Tarix o‘qitishning ko‘rsatmali metodlari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	196.4KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Tarix o‘qitishning ko‘rsatmali metodlari

Купить

TARIX
O’QITISHN IN G
KO’RSATMA LI
METODLARI

Tarix o’qit ishning k o’rsat mali met odlari
Ko’rsatmalilik deganda, avvalo o’qitish va
tarixiy bilimlarning o’rganishning ko’rsatmali
usuli, o’qituvchi bayoninng manbai va uni
ko’rsatmali bo’lishi, uning o’quvchilardagi
aniq, tayyor obrazlarga suyana bilishi, o’quv
vositasi materialini bayon qilish vaqtida
ko’rsatmali qurollardan foydalanish va
ko’rsatmali qurollar vositasida o’quvchilarning
bilish faoliyatini faollashtirish hamda ularning
o’rganilayotgan tarixiy faktlarni, voqea va
hodisalarni aynan o’zini yoki ularning
tasvirlarini ko’rish yordamida o’rganishlari
tushuniladi.

Tarixiy hujjatlar va badiiy
adabiyotlardan
foydalanish o’qituvchi
bayonini obrazli qilib
aniqlashtirsa,
ko’rsatmali qurollar
vositasida o’quvchilarda
o’tmish to’g’risida yorqin
va aniq tasavvur hosil
bo’ladi,
o’quvchilarning eshitish
faoliyatiga ko’rish va
sezish organlarining
faoliyati ham qo’shiladi. SHu bilan ularning bilimi
yanada chuqurlashadi,
mustahkamlanadi.

SHuningdek, bezaklardan foydalanmay turib, o’rganilayotgan
davrning manzarasini ham to’la, aniq va chuqur tasavvur qilib
bo’lmaydi.O’qituvchining bayoni har qancha to’liq bo’lganda ham
o’quvchilarning voqealar to’g’risidagi tasavvurlari to’la bo’lmaydi.Avvalo ko’rsatmali qurol o’quvchilarning bilim olishida muhim manba
bo’lib xizmat qiladi. Tarix o’qitishning ko’rsatmali bo’lishining ta’limiy va tarbiyaviy
ahamiyati ham katta.

Ko’rsatmali qurollar
o’quvchilarning tarixiy
tasavvurlariga aniqlik
kiritish va bu
tasavvurlarni
aniqlashtirishga yordam
beradi.
Ko’rsatmali tasvirlar
tarixiy fakt va
hodisalarning tashqi
ko’rinishinigina emas,
balki ularning ichki
mohiyatini ham ochib
beradi. Ko’rsatmali qurollar
o’quvchilarning
murakkab tarixiy hodi
salarni, tarixiy
tushunchalarning
ma’nosini osonroq
tushunib olishlariga
yordam beradi.

Ko’rsatmali
qurollar
o’quvchilarda
tarixiy
tushunchalarni
shakllantirishga, ularning nazariy
xulosalash va
umumlashtirishg
a, yakunlarini,
ijtimoiy
rivojlanishning
ob’ektiv
qonuniyatlarini,
o’zaro aloqalarni
yaxshiroq
tushunib
olishlariga
yordam beradi, shuningdek,
o’quvchilarni
estetik jihatdan
tarbiyalashning
muhim vositasi
bo’lib ham xizmat
qiladi.

SHu tariqa, ko’rsatmalilikning
ahamiyati tarixiy faktlarni,
hodisalarni ko’rish organlari
ishtirokida mushohada etish
va ular haqida aniq tasavvur
hosil qilish bilan
chegaralanmaydi, murakkab tarixiy hodisalarni,
tushunchalarni tushunib
olishni ham yengillashtiradi,
tarixni haqqoniy tushunishga
yordam beradi.

SHUNDAY QILIB, KO’RSATMALILIK
METODI:
1) tarixiy bilimlarning
asosiy manbalaridan biri
bo’lib xizmat qiladi; 2) o’quv materialining
ta’lim-tarbiya vazifalarini
muvaf f a q iyatli amalga
oshirishga yordam
beradi; 3) o’qituvchi bayonining
aniq , obrazli va
ta’sirchan bo’lishi g a
yordam beradi;
4) o’quvchilarning o’quv
materialini o’rganishga
qizi q ishini o shiradi va
ularning bilish faoliyatini
faoll ashtiradi; 5) o’qituvchining
bayonini va uning
darsda qo’ llangan
bosh qa o’quv usullarini
o’quvchilarning tushunib
olishini yengillashtiradi; 6) o’quvchilarning
fikrlash faoliyatini va
ijodiy q obiliyatini
o’ stiradi;
7) o’quvchilar bilimining
aniq , chu q ur va
musta hk am bo’lishiga
yordam beradi.

