Tabiiy turizm markazlarining rivojlanishi - Физическая культура - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	314.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физическая культура

Tabiiy turizm markazlarining rivojlanishi

Купить

Tabiiy turizm
markazlarining
rivojlanishi

Kirish
1-bob. Ekologik turizmning nazariy va metodologik
asoslari
1.1. Ekoturizmni ilmiy va amaliy yo’nalish sifatida
o’rganish bo’yicha mavjud ilmiy ishlanmalar tahlili
1.2. Ekoturizm turlari va tarkibiy qismlari
1.3. Ekoturizmning tasniflanishi
1.4. Ekologik turizmning tabiiy geografik jihatlari
2-bob. Namangan viloyatida ekoturistik rayonlar va
marshrutlar
2.1. Namangan viloyatining tabiati va ekoturistik
imkoniyatlari
2.2. Namangan viloyati hududining ekoturistik rayonlari
2.3. Ekoturistik rayonlarda marshrutlar
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati


Turizm industriyasi o’ziga katta sarmoya va resurslarni
mujassamlashtirish bilan bir qatorda mustaqil davlat va jamiyat
uchun zarur bo’lgan ma’naviy-ma’rifiy funktsiyalarni bajaruvchi
iqtisodiyot tarmog’idir. Ekoturizm orqali chet ellik mehmonlar
O’zbekistonning boy va betakror tabiati haqidagi tassavurga ega
bo’lsalar, O’zbekiston fuqarolari - o’z Va tani bilan yaqindan
tanishadilar. Ularda ona yurtiga nisbatan milliy iftixor hamda g’urur
tuyg’usini shakllantirish imkoniyatining tug’ilishini aytib o’tishning
o’zi kifoyadir.

Ekoturizm ilmiy yo’nalish va amaliyot tarmog’idir. Undan tashqari,
u turli hil ijtimoiy, iqtisodiy siyosiy, ekologik funktsiyalarni
bajaradi. Ekoturizmning ilmiy-nazariy asoslarini va uning tabiiy
geografik jihatlarini ochib berish, Namangan viloyatining tabiatini
ekoturistik imkoniyatlarini aniqlash, tahlil qilish, ulardan oqilona
foydalanish yo’llarini ko’rsatish shu kunning dolzarb masalalaridan
hisoblanadi.


Turizmning ekologik yo’nalishi avvalambor amaliy ishlardan
boshlangan. 1972 yildan boshlab Skandinaviya mamlakatlari
fuqarolariga kitlarni tomosha qilish va o’rganishni tashkil qilish orqali
yig’ilgan mablag’ni ularni muhofaza qilish uchun sarflashdan
boshlangan. Keyinchalik ekoturistik marshrutlar Yevropaning boshqa
mamlakatlari, Osiyo, SHimoliy Amerika davlatlariga yoyilgan. Lekin
ekoturizmning yo’lga qo’yilishi XX asrning oxiri va XXI asrning
boshlariga to’g’ri keldi, xolos. SHuning uchun hozircha ekoturizmning
umume’tirof etilgan nazariyasi va amaliyoti yetarli darajada
shakllanmagan. R.Davidov (1990), A.V. Drozdov (1999), N.Tuxliev va
A.Taksanov (2001), V. V. Xrabovchenko (2003), T.V. Bochkareva
(2003), L.I.Egorenkov (2003), A.Taksanov (2005), N.Tuxliev va
T.Abdullaeva (2006) kabi tadqiqotchilarning ishlari esa ko’proq
ekoturistik marketing, menejment, ta’lim, tarbiya va ekoturlarga
bag’ishlangan bo’lib, ularda tabiatga qilinadigan turizm bilan ekoturizm
o’rtasida aniq bir chegara o’rnatilmagan. Namangan viloyatida ham hali
ekologik turizm va uning rivojlantirish jihatlari to’liq o’rganilmagan.


Mazkur tadqiqotning asosiy maqsadi- Namangan viloyatida
ekologik turizmning ilmiy asoslarini ishlab chiqish va
rivojlantirish jihatlari ochib berishdan iborat. Ushbu
maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar hal etildi:

√ ekoturizmning ob’ekti va predmetini aniqlashtirish;

√ ekoturizmning Namangan viloyatida hududidagi ekoturlarini
tasniflash;

√ ekoturizmning tabiiy geografik jihatlarini ochib berish;.

