“to make” va “to do” so’zlarini ingliz tilida olib borilgan tadqiqotlarga asosan o’zbek tilida ko’rib chiqilishi

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	71.3KB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Сентябрь 2019
Расширение	doc
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

“to make” va “to do” so’zlarini ingliz tilida olib borilgan tadqiqotlarga asosan o’zbek tilida ko’rib chiqilishi

Купить

MUNDARIJA: KIRISH..................................................................................................................2 I BOB. So’z turkumlari haqida ma’lumot............................... ..........................7 1.1. So’z haqida umumiy ma’lumot.......................... ………………………….12 1.2. Ingliz tilida gap strukturasida fe’lning tutgan o’rni..................................14 II BOB. “to make” va’to do’ fe’lli birikmalarning ingliz tilida ishlatilishi.....22 2.1. “to make” fe’lli birikmalari va ularning o’zbek tilida berilishi ...............22 2.2. “to do” fe’lli birikmalari va ularning o’zbek tilida berilishi .................................................................................................................26 2.3. “to make”va “to do” fe’lli konstruktsiya

KIRISH Mamlakatimiz mustaqilligining tarixan qisqa 21 – yilligi arafasida istiqlol yillarida qo‘lga kiritilgan o‘lkan bunyodkorlik ishlariga bir nazar tashlagan kishi mamlakatimizning qiyofasi butunlay o‘zgarib, jahon hamjamiyatidagi o‘rni va nufuzi yuksalib borayotganini his qilishi qiyin emas. Yurtboshimiz I.A.Karimov O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi va Senatining 2010 yil 12 noyabrdagi qo‘shma majlisidagi “Mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish kontsepsiyasi” nomli ma’ruzasida ta’kidlab o’tganidek, bunday o’lkan islohotlar natijasida “… O’zbekiston ham rivojlangan demokratik davlatlar qatoriga kirdi, mamlakatda iqtisodiyotning barqaror o’sishi ta’minlandi, odamlarning turmush tarzi yaxshilandi, davl

borayotgan zamon talablariga javob beradigan kadrlarni tayyorlashda sifat jihatidan yangicha yondashuvlarni hayotga tatbiq etishdan iborat” 1 . Prezidentimiz I.A.Karimov 2011 yilda mamlakatimizda oliy o‘quv yurtlarini moddiy-texnik bazasini modernizatsiya qilish yuzasidan amalga oshirilgan ishlar haqida 2011 yilning asosiy yakunlariga bag‘ishlangan Vazirlar mahkamasining majlisidagi “2012 yil Vatanimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko‘taradigan yil bo‘ladi” nomli ma’ruzasida quyidagilarni ta’kidlab o‘tdi: “Hukumat qaroriga muvofiq, oily ta’lim muassasalarining moddiy – texnik bazasini modernizatsiya qilish va mutaxassislar tayyorlash sifatini tubdan yaxshilash bo‘yicha 2011-2016 yillarda Oliy o’quv yurtlarini rivojlantirishga mo‘ljallangan dasturni amalga oshirish uchun 277 milliard so‘mda

Davlatimiz, xususan Prezidentimizning ta’lim sohasiga, chet tillarni o‘qitish va o‘rganishga nisbatan alohida e’tibor qaratishi tilshunoslikning nazariy va amaliy sohalarida tilshunos olimlarimiz oldiga yanada mas’uliyatli vazifalarni qo‘ydi. Bunday vazifalarning dolzarbligi haqidа gapirib, yurtboshimiz I.A.Karimov quyidagilarni ta’kidlagan edi: “... zamonaviy fan taraqqiyotining asosiy yo‘nalishi jahon miqyosida chiqqan tillarni, ayniqsa ilg‘or texnikaviy tafakkur ifodalanayotgan tillarni bilishni taqozo etadi. Biz ingliz, fransuz, nemis va ispan tillarini va boshqa tillarni o‘rganishni butun choralar bilan rag‘batlantirishimiz lozim” 2 . Hali mamlakatimiz mustaqillikka erishmasdanoq Davlatimiz rahbari I.A.Karimov yoshlarni zamonaviy fan-texnikaning, umuman, ilm-fanning yutuqlaridan bahra

Bituruv malakaviy ishining dolzarbligi va yangiligi : Bituruv malakaviy ishning dolzarbligi shundaki , avvalombor yuqorida keltirilgan “ to make ” va “ to do ” so ’ zlari fe ’ l sifatida zamonaviy ingliz tilida qollanilganda tilni o ’ rganuvchilar uchun ba ’ zi qiyinchiliklarni keltirib chiqarmoqda , chunki ikkalasi ham qilmoq , bajarmoq semantikasini ifodalab keladi , shuningdek bu so ’ zlarning funksional jihatlari leksik va sintaktik konstruksiyalar ko ’ lamida o ’ rganilmagan . Bituruv malakaviy ishining fandagi yangiligini shundan iboratki, “to make” va “to do” so’zlarini ingliz tilida olib borilgan tadqiqotlarga asosan o’zbek tilida ko’rib chiqildi. Bituruv malakaviy ishning maqsadi: Ushbu malakaviy bituruv ishining maqsadi bu ikki so’zning gaplar strukturasida mazmunlarni strukturas

make va to do fe’llarining qo’llanilishi tilni o’rganuvchilar uchun ba’zi qiyinchiliklar to’g’diradi, ishda bu chigalliklarni echib berilishi mavzuning naqadar aktualligini ko’rsatib turibdi Malakaviy bitiruv ishida ham ushbu maqsaddan kelib chiqib yondoshildi. Malakaviy bitiruv ishidagi yangilik esa “to make” va “to do” so’zlarini o’rganishga, ularni ifoda manbalarini aniqlashga bo’lgan bilimlarini oshirish, o’rganish va o’z xulosalarimizdan kelib chiqadi. Talaba nuqtai nazardan kelib chiqadigan bo’lsak, birinchi qadam bu-o’rganish va tadqid etish hisoblanadi. Bilimlarni oshirishni nazarda tutsak, yangilik shundan iboratki tadqiq etish va o’rganish deb hisoblasak to’g’riroq bo’ladi. Bituruv malakaviy ishining tuzilishi: Malakaviy bitiruv ishining tarkibi va ko’lamiga keladigan bo’lsak, us