KO’RSATMALI QUROLLAR KLASSIFIKATSIYASI.
va foydalanish usullariga qarab quyidagi turlarga
bo’linadi:ularni tayyorlash texnikasi tarixiy obrazlarning xarakteri, Ko’rsatmali qurollar o’zining mazmuni,

1. Predmet ko’rsatmalilik -
tarixiy yodgorliklar, esdalik
joylari, me’moriy
yodgorliklari xo’jalikka doir
va boshqa qurilishlar,
mehnat qurollari, qurol-
yarog’lar, ro’zg’or
buyumlari, shu jumladan
arxeologik topilmalar. 2. Tasviriy ko’rsatmalar -
o’qitishda foydalanish
uchun ishlangan tarixiy
suratlar va albomlar, san’at
asarlari, portretlar, rasmlar,
fotohujjatlar va
fotonushalar, darsliklardagi
bezaklar, o’quv
diapozitivlari, diafilmlar va
kinofilmlar, maketlar,
mulyajlar, har xil modellar
va boshqalar. 3. SHartli ko’rsatmali
q urollar - t arixiy va kontur
xaritalar, tarixiy atlaslar,
sxemalar, grafika,
diagramma va
kartogrammalar,
applikatsiyalar va
pedagogik rasmlar.

PREDMET KO’RSATMALILIK

Predmet ko’rsatmalilik ta’limda alohida a h amiyat kasb etadi. Fizika,
ximiya yoki botanika o’qituvchilari o’ rganilayotgan m a vzu ni
o’quvchilarga formula, shakl va boshqalarda ko’rsatib tushuntirsalar
tarix o’qituvchisi unday imkoniyatdan ma h rumdir. Tarix o’qituvchisi
o’quvchilarga ibtidoiy odamlar hayoti va faoliyatining aynan o’zini
ko’rsatib berolmaydi, faqat gapirib beradi, ko’rsatsa faqat ibtidoiy
kishi ishlatgan q urollarni, yashagan joylarini, yoki aytayli k
feodallarning o’zaro urushlarini emas, urushda ishlatilgan qurollarni
va bosh q a ba’zi buyumlarni, lekin har holda kishilarning o’ tmishidan
qolgan bu yodgorliklar tarixiy vo q ealar t o’g’ risida real tasavvur
qilishga so’zsiz yordam beradi. O’quvchilar oradan bir necha asrlar,
x atto necha-necha ming yillar o’ tib ketgan zamonlardagi voqealar
t o’g’ risida ma’lumot beruvchi haq iqiy buyum va narsalarni juda
qiziqish va hayajon bilan o’ rganadilar. SHuning uchun ham o’rta
ta’lim va o’rta maxsus ta’lim tizimida tarixiy o’ tmishni o’rganishning
asosiy manbalaridan biri bo’lgan bu yodgorliklarni t o’ plash va
ulardan foydalanishga juda katta e’tibor beriladi.

TASVIRIY KO’RSATMALI
Tasviriy ko’rsatmali q urollar o’rta ta’lim va o’rta maxsus ta’lim
tizimida tajribasida k o’ p roq qo’ llaniladi. Tasviriy ko’rsatmalar
bir necha xil b o’ ladi:
a) o’ tmishdan qolgan haqiqiy asl nusxa hujjatlar asosida
yaratilgan tasviriy ko’rsatmalar , h ujjatli fotosuratlar va h ujjatli
kinofilmlar, predmet yodgorliklarining tasvirlari, mehnat
qurollari, madaniy yodgorliklarning tasvirlari va boshqalar.
b) ilmiy jihatdan asoslab qayta tiklangan me’moriy va boshqa
yodgorliklar tasviri, ro’zg’or buyumlari yoki ular ning tasviri;
v) rassomning ijodiy faoliyati bilan qilingan tasviriy
ko’rsatmalar; tarixiy san’at asarlari, darslikda berilgan
illyustratsiyalar, maketlar, modellar va boshqalar.