√ Namangan viloyati tabiatining (landshaftlarining) ekoturistik
imkoniyatlarini tavsiflaydigan muhim omillarni belgilash va
ularni xarakterlaydigan ko’rsatkichlarni aniqlash;

√ namangan viloyatini ekoturistik jihatdan rayonlashtirish;


Mazkur BMIning tadqiqot ob’ekti –
Namangan viloyatida tabiat yodgorliklari,
muhofaza etiladigan tabiiy hududlari va tabiiy
komplekslari, bunyod etilgan
madaniylashtirilgan ob’ektlari tanlab olingan
bo`lib, ularning ekoturistik imkoniyatlarini va
tabiiy geografik jihatlarini o`rganish
tadqiqotning predmetini belgilaydi.

Ilmiy yangiligi.

БМИнинг мазмун ва моҳиятидан келиб чиққан
тарзда илмий янгилиги қуйидагилардан
иборат:

ekoturizmning ilmiy yo’nalish va amaliyot tarmog’i
ekanligi;

Namangan viloyatida ekoturizmning tabiiy geografik
jihatlari;

Viloyatning ekoturistik imkoniyatlarini baholash uslubi va
mezonlari;

-Viloyatning ekoturistik rayonlari va marshrutlari
ishlab chiqilgan


Ta dqiqot natijalari va olingan ilmiy xulosa, kartografik
materiallar, rejalashtirilgan ekoturistik marshrutlar va
ularni o’tkazish bo’yicha tavsiyalar Namangan viloyatida
tabiatidan ekoturistik maqsadda foydalanishning tabiiy
geografik asosini yaratib beradi. Undan joyning regional
va mahalliy tabiiy imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda
ekoturistik marshrutlarni o’tkazishda, ularni olib borish
hamda tabiat-jamiyat o’rtasidagi uyg’unlikni buzmagan
holda boshqa turistik marshrutlar bilan birga tashkil
etishda, tabiat va turizm bilan ekoturizmning huquqiy
asoslarini ishlab chiqishda, turizm va rekreatsiyaga oid
davlat va mahalliy dastur va loyihalarni ishlab chiqishda
foydalanish mumkin.


Xalqaro hamjamiyat hamda O’zbekiston Respublikasining
turizm va ekologiya sohasini rivojlantirish kontseptsiyasi,
respublika Prezidenti I.A.Karimovning farmonlari va asarlari,
Va zirlar Mahkamasining “O’zbekiston Respublikasida 2008-
2012 yillar mobaynida atrof-muhitni muhofaza qilish dasturi”,
mazkur yo’nalishda olib borilayotgan amaliy va ilmiy
izlanishlar dissertatsiya ishining metodologik asosi bo’lib
hisoblanadi.

Ushbu ilmiy tadqiqotni amalga oshirishda kompleks tabiiy
geografik, kuzatuv, qiyosiy ekologik, kartografik, statistik,
tizimli tahlil, tibbiy-geografik, psixologo-estetik, tabiat
komponentlarini miqdoriy tahlil qilish va boshqa metodlardan
foydalanildi.

Ekoturizm ning turlari va tarkibiy
qismlari

Ilmiy turizm

Tabiat tarixini o’rganish turlari

Sarguzasht turizmi

Alohida muhofaza etiladigan turizm

Ekologik turizm tarkibi

Ekoturizmni ekoturlar bo’yicha tasniflanishi .
(T.V. Bochkaryova bo’yicha, 2003)
Ekoturizm Ekoturlar
Sinfi 1. Qo’riqlanadigan yovvoyi tabiat chegarasidagi
2. Qo’riqlanadigan yovvoyi tabiat chegarasidan
tashqarisidagi
3. Madaniy lanshaftlardagi
Ko’rinishlari 1. Asosiy maqsad bo’yicha
2. Asosiy ob’ekt bo’yicha
SHakllari 1. Qatnashuvchilarning yoshi bo’yicha
2. Qatnashuvchilarning salomatligi bo’yicha
(chegaralangan holda)
3. Guruhlarning soni bo’yicha (katta va kichik)