I BOB. So’z turkumlari haqida ma’lumot . Har bir til m inglab til birliklariga, leksemalariga ega. Leksemani alohida yoki bir sinfga jamlab ma ’ lum bir , yoki umumiy xarakterlarini о‘rganish zarur. Sо‘zlar ning lug‘aviy manolar i , marf o logik belgilari, gapda о‘zaro farqlanuvchi turli guruxlarni tashkil qiladi. Sо‘zlarning lug‘aviy va gra m matik jihatdan farqlanishiga kо‘ra turli guruhlarga bо‘linishi sо‘z turkumlari deyiladi. Olimlar gra m matika sohasida sо‘z turkumlarini 2 ming yildan beri о‘rganib kelayotgan bо‘lsalarda, hali ham aniq belgilangan ariteriyalar xulosalarga kelgani y o` q. Sо‘z turkumlari quyidagicha ta ` riflanadi ; 1) Leksik gram m atik manosi. 2) Leksik gram m atik morfema . 3) Gram m atik kategoriyalari va ularning paradigmatini. 4) Uning boshqa sо‘zlar bilan bog

12) His - hayajon sо ’ zlar ( interjections) 13) Arti kllar . (articles) 14) Undov sо ’ zlar . (exclamatory words) Kо‘p olimlar sо‘z turkumlari haqida ta ` ki d lab о‘tgan . jumladan rus olimi,tilshunos V. V. Vinogradov rus tilida ot, sifat, son, olmosh, ravish,fel va holat kategoriyasini asosiy sо‘z turkumlari 1 , 4 ta : 1) Yuklama 2) Bog’lovchi yuklamalar 3) Predlog 4) Bog’lovchilarni esa yordamchi sо‘z turkumlariga ajratib kо‘rsatgan. H . Sweet esa sо‘zlarni 2 guruhga ajratib о‘rganiladi degan fikrni olg’a suradi; 1) F ull words. 2) Empty words Sweet ning fikri cha – the , - is kabi sо‘zlar faqat formaga ega , ular gapda ma ’ no anglatmaydi. 1 Boshqa bir guruh olimlar esa funksional sо‘zlar haqida bahs yuritadilar. D. Braun, S. Braun va D. Beyli kabi olimlar yordamchi fellar, predloglar

Yordamchi sо‘zlar kamdan - kam holatda, yoki umuman gap bо‘la olmaydi. Ta ’ rifdan k o’ rinib turibdiki mustaqil sо‘z turkumlaridan farqlanganda, qiyoslanganda - predloglar, bog‘lovchilar, artikllar va yuklamalar yordamchi sо‘z turkumi sanaladi. Tab i iyki biz sanab о‘tgan 14 ta sо‘z turkumlari doimiy deb ayta olmaymiz. H. Sv ee t zamonaviy ingliz tilida ot, sifat, son, fel va yuklamalarni sо‘z turkumlari sifatida takitlagan bо‘lsa, O.Jespersen esa ot, sifat, fe ’ l,olmosh, va yuklamalarni sanab о‘tadi. 4 (O. J es person, Essentials of English Grammar, New York 1939.p 66-69) 4 Yuqoridagi olimlar fikrlarini kо‘rib chiqa r ekanmiz tilda nechta sо‘z turkumi borligidan qatiy nazar, gram m atika ularni bir nechta leksika va gram m atika sinflarga , mustaqil va yordamchi sо‘z turkumlariga ajrati

Masalan : Ot sо‘z turkumi kо‘plik, kishilik, qо‘shimchalariga ega bо‘lganidek , boshqa so’z turkumlar i dan farqli ravishda ularda kichraytirish – erkalash shakllari ham bor.Shunga kо‘ra otlar kо‘plikda keladi, predmetning kimga qarashliligini bildiradi.Shuningdek maxsus ot yasovchi qо‘shimchalar ning mavjudligi ot so’z turkumini morfologik jihatdan tо‘la shakllanganligini kо‘rsatadi. Fe ’ l turkumiga morfolog ik kо‘rsatkichlari boshqacha - zamon, mayl, nisbat, shaxs - son kabi shakl l ar fe ’ lning о‘ziga xosligini ta ’ minlaydi. Fe ’ l tuslanadi,III-shaxsni ifodalaydi.Sо‘z turkumlari ajratilishdagi belgilardan b i ri sо‘zning gapdagi sintaktik vazifasi ga bog‘liq . Masalan :Ot sо‘z manosidan kelib chi q qan holda gapda asosan ega bо‘lib keladi , s ifat esa belgi ni ifodalaganligi uchun a

Lug‘aviy va gra m matik ma ’ noga ega bо‘lib, gapda biror gap bо‘lagi vazifasini bajaradigan sо‘zlar mustaqil sо‘zlar deyiladi. Mustaqil sо‘zlarda yuqorida sanab о‘tilgan har uchala hususiyat ham u yoki bu darajada mavjud. Masalan: ot va fe ’ lda barcha turdagi qо‘shimchalarni olib qо‘lla nili shi xolati mavjud bо‘lganidek, olmosh va sonda bu hususiyat yо‘q. Ular gapda ot, sifat, son о‘rnida qо‘llanadi. Mustaqil sо‘zlar quyidagilardir : Ot (Noun) , S ifat (Adjective) , S on (Numeral), O lmosh (Pronoun) , R avish (Adverb), Fel (Verb) . Lug‘aviy ma ’ noga ega bо‘lmagan sо‘z va gaplarni о‘zaro bog‘lash , ularga qо‘shimcha ma ’ no berish uchun ishlatilib, gapda biror gap bо‘lagi vazifasida qо‘llanilmaydigan sо‘zlar yordamchi sо‘zlar deyiladi. Yordamchi sо‘zlarga predloglar (preposition) , bog‘

Undov sо‘zlar sо‘zlovchining his- tuyg‘usini ifoda eta oladi.Ular xitob, haydash-chaqiriqning atamasi bо‘lmasa ham ularning ifodasi bо‘la oladi. 1.1. So’z haqida umumiy ma’lumot Tilshunos olim I . V . Arnoldning takidlashicha har bir axborotni yoki voqea - hodisani tasvirlash uchun so ’ z alohida ahamiyatga egadir va u bir vaqtning o ’ zida ham asl yoki ko ’ chma ma ’ noda kelishi mumkin 2 B i r o q N . M . R a z e t k i n a s o ’ z n i n g x a l q o g ’ z a k i i j o d i d a n y o z m a a d a b i y o t g a k o ’ c h i s h i v a q o ’ l l a n i s h i n i t a d q i q q i l a r e k a n , b u b i r i n c h i d a n s o ’ z n i n g o g ’ z a k i n u t q d a q o ’ l l a n i l i s h i d a c h e g a r a v a q o n u n i y a t l a r g a n i s b a t a n e r k i n l i g i b o ’ l s a , i k k i n c h i

