Toledo maktabida lotin tiliga tarjima qilingan aniq fanlarga oid asarlar
![qildi, asl matnda taqdim etilgan mavzu bo‘yicha bilimga ega emasligi va arab tilini
biladigan vositachilarsiz tarjima qila olmasligi aytgan. Misol uchun, nemis Herman
mantiqdan yetarli bilimga ega emasligini tan oldi va arab tilini biladigan kishi
tarjima qilishda unga yordam berdi. Kitobda keltirilgan mavzuni bilmaslik notiqlik
va she’riyatga oid asarlarni tarjima qilishni qiyinlashtirdi 29
.
Aristotel asarlariga bo lgan qiziqishni hisobga olib, o sha davrda uningʻ ʻ
asarlarini ko plab tarjima qilish yoki ularga sharhlar berish amalga oshirilgan.
ʻ
Tarjimalarga mulohazalar shuni ko‘rsatadiki, bir asarning bir nechta matnlaridan
foydalanilgan. Maktab Aristotelning eng muhim asarlarini tarjima qilgan: “Fizika”
(Jerard Kremonskiy va D.Gundisalvi), “Metafizika” (D.Gundisalvi), “Ritorika”
(German nemis), Ptolemeyning ikkita asosiy asari: “Almagest” (Jerard
Kremonskiy) va “To‘rtlik” (Koen); Avitsennaning mantiq, matematika, fizika va
metafizika tavsifini o‘z ichiga olgan “Shifo kitobi” (D.Gundisalvi va Avendout)
ko‘p jildli asari va boshqa. C. Xaskins, ayniqsa, Jerardning faoliyatini alohida
ta’kidladi: “Jerard Kremonskiy G‘arbiy Yevropaga hammadan ko‘ra ko‘proq arab
fanini olib keldi” [5, 287].
Bu asablar eski ispan tillariga tarjima qilish tufayli Aristotel va Averroes
g‘oyalari Yevropa universitetlariga tarqaldi.
1255-yilda Aristotel tarjimalari Parij universitetida o‘qitish dasturining
ajralmas qismiga aylandi, ammo o‘sha davr uchun yangi bo‘lgan ta’limot
faylasuflar va ilohiyotchilar o‘rtasida ziddiyatlarga sabab bo‘ldi. Natijada Arastu
va uning izdoshlari asarlari bid’at deb tan olindi va 1210-1277 yillar oralig’ida
ularning Parij universitetida o‘qishlari taqiqlangan edi.
Bu bosqichda falsafiy asarlar bilan bir qatorda aniq fanlarga oid asarlarni
tarjima qilish ham amalga oshirildi. Ushbu tarjimonlar maktabining hissasi
tibbiyot, matematika, astronomiya va astrologiya uchun juda sezilarli bo‘ldi.
R.Bekon optika, astronomiya, kimyo va matematika sohasidagi tadqiqotlarida
Aristotelning M.Skot tarjimasidagi asarlariga tayangan. Astronomiya risolalarining
tarjimalari Yevropada astronomiyaning tug‘ilishini belgilab berdi (xususan,
29
Burnett Ch. Translation from Arabic into Latin in the Middle Ages // Kittel, H., House, J. Schultze, B.(Hrsg.) Ein
internationales Handbuch zur Übersetzungforschung. Berlin: de Gruyter, 2007. - S. 1236.
24](https://docx.uz/documents/5fd52960-014b-4924-8794-1c94da3cf6b4/page_24.png?v=1)
Taledo maktabi