Namangan viloyatining tabiati va
ekoturistik imkoniyatlari

Namangan viloyati nafaqat O’zbekistonda, balki butun Markaziy Osiyo
hududida takrorlanmas tabiiy manzaralarga egaligi bilan ajralib turadi.
Viloyat Markaziy Osiyoning “javohiri” hisoblangan Farg’ona vodiysining
shimoliy qismida joylashgan bo’lib, cho’zilgan to’rtburchakni eslatadi
hamda g’arbdan sharqqa 130 km, shimoldan janubga 35 km.dan 80 km.ga
qadar cho’zilgan. Hududi 7,44 ming kv.km. O’zbekistonning Farg’ona
vodiysi viloyatlari o’rtasida hududi kattaligi jihatdan birinchi o’rinda turadi.
SHimol va shimoli-sharqdan Qirg’iziston Respublikasining Jalolobod
viloyati, shimoli-g’arb va g’arbdan Toshkent viloyati va Tojikiston
Respublikasining So’g’d viloyati, janub va janubi-sharqdan Farg’ona
viloyatining Qo’qon guruhi tumanlari hamda Andijon viloyati bilan
chegaradosh.

Namangan viloyati hududida vertikal mintaqalar (tekislik-tog’) yaqqol
ko’zga tashlanib turadi. Yer yuzasi shimoldan janubga va g’arbdan sharqqa
tomon pasayib boradi, dengiz sathidan Zarkent – 880 m, Kosonsoy – 790
m, Uchqo’rg’on salkam – 500 m, Namangan – 450 m, SHahand – 400 m,
Jomashuy – 350 m balandlikda joylashgan.

Namangan viloyati Farg’ona vodiysi kabi geologik-tektonik jihatdan
harakatchan mintaqalardan hisoblanadi.

Viloyat hududini ekoturizm nuqtai
nazaridan rayonlashtirish

Ma’lumki iqtisodiy va ijtimoiy geografiyada hududiy tizim yoki majmualar
g’oyasi muhim o’rinni egallaydi. Ular jumlasiga N.N. Kolosovskiy yaratgan
(1947y) hududiy ishlab chiqarish majmua-lari (XICHM). SHunga mos
holda rekreatsiya geografiyasi uchun hududiy rekreatsiya majmua
tushunchasi katta ahamiyatga ega. Bizningcha, hududiy rekreatsiya
majmuasi ma’lum bir hududda yagona infratuzilma asosida turli rekreatsiya
ob’ektlarining o’zaro aloqadorlikda rivojlanishi va uni boshqarishni
anglatadi. Hududiy rekreatsiya tizimi dastlab V. S. Preobrajenskiy
tomonidan ishlab chiqilgan.

Ayni paytda biz taklif etadigan hududiy rekreatsiya tizimi ham V.
S. Preobrajenskiy tomonidan ishlab chiqilgan hududiy rekreatsiya tizimiga
asoslanadi. SHuningdek XRTni tashkil etish shakli va uni boshqarish,
rivojlantirish rekreatsion yo’nalishlarni tuzishda aha-miyatlidir. Xususan
shahar ichidagi turli marshrutlar, tabiiy rekreatsiya va dam olish
oromgohlaridagi maskanlar, ekoturistik marshrutlar va boshqalarda birinchi
navbatda ushbu rekreatsion ob’ektning geografik joylashuvi hamda
transport va turli xil infratuzilmalarning qay darajada bo’lishi bevosita
yo’nalishning samaradorligini ta’minlaydi.