W h e n w e a r r i v e d } a t t h e t i m e o f o u r a r r i v a l W h e n w e a r r i v e I l m i y u s l u b d a i s h - h a r a k a t b a j a r i l i s h i h a q i d a g i m a ’ l u m o t p a s s i v g a q a r a t i l a d i , u n d a i s h - h a r a k a t b a j a r u v c h i g a e ’ t i b o r q a r a t i l m a y d i . I u s e t h e s a m e n o t a t i o n a s p r e v i o u s l y o ’ r n i g a : T h e n o t a t i o n i s t h e s a m e a s p r e v i o u s l y u s e d i s h l a t i l a d i . I l m i y s o ’ z l a s h u v d a g i s i n t a k s i s g a k e l a d i g a n b o ’ l s a k , u n d a t o b e s o ’ z l a r x u k m r o n l i g i n i k o ’ r i s h i m i z m u m k i n 5 S o ’ z l a r n i i n g o g ’ z a k i v a y o z m a m a t n l a r d a i s h l a t i l i s h i y u z a s i d a n s

1.2. Ingliz tilida gap strukturasida fe’lning tutgan o’rni Hozirgi zamon ingliz tilida fe’l yasashning qator turlari mavjud bo’lib, ulardan eng ko’p qo’llanadigan affiksasiya, kompozisiya va konversiya hisoblanadi. Affiksasiya usulida so’zlarga prefiks va suffiks qo’shilib yangi so’z yasaladi. Prefikslar so’zlarning old qismida qo’shilib hozirgi zamon ingliz tilida ko’proq o’zaklardan yangi fe’l yasashga hizmat qiladi. Masalan: anti-anticipate-kutmoq, umid qilmoq; Be-becloud-bulut qoplamoq; Co-coexist-bir paytda yashamoq; For-forbid-ta’qiqlamoq; Inter-interchain-birlashtirib bog’lamoq; Mis-misunderstand-noto’g’ri tushunmoq va h.kz. Suffikslar so’zlarning oxiriga qo’shilib boshqa so’z turkumlaridan fe’l yasaydi: -ate-translate-tarjima qilmoq; -en blacken-bulg’atmoq, qilmoq; Konversiya usuli

2. Semi auxilary verbs; To’liqsiz fe’llar. 3. Auxilary verbs; Ko’makchi fe’llar. To’liqsiz fe’llar yoki bog’lovchi (Link verbs) yoki modal fe’l (Modal verbs) vazifasida keladi. She is a seller. “is” bog’lovchi fe’l. He must make it. She has to come soon. “must” “to have to” modal fe’llar. Ko’makchi fe’llar faqat turli grammatik kategoriyalarni ifodalalsh uchun ishlatiladi. Tilshunoslar o’z manbalarida sintaksemalar va gap bo’laklarining tradision gramatik tahlillarga aloqadorligini va sintaksem tahlil nazariyasi va gapning bosh va ikkinchi darajali bo’laklar nazariyasi bir-biri bilan uzviy bog’liq ekanligini ko’rsatish mumkin. Bu bog’lanish eng avvalo sintaksem tushunchalarni va gap bo’laklarining diskrektiv birikmalardan iboratligini gapdagi sintaktik aloqalari va ularning ajralmas ekanli

Aynan shuning uchun sintaktik analizni ko’rib chiqish kerak, ya’ni o’zining mazmunini formal hususiyatlariga ega chuqur gap strukturasining elementar borligini ajratishda tajriba metodidan foydalaniladi. Yuzaki va chuqur gap strukturalarini o’rganishga manbaa bo’lib hizmat qiladi. Ya’ni yuzaki analiz sintaktik tahlil chuqur analizda sintaksem tahlildan foydalaniladi. Sintaksem tahlil nazariyasi hamda bosh va ikkinchi darajali bo’laklar gaplarning bog’liqligi, strukturasida diskriktev birliklarini sintaktik simantikasini boshqarish, ularning sintaktik, simantik ma’nolarini o’rganadi. Bu ikki nazariyaning mushtarakligi ya’ni ularning umumiy maqsadi til birliklarini sintaktik-semantik belgilarini aniqlashdir. Fonetikaning birligi fonema bo’lgani kabi sentaksisningm birligi sentaksemadir. Sint

Fe’l formalari tuslanish yoki tuslanmasligiga ikki katta guruhga bo’linadi. a) Finite forms of verb (Fe’lning aniq formasi). b) Non-finite forms of the verb (Fe’lning noaniq formasi) Fe’lning aniq formasi asosiy gramatik kategoriyalarni ifodalaydi. Ya’ni shaxs, son, zamon,mayl kategoriyalari aniq formadagi fe’laruchun harakterlidir. Bu formalar predikativ forma deb ham yuritiladi. Fe’lning noaniq formasi faqat ma’lum gramatik kategoriyalarni ifodalash bilan chegarangan bo’ladi. Masalan: Nisbat, perfekt, aspekt kabi kategoriyalar aniq formalar vositasida ifodalansada ular gapning egasi bilan bog’liq bo’lmaydi. Noaniq formalarga Infinotive, Gerund va partciple kiradi. Shu asosda formalarining asosiy 4 ta formasi ajratiladi. a) Infinitiv: to write, to make. b) O’tgan zamon shakli: wrote, made

