Информация о документе

Цена 2000UZS
Размер 20.3KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение docx
Раздел Рефераты
Предмет История

Продавец

Bohodir Jalolov

Tasavvufning vujudga kelishida maʼnaviy asos va omillar (Qurʼoni karim oyatlari va hadisi sharif hikmatlari asosida

Купить
Tasavvufning vujudga kelishida ma ʼ naviy asos va omillar (Qur ʼ oni karim oyatlari va hadisi sharif hikmatlari asosida. Reja: Kirish; 1. Tasavvuf vujudga kelishida Islom dining mavqei. Asosiy qisim; 1. Tasavvuf ruhidagi qalbning poklanishida „Qur ʼ on karim “ ning o ʻ rni. 2. Tasavvufda aqoid ilmi va unga intilishdagi o ʻ tiladigan nafis yo ʻ llar „ Hadisi sharif “ asnosida. Bismillaxir Rohmanir Rahiym Alloh taologa bitmas tuganmas hamdu sanolar bo ʻ lsin. Payg ʻ ambarimizga mukammal va batamom salovat-u durudlar bo ʻ lsin. Mehribon va rahmdil Alloh nomi bilan. Tasavvuf arab alifbosida « 4 » harfdan iborat ط (t), ص (s), و (v), ف (f). ط -tavbani ifoda etadi. Tavba ikkiga bo ʻ linadi a) zoxiriy tavba, b) botiniy tavba; Ular esa imon,sabr,hayo,shukurni sug ʻ oradi. ص - safo holini ifodalaydi,safo bu yorug ʻ lik,rovshanlikni-sufiga ishora etiladi. Safo holi dil hilvatidagi ko ʻ ngil ishqni qo ʻ riqlab,undagi sirlarning haq taologa va undan boshqa bir kishini ogoh bo ʻ lmasligini ixotalaydi.Tasavvufning dunyoga kelishida islomning o ʻ rni katta bo ʻ lib,din rivojlanuvi Alloh ishqi bilan sug ʻ orilib yanada qanoatlandi Islom tasavvufi asosiy o'lchovlarini, mezon va asoslarini Qur ʼ ondan va Hazrati Rasululloh (s.a.v) hayotlaridan oladi, yani sunnatga tayanadi, hadislarga tayanadi. Tasavvuf – Qur ʼ oni Karimga, Hadisi sharifga, Rasululloh (s.a.v.)ning so'zlari va harakatlari, hayot kechirishlariga suyangan, bosh g'oyasi va asosiy manbasini shulardan olgan bir talimotdir.Islom dini o ʻ z mohiyat va etibori bilan boshqa dinlardan farq qilgani uchun, islom tasavvufi ham asosiy etibori bilan boshqa diniy tasavvuflardan, falsafalardan keskin farq qiladi. Islom dinida asosiy masala Allohning borligi va birligidir. Qur ʼ oni Karim butun ilohiy kitoblarning ichidagi manolarni qamrab olganligini takidlaydi, va tasavvufning islom nafasidan yo ʻ g ʻ rilgan manbasi hisoblanadi. Qur ʼ oni Karim va hadisda belgilangan qonun qoidalarga rioya etishda,halol- xaromga munosabati misolida beriladi. Tasavvuf manbasining ilmu ma ʼ rifat ya ʼ ni Qur ʼ on va hadisda ilgari surilgan ahloq mohiyatini anglashda aqlan va qalban erishish davri islom tasavvufida „Shariat“ , „Ma'rifat“, „Tariqat“ , „Haqiqat“ bosqichlari vujudga keladi. Qur ʼ on Karim ةباتك لَّوَا ةباتك يناث Hadisi sharif Tasavvuf haqiqati,uni rivojlanishi, tarbiya hamda shayx murid masalalari, tasavvuf mashoyixlari so ʻ zlari asosida sug ʻ orilgan Qur ʼ oni Karim oyatlari, payg ʻ ambarimiz so ʻ zlari bilan boyitilgan. Tasavvuf haqiqati uni rivojlantirishi tarbiya shayx murid masalalari tasavvuf mashoyixlari so ʻ zlari asosida sug ʻ orilgan Qur ʼ oni Karim oyatlari payg ʻ ambarimiz so ʻ zlari asosida. Tasavvuf nima o ʻ zi? degan savol tug ʻ iladi. Aslida islom dini taqdim qilingan ta ʼ limotlar « 3 » qismga bo ʻ linadi. 