Информация о документе

Цена 50000UZS
Размер 341.7KB
Покупки 0
Дата загрузки 30 Май 2025
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет Литература

Продавец

Amriddin Hamroqulov

Дата регистрации 23 Февраль 2025

116 Продаж

Talabalar kompetentligini shakllantirishda adabiyot o‘qitish metodikasi fanining o‘rni va roli kurs ishi

Купить
1ANDIJON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI FILOLOGIYA FAKULTETI “O ZBEK TILI VA ADABIYOTI” KAFEDRASI ʻ “O zbek tili va adabiyoti” yo nalishi 301-guruh ʻ ʻ talabasi Yusupova Durdona Hokimjon qizining Adabiyot o’qitish metodikasi fanidan “ Talabalar kompetentligini shakllantirishda adabiyot o‘qitish metodikasi fanining o‘rni va roli ” mavzusidagi KURS ISHI Ilmiy rahbar: Qosimova M . Bajaruvchi: Yusupova D . ANDIJON -2025 2 Kurs ishi Andijon davlat pedagogika instituti o zbek tili va adabiyotiʻ kafedrasida bajarilgan. Ilmiy rahbar: Yusupova D . Himoya 2025-yil ___________oyining _____kun soat_____da Andijon davlat pedagogika instituti O zbek tili va adabiyoti kafedrasida kurs ishlari himoyasi ʻ yig‘ilishida o tkazildi. ʻ Manzil: ______________________________________ Kurs ishi 2025-yil __________oyining _____kunida kafedraga topshirildi. Kurs ishi bilan Andijon davlat pedagogika instituti O zbek tili va adabiyoti ʻ kafedrasida tanishish mumkin. Manzil: _______________________________________ Yig‘ilish kotibi:____________________________ 3 MUNDARIJA Kirish………………………………………………………………………… 4 I BOB. KOMPETENTLI YONDASHUV VA ADABIYOT O‘QITISH METODIKASINING NAZARIY ASOSLARI . 7 1.1.Kompetentlik yondashuv mohiyati, turlari va uning ta’limdagi ahamiyati …………………………………………………………………….. 7 1.2. Adabiyot o‘qitish metodikasi fanining maqsadi va tarkibiy qismlari …... 13 1.3.Adabiyot fanining kompetentliklarni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari ………………………………………………………………… 18 II BOB. TALABALARDA KOMPETENTLIKNING SHAKLLANISHIDA ADABIYOT O‘QITISH METODIKASI FANINING USLUBIY YONDASHUVLARI 24 2.1.Talabalarda funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish metodlari …………………………………………………….. 24 2.2.Tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq kompetentligini rivojlantirishda adabiyot metodikasining roli ……………………………….. 29 2.3.Amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash samaradorligi ……………………………………... 35 Xulosa ……………………………………………………………………….. 39 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxat ……………………………….………... 40 Kirish 4Kurs ishi mavzusining dolzarbligi Zamonaviy ta’lim tizimi inson salohiyatini rivojlantirish, uning hayotga tayyorligini ta’minlash, kasbiy va shaxsiy faoliyatga kompetent yondasha oladigan mutaxassislarni tayyorlashga qaratilmoqda. Bu jarayonda filologik fanlar, xususan, adabiyot o‘qitish metodikasi alohida ahamiyat kasb etadi. Adabiyot fanining didaktik imkoniyatlari, axloqiy-estetik tarbiya berishdagi roli va milliy qadriyatlarni singdirishdagi salohiyati uni kompetentligini shakllantirishga xizmat qiluvchi asosiy fanlardan biriga aylantiradi. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev bu borada shunday deydi: “ Yangi O‘zbekistonni barpo etishda yangi fikrlaydigan, vatanparvar, bilimli, yetuk kadrlar eng asosiy kuch bo‘ladi ” 1 . Bu fikr ayni ta’limda kompetent yondashuvni shakllantirish zaruratini ko‘rsatadi. Talabalar, ayniqsa, pedagogika yo‘nalishidagi yoshlar, adabiyot fani orqali nafaqat bilim, balki axloqiy, estetik va madaniy qadriyatlar asosida shakllanadi. Bugungi kunda ta’limda faqat nazariy bilim emas, balki shaxsiy fikr yuritish, muammoli vaziyatlarda to‘g‘ri yo‘l topa olish, ijtimoiy faollik va madaniyatli muloqot ko‘nikmalarini shakllantirishga e’tibor qaratilmoqda. Bunday kompetent yondashuv aynan adabiyot fanining boy tarbiyaviy imkoniyatlari orqali samarali amalga oshiriladi. Shu bois, adabiyot o‘qitish metodikasining mazmunini yangilash, talabalarda ijodiy fikrlash, axloqiy-estetik dunyoqarash, funksional savodxonlik kabi muhim kompetentliklarni rivojlantirish borasidagi metodik yondashuvlarni o‘rganish dolzarb masaladir. Mavzu dolzarbligi aynan ushbu muammolarga yechim topish, kelajak o‘qituvchilarini zamonaviy metodlar asosida tayyorlash ehtiyoji bilan belgilanadi. Kurs ishi mavzusining o‘rganilganlik darajasi Talabalar kompetentligini shakllantirish masalasi so‘nggi yillarda ko‘plab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar e’tiborini tortgan muhim pedagogik muammolardan biridir. O‘zbekistonlik olimlar – A. A. Abduqodirov, Z. I. Mamatova, M. Jo‘rayev, T. Usmonov va G‘. 1 Shavkat Mirziyoyev. "Yangi O‘zbekiston strategiyasi – xalqimizning ezgu orzu-intilishlarini ro‘yobga chiqarishga xizmat qiladi". O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti rasmiy veb-sayti , 2021-yil 28-dekabr. https://president.uz/oz/lists/view/4843 5Jo‘raqulov kabi mutaxassislar kompetentlik yondashuvi, ta’lim sifati, kasbiy tayyorgarlik va didaktik metodlar masalasida bir qator ilmiy ishlar olib borishgan. Shu bilan birga, adabiyot fanining o‘qitilishiga oid didaktik va metodik tavsiyalar ham ishlab chiqilgan. Xususan, adabiyot darslarida tanqidiy fikrlashni rivojlantirish, interfaol metodlar qo‘llash va ijodiy yondashuvlar bo‘yicha ayrim maqolalar mavjud. Biroq, aynan adabiyot o‘qitish metodikasi fanining talabalar kompetentligini shakllantirishdagi o‘rni haqida mukammal, tizimli ilmiy izlanishlar yetarli emas. Ko‘proq umumiy kompetentlik yondashuvi haqida fikrlar bildirilgan bo‘lib, adabiyot metodikasining uslubiy yondashuvlari hali yetarlicha tadqiq etilmagan. Shu sababli mazkur kurs ishi mavjud ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish, mavjud bo‘shliqlarni aniqlash va ularni to‘ldirishga xizmat qiladi. Kurs ishi mavzusining nazariy va amaliy ahamiyati – “Talabalar kompetentligini shakllantirishda adabiyot o‘qitish metodikasi fanining o‘rni va roli” – bugungi ta’lim islohotlari sharoitida nazariy va amaliy jihatdan dolzarb hisoblanadi. Birinchidan, kurs ishida adabiyot fani orqali kompetentlik yondashuv asosida o‘quvchi shaxsini shakllantirish nazariy asoslari tahlil qilinadi. Bu holat pedagogik nazariya doirasida yangicha ilmiy yondashuvlarni ishlab chiqishga xizmat qiladi. Ikkinchidan, kurs ishida adabiyot o‘qitish metodikasining kompetentlikka asoslangan usullari, metodik yondashuvlari va interfaol texnologiyalari o‘rganiladi, bu esa amaliyotda qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan aniq tavsiyalarni shakllantirishga imkon beradi. Uchinchidan, ishda talabalarda axloqiy-estetik, funksional savodxonlik, tanqidiy va ijodiy fikrlash kompetentligini rivojlantirishga xizmat qiladigan metodlar amaliy misollar bilan ko‘rsatib beriladi. Bu esa oliy ta’limda filologiya yo‘nalishidagi talabalar uchun adabiyot darslarini samarali tashkil qilishda amaliy qo‘llanma vazifasini bajaradi. Kurs ishining mazmuni bo‘lajak o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligini mustahkamlash, ularning kasbiy kompetentligini rivojlantirish, dars jarayoniga yangicha yondashuv olib kirishiga xizmat qiladi. 6Kurs ishi mavzusining obyekti – adabiyot o‘qitish metodikasi fanining oliy pedagogik ta’lim tizimidagi o‘quv jarayonidir. Kurs ishi mavzusining predmeti – adabiyot o‘qitish metodikasi fanining talabalar kompetentligini shakllantirishdagi uslubiy yondashuvlari va didaktik imkoniyatlaridir. Kurs ishi mavzusining maqsadi – adabiyot o‘qitish metodikasi fanining talabalar kompetentligini shakllantirishdagi o‘rnini ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilish hamda samarali uslubiy yondashuvlarni aniqlashdan iborat. Kurs ishi mavzusining vazifalari – Kompetentlik yondashuvining nazariy asoslarini yoritish;Adabiyot o‘qitish metodikasi fanining maqsad va tarkibiy qismlarini tahlil qilish;Adabiyot fanining kompetentliklarni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlarini aniqlash;Talabalarda funksional savodxonlik va axloqiy- estetik kompetentlikni shakllantirish usullarini ko‘rsatish;Tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq kompetentligini rivojlantirishga xizmat qiluvchi metodikalarni aniqlash;Amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarning o‘quv jarayonidagi samaradorligini asoslash. Kurs ishi mavzusining metodlari Kurs ishini yozishda quyidagi metodlardan foydalanildi: ilmiy-nazariy tahlil; taqqoslash va umumlashtirish; kuzatuv va amaliy faoliyatni tahlil qilish; tajriba va misollar asosida yondashuvlarni asoslash. Kurs ishi mavzusining tuzilishi Kurs ishi kirish, ikki bob, har bir bobda uchta kichik bo‘lim, xulosa va foydalanilgan adabiyotlardan iborat. 7I BOB. KOMPETENTLI YONDASHUV VA ADABIYOT O‘QITISH METODIKASINING NAZARIY ASOSLARI 1.1. Kompetentlik yondashuv mohiyati, turlari va uning ta’limdagi ahamiyati Zamonaviy ta’lim jarayoni shaxsga yo‘naltirilgan bo‘lib, bunda o‘quvchining nafaqat bilim, balki uni amaliyotda qo‘llay olish salohiyatini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratiladi. Shu nuqtai nazardan kompetentlik yondashuv ta’lim jarayonida markaziy o‘ringa ega bo‘lmoqda. Kompetentlik – bu nafaqat nazariy bilimlar to‘plami, balki kasbiy va ijtimoiy faoliyatda ulardan foydalana olish qobiliyatidir. Kompetentlik yondashuv deganda esa ta’lim oluvchining mustaqil fikrlashi, muammoni hal qila olishi, ijtimoiylashuvi va hayotiy vaziyatlarda moslashuvchanlik ko‘nikmalarini shakllantirish nazarda tutiladi. 