Agar fe’l o’zida unli o’tgan zamonda o’zgarsa bunday fe’lar notog’ri fe’llar deyiladi. I made three glasses and then they left me. (E.H.F 63). Men uchta idish tayyorladim va so’ng ular meni tashlab ketishdi. O’tgan zamon formalari-ed suffiksi vositasida yasaladigan fe’llar to’g’ri yoki kuchsiz fe’llar, o’tgan zamon formalari o’zakdagi unlini o’zgartirish orqali (ya’ni ablaut yordamida) yaraladigan fe’llar noto’g’ri fe’llar deyiladi. To’g’ri fe’llar o’tgan zamon formasiham Sifatdosh II formasi ham-ed suffiksi, yordamida yasaladi. I’ve never even made it. (E.H.E 97). Men uni hech qachon bir xil qilolmayman. Bundan tashqari fe’llar ikki gruppaga bo’linadi: o’timli va o’timsiz fe’llar. Ingliz tilida ba’zi fe’llar o’zidan keyin vositasiz to’ldiruvchi talab qiladi, boshqacha aytganda, fe’ldagi i

to grow-o’smoq to walk-yurmoq to live-yashamoq to play-o’ynamoq to smile-kulmoq to go-bormoq to arrive-kelmoq to burn-yonmoq My father arrived yesterday. Mening otam kecha yetib keldilar. Ingliz tilining o’ziga xos xususiyatlaridan ayrim fe’llarning ma’lum predloglar bilan qo’shilib, o’timliliy ma’nosini anglatishidir. Bunday fe’llarga ma’lum predloglar bilan doimiy bog’lanib, asosan yo’nalishni ko’zatuvchi fe’llargina kiradi. Masalan: to wait for-kutmoq to look at-qaramoq, boqmoq to depend on-bog’liq, qarambo’lmoq. to fly over-uchib o’tmoq to ask for-so’ramoq Fe’ldan anglashilgan ish-harakat ro’g’ridan-to’g’ri grammmatik ob’ektga o’tmasdan faqat Grammatik sub’ektning o’zigagina bog’likni ko’rsatuvchi fe’l o’timsiz, fe’l deyiladi. O’timsiz fe’llar anglatgan ma’nosiga kura quyidagi guruhlar

to go-bormoq to arrive-yetib kelmoq to march-yurmoq to jump-sakramoq c) Tashqi muhitga bo’lgan ta’sirni ifodalovchi fe’llar: to laugh-kulmoq to smile-iljaymoq to cry-yig’lamoq to sorrow-g’am tortmoq Hozirgi ingliz tilida o’timsiz fe’llarning o’timli fe’llarga o’tishi oson. Deyarli hamma o’timsiz fe’llar ot bilan birgaishlatilishi natijasida o’timlilashib, kauzativ ma’noga ega bo’ladi. Masalan: to march-yurmoq to march some one-birovni yurgizmoq to walk-piyoda yurmoq to walk a horse-otni yurgizmoq Ikki xil ma’noli fe’llar. O’timli va o’timsizligi teng huquqli bo’lgan fa’llar ikki xil ma’nol ife’llar deyiladi. Masalan: to move-siljimoq to move-siljitmoq to stop-to’xtamoq to stop-to’xtamoq to widen-kengaymoq to widen-kengaytirmoq to finish-tugamoq to finish-tugatmoq Bu fe’llarning o’timli va

bog’liqdir. He moved. U siljidi. He moved the table. U stolni qimirlatdi. The sun is shining well. He shone the knife washing with special povder. Quyosh yaxshi qiziyapti. U maxsus parashok bilan yuvib pichoqni yaltiratvordi. The story ended. He ended his story. Hikoya tugadi. U o’z hikoyasini tugatdi. The weather began to change from morning. He changed his mind. Havo ertalabdanoq o’zgara boshladi. U o’z fikrini o’zgartirdi. He opened the door. The library opened at 10 o’clock. U eshikni ochdi. Kutubxona soat 10 da ochiladi. He stopped and bought some meat. U to’xtab ozgina go’sht sotib oldi. He stopped a taxi and went away. U taksini to’xtatdi-yu, unga o’tirib ketdi. Ingliz tilida fe’llarning ruyidagi kategoriyalari bor: Nisbat kategoriyasi: (The Category of Voice). Perfekt kategoriyasi:

Biz tadqiq qilayotgan to make va to do fe ’ llari so ’ z yasalish strukturasifa ko ’ ra sodda bo ’ lib , ingliz tilining qadimiy anglosakson qatlami keksikasiga oid . ( old English macean ). Shu bilan birga ular yasama fe’llar yasalishida ishtirok etadi- to make out, make up va x.k. Ma / nosiga ko ’ ra va gapdagi vazifasiga ko ’ ra fe ’ llar asosiy , ko ’ makchi ( analitik shakllarni yasashda ishtirok etadi ), fe ’ l - kesim , va modal fe ’ llarga bo ’ linadi . to make va to do fe ’ llari mustaqil ma ’ noga ega bo ’ igan va gapda oddiy kesim bo ’ lib keladigan asosiy fe ’ llarga kiradi , xuddi shu fe ’ llarko ’ makchi fe ’ l bo ’ lib ham keladi - to make fe ’ li bog ’ lovchi va kauzativ fe ’ l bo ’ li ishlatiladi , xuddi shunday to do fe ’ li ham ko ’ makchi fe ’ l va protsessual fe ’ l bo

Ko’p ma’noli so’z ma’nosidagi diffuzioz holati keng ma’noli sfe’llar ning semantic strukrurasida ayniqsa yaqqol namoyon bo’ladi. Bu holat keng ma’noli fe’llar nutqda har safar har hil tushuncha ni amalgam oshiradi. Biz distributive metoddan foydalanib tadqiq qilinayotgan fe’llarnini sintaktik va leksik jihatdan tasvirlab, ko’p ma’nolik va keng ma’nolik jihatlarini ko’rib chiqamiz. Ushbu fe’llarning turli ma’nolari farqlanadi. To make fe’lining Longman Dictionary of contemporary English lug’atidan va KuninA.B. ning frazeologik lug’atidan ma’no guruhlarini ko’rib chiqamiz. Birinchi lug’atda to make fe’lining 55ta asosiy ma’nosi beriladi va so’ngra to make fe’lining birikmalarda va predloglar bilan kelishi berib o’tiladi. 1) to produce something 2) to do something 3) cause a state/situation 4