1 Aqoid (aqida) Unda mo ʻ min musulmon inson e ʼ tiqod qilinishi lozim bo ʻ lgan va bo ʻ lmagan narsalar bayoni Allohning borligiga, barkamol sifatlariga,ul zotning farishtalari, nozil qilingan kitoblariga,yuborgan payg ʻ ambarlari qazoi-qadar masalalariga e'tiqod qilinishi. 2 Amaliy qism. Shariat ham deyiladi. Unda mo ʻ min musulmon inson amal qilishi lozim bo ʻ lgan ishlar, shahodat, namoz, ro ʻ za, zakot, haj kabilar. Ular qaysi tarzda joriy qilingan mo ʻ min musulmon ular qanday ado etishi to ʻ g ʻ risidagi masalalar bayoni. 3 Ruhiy tarbiya. Tasavvuf qismi hisoblanib mo ʻ min musulmonning ruhiy tarbiyasi, bandaning ahloq odobi qanday bo ʻ lishidagi masala va o ʻ sha axloqni odobni quvvatlanishi uchun kerak bo ʻ ladigan nafl-ortiqcha farz, vofil sunnatdan yana ziyoda tarzda ixlos bilan qilinadigan qismi haqida so ʻ z ketadi. Asos tarzda; bir kuni payg ʻ ambarimiz sahobalariga islom aqidalaridan hadislardan bayon etib turgan chog ʻ ida, ya'ni ilmi suhbat paytlarida payg ʻ ambarimiz Raziyallohu alayhissalotu vassalamning huzuriga kelib,bir g ʻ arib kiyimlari rangsizgina juldur matolik kishi hassasini suyanganicha ul zotning suhbatiga chog ʻ landilar tizzalariga tizzasini tekkizib dedilar “ imon ” , “ islom ” , “ shahodat ” haqida xabar berishini so ʻ radilar. Shunda payg ʻ ambarimiz mamnuniyat bilan yuzlariga nur olib - Sen Allohga uning farishtalariga kitoblariga yaxshi- yomon qadar Allohdan ekanligiga imon keltirishing dedilar. Shunda haligi yo ʻ lovchi to ʻ g ʻ ri aytdingiz dedilar,sahobalari hayron bo ʻ lib o ʻ zi so ʻ raydi yana o ʻ zi to ʻ g ʻ ri deydimi? Laa ilohi illalloh deya shahodat keltirishing zakot bermog ʻ ing,haj qilmog ʻ ing degan edi mo ʻ ysafid to ʻ g ʻ ri aytding deb qo ʻ ydilar. Ehsondan xabar bering dedi Payg ʻ ambar alayhis-salom « An taabutu illohi-aka annabun tarohu, Faa il lam-takun tarohu fa ul touhu yaraka » Ehson Alloh subhanahu-vataologa u zotni ko ʻ rib turganday ibodat qilmog ʻ ing,agar ko ʻ rib turganingdak bo ʻ la olmasang ul zot seni ko ʻ rib turganday bo ʻ lmog ʻ ing shart. Mana shu hadisda ehson deb nomlangan narsa aynan ruhiy tarbiya. Tasavvuf axloq ilmi deb ataladi aqida-imon, islom amaliy qism, shariat ehson haqida so ʻ rashligi bu ibodatni ixlos bilan qilish,odobni go ʻ zallashtirish sayqallash ya ʼ ni tariqat ilmi ham deyiladi. Islom