2 1.Axborot-kommunikativ kompetentlik kompetentlik zamonaviy ta’lim jarayonining ajralmas qismidir. Bu kompetentlik turi o‘quvchining axborotni izlash, uni qabul qilish, tahlil qilish, saralash va uni boshqalarga yetkazish qobiliyatini anglatadi. Axborot-kommunikativ kompetentlik har bir shaxs uchun axborot asrida muvaffaqiyatli hayot kechirishga asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘quvchilar bu kompetentlik orqali internet tarmoqlari, kutubxonalar, elektron manbalar va boshqa vositalar orqali kerakli axborotni topa olish ko‘nikmalarini shakllantiradilar. Shuningdek, ular topilgan axborotni tahlil qilish, undan xulosa chiqarish va uni to‘g‘ri ifodalashni o‘rganadilar.Axborot-kommunikativ kompetentlik til o‘rganish, nutqni rivojlantirish, kommunikativ ko‘nikmalarni shakllantirish orqali kengaytiriladi. O‘quvchilar o‘z fikrlarini og‘zaki va yozma shaklda aniq, lo‘nda va mantiqiy ifoda etishga o‘rganadilar. Bu esa ularning jamiyatda erkin muloqot qilishlariga, fikr almashishlariga yordam beradi. Ushbu kompetentlik, ayniqsa, adabiyot, ona tili, ingliz tili, tarix kabi fanlar orqali 2 Orifjon Abdug‘aniyev. Adabiyot o‘qitish metodikasi . Toshkent, 2018. — B. 45-92. 8shakllantiriladi. Bu fanlarda o‘quvchi matn bilan ishlashni, uni anglash va unga munosabat bildirishni o‘rganadi. Axborot-kommunikativ kompetentlik muloqot madaniyatini shakllantirishga ham xizmat qiladi. O‘quvchilar turli mavzular bo‘yicha o‘z fikrlarini bildirish, suhbat qurish, tinglash va bahs-munozarada ishtirok etish orqali o‘z nutq madaniyatini rivojlantiradilar. Bu esa ularda muloqotda muomala madaniyatini, tinglovchini hurmat qilish, o‘z fikrini asoslash, dalillar keltirish, boshqalarning fikrini tahlil qilish kabi muhim jihatlarni rivojlantiradi.Axborot-kommunikativ kompetentlik shuningdek, axborot texnologiyalaridan foydalanish qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi. Zamonaviy raqamli dunyoda axborot texnologiyalari bilan ishlay olish har bir o‘quvchi uchun zarur bo‘lib bormoqda. Kompyuter, smartfon, planshet va boshqa qurilmalar yordamida kerakli axborotni izlash, uni tahrirlash va boshqalar bilan bo‘lishish bugungi kunda asosiy ko‘nikmalardan biri hisoblanadi. Bu kompetentlik o‘quvchilarni shaxsiy rivojlanishiga, o‘z ustida mustaqil ishlashga, kreativ fikrlashga undaydi. 3 Bundan tashqari, bu kompetentlik o‘quvchilarning ijtimoiy tarmoqlardan to‘g‘ri foydalanish madaniyatini shakllantirishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. O‘quvchi internetdagi axborotlarni tanlaydi, soxta axborotni ajrata oladi, ijtimoiy tarmoqlarda madaniyatli muloqot olib boradi. Bu esa axborot xavfsizligini ta’minlashda muhim ahamiyatga ega. O‘quvchi o‘z fikrini erkin bayon etish bilan birga, axloqiy va madaniy me’yorlarga amal qiladi. axborot- kommunikativ kompetentlik o‘quvchining mustaqil fikrlovchi, axborotni to‘g‘ri qabul qilib, undan foydalana oluvchi, o‘z fikrini erkin ifoda etuvchi, jamiyatda faol ishtirok eta oluvchi shaxs sifatida shakllanishiga xizmat qiladi. Bu kompetentlikni shakllantirish orqali o‘quvchi hayotga tayyor, har qanday axborot oqimida to‘g‘ri yo‘l topa oladigan, zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalana oladigan bo‘lib yetishadi. 3 Munisa Axmedova. Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar . Toshkent, 2020. — B. 23- 68. 92. Axloqiy-estetik kompetentlik ta’lim jarayonida o‘quvchining shaxsiy va madaniy qadriyatlarini, axloqiy tamoyillarini rivojlantirishga qaratilgan muhim komponent hisoblanadi. Bu kompetentlik turi talabaning o‘zini jamiyatdagi axloqiy-madaniy me’yorlarga muvofiq tutishini ta’minlaydi hamda san’at, adabiyot, musiqiy va boshqa estetik qadriyatlarni idrok etish hamda baholash qobiliyatini shakllantiradi. Axloqiy-estetik kompetentlik o‘quvchini nafaqat bilimli, balki hissiy jihatdan boy, odob-axloq qoidalariga sodiq, madaniyatli shaxsga aylantiradi. O‘quvchilarda axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish orqali ularning axloqiy ongini rivojlantirish, yaxshilik, halollik, mehr-muruvvat kabi fazilatlarni mustahkamlash, o‘zini va atrofdagilarni hurmat qilish kabi fazilatlarni o‘rgatish maqsad qilinadi. Bu jarayonda adabiyot o‘qitish metodikasi ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi, chunki adabiyot darslarida qahramonlarning axloqiy fazilatlari, insoniy munosabatlar, go‘zallik va yomonlik tushunchalari batafsil ko‘rib chiqiladi. Bu esa o‘quvchilarda axloqiy-ruhiy muhitni his qilish va o‘zini shu kontekstda tutishni o‘rgatadi.Estetik tarbiya orqali o‘quvchilar san’atning turli shakllarini (she’riyat, drama, proza) qadrlashni o‘rganadilar. Bu jarayon nafaqat ularning didini shakllantiradi, balki tafakkurini ham chuqurlashtiradi. Estetik kompetentlik orqali talaba atrofdagi dunyoni go‘zallik va betakrorlik nuqtai nazaridan qabul qilishga o‘rgatiladi. Shu boisdan, adabiyot o‘qitish metodikasi o‘quvchining ichki dunyosini boyitish, hissiyotlarini uyg‘otish, o‘ziga xos dunyoqarashini shakllantirishda yetakchi vosita hisoblanadi. 4 Axloqiy-estetik kompetentlikning yana bir jihati – bu o‘quvchining axloqiy qarorlar qabul qilish, murakkab axloqiy vaziyatlarda o‘z pozitsiyasini ifoda etish qobiliyatidir. Talabalar darsda ko‘rib chiqilayotgan mavzular orqali ijtimoiy, madaniy, axloqiy muammolarni tahlil qilish, o‘z fikrini asoslash, boshqa fikrlarni tinglash va tushunish ko‘nikmalarini egallaydilar. Bu esa ularni nafaqat o‘z 4 Sulton Bobojonov. Talabalarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish metodlari . Samarqand, 2019. — B. 12-55. 10shaxsiy rivojlanishida, balki jamiyatda ham faollik ko‘rsatishga undaydi.Shuningdek, axloqiy-estetik kompetentlik zamonaviy ta’limda interdisciplinar yondashuv bilan mustahkamlanadi. Masalan, adabiyot, tarix, san’at, musiqiy madaniyat darslarida birgalikda amalga oshiriladigan loyihalar, ijodiy ishlar o‘quvchida san’at va axloqiy qadriyatlar uyg‘unligini his qilish imkonini beradi. Bu esa ularning shaxsiy kamoloti va jamiyatga foydali inson bo‘lib yetishishiga xizmat qiladi.Axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirishda o‘qituvchilarning metodik mahorati, interfaol metodlar, muhokamalar, muammoli vaziyatlar tahlili, dramatizatsiya kabi usullardan foydalanish juda samarali hisoblanadi. Talabalar mustaqil fikrlash, tanqidiy baholash orqali axloqiy va estetik qarashlarini mustahkamlashga o‘rgatiladi.Bugungi kunda axloqiy-estetik kompetentlik nafaqat shaxsiy tarbiya uchun, balki ijtimoiy barqarorlik, madaniy merosni saqlash va rivojlantirish uchun ham muhimdir. Bu kompetentlik turini shakllantirish orqali o‘quvchilar o‘z yurtiga, xalqiga, insoniyat madaniyatiga hurmat bilan qaraydigan, axloqiy me’yorlarga amal qiladigan, estetik didga ega yetuk shaxslar bo‘lib yetishadilar. 3. Funksional savodxonlik zamonaviy ta’lim jarayonida muhim o‘rin tutadigan kompetentlik turlaridan biridir. Bu tushuncha o‘quvchining faqatgina bilimga ega bo‘lishi emas, balki o‘rganilgan bilim va ko‘nikmalarni amaliy hayotda, turli vaziyatlarda samarali qo‘llay olish qobiliyatini anglatadi. Funksional savodxonlik nafaqat o‘quvchining akademik muvaffaqiyatini oshirishga, balki uning shaxs sifatida mustaqil va faol bo‘lib voyaga yetishiga yordam beradi.Funksional savodxonlik tushunchasi ko‘pincha ta’limda o‘quvchilarni hayotga tayyorlash, ularni zamonaviy jamiyatda samarali faoliyat yuritishga tayyorlash tamoyillariga bog‘lanadi. Bu yondashuv o‘quvchidan faqat ma’lumotlarni yodlashni emas, balki ma’lumotlarni tushunish, tahlil qilish, muammolarni hal etish va ulardan to‘g‘ri foydalanishni talab qiladi. Shu sababli funksional savodxonlik ta’limning amaliy yo‘nalishini mustahkamlaydi va o‘quvchining real hayotiy vaziyatlarda muvaffaqiyatga erishishini ta’minlaydi. 11Adabiyot o‘qitish metodikasida funksional savodxonlik talabalar nutq madaniyatini rivojlantirish, matnni tushunish va talqin qilish ko‘nikmalarini shakllantirish orqali amalga oshiriladi. O‘quvchilar nafaqat adabiy matnlarni o‘qib, tushunishadi, balki ularni tahlil qilib, muallifning fikrini anglab, o‘z fikrlarini shakllantirishadi. Bu esa o‘z navbatida tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga, nutq madaniyatini oshirishga va ijodiy yondashuvni mustahkamlashga xizmat qiladi.Funksional savodxonlikni shakllantirishda o‘qituvchining roli beqiyosdir. U nafaqat o‘quvchilarga ma’lumotlarni taqdim etadi, balki ularni o‘z-o‘zini boshqarishga, faol bilim olishga, muammolarni mustaqil yechishga undaydi. Darslarda interfaol metodlar, amaliy mashg‘ulotlar, muhokamalar va loyihalar orqali funksional savodxonlik kompetentligi samarali rivojlantiriladi. Masalan, o‘quvchilar o‘zaro fikr almashadi, olingan bilimlarni hayotiy misollar bilan bog‘laydi va o‘z fikrlarini yozma hamda og‘zaki ravishda ifoda etadi. Funksional savodxonlik nafaqat adabiyot fanida, balki boshqa fanlarda ham muhim hisoblanadi. Bu kompetentlik turini rivojlantirish o‘quvchining kognitiv va kommunikativ qobiliyatlarini kengaytiradi, ularni kasbiy va shaxsiy hayotda muvaffaqiyatga erishishga tayyorlaydi. Shu bois, funksional savodxonlik zamonaviy ta’lim tizimining eng asosiy maqsadlaridan biri sifatida ko‘riladi.Shuningdek, funksional savodxonlik doimiy ravishda yangilanib boruvchi bilimlarni tez va samarali o‘zlashtirishni ham o‘z ichiga oladi. Bu esa o‘quvchining o‘zgaruvchan jamiyat talablariga moslashishini, yangi texnologiyalar va axborot vositalaridan unumli foydalanishini ta’minlaydi. Masalan, adabiyot o‘qitishda internet resurslari, elektron kutubxonalar va multimedia vositalaridan foydalanish o‘quvchilarni zamonaviy axborot- kommunikatsiya muhitiga tayyorlaydi.Funksional savodxonlikni rivojlantirish uchun o‘quv jarayonida o‘quvchilarga mustaqil o‘rganish imkoniyatlarini berish muhimdir. Bu esa o‘quvchilarning ijodiy fikrlashini oshiradi, mas’uliyatni mustahkamlaydi, o‘z-o‘zini baholash va tahlil qilish qobiliyatlarini kuchaytiradi. 