Tok manbalarini ketma-ket va parallel ulash 10 - sinf - Физика - Презентации

Информация о документе

Цена	4000UZS
Размер	1.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	26 Апрель 2022
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	Физика

Tok manbalarini ketma-ket va parallel ulash 10 - sinf

Купить

10-sinf fizika darsligi asosida 38-mavzu: Tok manbalarini ketma-ket va parallel ulash

Elektr tokining kimyoviy manbalarining qutblarida hosil bo‘ladigan EYuKning qiymati kichik bo‘ladi. Masalan, galvanik elementlar turkumiga kiruvchi Daniel elementining EYuK 1,11 V ga, Leklanshe elementiniki 1,4 V ga teng. Kislotali akkumulyatorining zaryadlagan zahoti o‘lchangan EYuK 2,7 V bo‘lsa, ishqorli akkumulyatorlarniki 1,3 V bo‘ladi.

Ko‘pgina texnik qurilmalarni ishlatish uchun katta kuchlanish talab qilinadi. Masalan, avtomobil motorini aylantirib ishga tushirib yuborish uchun katta quvvatli 12 V li o‘zgarmas tok manbayi kerak bo‘ladi. Bunday paytlarda elementlar yoki akkumulyatorlarni o‘zaro ketma-ket yoki parallel ulash kerak bo‘ladi.

Tok manbalarini o‘zaro ketma-ket yoki parallel ulashda hosil bo‘lgan zanjirlardagi tok kuchi va kuchlanishlarni hisoblashda Kirxgof qoidalaridan foydalaniladi. Tok o‘tkazuvchi simlardan kamida uchtasi uchrashadigan nuqta tugun deyiladi.

Tugunga kiruvchi tok yo‘nalishini musbat, chiquvchi tok yo‘nalishini manfiy deb qabul qilinadi (8.5-rasm). Kirxgofning birinchi qoidasi. Tugunga ulangan o‘tkazgichlar orqali kiruvchi va undan chiquvchi toklarning algebraik yig‘indisi nolga teng:

Tarmoqlangan zanjirlarda har doim tok yo‘nalishi bo‘yicha bir qancha berk yo‘llarni ajratib olish mumkin. Bunday berk yo‘llar kontur deb ataladi. Ajratib olingan konturning turli qismlarida turlicha tok o‘tishi mumkin. 8.6-rasmda oddiy tarmoqlangan zanjir keltirilgan. Kirxgofning ikkinchi qoidasi. Berk kontur tarmoqlaridagi kuchlanish tushuvlarining algebraik yig‘indisi, konturdagi EYuKlarning algebraik yig‘indisiga teng:

Tok manbalarini hisoblashda chet kuchlarning yo‘nalishi musbat hisoblanadi. Mazkur qoidalardan foydalangan holda tok manbalarini ketma-ket va parallel ulab o‘rganamiz. Masalani soddalashtirish uchun ulanuvchi barcha elementlarning EYuK lari E ni va ichki qarshiliklari r ni teng deb olamiz.

1. n ta elementni ketma-ket ulab batareya tuzaylik (8.7-rasm). Uni tashqi R qarshilikka ulaylik. Kirxgofning ikkinchi qonunini berk konturga tatbiq qilamiz: Bundan Demak, n ta elementni ketma-ket ulab, batareya tuzilganda umumiy EYuK n marta ortadi.

Bunday ulanish tashqi qarshilik, ichki qarshilikdan ko‘p marta katta bo‘lganida samarasi yuqori bo‘ladi. Darhaqiqat, R>>nr bo‘lganda, (8.19) formuladagi nr ni R ga nisbatan hisobga olmasa ham bo‘ladi. U holda ya’ni n ta element ketma-ket ulanganda zanjirdagi tok kuchi, bitta elementga nisbatan n marta bo‘ladi. 2. Batareyani n ta elementni parallel ulab zanjir tuzaylik (8.8-rasm). Uni tashqi R qarshilikka ulaylik. Kirxgofning ikkala qonunini berk konturga tatbiq qilamiz.

Demak, n ta elementni parallel ulab, batareya tuzilganda umumiy EYuK o‘zgarmaydi, ichki qarshiligi n marta kamayadi . Parallel ulash tashqi qarshilik ichki qarshilikka nisbatan kichik bo‘lgan hollarda yaxshi samara beradi. R << r bo‘lganda (8.25) formulani ko‘rinishda yozib olamiz.

Bundan umumiy tok kuchi, bitta element beradigan tok kuchiga nisbatan n marta ortishi kelib chiqadi. Amaliyotda element EYuKlari va ichki qarshiliklari har xil bo‘lgan holatlar bo‘lishi mumkin.

Dastlab, manbaning bir xil ishoradagi qutblari o‘zaro ulangan holni qaraylik. 8.9-rasmdagi elektr chizmada ichki qarshiliklari r 1 va r 2 hamda EYuK lari E 1 va E 2 bo‘lgan ikkita elementning bir xil ishoradagi qutblari o‘zaro ulangan hol keltirilgan.

Chizmaning a va b nuqtalariga ulangan voltmetr nimani ko‘rsatadi? Bunda voltmetrning ichki qarshiligi elementlarning ichki qarshiligidan ko‘p marta katta deb qaraladi.

Agar E 2 >E 1 bo‘lsa, zanjirdagi tok yo‘nalishi 8.9-rasmda ko‘rsatilganidek bo‘ladi. Voltmetrning ichki qarshiligi katta bo‘lganligidan undan o‘tuvchi tokni hisobga olmaymiz. Kirxgofning ikkinchi qoidasiga ko‘ra, elementrlarning ichki qarshiliklaridagi potensial tushuvlari elementlar EYuKlari yig‘indisiga teng.

Masala yechish namunasi Ichki qarshiliklari 0,4 Ω va 0,6 Ω bo‘lgan ikkita tok manbayidan birining EYuK 2 V, ikkinchisiniki 1,5 V ga teng bo‘lib, 8.9-rasmda ko‘rsatilganidek ulangan. a va b nuqtalar orasidagi kuchlanishni toping.

Купить