ta ʼ limotida tasavvuf tariqat ilmi axloq, ehson ruhni bir ma ʼ nolarida ishlatilishi. Tasavvuf ilmini ichki fiqh shariat ilmini esa tashqi fiqh,tashqi ko ʻ zga ko ʻ rinadigan fiqhi zohirun deyiladi masalan tahorat olmog ʻ i,namoz o ʻ qishdagi amallar tashqi fiqh. Qalbni ichki dunyoni toza tutish poklash ilmi sanaladi.Qur ʼ on oyatlari nur va sunnat ila hadis va fiqh shariat masalalari bilan ziyo olib kiradi . Maro shikeb nameboshad, ey musulmon, Zi ro ʻ yi xubi lakun diynukum valiyadin. (kafirun surasi 5- oyat ). Allohning hamdi bilan barcha eshiklar ochiladi. Fath - ochiq,kalit demakdir. Qur ʼ oni Karimni ochuvchi surasi fatha bihamdik alhamdga ishora-fotaha surasi. Qur’on qiroatini muhaddis ko’rigidan o’tkazib olish lozimligi to’g’risida. Hasan Basriy, Sufyon as- Savriy va Imom Molik:”Bu joizdir”,- deganlar. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam huzurlariga Zimom ibn Sa’laba degan sahoba kelib aytdi:”Olloh sizga besht vaqt namoz o’qimoqni buyurdimi?” “Ha”,-dedilar Rasululloh sallolohu alayhi va sallam. Ushbu so’zni Zimom o’z qavmiga borib, Rasulullohdsn deb rivoyat qildi. Odamlar uni Rasulullohdan deb qabul qildilar. Ba’zi kishilar Qur’on muallimiga o’zlari bilgan oyatlarni o’qib berib,tasdiqdan o’tgach, falonchidan Qur’on o’rgandim, deb unga nisbat beradir(quidagi hadis bining dalilidir). Anas ibn Molik aytadilar:”Majlisda Rasululloh sallolohu alayhi va sallam bilan o’tirgan erdik.Bir kishi tuya minib keldi-da, tuyasini masjidga cho’ktirib, tushovladi.Keyin dedi:”Qaysi biringiz Muhammad alayhissalomsiz?” Rasululloh sahobalar o’rtasida suyanib o’tirgan erdilar. “Mana bu suyanib o’tirgan oq yuzli kishi”,-deb ko’rsatdik. Rasulullohga qarab:”Mutallibning o’g’limisiz?”-deb so’radi.”Ha”,-dedilar.Shunda u Rasulullohga qarab:”Men sizdan ba’zi bir narsalarni jiddiy so’raydirmen,mendan hafa bo’lmangiz”,- dedi.”So’rayvering”,- dedilar Rasululloh.”Sizning va sizdan avvalgilarning rabbinic o’rtaga qo’yib so’raydirmen,sizni Olloh odamlarning barchasiga payg’ambar qilib yubordimi?”- deb so’radi.”Ha”,-dedilar Rasululloh.”Ollohga qasamyod etib sizdan so’raydirmen,5 vaqt namoz o’qimog’imizni Olloh buyurdimi?”- dedi.”Ha”,-dedilar Payg’ambarimiz.”Ollohni o’rtaga qo’yib so’raydirmen,boylardan zakot olib, faqirlarga bo’lib bermoqni sizga Olloh buyurdimi?”-dedi.”Ha ”,- dedilar.”Ollohni o’rtaga qo’yib so’raydirmen,yilda biro y ro’za tutmoqni Olloh buyurdimi?”,-deb so’radi.”Ha”,-dedilar.Shundan so’ng u kishi dedi:”Men siz olib kelgan narsalarga iymon keltirdim.Men o’z qavmim yuborgan vakildirmen,ismim Zimom ibn Sa’laba, Sa’d ibn Bakr qabilasidanmen”. 