12Natijada, o‘quvchilar faqat bilimlar to‘plamiga ega bo‘lib qolmay, balki ularni hayotiy vaziyatlarda amaliy qo‘llashga tayyor bo‘ladi. Kasbiy kompetentlik — bu har bir mutaxassisning o‘z sohasida samarali faoliyat yuritishi uchun zarur bo‘lgan bilim, ko‘nikma, malaka hamda shaxsiy fazilatlar majmuasidir. Ta’lim jarayonida kasbiy kompetentlikni shakllantirish nafaqat talabalar bilimini oshirish, balki ularni kelajakda o‘z kasbiga sodiq, faol va mas’uliyatli mutaxassislar sifatida tayyorlashni nazarda tutadi. Shu bois kasbiy kompetentlik pedagogika va ta’lim jarayonining eng muhim elementlaridan biri hisoblanadi. Kasbiy kompetentlik ta’limning asosiy maqsadlaridan biri bo‘lib, u o‘quvchining kasbga oid nazariy bilimlarni amaliy ko‘nikmalarga aylantira olish qobiliyatini o‘z ichiga oladi. Misol uchun, adabiyot o‘qituvchisida nafaqat adabiy matnlarni tahlil qilish, balki ularni sinfda o‘quvchilarga tushunarli, qiziqarli va samarali tarzda yetkazish qobiliyati bo‘lishi kerak. Shuningdek, kasbiy kompetentlik o‘qituvchining pedagogik mahoratini, psixologik tayyorgarligini va o‘quvchilarning ehtiyojlariga moslashish qobiliyatini ham o‘z ichiga oladi. Kasbiy kompetentlikni rivojlantirish jarayonida o‘quvchilarga nafaqat fan doirasidagi bilimlar beriladi, balki ularni kasbiy faoliyatga tayyorlovchi amaliy mashg‘ulotlar, stajirovkalar va loyihalar orqali amaliy ko‘nikmalar shakllantiriladi. Bunday yondashuv talabalarni nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishga, balki ular asosida mustaqil va ijodiy faoliyat yuritishga o‘rgatadi. Shuning uchun ham zamonaviy ta’lim tizimida kasbiy kompetentlik muhim o‘rin tutadi.Kasbiy kompetentlikning yana bir muhim jihati — bu doimiy o‘zini takomillashtirish va zamonaviy bilimlar bilan boyitish istagi. Har bir mutaxassis doimiy ravishda o‘z sohasidagi yangi tendensiyalar, uslub va texnologiyalar bilan tanishib borishi kerak. Bu esa kasbiy kompetentlikni davomli rivojlantirishni talab qiladi. Ta’lim jarayonida talabalar bu ko‘nikmalarni egallashlari zarur, chunki bugungi kun sharoitida bilim va malakalarni yangilab borish professional muvaffaqiyatning kalitidir.Kasbiy kompetentlikni shakllantirishda 13o‘qituvchilarning pedagogik mahorati va metodik tayyorgarligi katta ahamiyatga ega. Ular o‘quvchilarga nafaqat bilimlarni yetkazadi, balki ularni kasbiy faoliyatga tayyorlash, shuningdek, mehnat bozori talablariga moslashtirish uchun kerakli metod va vositalarni qo‘llaydi. Masalan, adabiyot o‘qituvchisi faqat adabiyotni o‘rgatibgina qolmay, balki o‘z sohasida o‘zini doimiy rivojlantiruvchi, yetakchi mutaxassis bo‘lishi talab etiladi. 5 Kasbiy kompetentlik o‘quvchilarni ijtimoiy va kasbiy muhitda samarali hamkorlik qilishga, jamoa bilan ishlashga, muloqot qilishga tayyorlaydi. Shuningdek, u kasbiy etika, mas’uliyat va o‘z ishiga sodiqlikni ham o‘z ichiga oladi. Bu jihatlar kelajakda mutaxassisning muvaffaqiyatli faoliyat yuritishini ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi.Bugungi kunda kasbiy kompetentlik nafaqat bilim va ko‘nikmalarni o‘z ichiga olgan kompleks tushuncha bo‘lib, balki shaxsning professional identifikatsiyasi, kasbga bo‘lgan munosabati va shaxsiy sifatlarini ham qamrab oladi. Shu sababli ta’lim jarayonida kasbiy kompetentlikni shakllantirish nafaqat ta’limning, balki jamiyat taraqqiyotining ham muhim omili hisoblanadi. 1.2. Adabiyot o‘qitish metodikasi fanining maqsadi va tarkibiy qismlari Adabiyot o‘qitish metodikasi — bu o‘quvchilarga adabiyotni o‘rgatish jarayonini tizimli, samarali va maqsadga muvofiq tashkil etish usullarini o‘rgatuvchi maxsus fan. Ushbu metodika nafaqat adabiyot darslarini qanday o‘tkazish, balki o‘quvchilarda ta’lim bilan bir qatorda estetik, axloqiy va madaniy qadriyatlarni shakllantirishda muhim vosita sifatida xizmat qiladi. Zamonaviy ta’lim jarayonida adabiyot o‘qitish metodikasi fani o‘quvchilarning ma’naviy, intellektual va ijodiy rivojlanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu boisdan, uning maqsadi va tarkibiy qismlari chuqur va har tomonlama o‘rganilishini talab qiladi. Adabiyot o‘qitish metodikasining asosiy maqsadi — o‘quvchilarda adabiyotni nafaqat bilim sifatida qabul qilishni emas, balki uni hayotiy tajriba, axloqiy va 5 To‘lqin Ergashev. Adabiyot darslarida interfaol usullar . Toshkent, 2021. — B. 40-85. 14estetik qadriyatlar manbai sifatida anglashni ta’minlashdir. Buning uchun o‘qitish jarayonida faqat yod olishga emas, balki asar mazmunini chuqur anglashga, muallif fikrini tahlil qilishga, o‘z fikrini erkin ifoda etishga va ijodiy yondashishga e’tibor qaratiladi. Shu tarzda, metodika o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini, mustaqil qaror qabul qilish qobiliyatini va madaniyatga bo‘lgan chuqur qiziqishini rivojlantiradi. Adabiyot o‘qitish metodikasining yana bir muhim maqsadi — o‘quvchilarning kommunikativ ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Adabiyot darslari orqali talabalar o‘z fikrlarini yozma va og‘zaki shaklda ifoda eta olish, dialog va munozara qilish, boshqalar fikrini tinglash va tushunish qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Bu esa ularni ijtimoiy hayotga faol va ongli ishtirokchilar qilib tayyorlaydi. Metodikaning yana bir maqsadi — o‘quvchilarning estetik didini rivojlantirishdir. Adabiyot darslarida o‘quvchilar go‘zallikni, san’atning turli shakllarini, hayotiy tajribalarni chuqur anglashni o‘rganadilar. Bu esa ularning qalbini boyitadi, shaxs sifatida shakllanishiga yordam beradi. Shu nuqtai nazardan, adabiyot o‘qitish nafaqat bilim berish, balki tarbiyaviy jarayon hamdir. Adabiyot o‘qitish metodikasining maqsadi keng va ko‘p qirralidir. Uning mazmuni zamonaviy ta’lim talablari, o‘quvchilarning yosh va psixologik xususiyatlari, ijtimoiy-madaniy sharoitlar bilan chambarchas bog‘liq. Shuning uchun ham, metodika o‘qituvchilarga bilim va tarbiya jarayonini zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida tashkil etishga imkon yaratadi. Adabiyot o‘qitish metodikasining tarkibiy qismlari Adabiyot o‘qitish metodikasi fanining tarkibiy qismlari — bu uning asosiy elementlari, ular o‘zaro chambarchas bog‘langan bo‘lib, ta’lim jarayonining barcha bosqichlarini qamrab oladi. Har bir tarkibiy qism o‘ziga xos vazifalar va funksiyalarni bajaradi, natijada samarali ta’lim tizimi shakllanadi. 1. Nazariy qism Adabiyot metodikasining nazariy qismi uning asosiy ilmiy- pedagogik konseptlarini o‘rganishga qaratilgan. Bu qismda o‘qitishning umumiy nazariyasi, yosh psixologiyasi, ta’lim kontseptsiyalari, o‘quvchilarni o‘qishga va 15ijodiy faoliyatga jalb qilish usullari o‘rganiladi. Nazariy qism o‘qituvchiga darslarni rejalashtirishda ilmiy asos beradi, uning pedagogik fikrlash doirasini kengaytiradi. Nazariy qismda shuningdek, adabiyot ta’limining tarixiy rivojlanishi, turli metodik yondashuvlar, dars rejalarini tuzish tamoyillari, didaktik printsiplar va o‘quvchilarning individual xususiyatlari hisobga olinadi. Bu esa o‘qituvchilarga o‘z pedagogik faoliyatini yanada samarali va sifatli tashkil etish imkonini beradi. 2. Amaliy qism Metodikaning amaliy qismi — bu darslarda qo‘llaniladigan metod va usullar, ta’lim texnologiyalari, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini shakllantirish bo‘yicha amaliy ishlarni o‘z ichiga oladi. Bu qismda o‘qituvchi o‘quvchilarning yoshiga mos ravishda o‘qitishning samarali metodlarini qo‘llashni o‘rganadi. Amaliy qism shuningdek, o‘quvchilarning ijodiy faoliyatini rag‘batlantirish, muammoli vaziyatlarda mustaqil fikrlashga o‘rgatish, guruh va individual ishlarni tashkil etish kabi jihatlarni ham qamrab oladi. Bu qism o‘qituvchilarni real dars jarayoniga tayyorlaydi va o‘z pedagogik mahoratini oshirishga xizmat qiladi. 3. Metodik vositalar Adabiyot o‘qitish metodikasining muhim tarkibiy qismi — metodik vositalar. Bu vositalar darslarni yanada interaktiv va samarali tashkil etishga yordam beradi. Ularga darsliklar, qo‘llanmalar, testlar, audio-video materiallar, kompyuter dasturlari, interaktiv ta’lim vositalari kiradi. Metodik vositalar yordamida o‘quvchilarning bilimlari mustahkamlanadi, ularning o‘zlashtirish darajasi baholanadi va xatolar aniqlanadi. Shu bilan birga, bu vositalar o‘quvchilarda mustaqil ish olib borish ko‘nikmalarini rivojlantirishda ham muhim ahamiyatga ega. 4. Tajriba va kuzatuv Adabiyot o‘qitish metodikasining yana bir tarkibiy qismi — pedagogik tajriba va kuzatuv. O‘qituvchi o‘z darslarida qo‘llagan metodlarni, usullarni doimiy ravishda sinovdan o‘tkazishi, ularning samaradorligini baholashi kerak. Bu esa pedagogik faoliyatni yaxshilash, yangi yondashuvlarni joriy etish imkonini beradi. 16Tajriba va kuzatuv jarayonida o‘qituvchi o‘quvchilarning qiziqish darajasini, bilimlarini, ijodiy faoliyatini tahlil qiladi, o‘z darslarini shunga mos ravishda takomillashtiradi. Bu jarayon metodikaning amaliy tomonini kuchaytiradi va ta’lim sifatini oshirishga yordam beradi. Adabiyot o‘qitish metodikasining o‘rni va ahamiyati Adabiyot o‘qitish metodikasi fanining zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni juda muhim va keng ko‘lamlidir. Bu fan yordamida o‘qituvchilar nafaqat o‘quv jarayonini samarali tashkil etishni, balki o‘quvchilarda mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, ularni madaniy va ma’naviy jihatdan boyitish kabi vazifalarni ham bajaradilar. Adabiyot o‘qitish nafaqat bilim berish vositasi, balki o‘quvchilarning shaxs sifatida shakllanishida asosiy omil hisoblanadi. Adabiyot o‘qitish metodikasi orqali o‘qituvchilar o‘z faoliyatlarida ta’lim va tarbiyani birlashtirish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu metodika, avvalo, o‘quvchilarning estetik didini, tafakkur darajasini, ijodiy salohiyatini oshirishga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan, adabiyot o‘qitish nafaqat ilmiy, balki ma’naviy-axloqiy tarbiya jarayonidir. Adabiyot o‘qitish metodikasining ta’lim tizimidagi o‘rni shundaki, u o‘quvchilarga adabiy asarlarni nafaqat yuzaki o‘qishni, balki ularning mazmun- mohiyatini chuqur anglashni, asarlar orqali jamiyat hayoti, insoniylik, axloqiy qadriyatlar haqida fikr yuritishni o‘rgatadi. Bu esa o‘quvchilarda nafaqat tilni bilish, balki hayotni tushunish, murakkab ijtimoiy-madaniy muammolarga munosabat bildirish imkonini beradi. 