3) make a hash of something – chalg’itmoq ; 4) make a hog of oneself – to’yib ovqatlanmoq; 5) make an exhibition of oneself – o’zini ko’lgili holatda qoldirmoq; 6) make believe – ishonmoq; 7) make bold as to – jurat etmoq; 8) make do – ko’ngli to’lmoq ; 9) make fun of somebody – ahmoq qilmoq; 10) make good – tasdiqlamoq ; 11) make it hot for somebody – birov uchun sharoit yaratmoq; 12) make like –ich etini emoq; 13) make oneself cheap – g’ururini yuqotmoq; 14) make oneself scarce – qochib ketmoq; 15) make or break – yuqolmoq ; 16) make somebody sit up – jalb qilmoq; 17) make somebody stare – biror kishini jalb qilmoq; 18) make sure – ishonchi komil bo’lmoq; 19) on the make – kelejagi haqida o’ylaydigan; bu ruyhat keyingi bobda bizni qiziqtirayotga til materialida analiz uchun va bu frazala

Coloured substances that are put on your face to improve or change your appearance make amends –uzgartirish kiritmoq (shartnomalar va rasmiy kelishuv bitimlariga); "biror kishidan kechirim suramoq" make arrangements –kelishmoq,qoniqtirmoq make believe (to pretend) – …dek kursatmoq make a choice –tanlamoq make a comment – sharhlamoq make a decision – qaror qabul qilmoq make a difference – farqi bo’lmoq(masalan: It makes no difference. – Farqi yo’q). make an effort – harakat qilmoq make an enquiry – talab qilmoq, ma’lumot tuplamoq make an excuse – kechirim suramoq make a fool of yourself – o’zini jinnilikka solmoq make a fortune – boyimoq, omadi chopmoq make friends - dustlashmoq make a fuss – shovqin qilmoq make a journey –sayohat qilmoq make a mess

do fe’li ishlatilganda umumiy ish-harakat anglasiladi. Boshqacha aytganda, biron bir ish-harakatning aynan o’zini emas, uni tasvirlash uchun ishlatiladi. Bu ma’noda fe’l something, anything, nothing, everything so’zlari bilan ishlatiladi Og’zaki nutqda do fe’li ma’lum yoki aniq ish haqida gap ketganda boshqa fe’llar o’rnifa ishlatilishi mumkin:  Can you do the shoes before the children go to school? (= clean the shoes)  Aren't you going to do your hair? It looks untidy. (= comb/brush your hair) Do fe’li shuningdek arrange ( flowers), cook or make (curry), cut (nails,hair), make (beds), tidy ( a cupboard, desk, a garden) so’zlari o’qniga ishlatiladi. Do biron faoliyatni aniq tasvirlamay uni umumlashtirish uchun ham ishlatiladi.  I think David has done something to t

do bir ish-harakatning aynan o’zini emas, uni tasvirlash uchun ishlatiladi. Bu ma’noda fe’l something fe’li ishlatilganda umumiy ish-harakat anglasiladi. Boshqacha aytganda, biron, anything, nothing, everything so’zlari bilan ishlatiladi He does everything for his mother. U onasi uchun hamma narsa qiladi. She's doing nothing . U hech narsa qilmayapti masalan : I'm not doing anything today. men bugun hech narsa qilmayapman. Men bugun hech narsa bilan shug’ulanmayapman.) He does everything for his mother. U onasi uchun hamma narsa qiladi. She's doing nothing . U hech narsa qilmayapti. (= U hech narsa bilan shug’ullanmayapti.) Ingliz tilida do fe’li bilan ishlatiladigan iboralar mavjud bo’lib, quyida ularni keltiramiz: do badly – yomon uzlashtirish (bi

do a crossword – krosvord echmoq do the ironing – dazmol qilmoq do the laundry – kir yuvmoq do the washing – biron narsani yuvmoq do the washing up – yuvinmoq to do odatda har qanday ish, vasifa, faoliyat haqida so’z borganda ishlatiladi. do your work – ishini bajarmoq do home work – uy ishlarini bajarmoq (uyga vazifa) do house work – uy yumushlarini bajarmoq do your job – kasbini qilmoq (vazifasini, majburiyatlarini) do fe’li faoliyat va narsa buyumlarni tasvirlash uchun ishlatiladigan aniq otlar bilan ishlatiladi 28

2.3. “ to make ” va ” to do ” fe ’ lli konstruktsiyalar va ularni sintaktik tahlili Tilning leksik - semantik tizimini tasvirlash vazifasi birqator muamolarni ko ’ ndalang qo ’ yadi , ulardan biri keng ma ; noli so ’ zlar tizimi bo ’ lib , ularning ma ’ no spesifikasi boshqa leksik birliklar orasida muhim o ’ rin egallaydi . Tilshunoslarning ilmiy adabiyotlari va badiiy adabiyotlar analiz shuni ko ’ rsatadiki , to make va to do fe ’ llari turli otlar bilan va boshqa guruhdagi so ’ zlar bilan sintaktik aloqaga kirishadi va fe ’ l distribusiyasi sezilarli darajada uning semantikasiga ham Grammatik vazifasiga ham ta ’ sir etganini ko ’ statmoqda . Shunday qilib, to make va to do fe’llarining distributive analiziga to’xtab o’tamiz. To make va to do fe’llari og’zaki nutqda va matbuot- publisist

Shu nuqtai nazarlardan kelib chiqan holda , kauzasuya tushunchasiga yaqinroq yondashib, biz ularning quyidagi srtuktur-semantik tuzilishini aniqlaymiz: kauzasiya subyekti,to make fe’li kauzator rolida, obyekt va kauzasiyalashayotgan ish-harakat. Tahlillar natijasida quyidagi to make fe’li vositasida ifodalanadigan kauzasiya turlari aniqlandi: 1) Ish-harakat kauzasiyasi: РР : 1. Lord Goring: Well, I’ll make her stand by her husband. (O. Wilde, p.234) 2. Lady Plymdale: It always makes people think he beats her when they are alone. (O. Wilde, , p.45) 3. Cecil Ghaham: That woman can make one do anything ГПС : 1. We have a start, then toward understanding how to make corporate values work. (The F, p. 138) 2. The shops of Marks & Spencer are enough to make you despair for the future banks. ( Eco

will leave him much better prepared to make efficient use of desk-size dictionary with which he has soma familiarity. (Readings in Modern English Lexicology, p. 193) 2. If we make the main clause represent, the event acting as a ‘stimulus’, we can express the reaction by the preposition ‘to’ followed by an abstract noun of emotion. (University Grammar of English, p. 153) Berilgan misollarda ish-harakat kauzasiyasi infinitive bilan ifodalangan. Bu yerda to make fe’li to induce somebody to do smth. Shunday qilib, to make fe’lining bu funksiyada moslashuvi quyidagi model bilan amalga oshiriladi:. N - / P r n - m a k e - N / P r n - V b a r e i n f i n i t i v e Kauzasiyaning to make fe’li bilan ifodalangan ikkinchi turini belgi kauzasiyasi ya’ni ta’sir obyekti bu yerda ish-harakatni bajarmayd