G’ arbiy Namangan ekoturistik rayoni

Bunga Pop tumani hudu-dining janubiy qismida joylashgan rekreatsion
ob’ektlarni kiritish mumkin (Munchoqtepa, CHodaksoy soylari,
Sarvaksoy, Julaysoy, Kengulsoy suv omborlari, tog’ va tog’ oldi
hududlarida joylashgan qisqa muddatli dam olish maskanlari va bolalar
oromgohlari);

Bu rayon xalqaro transport tuguni jihatidan muhim o’rin tutadi. CHunki bu
hududdan Farg’ona vodiysini Toshkent shahri bilan bog’laydigan asosiy
transport yo’li o’tadi. SHuningdek, bu rayon tog’ va tog’ oldi
hududlaridagi tabiiy rekreatsiya ob’ektlarining imko-niyatlari kattaligidan
dalolat beradi. Mazkur rayonda tarixiy obidalar, tabiiy rekreatsiya
resurslari, suv omborlari, daryolar va tog’ manzilgohlari mavjud.

Bu rekreatsiya zonasida rekreatsiya va turizm infratuzilmasi boshqa
rayonlarga nisbatan ancha yuqori hisoblanadi. Ayniqsa, Pop shahri va Pop
tumani tog’ oldi mintaqalaridagi tabiiy va tarixiy rekreatsion obidalar
mavjudki ular viloyatimizga keladigan xalqaro va mahalliy sayyohlarga
xizmat ko’rsatish imkoniyatiga egadir.

Markaziy Namangan ekoturistik rayoni

Bu zonaga CHust, Kosonsoy, To’raqo’rg’on tuman hududlari va
Mingbuloq tumani hudu-dining markaziy qismi kiradi. (Buonamozor
tepaligi, CHust, Kosonsoy shahri, Axsikent, Oqqum cho’llari).

Bu rayon o’zining tabiiy landshaftlari tarixiy yodgorliklari va milliy
xunarmandchiligi bilan mashhurdir. Ayniqsa, CHust mada-niyatini asosi
«Buonamozor» arxeologik yodgorligini topilishi va ilmiy jihatidan
o’rganilishi Namangan viloyatida bundan 2800-3000 yil ilgari sug’orma
dexqonchilik, xunarmandchilik rivojlanishi, xilma-xil foydali qazilmalar
(ko’mir, simob va boshqalar) ni qazib olib foydalanilganligidan dalolat
beradi.

SHuningdek, ko’xna Kosonsoy shahrining shimoliy hududidagi nihoyatda
qadimiy va boy tarixiy ma’lumot beruvchi Mug’ qal’asi xarobalari hamda
Gurmiron qishlog’i hududidagi qadimgi qabrlar o’rganilishi oqibatida
bronza davriga oid qimmatli ma’lumotlar qo’lga kiritilgan. SHuningdek,
Namangan atlaslari, shoyilari va do’ppilari, CHust pichoqchiligi,
charmdo’zlik mahsulotlari kabilar nafaqat respublika, balki jahon
ko’rgazmalarida ishtirok etib kelmoqda.

SHarqiy Namangan ekoturistik rayoni

Ushbu zonaga Namangan, Uychi, Ya ngiqo’rg’on, CHortoq, Uchqo’rg’on, Norin
tumanlari hududi ki-radi (CHortoq, Gulshan, Uchqo’rg’on sihatgohlari, CHortoq
va Yangiqo’r-g’on suv omborlari hududi). Bu rekreatsiya zonasi
respublikamizning eng so’lim, tabiati go’zal maskanlaridan biridir. +adimdan
rivoj-lanib, ko’p ming yillik tarixiy taraqqiyoti jarayonida qishloq xo’jaligi,
xunarmandchilik markazlari sifatida hozirgi kunda ham ahamiyatini
yo’qotmagan. SHuningdek zonada, nafaqat respulikada balki MDX davlatlari
ichida o’ziga xos o’rin tutadigan CHortoq, Gulshan, CHortoq bolalar sihatgohlari
joylashgan bo’lib, hozirda ham kishilarni dam olishi va sog’ligini tiklashda katta
ahamiyatga egadir. CHortoq mineral suvi 1946 yilda ochilgan bo’lib, 1000-
3000m chuqurlikdan 47-550S issiqlikda otilib chiqadi. Bu yerda poliartrit, me’da
ichak, xotin-qizlar kasalliklari, teri xastaligi va boshqa kasalliklar davolanadi.
Bundan tashqari Nanay, Zarkent kabi ko’p-lab rekreatsiya va dam olish
ob’ektlari, go’zal sermanzara soylar zonaning rekreatsiya imkoniyatini yanada
oshiradi. Hozirgi paytda mahalliy sayyohlik nihoyatda faol bo’lib, chet ellik
sayyohlarni qabul qilish va ularni jalb qilish ancha past darajada. CHunki, bu
zona rekreatsiya jihatdan keng ko’lamli o’rganilmagan bo’lib, rekreatsiya va
turistik infratuzilmalarning pastligi (Nanay, Zarkent) kelajakda ilmiy tadqiqotlar,
izlanishlar asosida taklif va loyihalar yara-tishni talab etadi.