6 Zamonaviy ta’lim jarayonida adabiyot o‘qitish metodikasining ahamiyati shundan iboratki, u o‘quvchilarning mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan. Mustaqil fikrlash esa shaxsning rivojlanishida eng muhim elementlardan biri bo‘lib, aynan adabiyot orqali o‘quvchilar o‘z dunyoqarashini kengaytiradi, o‘z fikrlarini erkin ifoda etishni o‘rganadi. 6 Jaloliddin G‘aniev. Kompetentlik yondashuv va ta’lim tizimidagi o‘rni . Toshkent, 2017. — B. 30-78. 17Adabiyot o‘qitishning pedagogik maqsadlari orasida o‘quvchilarning ijtimoiy va ma’naviy ongini rivojlantirish, ularni axloqiy qadriyatlar asosida tarbiyalash, shaxs sifatida o‘z o‘rnini aniqlashga yordam berish ham bor. Shu bois adabiyot darslarida o‘quvchilar hayotiy masalalar, insoniy munosabatlar, mehr-shafqat, do‘stlik va vatanparvarlik kabi tushunchalarni o‘zlashtiradilar. Adabiyot o‘qitish metodikasining yana bir muhim jihati — o‘quvchilarning kommunikativ ko‘nikmalarini shakllantirishdir. Dars jarayonida o‘quvchilar o‘z fikrlarini aniq va ravon ifoda etishni, muhokamalar, bahs-munozaralarda ishtirok etishni o‘rganadilar. Bu esa ularni ijtimoiy hayotga faol, ongli va samarali tarzda moslashishga tayyorlaydi. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar yordamida adabiyot darslari yanada interaktiv va qiziqarli bo‘lmoqda. Multimedia vositalari, elektron darsliklar, internet resurslari o‘quvchilarning bilim olish jarayonini boyitadi, ularga yangi imkoniyatlar yaratadi. Bu esa o‘quvchilarning adabiyotga bo‘lgan qiziqishini oshiradi va darslarni yanada samarali qiladi.Adabiyot o‘qitish metodikasining o‘rni nafaqat maktab ta’limida, balki umuman milliy ma’naviyat va madaniyatni shakllantirishda katta ahamiyatga ega. Milliy adabiyot orqali o‘quvchilar o‘z tarixlarini, urf-odatlarini, milliy qadriyatlarini anglay boshlaydilar. Bu esa milliy o‘zlikni saqlash va rivojlantirish uchun muhimdir.Shuningdek, adabiyot o‘qitish metodikasi o‘quvchilarda ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiladi. Darslarda o‘quvchilar nafaqat o‘qish, balki she’r yozish, hikoya yaratish, dramaga asoslangan sahnalar tayyorlash orqali o‘z ijodiy salohiyatlarini namoyon qiladilar. Bu esa ularning o‘zini ifoda etish qobiliyatlarini oshiradi. 7 Adabiyot o‘qitish metodikasining yana bir jihati — o‘quvchilarning tanqidiy fikrlashini rivojlantirishdir. O‘quvchilar adabiy asarlarni o‘rganish davomida muallifning g‘oyasini, uslubini, obrazlarni tahlil qilishni o‘rganadilar. Bu esa 7 Doston Karimov. Funksional savodxonlik va uning ta’limdagi ahamiyati . Toshkent, 2019. — B. 15-52. 18ularda har qanday ma’lumotga tanqidiy munosabatda bo‘lish ko‘nikmasini shakllantiradi, ularga axborotni tahlil qilish va saralash qobiliyatini beradi. Adabiyot o‘qitish metodikasining ta’lim tizimidagi ahamiyati yana shundaki, u o‘quvchilarga jamiyatda yuzaga kelayotgan murakkab ijtimoiy, axloqiy, madaniy muammolarni tushunishga yordam beradi. Shu tariqa, o‘quvchilar o‘zlarining fuqarolik pozitsiyasini shakllantiradilar, jamiyatda faol ishtirok etishga tayyorlanadilar.Metodikaning ahamiyati shundaki, u o‘qituvchilarni nafaqat dars berish, balki tarbiyaviy ish olib borishda ham qo‘llaniladigan samarali usullar bilan ta’minlaydi. O‘qituvchi metodika orqali o‘quvchilarda axloqiy-estetik qadriyatlarni singdirishning turli shakllarini o‘rganadi, ularni hayotiy holatlarga bog‘lab o‘rgatadi.Adabiyot o‘qitish metodikasining ahamiyati shuningdek, o‘quvchilarning ma’naviy barkamolligini ta’minlash, ularni halol, vatanparvar, mehribon, insonparvar shaxslar qilib tarbiyalashda namoyon bo‘ladi. Bu esa jamiyat taraqqiyoti uchun zarur shartdir.Zamonaviy adabiyot o‘qitish metodikasi o‘quvchilarga nafaqat milliy, balki jahon adabiyotining eng yaxshi namunalari bilan tanishishga imkon yaratadi. Bu orqali o‘quvchilar dunyoqarashini kengaytiradi, boshqa xalqlar madaniyati va urf-odatlariga hurmat bilan qarashni o‘rganadilar.Natijada, adabiyot o‘qitish metodikasi nafaqat maktab ta’limining, balki umuman ta’lim tizimining eng muhim bo‘g‘inlaridan biri hisoblanadi. U o‘quvchilarda bilim, ko‘nikma va ma’naviy fazilatlarni bir vaqtda shakllantiradi, ularni ijtimoiy hayotga tayyorlaydi va shaxs sifatida rivojlantiradi. 1.3. Adabiyot fanining kompetentliklarni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari Adabiyot fani ta’lim tizimining muhim tarkibiy qismi bo‘lib, nafaqat o‘quvchilarga til va adabiy bilimlarni berish, balki keng ko‘lamli kompetentliklarni shakllantirishda ham beqiyos ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’lim jarayonida kompetentlik yondashuvi asosiy o‘rin tutib, o‘quvchilarning amaliy, ijtimoiy, madaniy, tanqidiy va ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan. Shu nuqtai nazardan qaraganda, adabiyot fanining didaktik 19imkoniyatlari o‘quvchilarda ko‘plab turdagi kompetentliklarni samarali shakllantirish uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Avvalo, adabiyot darslari o‘quvchilarning kommunikativ kompetentligini rivojlantirishga xizmat qiladi. Bu kompetentlik — tilni to‘g‘ri, aniq va mantiqiy ravishda ishlata olish, fikr almashish, turli muloqot vaziyatlarida o‘zini tutish, og‘zaki va yozma nutqni samarali ifoda etish qobiliyatidir. Darslarda o‘quvchilar nafaqat adabiy matnlarni o‘qib tushunish, balki ularni tahlil qilish, muhokama qilish va shaxsiy fikrlarini bildirishga o‘rgatiladi. Bu jarayon o‘quvchilarda nutq madaniyati, muloqot ko‘nikmalari, ta’sirchan so‘zlash san’atini shakllantiradi. Adabiyot fanining didaktik imkoniyatlari doirasida o‘quvchilarning madaniy kompetentliklarini rivojlantirish ham muhim o‘rin tutadi. Milliy va jahon adabiyotining namunalari orqali o‘quvchilar o‘z milliy madaniyatlari bilan tanishib, uni qadrlashni o‘rganadilar. Shu bilan birga, boshqa xalqlarning madaniyati, urf-odatlari va dunyoqarashlari bilan tanishish orqali ularning madaniy xabardorligi kengayadi. Bu esa millatlararo muloqotni mustahkamlaydi, o‘zaro hurmat va tushunishni rivojlantiradi. Jadval. Adabiyot fanining kompetentliklarni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari Kompetentlik turi Ta’rifi va mazmuni Adabiyot fanidagi didaktik imkoniyatlari Ta’lim jarayonidagi shakllantirish usullari Kommunikativ kompetentlik Tilni to‘g‘ri, aniq va mantiqiy ishlata olish, fikr almashish, og‘zaki va yozma nutq madaniyati Adabiy matnlarni o‘qib tushunish, muhokama, bahslashish, nutq madaniyatini shakllantirish Munozara, diskussiya, referatlar tayyorlash, yozma ishlar Madaniy kompetentlik Milliy va xalqaro madaniyatlarni anglash, qadrlash, millatlararo hurmatni rivojlantirish Milliy va jahon adabiyoti namunalari orqali madaniyatlararo muloqot va anglashni ta’minlash Adabiy merosni o‘rganish, taqqoslash, madaniyatlararo loyihalar tayyorlash Ijtimoiy Jamiyatda yashash Axloqiy Vaziyatli 20kompetentlik qoidalari, axloqiy- ijtimoiy mas’uliyatni anglash qadriyatlarni o‘rgatish, ijtimoiy muammolarni adabiy asarlar orqali tahlil qilish muhokamalar, axloqiy dilemmalarni muhokama qilish Tanqidiy fikrlash kompetentligi Ma’lumotni tahlil qilish, asoslash, turli fikrlarni solishtirish, xulosalar chiqarish Adabiy asarlarni chuqur tahlil qilish, muallif niyatini anglash, argumentatsiya qilish Matn tahlili, kritika, baholash, taqqoslash, bahs-munozaralar Ijodiy kompetentlik Yangi g‘oyalar yaratish, tasavvur va ijodkorlikni rivojlantirish She’r, hikoya, drama yozish, sahnalashtirish, ijodiy topshiriqlar orqali o‘quvchilarning ijodini rivojlantirish Yozma ijod, dramatizatsiya, loyihalar, guruh ishlari Shaxsiy kompetentlik O‘zini anglash, o‘zini boshqarish, shaxsiy rivojlanish Adabiy asarlar orqali o‘zlikni kashf etish, ichki dunyoni anglash, hissiyotlarni boshqarishni o‘rganish Refleksiya, o‘z fikrini ifoda etish, hissiyotlarni baholash Estetik kompetentlik San’at va go‘zallikni qadrlash, estetik didni rivojlantirish Adabiy asarlar orqali san’atni anglash, go‘zallikni his qilish, estetik tajriba orttirish San’at asarlarini tahlil qilish, estetik bahslar, ijodiy mashg‘ulotlar Ijtimoiy-hissiy kompetentlik Boshqalar bilan munosabatlarni boshqarish, hissiyotlarni anglash va nazorat qilish Adabiy obrazlar va vaziyatlar orqali hissiy intelligensiyani rivojlantirish Role-play, guruh munozaralari, hissiyotlarni tahlil qilish Adabiyot fanining yana bir muhim didaktik imkoniyati — ijtimoiy kompetentlikni shakllantirishdir. Adabiy asarlar ko‘pincha ijtimoiy muammolar, axloqiy qadriyatlar, insoniy munosabatlar haqida hikoya qiladi. O‘quvchilar ushbu asarlarni tahlil qilish orqali jamiyatda yashashning murakkab jihatlarini 21anglab yetadilar, axloqiy-ijtimoiy qoidalar va mas’uliyatlarni o‘zlashtiradilar. Bu esa ularni jamiyatda mas’uliyatli, axloqiy jihatdan barkamol shaxslar bo‘lib yetilishiga yordam beradi.Shuningdek, adabiyot fanining tanqidiy fikrlash kompetentligini rivojlantirishdagi roli katta. O‘quvchilar darsda adabiy matnlarni tahlil qilib, muallifning asosiy g‘oyalarini, obrazlar tizimini va voqealar zanjirini o‘rganadilar. Bu jarayonda ular o‘z fikrlarini asoslab, turli fikrlarni solishtirib, xulosalar chiqarishni o‘rganadilar. Tanqidiy fikrlash ularni murakkab vaziyatlarni tahlil qilishga, haqiqat va yolg‘onni ajratishga, yangi yechimlar topishga tayyorlaydi. 