: 1. The team work that is such a unique part of our culture makes each of us stronger, smarter, more successful than we could be alone. (The Financial Times, January 28, 1999, p. 5) 2 . General Motors’ phenomenal success made the company complacent. (The Forbes, October 11, 1993, p. 26) 3. Their decisions can make your old applications incompatible with your fancy new machine. (The Fortune, June 10, 1996, p. 100) Ilmiy uslubda to make fe’lini belgi kauzasiya bilan ifodalangan misollar ish- harakat kauzasiyasi ifodalanganlaridan ko’p uchraydi. 1. Even the weakened locative meaning of the preceding types seems to have made the particle undesirable for verbal composition. (D. Crystal Investigating English Style, p. 57) 2. The interrelations make it convenient, however, to bring them together

( T . A . P . “ T h e A u t u m n G a r d e n ” , p . 1 4 0 ) « I t h i n k H a v e l ' s a w o n d e r f u l m a n … I h o p e h e m a k e s a w o n d e r f u l p r e s i d e n t , b u t I s t i l l t h i n k t h e b o o l i s s t i l l o u t » . ( W o r l d M o n i t o r , N o v e m b e r , 1 9 9 0 , p . 2 8 ) T o m a k e f e ’ l i n i n g b u m a ’ n o s i g a q u y i d a g i m o d e l x o s d i r : N / P r n - m a k e - N p r o f e s i o n a l , B u y e r d a o t s h a x s n i n g m a ’ l u m s i f a t l a r i n i , x u s u s i y a t l a r i n i , a s o s a n k a s b i y , p r o f e s s i o n a l x u s u s i y a t l a r i n i i f o d a l a g a n Sintaksem tahlil nazariyasi hamda bosh va ikkinchi darajali bo’laklar gaplarning bog’liqligi, strukturasida diskriktev birliklarini sintak

He-gapning egasi NP 1 , trying-kesim NP 2 , to make sense out of gert-so’zlar esa tobe D dir. 1 2 3 4 5 |↔|←|→| Np 1 Np 2 D D 1 D 2 Gapning bosh va ikkinchi darajali bo’laklari nazariyasi bo’yicha biz gapning egasi, kesimi, holi, to’ldiruvchisi va aniqlovchisini aniqlar edik. Lekin komponent-sintaktik semantic analiz nazariyasi bo’yicha gapning egasi, kesimi va qolgan so’zlarning bir-biriga tobe ekanligini aniqlaymiz. Bunda biz yuniksion modeldan foydalanamiz. Bu model u yoki bu gap strukturasidagi sintaktik bog’lanishni anglatadigan model bo’lib, u gorizontal chiziladi. Yuniksion model asosan gap komponentlar orasidagi sintaktik bog’lanish tasvirlanadi. A.M.Muxin yuniksion 6 ta sintaktik bog’lanishda to’zadi. 1. Yadroviy predikativ ya’ni Np 1 va Np 2 bir-biri bilan yadroviy aloqaga kiradi

Bu gapda “to make” fe’li “to have” fe’li bilan qo’shma kesimni tashkil etgan yadroviy predikatsiya etiluvchi bo’lak hisoblanadi. Bu yerda u prosessual sintaksemani anglatgan. It will make it bigger. (E.H.F.25) 1 2 3 4 |↔|←| | Np 1 Np 2 D 1 D 2 “It” so’zi Np 1 -ya’ni yadroviy predikatsiya etiluvchi bo’lak, “will make” gapning kesimi, yadroviy predikatsiya etuvchi bo’lak, “it”-“will make” so’ziga “bigger” so’zi ham “will make” so’ziga tobe bo’lib kelgan. The famous master made a toy. 1 2 3 |↔|←| Np 1 Np 2 D 1 Bu yerda subordinativ bog’liqlik mavjud bo’lib, “a toy” so’zi yadroviy predikatsiya etuvchi bo’lak “to made” so’ziga bog’langandir. Nothing has made me. (OX 363) 1 2 3 |↔|←| Np 1 Np 2 D 1 Yuqoridagi gapda esa inkor olmoshi “nothing” yadroviy predikatsiya etiluvchi bo’lak, gapning egasi,

Strukturasiga ko’ra fe’llar soda (simple verbs), yasama (Derirational verbs), qo’shma fe’llar (compound verbs) dan iboratdir 1 . V.L.Kaushanskalning fikriga ko’ra esa, fe’llar simple (read, live, hide, speak); derived (magrifi, capfivate); compound (daydream, browbeat); composite (sit down, go away, give up) kabi turlarga bo’linadi. Ingliz tili grammatikasida ham fe’l mustaqil so’z turkumi hisoblananib, fe’lsiz kamdan-kam hollarda gap yasaladi. Fe’llar quyidagi vazifalarda ishlatiladi. a) kesim vazifasida. Masalan: Behind him the preacher made a rumbling voice. (P.A.P. 260) 1 2 3 4 5 6 |→|→|↔|→| D 1 D 2 Np 1 Np 2 D 3 D 4 b) ega vazifasida Masalan: Making the report was your duty. (Ar.I) 1 2 3 4 ←||→ Np 1 D 1 D 2 Np 2 Hizirgi zamon ingliz tilida fe’l yasashning qator turlari mavjud bo’lib,