SHimoliy Namangan ekoturistik rayoni

Pop, CHust, Kosonsoy, Yangiqo’rg’on, CHortoq tumanining tog’li hududlari
kiradi(CHotqol, +u-rama tog’larining janubiy va janubiy g’arbiy qismidagi qisqa
muddatli dam olish maskanlari, bolalar oromgohi, turistik bazalar).

Bu zona viloyatning asosiy tabiiy rekreatsiya ob’ektlari joy-lashganligi bilan
ajralib turadi. Bunga CHotqol, +urama tog’lari-ning janubiy va janubiy-g’arbiy
qismidagi viloyatga tegishli tog’ va tog’oldi hududlari kiradi. CHodaksoy, Parda
Tursun, /ovasoy, Koson-soy, Podshoota soy soxillarida barpo etilgan qisqa muddatli dam
olish maskanlari va bolalar oromgohi, Ko’ksaroy turistik bazalari kishilarning yozgi dam
olishida katta ahamiyat kasb etadi.

Viloyatda rekreatsiya imkoniyatlarining tadbiq qilish bilan bir-galikda barcha
rekreatsiya zonalarda jaxon andozalar asosida rekrea-tsiya infratuzilmasini shakllantirish
va yaratish lozim. SHu bilan birga kichik va o’rta tadbirkorlik ob’ekt va sub’ektlarini
rivoj-lantirish, bozor munosabatlarini shakllantirish, firma va korxona-lar o’rtasida sof
raqobatni yuzaga keltirish, shuningdek, rekreatsiya sohasini mukammal egallagan
malakali turli kadrlarni tayyorlash, o’qitish har bir mintaqaning rekreatsiya
muammolarini xal etishda hamda kelajakda mazkur sohani mintaqa iqtisodiyotining
ustuvor tarmog’iga aylantirishga xizmat qiladi. Binobarin, viloyatning har bir tumanidagi
o’ziga xos rekreatsiya imkoniyatlaridan oqilona foy-dalanish kelajakda Namanganni
rekreatsiya rivojlangan viloyatlar qatoriga olib chiqish shubhasizdir. Yu qoridagi
rekreatsiya zonalari-ning salohiyatini geografik jihatdan tadqiq etish bevosita
O’zbekiston Respublikasi rekreatsiya imkoniyatlarini ochishda muhim ahamiyatga ega.

CHortoq sihatgohi

1946-47 yillarda CHortoqsoy sohilida olib borilgan neft qidiruv ishlari
natijasida yer qa’ridan neft o’rniga issiq, taxir, sho’r suv katta bosim bilan
otilib chiqqan. Bu suvning fizik-kimyoviy taxlili N. A.Semashko nomidagi
O’zbekiston kurortologiya va fizioterapiya ilmiy tekshirish instituti
mutaxassislari tomonidan o’rganilib, uning tarkibida yod, brom, xlor,
natriy, kaliy, kaltsiy moddalar mavjudligi hamda uning qimmatli
shifobahsh xususiyatga egaligi aniqlangan. SHunga asosan 1949 yili bu
hududda 30 urinli «CHortoq» bal ь neologik shifoxonasi barpo etiladi.

1950-60 yillarda 300 o’rinli bino qurildi va dam oluvchilarning
soni ko’paytirildi. Natijada respublika kasaba uyushmalari Markaziy
boshqarmasining 1960 yil 31 dekabrdagi buyrugiga asosan bal ь neologik
shifoxonasi CHortoq sihatgohiga aylantirildi. 1962-75 yillarda
sihatgohning har jihatdan rivojlanishi natijasida o’rinlar soni ortdi, yangi
davolash yo’nalishlari ochildi, yangi asbob-uskunalar bilan jihozlangan
xonalar tashkil etildi.