8 Ijodiy kompetentliklar ham adabiyot fanining didaktik imkoniyatlari orasida alohida e’tiborga loyiqdir. O‘quvchilar darsda she’r yozish, hikoya yaratish, drama sahnalashtirish kabi ijodiy ishlar bilan shug‘ullanadilar. Bu o‘z navbatida ularning tasavvur doirasini kengaytiradi, fikrlarini erkin ifoda etish va ijodiy yondashuvni rivojlantiradi. Shuningdek, bunday faoliyatlar o‘quvchilarning o‘ziga ishonchini oshiradi, guruhda ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Adabiyot fani o‘quvchilarda shaxsiy kompetentliklarni, ya’ni o‘zini anglash, o‘zini boshqarish, shaxsiy o‘sish va rivojlanish qobiliyatlarini shakllantirish imkoniyatiga ham ega. Adabiy asarlar o‘quvchilarga insonning ichki dunyosini, hissiyot va tuyg‘ularini anglashda yordam beradi, shaxsiy va ijtimoiy muammolarni hal qilish yo‘llarini ko‘rsatadi. Bu o‘quvchilarning o‘z-o‘zini boshqarish va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini mustahkamlaydi. Metodik jihatdan adabiyot darslari ko‘plab samarali o‘qitish usullarini qo‘llashga imkon beradi. Muallimlar muhokama, munozara, loyihalar tayyorlash, dramatizatsiya kabi faol o‘qitish metodlaridan foydalanib, o‘quvchilarning o‘rganish jarayonidagi faolligini oshiradilar. Bu esa o‘quvchilarning mustaqil fikrlash va qaror qabul qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bundan tashqari, zamonaviy texnologiyalar yordamida adabiyot darslari yanada samarali o‘tkaziladi. Multimediyaviy vositalar, audio va video materiallar 8 Rustam Mirzaev. Axloqiy-estetik tarbiya metodikasi . Toshkent, 2018. — B. 50-95. 22o‘quvchilarning qiziqishini oshirib, o‘rganilayotgan mavzuni yaxshiroq tushunishga yordam beradi. Masalan, adabiy asarlar asosida tayyorlangan filmlar, audio hikoyalar, interfaol testlar o‘quvchilarning turli kompetentliklarini rivojlantirish uchun keng imkoniyat yaratadi. Adabiyot fanining didaktik imkoniyatlaridan biri ham o‘quvchilarda axloqiy- ijtimoiy kompetentliklarni shakllantirishdir. Adabiyot orqali o‘quvchilar halollik, mehr-shafqat, do‘stlik, vatanparvarlik kabi insoniy qadriyatlarni o‘zlashtiradilar. Bu esa ularning shaxs sifatida jamiyatda mas’uliyatli, ijtimoiy faol fuqarolarga aylanishiga yordam beradi.Adabiyot darslari o‘quvchilarning estetik didini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Adabiy asarlar san’at va go‘zallikni qadrlashga o‘rgatadi, o‘quvchilarning ma’naviy dunyosini boyitadi. Estetik kompetentlik nafaqat san’at asarlarini tushunish, balki hayotga go‘zallik va san’at nuqtai nazaridan qarash qobiliyatidir.Shuningdek, adabiyot o‘quvchilarning ijtimoiy-hissiy kompetentliklarini ham rivojlantiradi. Bu kompetentlik o‘quvchilarning boshqalar bilan munosabatlarini boshqarish, o‘z hissiyotlarini anglash va boshqarish qobiliyatidir. Adabiy asarlar va ularni tahlil qilish jarayoni bunday qobiliyatlarni shakllantirishda samarali vosita hisoblanadi. Adabiyot fanining didaktik imkoniyatlari o‘quvchilarning shaxsiy, ijtimoiy, madaniy, kommunikativ, tanqidiy, ijodiy va estetik kompetentliklarini shakllantirishga imkon beradi. Bu esa ularning faqat bilimli emas, balki hayotga tayyor, barkamol shaxslar sifatida yetishishlariga xizmat qiladi. Shu sababli zamonaviy ta’lim tizimida adabiyot fanining o‘rni va roli juda katta.adabiyot fanining kompetentliklarni shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari juda keng qamrovli va muhimdir. U o‘quvchilarda nafaqat bilimlarni, balki hayotda kerakli ko‘nikma va qobiliyatlarni ham rivojlantirish imkonini beradi. Shu bois, adabiyot o‘qitish metodikasini takomillashtirish va yangi innovatsion usullarni joriy etish ta’lim sifatini oshirishda mu him omil hisoblanadi 23 1-Bob. Xulosa Kompetentlik turli ko‘nikma va bilimlarni jamlab, o‘quvchining hayotga tayyorligini oshirishga xizmat qilishi ta’kidlandi. Ayniqsa, axborot- kommunikativ, axloqiy-estetik va funksional savodxonlik kabi turlar ta’lim jarayonida muhim ahamiyatga ega ekanligi aniqlandi. Adabiyot fanining didaktik imkoniyatlari orqali talabalar tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va madaniy qadriyatlarni shakllantirishi ta’kidlandi. Shu bilan birga, o‘qitish metodikasi fanining maqsadi va tarkibiy qismlari ham yoritilib, zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida samarali ta’lim berishning ahamiyati ko‘rsatildi. Ushbu bob asosida kurs ishining keyingi bo‘limlarida kompetentliklarni yanada chuqurroq o‘rganish va amaliy asoslarni tadqiq qilishga tayyor ekanligimni bildiraman. 24II BOB. TALABALARDA KOMPETENTLIKNING SHAKLLANISHIDA ADABIYOT O‘QITISH METODIKASI FANINING USLUBIY YONDASHUVLARI 2.1. Talabalarda funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish metodlari Talabalarda funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish adabiyot o‘qitish metodikasining eng muhim vazifalaridan biridir. Zamonaviy ta’lim jarayonida nafaqat bilim berish, balki o‘quvchilarning mustaqil fikrlash, axloqiy qadriyatlar asosida harakat qilish va madaniy-estetik didni rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Shu bois, funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish uchun maxsus uslubiy yondashuvlar va pedagogik texnologiyalar joriy qilinadi. Funksional savodxonlikni shakllantirish metodlari Funksional savodxonlik — bu o‘quvchining amaliy hayotda, ta’lim jarayonida, turli kommunikativ vaziyatlarda samarali foydalanish qobiliyatidir. Adabiyot darslarida bu savodxonlikni shakllantirish uchun bir qancha metodlar mavjud. Matnni tushunish va tahlil qilish: Talabalarga adabiy matnlarni chuqur anglash, ularning ma’nosini ochish, asosiy fikrlarni ajratish o‘rgatiladi. Bu metod matn bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi, shu bilan birga o‘quvchilarning funksional savodxonligini oshiradi. Matnni yaratish: Talabalar o‘z fikrlarini yozma va og‘zaki shaklda ifoda etishni o‘rganadi. Masalan, insholar, referatlar yozish, muhokamalar o‘tkazish orqali nutq madaniyati va yozuv ko‘nikmalari mustahkamlanadi. Ma’lumotlarni saralash va tahlil qilish: O‘quvchilar turli matnlarni solishtirib, muqobil fikrlarni aniqlash, o‘z nuqtai nazarini shakllantirish ko‘nikmalarini egallaydi. 9 9 Islom Mustafoyev. Adabiyot darslarida ijodiy yondashuv . Buxoro, 2020. — B. 28-70. 25 Kommunikativ mashg‘ulotlar: Dialog, munozara, rolli o‘yinlar va boshqa interfaol usullar orqali talabalar kommunikativ kompetentliklarini oshiradi. Bu ularning kundalik hayotda til vositalarini to‘g‘ri qo‘llashiga yordam beradi. Masalalar yechish: Matn asosida turli muammolarni aniqlash va yechish, argumentatsiya qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun masalalar beriladi. 1. Adabiy asarlar orqali axloqiy tarbiya Adabiyot orqali axloqiy tarbiya jarayoni nafaqat bilim berish, balki talabaning ruhiy dunyosini boyitish, uning axloqiy qadriyatlarini shakllantirishga xizmat qiladi. Adabiy asarlar o‘zida inson hayoti, uning ijtimoiy-madaniy muammolari, mehr-muhabbat, sadoqat, fidoyilik kabi yuksak axloqiy tamoyillarni aks ettiradi. Shu bois, talabalarga xalqimizning buyuk siymolari, tarixiy qahramonlar, insonparvarlik va vatanparvarlik mavzularini o‘zida mujassam etgan adabiy asarlarni o‘qitish juda muhimdir. Bu asarlar talabaning shaxsiy hayotiga, uning dunyoqarashiga chuqur ta’sir o‘tkazadi. Misol uchun, Alisher Navoiy, Abdulla Qodiriy, Hamza Hakimzoda Niyoziy kabi yozuvchilarning asarlari orqali talabalar o‘z milliy qadriyatlarini anglashadi, milliy g‘urur va faxr tuyg‘ularini rivojlantiradilar. Ushbu asarlar orqali ular axloqiy vazifalar, mas’uliyat, halollik kabi insoniy fazilatlarni o‘rganadi. Shuningdek, mualliflarning ijtimoiy muammolarga munosabati, ularni hal qilishdagi jasorat va mehnat bilan bog‘liq qahramonliklari talabalarda yuksak axloqiy pozitsiyalarni shakllantiradi. Adabiy asarlar muhokamasida talaba fikri, uning ijtimoiy masalalarga munosabati o‘rganiladi, shu bilan birga, shaxsiy tajriba va axloqiy qarashlar almashinadi. Bu esa o‘quvchilarning fikrlash doirasini kengaytiradi, axloqiy tushunchalarni chuqurlashtiradi. Axloqiy tarbiya jarayoni shunday olib borilishi kerakki, talabalar faqat o‘rganayotgan adabiy matnni bilish bilan cheklanmasdan, balki uning ma’nosini hayotiy tajribaga tatbiq eta olsin. Shu bois, o‘qituvchi bu jarayonda talabaning faolligini rag‘batlantirishi, muhokamalarni tashkil qilishi, savollar berish orqali ularni chuqurroq fikrlashga 26undashi zarur. Natijada, talaba o‘zining axloqiy-ijtimoiy pozitsiyasini mustahkamlab, jamiyatda mas’uliyatli va madaniyatli shaxs sifatida shakllanadi. 2. Estetik didni rivojlantirish Estetik did talabaning san’atga, go‘zallikka bo‘lgan hissiy qarashlarini shakllantiradi va uni hayotiy tajriba darajasiga olib chiqadi. Adabiyotning badiiy xususiyatlari, uning san’atkorona ifoda vositalari talabalarni nafaqat o‘qish, balki his qilishga, fikrlashga va estetik zavq olishga o‘rgatadi. Estetik didni rivojlantirish o‘quvchilarning ruhiy salomatligi, tafakkurining rivojlanishi, shuningdek, ular orasida madaniy qadriyatlarning mustahkamlanishiga olib keladi. Adabiyot darslarida san’atkorona uslub, badiiy tasvir, metafora, obrazlar orqali o‘quvchilar go‘zallikni anglashga o‘rgatiladi. Masalan, she’riy matnlarni o‘qish jarayonida talabalar so‘zlarning tovush, ritm va ma’nosiga e’tibor berishadi. Bu esa ularning badiiy didini va til madaniyatini oshiradi. Shuningdek, qissa va romanlarni tahlil qilishda yozuvchi ijodining san’atkorona jihatlari, qahramonlarning hissiyotlari va ularning atrof-muhit bilan munosabati chuqur o‘rganiladi . 