8-bob. Qur’on va hadislarni boshqa mamlakatlarga tarqatish joizligi to’g’risida. Sahoba Anas ayutadilar:”Usmon raziallohu anhu Mushaf(Qur’on)ni ko’paytirib,atrofdagi mamlakatlarga yubordilar”. Abdulloh ibn Umar, Yahyo ibn Sa’id va Imom Molik:”Shundoq qilmoq joiz”,-dedilar. Bir necha Hijoz ulamolari Rasululloh sallolohu alayhi va sallamning hadislarini maktubga qo’shib, maxfiy ishlar boshlig’iga berdilar va “Falon joyga yetib borganingdan keyin o’qirsen”,-dedilar. Tayinlangan joyga borgach, u maktubni odamlarga o’qib berdi va ularni payg’ambarimizning amrlaridan boxabar qildi. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam bir xat yozib,uni Bahrayn boshlig’I orqali fors boshlig’iga yetkazmoqni buyurdilar. Fors boshlig’I xatni o’qib yirtib tashladi. Iymon halovatiga erishmoq. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam aytganlar:”Kimda quidagi uch xislat bo’lsa,unga iymon huzur-halovat baxsh etgaydir: — Olloh va Rasulini hammadan ko’ra yaxshi ko’rmoq; — Yaxshi ko’rgan kishisini faqat Ollohmi deb(Olloh yaxhsi ko’rgani uchun) yaxhsi ko’rmoq; — Yomon ko’rgan kishisini faqat Ollohni deb(Olloh yomon ko’rgani uchun) yomon ko’rmoq”. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam bunday deganlar:”Islom 5 dalil asosiga qurilgan.(Islomdan murod iymon demakdir). Iymon so’zda ham ,amalda ham bo’lmog’i kerak. Iymon kuchaygaydir va susaygaydir”. Dalili: Olloh taolo Qur’oni Karimda:”Iymonlarini yanada ziyoda qilsinlar, deb ularga hidoyatimizni ziyoda qildik” va “Olloh taolo hidoyat topgan kishilarning hidoyatini ziyoda qildi va ularga taqvo ato etdi”,-deb aytgan. Rasululloh sallolohu alayhi va sallamning “Ollohni deb yaxshi ko’rish va Ollohni deb yomon ko’rish iymondandir.” degan so’zlari ham iymonning mustahkamlanishi yoki susayishini anglatadi. Halifa Umar ibn Abdulaziz Adiy ibn Adiyga bunday deb yozgan:”Albatta, iymonning ham o’z farz va amallari,muayyan chegaralari,bajarilishi lozim bo’lgan sunnatlari mavjuddir.Demak, kimki bularga to’liq amal qilsa, iymoni mukammal bo’lgaydir,kimki yetarli rioya qilmasa, iymoni sust bo’lgaydir.Agar umrim uzoq bo’lsa,sizlarga bilib olishlaringiz uchun bular haqida birma-bir bayon qilarman,basharti vafot etsam, suhbatingizga mushtoqligim yo’q”. Sahoba Maoz:”Kel, biz bilan biroz o’tir, oymon haqida suhbatlashaylik!”- deganlar. Ibn Umar aytganlar:”Banda ko’ngliga kelgan har bir gunoh xavfi bor narsani tark etmaguncha taqvo haqiqatiga yeta olmaydir. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam:”Islom 5 dalildan iborat”,-deganlar: 1.Kalimai shahodat(aytmoq); 2.Namoz o’qimoq; 3.Zakot bermoq; 4.Haj qilmoq(imkoni bo’lsa); 5.Ramazon ro’zasini tutmoq”. Amal qilmoq iymondandir. Olloh taolo oyati karimasida:”Mushriklar (Ollohning birligini inkor qiluvchilar),agar tavba qilib,iymonga kelsalar, namoz o’qisalar va zakot bersalar, ularni tinch qo’yingiz!”,-deb aytgan. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam bu xususda bunady deganlar:”(Olloh) menga:”Odamlar kalimai shahodit aytib, namoz o’qiydirgan, zakot beradirgan bo’lgunlariga qadar kurashgil!”,-deb buyurgan.Agar bunga amal qilsalar,mollari-yu jonlari mendan omon qolgaydir. Uxraviy hisoz- kitobi(oxirat xisob-kitobi) Ollohning o’ziga havola, zero islomda gunoh deb hisoblangan ishlarni qilsalar, albatta jazosiz qolmaslar”. Erning qadriga yetmaslik kufrga yaqin narsadir. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam aytdilar:”Menga do’zax ko’rsatildi,qarasam,undagi odamlarning ko’pi inkor qiluvchi xotinlar ekan”.Sahobalar:”Ollohni inkor qilganmi?”,-deb so’radilar.”Erning yaxshiligini inkor qilganlar,erning qadriga yetmaganlar. Agar ularning bittasiga bir umr yaxshilik qilsang-u, keyin sendan bir kichik yomonlik ko’rsa:”Sendan nima ko’rdim,xech yaxshilik ko’rmadim”,deb aytadir”,-deb javob berdilar. Jabroil alayhissalomning iymon,islom,ehson va qiyomat vaqti to’g’risida Rasululloh-dan so’raganlari va Rasulullohning javoblari,”Jabroil alayhissalom sizlarga diningizni o’rgatgani keldi,mazkur so’zlarning barchasi din demakdir”,- deganlari,Abulqays qabilasidan kelgan kishilarga iymonni bayon qilganlari. Olloh taolo oyati karimasida:”KImki islomdan boshqa dinni ixtiyor etg’ay, toati qabul qilinmag’ay”. Bir kuni Rasululloh sallolohu alayhi va sallam ko’pchilik bilan suhbatlashib turgan edilar. Bir kishi qoshlariga kelib, salom bergach:”Iymonnadur?”,-deb so’radi.”Iymon Ollohga, uning maloikalariga,payg’ambarlarining haq ekanligiga, Ollohni qiyomat kunida ko’rishga, o’lgandan keyin tirilishingga ishonmog’ingdur”,- deidlar.”Islom nadur?”,- dedi.”Islom Ollohga(shirk keltirmasdan ) ibodat qilmog’ing,besh vaqt namoz o’qimog’ing,farz zakotni bermog’ing va Ramazon ro’zasini tutmog’ingdur”,- deb javob qildilar. “Ehson nadur?”,- dedi.”Ollohgan uni ko’rib turganingdek ibodat qilmog’ingdir. Agar sen ko’rmayotgan bo’lsang, u seni ko’rib turibdir”,-dedilar.”Qiyomat qachondur”,- deb so’radi.”So’ralayotgan kishi so’raguchidan ortiq bilmaydir,biroq alomatlarini aytib beray, ular quidagichadur: xotinlar o’z egalarini tug’adigan bo’lganda(bolalar otaonalariga ho’jayin bo’lib,ularning dilini og’rita boshlaganda),tuyaboqar cho’ponlar baland-blaland imorat sola boshlaganda. 5 ta g’oyibiy(sir) narsa bor, uni faqat OLloh bilur,ulardan bittasi-qiyomatning qachon bo’lmog’idur”,-deb osha mazmundagi oyati karimani o’qidilar. Keyin haligi kishi qaytib ketdi. Rasululloh dedilar:”Qaytaringlar haligi kishini(sahobalar tushunsinlar deb shunday qildilar)!”