Affiksasiya usulida so’zlarga prefiks va suffiks qo’shilib yangi so’z yasaladi. Prefikslar so’zlarning old qismida qo’shilib hozirgi zamon ingliz tilida ko’proq o’zaklardan yangi fe’l yasashga hizmat qiladi. Masalan: anti-anticipate-kutmoq, umid qilmoq; Be-becloud-bulut qoplamoq; Co-coexist-bir paytda yashamoq; For-forbid-ta’qiqlamoq; Inter-interchain-birlashtirib bog’lamoq; Mis-misunderstand-noto’g’ri tushunmoq va h.kz. Suffikslar so’zlarning oxiriga qo’shilib boshqa so’z turkumlaridan fe’l yasaydi: -ate-translate-tarjima qilmoq; -en blacken-bulg’atmoq, qilmoq; Konversiya usulida fe’l yasashda esa biz boshqa so’z turkumlaridan hech qanday qo’shimcha qushmay turib yasashga aytiladi: Gleam (n)-xira chiroq; To gleam (v)-xira yorishmoq; Gloom-(n)-qorong’ulik; Yo gloom-qovog’ini solmoq; Felnin

vazifasida keladi. She is a seller. “is” bog’lovchi fe’l. He must make it. She has to come soon. “must” “to have to” modal fe’llar. Ko’makchi fe’llar faqat turli grammatik kategoriyalarni ifodalalsh uchun ishlatiladi. Gramatik ega va to’ldiruvchini ish-harakatning sub’ekti va fe’l ob’ekti bilan bo’lgan aloqasini fe’lorqali ifodalanishiga nisbat kategoriyasi deyiladi. Hozirgi ingliz tilida nisbat kategoriyasi aktiv va passiv nisbatlarning o’zaro oppozissiyasi vositasida ifodalanadi. Masalan: I made the glasses. (the toys) Bu gapda komponentlar 3 ta hisoblanadi. ”to make” fe’li bilan ”the toys”, ”glasses” ibora emas. 1 2 3 |↔|←| Np 1 Np 2 D Active yoki aniq nisbat maxsus markerga ya’ni grammatik ko’rsatkichga ega emas. Passive yoki majxul nisbat maxsus grammatik markerga ega bo’lib, u analit

Perfekt kategoriyasi ish-harakatning tugallanganligini yoki ma’lum muddatgacha yuzaga chiqqanligini ifodalovchi fe’l kategoriyasidir. Perfekt forma to have ko’makchi fe’lining tegishli formasiga mustaqil fe’lning sifatdosh II formasini qo’shish vositasida yasaladi. Masalan: … She had made a huge circle… (P.A.P. 218) 1 2 3 4 |↔| |→| Np 1 Np 2 D 1 D 2 …He had not made phusical love to her. (P.A.P. 294) Yuqoridagi gaplarda ko’rib o’tgan “to make” fe’lining qushma kesimning bir qismi sifatida kelganligini ko’ryapmiz. Perfekt kategoriyasida fe”llar perfekt bo’lmagan (non-perfect) va perfekt (perfect) formalarining o’zaro aplikatsiyasini yasaydi. In resent weaks, master. Tom had made the car. Shaxs kategoriyalarini affiksal morfema vositasida ifodalanganda uchinchi shaxs formalariga qarama-qarsh

I shall walk in my boots, making a noice… (P.K.K. 428) Men etigim bilan shovqin qilib yuraman. Will 2 chi va 3 chi shaxs birlikda va ko’plik formasida ishlatiladi. Masalan: He will make it till afternoon. (Ar.I k) U buni tush paytigacha tayyorlashi kerak. Son kategoriyasi fe’l formalari orqali eganing ko’plik yoki birlik ekanligini ko’rsatadi. Ingliz tilida fe’lning 3 xil formasi mavjuddir. Ular hozirgi zamon (Prezent Tense-maxsus ko’rsatgichga ega emas), o’tgan zamon (Past Tense to’g’ri fe’llarga -d, -ed suffiksini qo’shish yordamida, noto’g’ri fellar esa fe’l o’zagiga unlilarni o’zgartirish vositasida yasaladi) va kelasi zamon (Future Tense-shall yoki will ko’makchi fe’lining mustaqil fe’lga qo’shilishi orqali yasaladi) formalaridir. Fe’lning aspekti ya’ni aspekt kategoriyasi analitek us

... Fe’ldan anglashilgan ma’noning voqelikka bo’lgan munosabatini ifodalovchi grammatik kategoriya mayl kategoriyasi deyiladi. Gapda fe’llarni roli turlichadir. Ayrim fe’llar asosiy ma’no anglatsa, ayrimlari asosiy ma’noning gramatik va leksik yordamchilari vazifasida keladi. Shungamuvofiq fe’llar 3 guruhga bo’linadi 1 . 1) Notional or Lixical verbs. (Mustaqil yoki leksik fe’llar) 2) Semi-auxilary verbs. (To’liqsiz fe’llar) 3) Auxilary verbs. (Ko’makchi fe’llar) “to make” fe’lini ham mustaqil, ham asosiy fe’l deb atash mumkin. Chunki u mustaqil ma’no va funksiyaga ega. Masalan: … father of the little community that made up his house. (P.A.P 52) Yuqoridagi gapda “to make” fe’li ibora bo’lib kelgan. I could make out the last mile… (E.H.F. 18) I was making fun of you until you got glad. (P.P.

|↔| ←|← | |↔| Np 1 Np 2 D 1 D 2 D 3 1Np 1 2Np 1 Yuqoridagi gapda 7 ta komponent bor bo’lib, bu gap ergashgan qo’shma gap hisoblanadi. Ergashgan qo’shma gapda 2 ta ega- Np 1 va 2 ta kesim Np 2 mavjud bo’lib, 3 ta unga tobe bo’lak bor. ”to make” fe’li esa qo’shma esimning bir qismi bo’lib kelgan. Ingliz tilida fe’lning shaxssiz va shaxsli formlari avjud. Fe’lning shaxssiz formalari uchta: infinitiv, sifatdosh va gerundey. Infinitiv shaxs, son, zamon, mylni ifodalamaydi. Shuning uchun ham u fe’lning shaxssiz shakllaridan hisoblanadi. 1 Ingliz tilida ”to” yuklamasi infinitivning belgisi hisoblanadi. Lekin infinitiv ”to” yuklamasisiz ham qo’llanishi mumkin. I’ll try to make people renderstand. (P.A.P. 67) 1 2 3 4 |↔| |→| Np 1 Np 2 D 1 D 2 Ingliz tilidagi “to” infinitive o’zbek tilidagi—moq, -i