Munchoqtepa arxeologik yodgorligi

1989 yil may oyida Munchoqtepa arxeologik yodgorliklarini qazish
chog’ida Markaziy Osiyodagi keyingi 30 yil ichida arxeologiya fani qo’lga
kiritgan ilmiy yutuqlar orasida muhim qimmatga ega, g’oyat noyob Pop
sag’anasi yoki Danu dafinasi deb nomlangan xazina topildi.

Tarixiy yozma manbalarning guvohlik berishicha va arxeologik
topilmalarning tasdiqlashicha, eramizning VII asrlariga kelib Pop-
G’ovasoy sug’orma dexqonchilik rayonining markazi sifatida yanada
rivojlandi. Biroq ana shu shahar markazining juda oz qismigina
hozirgacha saqlanib qolgan, xolos. CHunonchi, Arki a’lo (Kremlь) va
ichki shahar (SHahriston) ning saqlanib qolgan qismlari mahalliy xalq
tomonidan Balandtepa deb ataladi. Tashqi shahar (Rabot) hududida esa
faqat nekropolь - shahar kabristoni saqlanib qolgan bo’lib, uni
Mo’nchoktepa deb ataydilar.

Mo’nchoqtepa aslida to’rtta bir-biriga tutashgan tepalik bo’lib, ularning
ikkitasi so’nggi yillarda paxta tufayli buzib yuborilgan va hozirda ularning
o’rni qishloq xujalik ekinlari bilan band. +olgan ikkitasi ham butun
qolmagan, shakastlangan bo’lsada, boy arxeologik materiallar bermoqda.

Namangan-Axsikent yo’nalishi

Bu yunalishda Axsikent yodgor-ligi asosiy o’rin
tutadi. Axsikent tarixiy yodgorligi Sirdaryoning o’ng
soxilida joylashib, hozirda tepaliklar ko’rinishida
saqlan-moqda.

Arxeologik institutining xodimlari tomonidan olib
borilgan tadqiqotlar natijasiga ko’ra bu tepaliklar
ostida uchta shahar barpo etilganligi aniqlandi. O’rta
asrlarda Axsikent, Farg’ona vodiysining iqtisodiy
jihatdan rivojlangan markazi hisoblangan. SHahar
1620 yilda sodir bo’lgan kuchli zilziladan vayron
bo’lgan.

Namangan-CHust-G’ovasoy yo’nalishida

O’z xunarmandlari bilan dong taratgan CHust shahri va xushmanzara
joylari, juda ko’p rekreatsiya resurslari mavjudligi bilan ajralib turadi.
/ovasoy havzasi sayyohlar dam olib xordiq chiqarishida katta ahamiyatga
ega. CHust xunarmandlari tomonidan tayyorlangan pichoqlar, chust
do’ppilari, so’zanalari bejirimligi kishini o’ziga tortadi. Ayniqsa shahar
markazi-dagi «Mavlono So’fizoda» nomidagi madaniyat bog’i o’zining
ulkan da-raxtlari va zilol buloq suvlari bilan nafaqat, vodiyda balki butun
respublikada mashhurdir. CHust shahridan 2 km shimolda /ovasoy soxilida
ko’xna tepalik mavjud bo’lib, bu xalq tili bilan aytganda Buonamozor
nomi bilan yuritiladigan qishloqdir. Bu yerda olib borilgan arxeologik
tadqiqotlar Buonamozor yodgorligi miloddan avvalgi 2000-yillikning oxiri
1000-yillikning boshlariga to’g’ri keladi deb hisoblashadi.
Buonamozorliklar sug’orma dexqonchilik bilan mashg’ul bo’lganlar.
CHunki bu yerdan topilgan dexqonchilik qurollari va g’alla saqlanadigan
o’ra-omborlar, xumlarda saqlanib qolgan arpa, bug’doy, tariq, so’li, no’xot
qoldiqlari buni tasdiqlaydi.