KO’RSATMALI QUROLLARNI TANLASH VA ULARDAN
FOYDALANISHDA O’QITUVCHI QUYIDAGILARNI
E’TIBORGA OLISHI LOZIM:
1. O’quvchilarning yoshi,
bilimi va malakalari o’sib
borgan sa ri ularning
predmet va tasviriy
ko’rsatmalarga qiziqishi
ortib boradi. Masalan, 5-6-sinf
o’quvchilarini ko’proq
o’tmishdagi voqea va
hodisalarning yaxlit
manzaralari tasvirlangan
kartinalar, maketlar va
modellar qiziqtiradi.
Yuqori sinflardagi
o’quvchilarni esa predmet
yodgorliklarining aynan o’zi
va shartli ko’rsatmalar
qiziqtiradi.

2. Har bir dars uchun tanlangan ko’rsatmali qurol mazmuni, g’oyaviyligi,
ilmiyligi jihatidan talabga javob beradigan bo’lishi, sinf o’quvchilariga mos
bo’lishi, soni ko’paytirib yuborilmasligi lozim. Agarda ko’rsatmali qurollar
ko’payib ketsa, o’qituvchi va o’quvchilar shu qurollar bilan ovora bo’lib qolib,
o’quvchilarning dars materialini o’zlashtirishlariga halaqit berishi mumkin.
Darsda eng muhim 2—3 ta ko’rsatmali qurolni taxlil qilish va o’rganish
kifoya.
3. O’quvchilarning ko’rsatmali kurollarni ongli ravishda puxta o’zlashtirib
olishlariga erishish kerak. Buning uchun masalan, o’qituvchi “Poltava
jangi”ning chizmasini tushuntirishdan oldin, o’quvchilarni Karl XII ning
Rossiyaga yurishi, Ukraina hududida olib borilgan janglar bilan tanishtiradi.
So’ngra jang chizmasini devorga ilib qo’yadi va uni bo’limlarga bo’lib
o’quvchilarga har bir bo’limni alohida tushuntirib beradi.
4. Ko’rsatmali qurollar o’qituvchining bayoni jarayonida ko’rsatib boriladi.

KO’ RSATMALI QUROLLAR DAN
FOYDALANISHNING METODIK USULLARI .
Tarix o’qitishda qo’llaniladigan —
tasviriy ko’rsatmali vositalar ichida
o’quv suratlari muhim o’rin tutadi.
Suratlar o’rganilayotgan voqealar va
hodisalar haqida o’quvchilarda yorqin
tasavvur hosil bo’lishiga yordam
beradi. Tarixiy mavzularga
bag’ishlangan suratlar mazmuni va
xarakteriga qarab quyidagi turlarga
bo’linadi:


1. Voqelik suratlari.
Ularda muhim voqealar,
ijtimoiy hayotdagi
noyob faktlar, harbiy
harakatlar yoritiladi.
Masalan, bu suratlar
o’qituvchidan voqeani
yorqin hikoya qilib
berishni, voqeaning
rivojlanishi va undagi
dramatizmni ochib
berishni talab etadi.
SHundagina kartina
o’quvchilarga ahloqiy va
g’oyaviy ta’sir etishi
mumkin. 
2. O’ rganilayotgan davr
uchun tipik bo’lgan
voqealarni aks ettiruvchi
suratlar. Masalan,
«Qadimgi Gretsiyada
qul savdosi». Suratning
bu turi katta bir
voqeani yoki uning bir
ko’rinishini o’rganish
bilan bog’liq bo’lgan
hamma savollarga
javob bera di. Ular
ustida o’quvchilarning
faol mustaqil ishlarini
tashkil etish xam
mumkin.

3. Qadimgi shaharlar, qurilishlar, me’moriy
yodgorliklari yoki ularning ansambli tasvirlangan
tarixiy suratlar. Masa lan, “Q adimgi dunyo tarixi ”
darsligida berilgan «Afina Akropo
li» va
boshqalar. Kartinalarning bu t u rini o’qituvchi
o’quvchilarga mufassal tasvirlab tushun
tirib
beradi. Masalan, o’quvchilarni Akropolga xayolan
ekskursiya qildirish.
4. Tarixiy portretlar. Ular ustida o’quvchilar
mustaqil ish olib boradigan b o’ lsa, ular tarixiy
shaxslarning hayoti va faoliyatini og’zaki yoki
yozma ravishda hikoya qilib beradi.

Tarix o‘qitishning ko‘rsatmali metodlari

Купить