10 Estetik didning shakllanishi insonning dunyoga bo‘lgan munosabatini o‘zgartiradi, unga hayotdagi chiroy va nozikliklarni anglash imkonini beradi. Bu esa talabalarning nafaqat san’atga, balki kundalik hayotdagi kichik go‘zalliklarga ham e’tiborini oshiradi. Shu tariqa, estetik didni rivojlantirish nafaqat adabiyot fanining maqsadi, balki shaxsning umumiy madaniy darajasini ko‘taruvchi omildir.Adabiyot o‘qituvchilari esa badiiy asarlarni talabalarga taqdim etishda ularning yoshiga va qiziqishlariga mos materiallardan foydalanishi, san’atkorona uslubni ochib berishda interfaol usullardan foydalanganida, estetik did yuqori darajada rivojlanadi. 3. Mualliflar va qahramonlar obrazlari tahlili Adabiyot darslarida mualliflar va qahramonlar obrazlarini tahlil qilish talabalar uchun nafaqat badiiy asarlarni chuqur anglash, balki axloqiy-estetik kompetentlikni rivojlantirishning samarali usulidir. Obrazlarni o‘rganish jarayonida talaba o‘zining shaxsiy 10 Qahramon Nabiev. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar . Toshkent, 2022. — B. 18-65. 27qadriyatlarini aniqlaydi, ularning orasida yaxshilik, adolat, jasorat kabi fazilatlarni topadi. Mualliflarning ijodiy yondashuvi, ularning jamiyatga munosabati, qahramonlarning xarakterlari va hayotiy qarorlarini tahlil qilish talabalarda empatiya, insoniylik va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Masalan, qahramonlarning ijtimoiy rollari, ularning to‘qnashuvlari va kurashlari o‘quvchilarga axloqiy dilemma va tanlovlarni ko‘rsatadi. Qahramonlar obrazlari asosida talabalar o‘z hayotlaridagi muammolarni solishtirish, yaxshilik va yomonlik, to‘g‘ri va noto‘g‘ri o‘rtasida farq qilish imkoniga ega bo‘ladi. Shu tariqa, ular o‘z axloqiy qarashlarini shakllantirishda chuqurroq o‘ylaydilar, o‘z pozitsiyasini mustahkamlaydilar. O‘qituvchi ushbu metodni qo‘llashda savol-javob, muhokama, rolli o‘yinlarni samarali tashkil qilishi zarur. Bu talabalarning faolligini oshiradi, o‘rganilayotgan mavzuga chuqur kirib borishga undaydi. Obrazlarni tahlil qilish orqali talabalar nafaqat adabiyotga bo‘lgan qiziqishlarini oshiradi, balki hayotda axloqiy mas’uliyatni his qilishga ham o‘rgatiladi. 4. Interfaol metodlardan foydalanish Interfaol metodlar – bu talabalarning faol ishtirokiga asoslangan ta’lim shakllari bo‘lib, ularning mustaqil fikrlash, muloqot va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Adabiyot darslarida interfaol metodlarni qo‘llash axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirishda ayniqsa samarali. Masalan, guruhlarda muhokamalar tashkil qilish orqali talabalar mavzuni turlicha ko‘rish va baholash imkoniyatiga ega bo‘ladi. Har bir o‘quvchi o‘z fikrini bildiradi, boshqalarning fikrlarini tinglaydi va muhokama orqali yaxshiroq tushuncha hosil qiladi. Bu o‘quvchilarni hurmatga, dialog madaniyatiga o‘rgatadi. Dramatizatsiya, ya’ni adabiy sahnalarni jonlantirish usuli talabalarni asarga chuqurroq kirishga, qahramonlarning his-tuyg‘ularini his qilishga undaydi. Bu esa ularning empatiya ko‘nikmasini oshiradi va axloqiy-estetik qarashlarini boyitadi.Viktorinalar, adabiy ko‘rgazmalar, o‘yinlar orqali esa ta’lim jarayoni 28qiziqarli va esda qolarli bo‘ladi. Talabalar interfaol faoliyat natijasida nafaqat bilim oladi, balki o‘zini ifoda etish, jamoada ishlash ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi.Shu bilan birga, interfaol metodlar yordamida o‘qituvchi talabalar orasidagi ijtimoiy munosabatlarni yaxshilaydi, ularning axloqiy va estetik qarashlari shakllanishiga imkon yaratadi. Metodlarning umumiy xususiyatlari va ahamiyati Funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirishda quyidagi umumiy uslubiy tamoyillar amal qiladi: O‘quvchining shaxsiy faoliyatini markazga qo‘yish: O‘quvchilar mustaqil fikrlashga, ijodiy yondashuvga, muammolarni hal qilishga o‘rgatiladi. Faol interfaol ta’lim: Dialog, munozara, loyiha ishlari, guruh va juft ishlari orqali talabalarning faol ishtiroki ta’minlanadi. Integratsiya va interdisciplinarlik: Adabiyot fanining o‘zaro bog‘liq bilim va ko‘nikmalarini boshqa fanlar bilan uyg‘unlashishi, masalan, tarix, falsafa, san’at bilan bog‘lash usullari qo‘llaniladi. Innovatsion texnologiyalarni qo‘llash: Multimedia vositalari, elektron resurslar, onlayn platformalar yordamida ta’lim jarayoni yanada qiziqarli va samarali bo‘ladi. 11 Individual yondashuv: Har bir talabaning qobiliyatlari, qiziqishlari, rivojlanish darajasi hisobga olinadi. funksional savodxonlik va axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantirish metodlari zamonaviy adabiyot o‘qitish metodikasining ajralmas qismi hisoblanadi. Ular orqali talaba nafaqat bilimga ega bo‘ladi, balki hayotda yuzaga keladigan murakkab vaziyatlarni o‘ziga xos estetik va axloqiy pozitsiya asosida hal qila oladigan shaxsga aylanadi. Shu bois, ushbu metodlarni ta’lim jarayonida samarali qo‘llash o‘quvchilarning kompleks rivojlanishiga xizmat qiladi va ularni hayotga tayyorlashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. 11 Sobir Rasulov. O‘qitishda innovatsion texnologiyalar . Toshkent, 2021. — B. 34-80. 292.2. Tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq kompetentligini rivojlantirishda adabiyot metodikasining roli Adabiyot ta’limi nafaqat madaniy merosni o‘rganish, balki shaxsning tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq kompetentligini rivojlantirishda muhim vosita hisoblanadi. Bu jarayonda metodika talabaning o‘z fikrini ifoda etish qobiliyatini kengaytirish, matnni chuqur tahlil qilishga o‘rgatish va ijodiy ishlash ko‘nikmalarini shakllantirishga xizmat qiladi. Tanqidiy fikrlashni rivojlantirish adabiyot metodikasining eng muhim vazifalaridan biridir. Talabalar o‘zlari o‘qigan matnlarni shunchaki qabul qilmasdan, ularni tahlil qilishi, asardagi fikrlarni, obrazlarni, muallifning nuqtai nazarini, mavzularni so‘roq qilishi lozim. Bu esa tanqidiy fikrlashning asosiy xususiyatlaridan biri — mulohaza yuritish va baholash ko‘nikmalarini shakllantiradi. Misol uchun, bir adabiy qahramonning xatti-harakatlarini yoki voqealar rivojini tanqidiy tahlil qilish orqali talabalar voqelikni turlicha anglashni o‘rganadilar, bu esa ularning dunyoqarashini kengaytiradi. Ijodiy yondashuvni rivojlantirishda esa adabiyot metodikasi talabalarning ijodiy fikrlashiga turtki beradi. Bu jarayonda talabalar nafaqat o‘qigan asarlarni qayta yaratish bilan cheklanmay, balki yangi qahramonlar, voqealar yoki muqobil yakunlarni yaratishlari mumkin. Mualliflik vazifalari, esse yozish, dramatizatsiya kabi faoliyatlar talabalarning ijodkorligini oshiradi, ularni o‘z fikrlarini yangi shakllarda ifoda etishga undaydi. Shu tariqa, ijodiy yondashuvni rivojlantirish orqali talabalar o‘z dunyoqarashlarini, his-tuyg‘ularini boyitib boradilar. Abdulla Qodiriyyning “O‘tkan Kunlar” asari o‘zbek adabiyotida milliy uyg‘onish davrini, ijtimoiy va tarixiy jarayonlarni ko‘tarib chiqqan muhim asarlardan biridir. Unda turli qahramonlar orqali o‘sha davr jamiyatining murakkab ijtimoiy-siyosiy muammolari va shaxslarning o‘zgaruvchan hayotlari tasvirlangan. Asarning bosh qahramonlari — Kumush, Otabek va Yusufbek hoji — o‘z xarakterlari va harakatlari bilan o‘sha davr ijtimoiy, madaniy sharoitlarini aks ettiradi. 30Otabek — asardagi erkak bosh qahramonlardan biri bo‘lib, uning xarakteri va fe’llari ijtimoiy hamda tarixiy sharoitlarga qattiq bog‘liq. Otabek ijtimoiy mavqeyi va shaxsiy hayoti o‘rtasida qiyin tanlovlar qiluvchi shaxs sifatida tasvirlanadi. U o‘z oilasining farovonligi uchun kurashadi, ammo ba’zan bu kurashda nohaqlik va kuch ishlatishga ham moyil bo‘ladi. Otabekning xarakteridagi bu murakkabliklar talabalarni ijtimoiy adolat, axloqiy mas’uliyat, shaxs va jamiyat munosabatlarini chuqurroq o‘rganishga undaydi. Masalan, Otabekning oilasidagi muammolar, uning shaxsiy hayotida yuzaga kelgan qiyinchiliklar ijtimoiy tengsizlik, oilaviy munosabatlar va erkaklarning jamiyatdagi o‘rni haqidagi savollarni ko‘taradi. Kumush — asarning asosiy ayol qahramoni bo‘lib, uning xarakteri, odob- axloqi va fe’llari qahramonlarning ichki dunyosini ochib beradi. Kumush mehribon, sabr-toqatli, lekin o‘z prinsiplariga ega ayol sifatida tasvirlangan. U ijtimoiy bosimlarga qaramay, o‘z oilasi va yaqinlari uchun halol mehnat qiladi, qiyinchiliklarga sabr qiladi. Kumushning harakatlarini o‘sha davrning ijtimoiy sharoitlari bilan bog‘lab tahlil qilganda, u jamiyatdagi ayollarning o‘rni va ularning hayotdagi mashaqqatlarini ifodalaydi. Masalan, Kumush oilani saqlab qolish uchun ko‘p mehnat qilgani, erkaklarning turmushidagi muammolarni yumshatishga harakat qilgani uning qahramon sifatidagi kuchi va sabrini ko‘rsatadi. Talabalar Kumushning xarakteri orqali o‘sha davr ayollarining hayotidagi muammolarni, ularning ichki kurashlarini tushunishga intiladi. Yusufbek hoji esa asarning boshqa muhim qahramoni bo‘lib, u ijtimoiy hokimiyat va konservativ qarashlarning timsolidir. Yusufbek hoji o‘sha davrning milliy boshqaruv tizimi va uning ijtimoiy mavqeini ifodalaydi. Uning xarakteri qat’iy, qattiq qonunlarga amal qiluvchi, ba’zida esa o‘z manfaati uchun qattiq qoidalarni buzishga ham tayyor shaxs sifatida ko‘rsatiladi. Talabalar Yusufbek hojining harakatlarini o‘rganayotganda, o‘sha davrning siyosiy iqlimi, hokimiyat tuzilmasi, ijtimoiy qatlamlar va ularning o‘zaro munosabatlarini hisobga olishadi. Masalan, Yusufbek hojining qarorlari va ularning ta’siri qahramonlar hayotiga 31qanday ta’sir ko‘rsatgani tahlil qilinadi.Shuningdek, talabalar bu qahramonlarning har birining ijtimoiy va tarixiy sharoitlarni inobatga olib baholashlari kerak. Ularning qarorlari va fe’llari o‘sha davrning ijtimoiy-siyosiy vaziyatidan ajralib turmaydi. Bu esa talabalarni tarix va adabiyot o‘rtasidagi chambarchas bog‘liqlikni tushunishga yordam beradi. Adabiyot metodikasi talabalarda tanqidiy fikrlashni shakllantirishda ko‘plab amaliy usullarni qo‘llaydi. Misol uchun, mashhur adibning asaridagi qahramonning xatti-harakatlarini tahlil qilishda talabaga quyidagicha savollar berilishi mumkin: Savol: “Asardagi bosh qahramon Navoiy qanday qaror qabul qilgan? Siz uning qarorini qanday baholaysiz?” Javob: Talaba o‘z fikrini asoslab, bosh qahramonning qarori to‘g‘ri yoki noto‘g‘ri ekanligini mulohaza qilishi va asoslashni o‘rganadi. Bu jarayon tanqidiy fikrlashni shakllantirishga xizmat qiladi, chunki talabalar faqat matnni qabul qilmay, balki uning mohiyatini chuqurroq tahlil qilishni o‘rganadilar. Masalan, Abdulla Qodiriy “O‘tkan Kunlar” asaridagi bosh qahramonlarining harakatlarini turlicha baholab, ijtimoiy va tarixiy sharoitlarni hisobga olishlari mumkin. Ijodiy yondashuvni rivojlantirishda esa talabalar o‘zlari yangi asar yaratish yoki mavjud asarga yangi qirralar qo‘shish vazifalarini bajaradilar. Masalan: Vazifa: “Fayzulla Xo‘jayevning hayoti haqida o‘rganganingizdan so‘ng, uning obraziga yangi yakun yozing.” Natija: Talaba o‘z fikricha yangi yakun yaratadi, bu esa uning ijodiy fikrlashini rag‘batlantiradi. Yana bir ijodiy vazifa sifatida, “Alisher Navoiy she’rining zamonaviy talqini”ni yozish topshirig‘i berilishi mumkin. Bu orqali talabalar nafaqat eski asarlarni o‘rganibgina qolmay, balki ularni hozirgi zamonga moslashtirish orqali yangi ijodiy fikrlarni shakllantiradilar. 