Namangan-Kosonsoy yo’nalishi

Kosonsoy o’zining arxeologik yodgorliklari va so’lim tabiati bilan vodiyda asosiy o’rin
tutadi. +adimgi Koson shahri qal’asi va minoralar qoldiqlari tepalik kurinishini
egallagan. Koson shahriga eramizdan avvalgi I asrda asos solingan bo’lib, Kushon
davlati xukmronlik qilgan davrda Farg’ona vodiysining bosh shahri hisoblangan
xunarmandchilik rivojlangan.

Kosonsoy daryosi soxillari rekreatsiya resurslari bo’lib xizmat qilmoqda. SHu maqsadda
dam olish zonalari va bolalar oromgohlari barpo etilgan.

Professor A. Bernshtamning «Ko’xna Farg’ona» (1951 yil) kitobchasida va gazeta
xabarlarida 1947-1948 yillarda Kosonsoy tumani hududida o’tkazilgan qazishmalarning
natijalariga ko’ra shu yerda Mug’xona yodgorligi topilib, o’rganilganligi ta’kidlab
o’tildi. Mug’-xona (qurum, mug’tosh) lar qadimda birinchidan otashparastlar qarorgoxi
bo’lsa, ikkinchidan eradan avvalgi III-II va melodiy V- VI asrlarda o’tov shaklida toshdan
yasalgan qabr inshootlari vazifasini bajargan. Hozirgi Kosonsoy shahri yaqinida ilk bor
A.Bernshtam tomonidan topilib, keyinchalik turli tadqiqotchilar tomonidan o’rga-nilgan
Mug’xona inshootlarining devorlari siniq va yupqa toshlardan qorishma ishlatilmay, oval
shaklida (5 x 8, 5 m) qurilgan. Ichki xonaning chiqish tuynugi bo’lib, toshtaxta bilan
berkitilib qo’yilgan. Mug’xonadan odam suyaklari, ko’za, tuvak, dastali piyola, pichoq,
qilich va jez, temir o’q uchi, jez ko’zgu, zirak, munchoq va boshqalar topilgan. Idishlar
qizil va qora angob bilan tirnab, xoshiyalangan. Mutaxassislarning fikriga ko’ra,
Mug’xona topilmalari SHimoliy Farg’onaning yarim o’troq qabilalariga mansubdir.

Namangan-Nanay yo’nalishi

Nanay qishlog’i viloyatning shimolida,
Podshootasoy soxilida joylashgan. Qishloq
tabiatining go’zalligi, toza havosi, tez oqar
Podshootasoy sayyohlarni miriqib dam olib,
xordiq chiqarish uchun yetarli imkoniyatlar
yaratadi. Nanay qishlog’ida «Ko’ksaroy» turistik
bazasi barpo etilgan bo’lib, yiliga 2500 dan ortiq
kishilir dam oladilar. Bu yerda ham o’ziga xos
sayohat yo’nalishlari mavjud bo’lib, ular:
1.Podshoota-Sarichelak, 2.Ko’ksa-roy tog’i,
3.Ko’ksaroy-Safedbilol deb nomlanadi. Bu
yo’nalishlar sayyohlarni xordiq chiqarishini
samarali tashkil etishda asosiy o’rin tutadi.

Namangan-Munchoqtepa yo’nalishi

1989 yil may oyida Mun-choqtepa arxeologik yodgorliklarini qazish
chog’ida g’oyat noyob Pop sag’anisi topilishiga sabab bo’ldi. Pop sag’anasi
yer osti qurilmasi bo’lib, balandligi 2 metr, satxi 15 m2 ni tashkil etadi.
Sag’anada xammasi bo’lib 47 ta tobut besh qavat holda ustma-ust
qo’yilgan. Tobutlar asosan qamishlardan yasalgan. Bu tobutlar har xil
yoshdagi erkaklar va ayollar jasadi bo’lib, shundan 22 tobut saqlanib
qolgan.