Gapning yuzaki strukturasini tushunish deb gapning normal belgisi komponentlarini o’rganish tushunilsa, gapning ichki strukturasini o’rganish deb sentaksemaning formal belgilarini tushuniladi. Masalan: To make it is very diff’cult. (Ar. I k) Bu gapni component sentaktik analiz qilsak, “to make” Np 1 is difficult qo’shma kesim Np 2 “it” va “very” esa to be bo’lakdir. 1 2 3 4 ←||→ Np 1 D 1 D 2 Np 2 Yuqoridagi gapda “to make” fe’li morfologik jihatdan infinitive, sintaktik jihatdan esa ega ya’ni Np 1 vazifaida kelgan. Masalan: We made an oppanment for 5 o’clock. 1 2 3 4 5 |↔|←|→| Np 1 Np 2 D D 1 D 2 “to make” yuqoridagi gapda kesim ya’ni Np 2 vazifasida kelgan. Yuniksion modelga asosan gap komponentlari orasidagi sintaktik bog’lanish tasvirlanadi. A.M.Muxin yuniksion modelni 6 ta sintaktik bo

6. Appozitiv We all make mistakes on contral work. (P.A.P. 277) “We all make mistakes” gapning yadrosi. Yadroviy komponentlar orasidagi bog’lanish birinchidan yadroviy va ikkinchidan predikativ komponentlarga bo’linadi. Yadroviy komponentni ko’rib chiqsak u subordinativ bog’lanishga va bir tomonlama sintaktik bog’lanishga ega. Ta’kidlab o’tilgan sintaktik bog’lanish (yadroviy predikativ va subordinativ) quyidagi yuniksion model orqali tasvirlanadi. -bu belgi yadroviy predikativ bog’lanishni -bu belgi esa suberdinativ bog’lanishni ifodalaydi. Masalan: She began to make a report. ( Ar I ) 1 2 3 4 |↔| |→| Np 1 Np 2 D 1 D 2 Yuqoridagi gapda “ to make ” fe ’ li to ’ ldirvchi vazifasida kelib “ a report ” so ’ zida tobe bo ’ lib , subordinativ bog ’ lanish orqali NP 2 ga kelib bog ’ langan . Buy

$Xulosa. 1. Biz bitiruv malakaviy ishida ”to make” va ”to do” fe’llarini komponent va sintaktik analiz qilishga harakat qildik. ”to make” fe’li nafaqat NP 1 -komponenti, u yana NP 2 -komponenti, u yana NP 1 yoki D komponenti bo’lib kelishini aniqladik. Masalan: - I made him my helper. (OX. 363) - Fieta’s eye made a fractional. (P.A.P 249) - It made her feel splendid. (E.H.F. 108) 2. Bu gaplarda ”to make” fe’lining NP 2 komponent va prosessual sentaksemani ifodalashni k’rib turibmiz. ”to make” fe’li gapning NP 1 komponenti bo’lib kelishi mumkin. to makeit is very difficult. (ar. I.151) to make it, easy than to speak Spanish. ”to make” fe’lining eng ko’p chaydigan ma’nosi ”to make smb. To do smth”. 3. Bu iboralar ko’proq murakkab to’ldiruvchilik gaplarda uchraydi. Masalan: She listened carefu$

ILOVA I. Bitiruv malakaviy ishida ishlatilgan shrtli belgilar va simvollar. P.A.P-Peter Abrahoms. ”The Path of thunder”. N.E.N-Nicolas Evans. ”The house wisperer” USA 2000 E.H.F-Ernest Himingway. ”A Fare well to arms” Len. 1971 CBJ-Charlotte Brote. ”Jane Eyre” USA 1960. RKK-”Rudyard Kipling KIM” USA 1960. ACS-Agatha Christie ”Selected storius”. Ar-V.D.Arokin ”Prakticheskiy kurs angliskogo yazika.” Moskva 2000 NP 1 -Nuclear Predicating ega-yadroviy predikasiya etiluvchi. NP 2 -Nuclear Predicated kesim-predkasiya etuvchi. D-Dependent to be bo’lak. HD-uyushuq to be komponent. Sentaktik aloqalarning belgilari. - yadroviy predikasiya. - noyadroviy predikasiya - subordinativ ya’ni to be aloqa. - koordinativ aloqa - qarama-qarshi aloqa D n - otga tobe komponent D s - fe’lga tobe komponent D inf -

ILOVA II. ”to make”va ”to do” fe’llari bilan ifodalangan birikmalarning gapdagi vazifasi. ”To make”va ”to do” fe’llarining gapdagi vazifasi Miqdori Foizi Ega 34 4 % Kesim 389 45.2 % Aniqlovchi 203 23.6 % To’ldiruvchi 199 23.1 % Hol 35 4.1 % Jami: 860 100 % 47

$FOYDALANILGAN ILMIY ADABIYOTLAR. 1. Karimov I.A. Barcha va reja dasturlarimiz Vatanimiz tarqqiyotini yuksaltirish, xalqimiz faravonligini oshirishga xizmat qiladi. Prezident I.A.Karimovning 2010 yilda mamlakatimizni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish yakunlari va 2011 yilga mo’ljallangan eng muhim ustuvor yo’nalishlarga bag’ishlangan O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining majlisidagi ma’ruzasi \\\\ Ma’rifat, 2011 yil 22 – yanvar. 2. Karimov I.A. 2012 yil Vataniimiz taraqqiyotini yangi bosqichga ko‘taradigan yil bo‘ladi \\\\ Xalq so’zi, 2012 yil 19 yanvar. 3. A.M.Muxin ”Sentaksemniy analiz i problema urovney yazika”. Len-1980. 4. V.D.Araken. ”Sravnitelnaya tipologiya angliskogo i russkogo yazikov”. 5. A.M.Muxin ”Lingvisticheskiy analiz”. Len-1976 y. 6. V.L.kaushanskaya. ”A grammar o$

FOYDALANILGAN BADIIY ADABIYOTLAR. 1. Peter Moss. ”Town life throught the ages”. 2. Agatha Christie. ”Selected stories”. 3. Peter Abrohom’s. ”The Path of thunder”. 4. Nicolas Evans. ”The house wispered”. 5. Ernest Himingway. ”A Fare will to arms”. 6. Charlotte Bronte. ”Jane Eyre”. 7. Rudyard Kipling Kim. 49

Купить

Информация о документе

Продавец

“to make” va “to do” so’zlarini ingliz tilida olib borilgan tadqiqotlarga asosan o’zbek tilida ko’rib chiqilishi

Похожие документы