32Nutq kompetentligini rivojlantirishda esa talabalar o‘z fikrlarini aniq va ravon ifoda etish uchun muhokama va debatlarda qatnashadilar. Misol uchun: Mashq: “O‘zbekiston mustaqilligi haqida kichik guruhda munozara o‘tkazing.” Natija: Talabalar o‘z fikrlarini boshqalarga aniq yetkazishni, boshqalarni tinglashni va bahs-munozaralarda qatnashishni o‘rganadilar. Bundan tashqari, adabiyot darsida talabalar o‘zlari yozgan esse yoki she’rni sinf oldida o‘qib, nutq madaniyatini mustahkamlashlari mumkin. Masalan, “Mening eng sevimli adibim” mavzusida esse yozib, uni sinfda o‘qish orqali nutq madaniyatini rivojlantiradilar. Adabiyot metodikasida interaktiv va kreativ metodlardan foydalanish ham samaralidir. Masalan, “Rolli o‘yin” usuli: talabalar asardagi qahramonlarning o‘rniga o‘tib, ularning fikrlarini ifoda etadilar. Masalan, “Shoh va uning maslahatgo‘ylari” yoki “Asardagi qarama-qarshi qahramonlar” rollarini ijro etish orqali talabalar voqealarni yanada yaxshiroq tushunadilar va o‘z fikrlarini rivojlantiradilar.Shuningdek, zamonaviy texnologiyalardan foydalanish orqali talabalar matnlarni chuqurroq o‘rganishlari mumkin. Masalan, interaktiv taqdimotlar, video sharhlar, onlayn forumlarda muhokamalar o‘tkazish orqali tanqidiy fikrlash va nutq ko‘nikmalari rivojlantiriladi. Misol tariqasida, “Xamsa” asaridagi qahramonlarning ijtimoiy va axloqiy qarorlarini tahlil qilishda talabalar guruh bo‘lib ishlashlari va har bir guruh o‘z qarorini himoya qilishi mumkin. Bu esa ularni o‘z fikrlarini aniq va ravon ifoda etishga o‘rgatadi, shuningdek, boshqalar fikrini tinglash madaniyatini shakllantiradi. Yana bir amaliy misol — talabalarga turli davrlarning adabiy qahramonlari haqida qisqacha taqdimot tayyorlash topshirilishi mumkin. Masalan, “Jahon adabiyotidan taniqli qahramonlar va ularning insoniy fazilatlari” mavzusida. Bu talabalarni nafaqat o‘qilgan matnlarni tahlil qilishga, balki o‘z fikrlarini yozma va og‘zaki ifoda etishga ham rag‘batlantiradi. 33Nutq kompetentligini shakllantirish ham adabiyot metodikasining muhim yo‘nalishlaridan biridir. Adabiyot darslari nutq madaniyatini oshirish uchun ajoyib imkoniyatdir. Talabalar o‘z fikrlarini aniq, ravon va mantiqan ifoda etishni o‘rganadilar. Diskussiya, bahs-munozara, prezentatsiya kabi metodlardan foydalangan holda talabalar so‘zlashish madaniyatini, til qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Shu bilan birga, ular boshqa fikrlarni tinglash va hurmat qilishni ham o‘rganadilar, bu esa kommunikativ kompetentlikka xizmat qiladi. Adabiyot metodikasi tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun turli metodlarni qo‘llaydi. Matnni tahlil qilishda so‘roq qilish metodlari qo‘llaniladi: “Muallif nima demoqchi?”, “Qahramonlarning xatti-harakatlari nimani anglatadi?”, “Siz bu voqeani qanday tushunasiz?” kabi savollar orqali talabalar o‘z fikrlarini shakllantiradilar. Shu tarzda matnni qabul qilish faqat tashqi qirrasi bilan emas, balki chuqur mazmuni bilan o‘rganiladi. Ijodiy yondashuvni shakllantirishda esa erkin yozish, erkin fikr bildirish, dramatizatsiya qilish metodlari keng qo‘llaniladi. Masalan, talabalar o‘rganilgan asar asosida o‘z she’rlarini yoki qisqa hikoyalarini yozadilar, yoki muayyan sahnani sahnalashtiradilar. Bu ularning fikrlash doirasini kengaytiradi, yangi g‘oyalar ishlab chiqarishga rag‘batlantiradi. Nutq kompetentligini oshirish uchun esa metodikada muhokama, taqdimot, debate kabi faol metodlar mavjud. Talabalar o‘z fikrlarini boshqalarga aniq va ravon yetkazish uchun doimiy mashq qilishadi. Bu jarayon nutq madaniyati, mantiqiy fikrlash va tinglash madaniyatining rivojlanishiga xizmat qiladi. Bundan tashqari, interaktiv o‘yinlar va ro‘l o‘ynash metodlari orqali talabalar kommunikativ qobiliyatlarini yanada mustahkamlaydilar. Adabiyot metodikasida talabalarga tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun mualliflar, asarlar, qahramonlar obrazlari tahliliga alohida e’tibor beriladi. Har bir qahramonning xulq-atvori, qarorlari, harakatlari yuzasidan savollar berilib, talabalarda mulohaza yuritish va turli fikrlarni baholash ko‘nikmalari 34shakllantiriladi. Shu bilan birga, turli davr va madaniyatdagi adabiy asarlar talabalarda madaniyatlararo tafakkurni rivojlantirishga yordam beradi. Ijodiy yondashuvni rivojlantirish uchun talabalar turli ijodiy topshiriqlarni bajaradilar. Masalan, asar mavzusi bo‘yicha yangi yakun yozish, qahramonlarning keyingi taqdiri haqida hikoya yaratish, yoki asardagi voqealarni zamonaviy sharoitga moslashtirish kabi vazifalar ularga o‘z ijodini namoyish etishga imkon beradi. Bunday vazifalar ijodkorlikni faollashtirib, talabalarni o‘z qobiliyatlarini sinovdan o‘tkazishga undaydi. Nutq kompetentligini rivojlantirishda metodika talabalarni jamoaviy ishlarga jalb qilishga katta ahamiyat beradi. Guruhlarda muhokama, rolli o‘yinlar va prezentatsiyalar orqali talabalar o‘z fikrlarini aniq bayon etishni, boshqa fikrlarni tinglash va muhokama qilishni o‘rganadilar. Bu esa ularning ijtimoiy ko‘nikmalarini ham rivojlantiradi. Adabiyot darslarida tanqidiy fikrlash va ijodiy yondashuvni mustahkamlash uchun o‘qituvchi faol, kreativ yondashishi zarur. U talabalarni doimo yangi savollar bilan qiziqtirishi, ularni matnga chuqurroq kirib borishga undashi, ijodiy vazifalar orqali rag‘batlantirishi kerak. Shu bilan birga, baholashda ham faqat noto‘g‘ri yoki to‘g‘ri javoblarga e’tibor bermay, ijodiy fikrlarni ham qadrlashi muhimdir. 12 Bugungi kunda ta’limda raqamli texnologiyalarni qo‘llash imkoniyatlari kengaymoqda. Adabiyot metodikasida ham interaktiv dasturlar, onlayn forumlar va multimedia vositalari yordamida tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. Masalan, talabalar virtual muhokamalarda ishtirok etishi, elektron kitoblar orqali turli talqinlarni solishtirishi mumkin. Shuningdek, adabiyot metodikasida ko‘p tillilik va madaniyatlararo yondashuv ham muhim o‘rin tutadi. Turli xalqlarning adabiy merosi bilan tanishish, ularni taqqoslash talabalarda global dunyoqarashni, boshqalarni tushunish va hurmat qilishni rivojlantiradi. Bu esa tanqidiy fikrlash va nutq kompetentligini yanada 12 Farruh Usmonov. Ta’limda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish . Toshkent, 2021. — B. 25-69. 35boyitadi. adabiyot metodikasi tanqidiy fikrlash, ijodiy yondashuv va nutq kompetentligini rivojlantirishda beqiyos ahamiyatga ega. U talabalarni nafaqat ma’lumot bilan ta’minlaydi, balki ularning fikrlash doirasini kengaytiradi, ijodkorlik qobiliyatini oshiradi va muloqot madaniyatini shakllantiradi. Shu bois adabiyot darslarida zamonaviy, interaktiv va ijodiy metodlarni qo‘llash muhim vazifa bo‘lib qoladi. 2.3. Amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash samaradorligi Zamonaviy ta’lim jarayonida faqat nazariy bilimlarni o‘rgatishdan tashqari, amaliy mashg‘ulotlarni samarali tashkil etish va interfaol metod hamda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, adabiyot o‘qitish metodikasida bu yondashuvlar o‘quvchilarning qiziqishini oshirish, bilimlarni chuqurroq egallash va ularni hayotda qo‘llay olish qobiliyatini shakllantirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalar o‘quvchilarni faollikka, ijodiy fikrlashga, tanqidiy yondashuvga va o‘z fikrini erkin ifoda eta olishga o‘rgatadi. Amaliy mashg‘ulotlarning roli Amaliy mashg‘ulotlar o‘quvchilar uchun o‘z bilimlarini mustahkamlash, nazariy bilimlarni amalda qo‘llash imkonini yaratadi. Adabiyot darslarida amaliy mashg‘ulotlar turli shakllarda tashkil etilishi mumkin: matn tahlili, qahramonlarning xarakteri va motivatsiyasini o‘rganish, adabiy uslublarni aniqlash, asar mavzulariga oid munozaralar, rolli o‘yinlar, dramatizatsiya va boshqalar. Bu jarayonlarda o‘quvchilar faolligi oshadi, ular o‘z fikrlarini erkin ifoda qilishni, fikrlararo bog‘lanishni, mantiqiy tahlilni o‘rganadi. Masalan, “O‘tkan Kunlar” asaridagi Kumush obrazini o‘rganishda, talabalar uning xarakterini turli ijtimoiy sharoitlar doirasida tahlil qilishadi. Bu amaliy mashg‘ulot orqali talabalar qahramonning hayotiy vaziyatlari va qarorlarini chuqur anglab yetadi, o‘z fikrini asoslashga o‘rgatiladi. Interfaol metodlarning samaradorligi 36Interfaol metodlar — bu o‘qituvchi va o‘quvchilar o‘rtasida, shuningdek, o‘quvchilar o‘rtasida o‘zaro muloqotga asoslangan ta’lim usullaridir. Ular ta’lim jarayonini yanada jonlantiradi, bilimlarni qabul qilish va mustahkamlashni osonlashtiradi. Adabiyot o‘qitishda eng ko‘p qo‘llaniladigan interfaol metodlarga guruh