Topilmalar ichidagi idish-tovoqlar, ipakdan tayyorlangan materiallar,
to’quvchilik dasgoxlarining qoldiqlari, qimmatbaho toshlardan va xayvon
suyaklaridan yasalgan 10 000 donaga yaqin munchoqlar, qo’xna musiqa
asboblari bu yerda kulolchilik, to’qima-chilik, xunarmandchilik kabi sohalar
rivojlanganligidan darak beradi. Bu tarixiy yodgorliklar sayyohlar uchun
qadimgi Farg’ona aholisining urf-odatlari hududiy o’zlashtirish holati,
ishlab chiqa-ruvchi kuchlar taraqqiyoti iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy xayoti
bo’yicha batafsil ma’lumotlar beradi. Namangan viloyatida boy rekreatsiya
resurslarining mavjudligi bu resurslarga investitsiyalarni jalb etish, yangi
sayyohlik yo’nalishlarini ochish, sayyohlik xizmati orqali iqtisodiy
samaradorlikka erishish uchun yetarli imkoniyatga egadir.

Namagan-Pop-CHodak yo’nalishi

Bu marshrut turli maqsadlarga yo’nalishi bilan xarakterlidir. CHunki, unda
tabiiy, tarixiy, diniy va madaniy hamda tog’ ekoturistik imkoniyatlari
yuqoridir. Pop viloyatdagi eng qadimiy va tarixiy shahardir. Pop shahriga
tashrif buyurgan sayyohlar xalq amaliy san’ati, milliy xunarmandchilik
buyumlari, shuningdek zargarlik, zardo’zlik, yog’och o’ymakorligi,
kashtachilik va boshqa mahsulotlar bilan bevosita tanishadilar. Pop
shahridan boshlanadigan tog’ marshrutlari ham ko’pchilikni qiziqtiradi.
Ayniqsa, tog’ yon bag’rida joylashgan CHodak qishlog’i so’limligi bilan
ajralib turadi. CHodaksoy bo’yiga qurilgan qisqa muddatli dam olish
joylari, bolalar ormgohlarida xordiq chiqarish, shuningdek tog’
yo’nalishlari tomon qilingan ishlari ekoturizm kishilarni yaxshi dam
olishga yordam beradi. Bu topilmalar Namangan viloyatida ishlab
chiqaruvchi kuchlarni o’z davrida yuksak darajada rivojlanganligidan
dalolat beradi.

XULOSA

Mazkur BMI ekologik turizm muammolarini ilmiy jihatdan yechishga qaratilgan
bo’lib, unda e’tibor Namangan viloyati misolida ekoturlarning tasniflanishi,
geografik komplekslarning ekoturistik imkoniyatlari, ekoturistik rayonlarni ajratish
va ularda marshrutlar tashkil etishga qaratilgan.

Mazkur ekoturizm muammosining yechimi jarayonida quyidagi bir-biri bilan bog’liq
bo’lgan ilmiy natijalarga erishildi.

1.Ekologik turizm yoki ekoturizm dunyo miqyosida tez sur’atlarda rivojlanib
kelayotgan turizm tarmoqlaridan biridir.

2. Hududning ekoturistik imkoniyatlarini aniqlashda geografik komplekslar
(landshaftlar) asosiy baholanish ob’ekti bo’lib, hududning tabiiy imkoniyatini
ob’ektiv aks ettiradi. SHuning uchun biz geokomplekslarni aniqlashni, kartaga
tushirishni va ularni har tomonlama o’rganishni hududning ekoturistik
imkoniyatlarini aniqlashda va baholashda bajariladigan dastlabki bosqich deb
hisoblaymiz.

3. Viloyatning o’ziga xos tabiiy sharoiti va ekoturistik imkoniyatlarining xilma-
xilligi uning hududini ekoturistik rayonlashtirishni talab etadi.

Hozirgi kunda chet ellarda (Kanada, Avstraliya, Germaniya, Afrikaning bir qancha
mamlakatlari, Nepal va boshqa) daromadlarning katta qismi sayyohlik orqali keladi.
O’zbekistonda, jumladan Namangan viloyatida ham chetdan keladigan valyuta
miqdorini ko’paytirish uchun turizm, xususan ekoturizm sohasini keng miqyosda
rivojlantirish lozim.

Tabiiy turizm markazlarining rivojlanishi

Купить