. Orqasidan chiqib, topmadilar.Rasululloh dedilar:”Bu Jabroildur, sizlarga diningizni o’rgatgani kelgandir”. Imom Buhoriy aytadilar:” Rasululloh sallolohu alayhi va sallam yuqoridagi hamma narsani iymondan deb hisobladilar”.Qur’on qiroatini muhaddis ko’rigidan o’tkazib olish lozimligi to’g’risida. Hasan Basriy, Sufyon as-Savriy va Imom Molik:”Bu joizdir”,-deganlar. Rasululloh sallolohu alayhi va sallam huzurlariga Zimom ibn Sa’laba degan sahoba kelib aytdi:”Olloh sizga besht vaqt namoz o’qimoqni buyurdimi?” “Ha”,- dedilar Rasululloh sallolohu alayhi va sallam. Ushbu so’zni Zimom o’z qavmiga borib, Rasulullohdsn deb rivoyat qildi. Odamlar uni Rasulullohdan deb qabul qildilar. Ba’zi kishilar Qur’on muallimiga o’zlari bilgan oyatlarni o’qib berib,tasdiqdan o’tgach, falonchidan Qur’on o’rgandim, deb unga nisbat beradir(quidagi hadis bining dalilidir). Anas ibn Molik aytadilar:”Majlisda Rasululloh sallolohu alayhi va sallam bilan o’tirgan erdik.Bir kishi tuya minib keldi-da, tuyasini masjidga cho’ktirib, tushovladi.Keyin dedi:”Qaysi biringiz Muhammad alayhissalomsiz?” Rasululloh sahobalar o’rtasida suyanib o’tirgan erdilar. “Mana bu suyanib o’tirgan oq yuzli kishi”,-deb ko’rsatdik. Rasulullohga qarab:”Mutallibning o’g’limisiz?”-deb so’radi.”Ha”,- dedilar.Shunda u Rasulullohga qarab:”Men sizdan ba’zi bir narsalarni jiddiy so’raydirmen,mendan hafa bo’lmangiz”,- dedi.”So’rayvering”,- dedilar Rasululloh.”Sizning va sizdan avvalgilarning rabbinic o’rtaga qo’yib so’raydirmen,sizni Olloh odamlarning barchasiga payg’ambar qilib yubordimi?”- deb so’radi.”Ha”,-dedilar Rasululloh.”Ollohga qasamyod etib sizdan so’raydirmen,5 vaqt namoz o’qimog’imizni Olloh buyurdimi?”- dedi.”Ha”,-dedilar Payg’ambarimiz.”Ollohni o’rtaga qo’yib so’raydirmen,boylardan zakot olib, faqirlarga bo’lib bermoqni sizga Olloh buyurdimi?”-dedi.”Ha ”,- dedilar.”Ollohni o’rtaga qo’yib so’raydirmen,yilda biro y ro’za tutmoqni Olloh buyurdimi?”,-deb so’radi.”Ha”,-dedilar.Shundan so’ng u kishi dedi:”Men siz olib kelgan narsalarga iymon keltirdim.Men o’z qavmim yuborgan vakildirmen,ismim Zimom ibn Sa’laba, Sa’d ibn Bakr qabilasidanmenHar qanday holatda va jimo’ (jinsiy aloqa) oldida ham bismilloh aytmoqning sunnatligi Ibn Abbos raziyallohu anhu deydi: «Janob Rasululloh sollallohu alayhi va sallam: «Agar birortangiz xotiningizga yaqinlik qilmoqchi bo‘lsangiz, «Bismillohi, Allohumma jannibnash-shaytona va jannibish- shaytona ma rozaqtana (Allohning ismi bilan boshlayman. Ilohi, bizdan shaytonni yiroq qilgin va shaytonni bizga berajaging farzanddan yiroq qilgin!)» — deng! Shundan so‘ng sizga farzand taqdir etilsa (bola bo‘lsa), unga shayton zarar yetkazmaydi» — deganlar»

Tasavvufning vujudga kelishida maʼnaviy asos va omillar (Qurʼoni karim oyatlari va hadisi sharif hikmatlari asosida

Купить