut ostidagi yer sirtida manfiy zaryadlar to'planadi.

Natijada, zaryadlangan bulut yer sirti bilan hosil bo'lgan elektr maydon orqali ta'sirlashadi. Bulut kuchli zaryadlangan bo'lib, yerga juda yaqinlashib qolganda bulut va yer sirti orasida kuchli elektr uchqun chiqadi, ya'ni chaqmoq chaqnaydi. Chaqmoq jarayonida bulutdagi zaryadlar yerga o'tadi.

Teskari chaqmoq. Spraytlar Shu paytgacha chaqmoqlarning bulutlar va yer orasida, ya'ni bulutlardan pastda ro'y berishi haqida gapirilgan. Lekin, bulutlaming tepasida ham chaq moqlar kuzatilar ekan, Bu hodisa reaktiv aviatsiya bilan bog'liq holda 1994-yil-da kuzatilgan. Spraytlar nomini olgan 26-b rasmdagi chaqmoqlar esa 1989-yilda tasodifan suratga olingan va ularning fizik tabiati chuqur o'rganilmagan.

Yashindan saqlanish Siz «yashin urdi», «yashin tushdi» degan so'zlarni ko'p eshitgansiz. Yashinning o'zi nima? Undan qanday saqlanish mumkin? Yashin - zaryadlangan bulut bilan yer orasida sodir bo'ladigan chaqmoq paytida bulutdagi zaryadlarning yerga bir zumda o'tish jarayoni.

Yashin juda xavflidir . Zaryadlangan bulutga yerdagi elektr o ' tkazuvchi jismlardan qaysi biri yaqin bo ' lsa , shunga o ' zining zaryadini beradi , ya ' ni yashin uradi . Shuning uchun yer sirtidan baland ko'tarilgan tog' cho'qqisi, minora, bino, daraxt, elektr ustunlarini birinchi galda yashin urishi va vayron qilishi mumkin. Chaqmoq paytida tekis yerda ketayotgan mashina yoki odamni ham yashin urishi mumkin. Bunday paytlarda balandlikda, daraxt tagida turish, pichan g'arami ostiga yashi-rinish ham xavflidir.

Odatda, baland minora va binolarni qurishda ularning tepasiga yashinqaytargichlar o'rnatiladi (27-rasm). Yashinqaytargich - minora, binolarni, sanoat va qishloq xo'jaligi inshootlarini yashin urishidan himoya qiluvchi qurilmadir.

Yashinqaytargich uchli o'tkazgichdan iborat bo'lib, u yo'g'on sim orqali yerga chuqur ko'milgan metall qoziqqa ulanadi. Yerga yaqinlashgan zaryadlangan bulut o'z zaryadini birinchi galda minora yoki bino ustiga o'matilgan yashin-qaytargichga beradi. Juda ko'p miqdordagi elektr zaryadi minora yoki binoga shikast yetkazmay, yashinqaytargich orqali yerga o'tib ketadi.

Купить