muhokamalari, brainstorming, debatlar, rolli o‘yinlar, dramatizatsiya, loyihaviy ishlar kiradi. Masalan, guruh muhokamasida talabalar “O‘tkan Kunlar” asaridagi ijtimoiy- iqtisodiy muammolarni muhokama qilib, turli qarashlarni bildirishadi. Bu jarayon tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi, o‘quvchilarni mustaqil fikr yuritishga o‘rgatadi. Debatlar esa talabalarni dalillar bilan fikrlarini himoya qilishga o‘rgatadi, muloqot va nutq madaniyatini oshiradi. Rolli o‘yinlar yordamida talabalar adabiy qahramonlarning hayotiy vaziyatlarini jonli o‘ynab, ularning his-tuyg‘ularini va qarorlarini yanada teranroq anglaydilar. Innovatsion texnologiyalarni qo‘llashning ahamiyati Zamonaviy ta’limda innovatsion texnologiyalar o‘qitish sifatini tubdan yaxshilaydi. Adabiyot o‘qitishda multimedia, interaktiv taxta, onlayn platformalar, elektron darsliklar, video materiallar, virtual muhitlar va boshqa raqamli vositalardan foydalanish ta’lim jarayonini qiziqarli va samarali qiladi. Masalan, “O‘tkan Kunlar” asarining muhim sahnalarini videotasvirlarda ko‘rsatish yoki animatsiyalar orqali qahramonlar xarakterini tahlil qilish o‘quvchilarda ta’sirchan tasavvur uyg‘otadi. Bu usullar matnning mazmunini chuqurroq tushunishga yordam beradi. Onlayn platformalarda talabalar o‘z mustaqil ishlarini amalga oshirishi, test va viktorinalarda qatnashishi, darsdan tashqari qo‘shimcha materiallar bilan tanishishi mumkin. Bu esa ularning o‘rganish motivatsiyasini oshiradi. Amaliy mashg‘ulotlar va interfaol metodlarning o‘zaro integratsiyasi Amaliy mashg‘ulotlarni interfaol metodlar bilan uyg‘unlashtirish ta’lim samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Masalan, talabalar o‘rganilayotgan adabiy asar asosida kichik guruhlarga bo‘linib, o‘zaro bahs-munozara qilishadi, 37so‘ngra dramatizatsiya shaklida sahnalarni jonlantiradi. Bu usul nafaqat bilimni mustahkamlash, balki jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga ham xizmat qiladi. Innovatsion texnologiyalar yordamida interfaol metodlarni boyitish Innovatsion texnologiyalar interfaol metodlarni yanada samaraliroq qiladi. Misol uchun, onlayn so‘rovnomalar, virtual oqimlar orqali o‘quvchilarni darsga faol jalb qilish, dars materiallarini vizualizatsiya qilish, multimedia resurslar yordamida tahliliy mashg‘ulotlar o‘tkazish mumkin. Virtual va kengaytirilgan haqiqat (VR va AR) yordamida talabalar asardagi tarixiy sharoitlarni ko‘z oldida jonli tomosha qilib, o‘sha davr muhitini his qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu usul o‘quvchilarning darsga qiziqishini oshirib, o‘zlashtirish darajasini kuchaytiradi. Amaliy misollar Matn tahlili va dramatizatsiya: “O‘tkan Kunlar” asaridagi sahnalarni kichik guruhlarda jonlantirish orqali talabalar adabiy tahlil ko‘nikmalarini amalda qo‘llaydilar. Shu bilan birga, ular qahramonlarning ichki his-tuyg‘ularini anglab, ifodalashni o‘rganadilar. Onlayn viktorinalar va testlar: Darsdan keyingi mustaqil ishlarda o‘quvchilar uchun interaktiv testlar, viktorinalar tashkil qilish o‘rganilgan materialni mustahkamlashga yordam beradi. Multimedia taqdimotlar: Talabalar adabiy asar va uning muallifi haqida slaydlar, video taqdimotlar tayyorlashadi. Bu ijodiy yondashuv ularning nutq madaniyatini va axborotni taqdim etish qobiliyatini oshiradi. Samaradorlikni oshirish omillari O‘qituvchining metodik tayyorgarligi va pedagogik mahorati; Dars rejasi va mashg‘ulotlarni oldindan puxta tayyorlash; Talabalar qiziqishlarini hisobga olish va ularni faol ishtirokga jalb etish; Zamonaviy texnologiyalar va innovatsiyalarni maqsadli va o‘rinli qo‘llash; O‘quvchilarning individual xususiyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish. 38Amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarni qo‘llash adabiyot o‘qitishda samaradorlikni oshirishning eng samarali yo‘llaridan biridir. Ular o‘quvchilarning nafaqat nazariy bilimlarni chuqur egallashini, balki ularni amalda qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, bu usullar o‘quvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlashini rag‘batlantiradi, axloqiy-estetik kompetentlikni shakllantiradi. Innovatsion texnologiyalar esa ta’lim jarayonini yanada interfaol, qiziqarli va zamonaviy qiladi, talabalarni hayotga tayyorlaydi. 2-Bob.Xulosa 2-bobni o‘rganish jarayonida amaliy mashg‘ulotlar, interfaol metodlar va innovatsion texnologiyalarning ta’lim samaradorligini oshirishda qanchalik muhim ekanligini yana bir bor angladim. Ular nafaqat o‘quvchilarning bilim darajasini yaxshilashga, balki ularning fikrlash, ijodkorlik va nutq madaniyatini rivojlantirishga xizmat qiladi. Amaliy mashg‘ulotlar orqali nazariy bilimlar hayotiy vaziyatlarda qo‘llaniladi, interfaol metodlar esa o‘quvchilarni faol, ishtirokchi sifatida shakllantiradi. Innovatsion texnologiyalar esa darslarni yanada qiziqarli va zamonaviy qiladi, ta’lim jarayonini kengaytiradi. Shu bois, bu yondashuvlarni keng joriy etish ta’lim sifatini oshirishda muhim omil bo‘lib qoladi. Kelajakda pedagogik amaliyotimda ushbu metod va texnologiyalarni yanada ko‘proq qo‘llashga intilaman. Ular o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini rag‘batlantirib, o‘rganish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qilishi aniq. 39 Xulosa Ushbu kurs ishini tayyorlash jarayonida “Talabalar kompetentligini shakllantirishda adabiyot o‘qitish metodikasi fanining o‘rni va roli” mavzusini chuqur o‘rganish imkoniga ega bo‘ldim. Zamonaviy ta’lim tizimida talabalarni faqat bilim bilan ta’minlash emas, balki ularning shaxs sifatida kamol topishi, mustaqil fikrlash, tanqidiy va ijodiy yondashuvlarni rivojlantirish muhim vazifa ekanligini angladim. Adabiyot o‘qitish metodikasi nafaqat o‘quv jarayonining samaradorligini oshirishga, balki talabalarda axloqiy-estetik qadriyatlarni shakllantirishga ham katta hissa qo‘shadi. Ushbu fan orqali talabalar nafaqat adabiyotni chuqur anglab, lekin jamiyatdagi murakkab ijtimoiy, madaniy jarayonlarga tanqidiy nazar bilan qarash ko‘nikmasini egallaydilar. Interfaol usullar, innovatsion texnologiyalar va amaliy mashg‘ulotlarning qo‘llanilishi esa o‘quvchilarni darsga yanada faol jalb qilishga yordam beradi. Mening fikrimcha, adabiyot o‘qitish metodikasining o‘ziga xos yondashuvlari va didaktik imkoniyatlari talabalar kompetentligini samarali shakllantirish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. Shu bois, o‘qituvchi sifatida men ushbu metodlarni dars jarayonlarida keng qo‘llab, yoshlarni bilimli, tafakkurli, ma’naviy barkamol shaxs sifatida tarbiyalashga intilaman. Xulosa qilib aytganda, kurs ishida yoritilgan masalalar menga pedagogik faoliyatimda yangi yondashuvlarni qo‘llashda, talabalarning ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim yo‘l-yo‘riq bo‘ldi. Kelajakda o‘z bilim va ko‘nikmalarimni amaliyotga tatbiq etib, samarali ta’lim berishga astoydil harakat qilaman. 40Foydalanilgan adabiyotlar Normativ-huquqiy hujjatlar 1) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 21-fevraldagi PF-4947- sonli "Milliy ta’lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida" farmoni — Bu hujjat ta’lim sifatini oshirish va o‘quvchilarning o‘ylash, tafakkur qobiliyatini rivojlantirishga urg‘u beradi. 2) O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 5-martdagi PF-5766-sonli "O‘zbek tilini davlat tili sifatida rivojlantirish bo‘yicha qo‘shimcha chora- tadbirlar to‘g‘risida" farmoni — Bu farmonda o‘zbek tilini rivojlantirish va ta’lim jarayonida ona tilining o‘rni haqida so‘z boradi. 3) Sobirov Sh. Ona tili darslarida tasavvurni rivojlantirish metodikasi. Toshkent: “Sharq”, 2015. – 256 bet. 4) Mirziyoyev Sh. M. Erkin va farovon, demokratik O‘zbekiston davlatini birgalikda barpo etamiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 488 bet. – 2016. 5) Mirziyoyev Sh. M. Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan birga quramiz. – Toshkent: O‘zbekiston, 584 bet. – 2017. Ilmiy adabiyotlar 1) Orifjon Abdug‘aniyev. Adabiyot o‘qitish metodikasi. Toshkent, 2018. — B. 45-92. 2) Munisa Axmedova. Pedagogik texnologiyalar va innovatsiyalar. Toshkent, 2020. — B. 23-68. 3) Sulton Bobojonov. Talabalarda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish metodlari. Samarqand, 2019. — B. 12-55. 4) To‘lqin Ergashev. Adabiyot darslarida interfaol usullar. Toshkent, 2021. — B. 40-85. 5) Jaloliddin G‘aniev. Kompetentlik yondashuv va ta’lim tizimidagi o‘rni. Toshkent, 2017. — B. 30-78. 6) Doston Karimov. Funksional savodxonlik va uning ta’limdagi ahamiyati. Toshkent, 2019. — B. 15-52. 417) Rustam Mirzaev. Axloqiy-estetik tarbiya metodikasi. Toshkent, 2018. — B. 50-95. 8) Islom Mustafoyev. Adabiyot darslarida ijodiy yondashuv. Buxoro, 2020. — B. 28-70. 9) Qahramon Nabiev. Zamonaviy pedagogik yondashuvlar. Toshkent, 2022. — B. 18-65. 10) Sobir Rasulov. O‘qitishda innovatsion texnologiyalar. Toshkent, 2021. — B. 34-80. 11) Akmal Rustamov. Talabalar kompetentligini shakllantirish. Samarqand, 2020. — B. 22-60. 12) Nodir Sobirov. Nutq madaniyati va ta’lim. Toshkent, 2019. — B. 10-48. 13) Mirzo Tursunov. Adabiyot o‘qitish metodikasi: nazariya va amaliyot. Toshkent, 2017. — B. 40-85. 14) Farruh Usmonov. Ta’limda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish. Toshkent, 2021. — B. 25-69. 15) Erkin Valiev. Pedagogik interfaol metodlar. Toshkent, 2020. — B. 35-77. 16) Botir Xudoyberdiyev. O‘qitish metodikasida innovatsion yondashuvlar. Toshkent, 2019. — B. 16-60. 17) O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. O‘zbek adabiyoti tarixi. Toshkent, 2016. — B. 60-120. 18) Komiljon Zokirov. Adabiyot va ma’naviyat. Toshkent, 2018. — B. 42-90.

Talabalar kompetentligini shakllantirishda adabiyot o‘qitish metodikasi fanining o‘rni va roli

Купить