Tosh davriga oid yodgorliklarni o‘rganishda dala tadqiqotini tashkil etish - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	1.0MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Tosh davriga oid yodgorliklarni o‘rganishda dala tadqiqotini tashkil etish

Купить

Mavzu: Tosh davriga
oid yodgorliklarni
o rganishda dala ʻ
tadqiqotini tashkil
etish.

Reja:
1. Tosh davrini o rgnish ʻ
xronologiyasi.
2. Tosh davri yodgorliklarini
o rganish.
ʻ
3. Tosh davri yodgorliklarini
o rganishda dala tadqiqot
ʻ
usullaridan foydalanish.

Paleolit (
qadimgi yunoncha
: παλαιός [ paleo]...
va λίθος [ lithos] — tosh ) —
qadimgi. tosh davri. Tosh
davrini 2 bosqichga:
Paleolit — paleolit
(qadimgi) va neolit — yangi
tosh asrlariga boʻlib
oʻrganish dastlab 1865-yil
ingliz arxeologi J. Lebbok
tomonidan fanga kiritilgan.
Paleolit quyi (ilk), oʻrta va
yuqori (soʻnggi) qad. tosh
davrlariga boʻlinadi.
Paleolit eng qad. ibtidoii
odamlarning kazilma ilk
zotlari hayot kechirgan
ulkan tarixiy zamon
hisoblanadi.

Oʻrta Osiyoda yashagan eng
kad. odamlar pitekantrop va
sinantroplarga zamondosh
boʻlganlar. Ular togʻ
ungurlari va gʻorlardan
boshpana, makon va
manzilgox. sifatida
foydalanishgan. Qayroqtosh
va chaqmoqtoshlardan
choʻqmor, chopping va
chopper kabi dagʻal tosh
qurollar yasab, ulardan irgʻ-
itgich, urgʻich, chopqich,
kavlagich va keskich sifatida
foydalanganlar. Qoʻl
choʻqmori va chopperlar,
dastavval, Fran-siyaning
Sent Ashel makonidan
topilgani uchun fanda
bunday tosh qurollar ashel
qurollari nomi bilan
yuritiladi.

Ilk Paleolit yodgorliklari Oʻrta
Osiyoda Fargʻona vodiysining Soʻx
soyi sohilida joylashgan Selungʻur
gʻori , Ohangaron vodiysining
Qizilolmasoy boʻyida, [[ Koʻlbuloq
manzilgohida , Janubiy Tojikistonning
Koʻldara va Janubiy Qozogʻistonning
Aristandi vodiysida topib oʻrganildi.
Selungur gʻoridan ibtidoiy odamning
suyak qoldiklari (bosh chanogʻining
boʻlagi, yelka suyagi va oʻndan optiq
tishlari) topilib, tadqiq etildi. Bu
davrga mansub [[ Koʻlbuloq
manzilgohida eng qad. odam
toʻdalari qariyb yarim mln. yil
davomida deyarli uzluksiz yashagani
maʼlum boʻldi. Shu bois yodgorlik
ostida 20 m dan ortiqroq qalinlikda
madaniy qatlam hosil boʻlgan.

Qariyb 20 yillik qazish (M.
Qosimov) jarayonida 30
mingdan ortiq tosh qurollar
(choʻqmor, qirgʻich
pichoqsimon keskich va
nukleuslar), hayvon va
parranda suyaklari hamda
turli xildagi oʻsimlik qoldiklari
qayd etiladi. Bu topilmalar,
shubhasiz, ilk Paleolit
odamining nihoyatda
sermashaqqat hayoti, tosh
qurollar yasash usullari va
xom ashyosi, shuningdek,
oʻsha zamon tabiiy va unga
boqim boʻlgan Koʻlbuloqning
ovchi va termachilarning
isteʼmol qiluvchilik xoʻjaligi
haqida guvohlik beradi
(qarang [[ Koʻlbuloq
manzilgohi ).

Yuqori Paleolit miloddan avvalgi 40—35
ming yilliklardan 12—10 ming yillikka
qadar davom etib, muzliklarning oxirgi
(vyurm) bosqichida kechdi. Bu davrda
yirik hayvonlarni ov qilish tufayli odam
toʻdalarining katta toʻplarga birlashishi;
mayda tuda ichida ekzogamiya urfodati
muqimlashib, urugʻ jamoasi
(matriarxat)ning qaror topishi; uzoq vaqt
muttasil pishirilgan goʻshtni isteʼmol
qilish va tabiiy tanlov jarayoni tufayli
odamning jismoniy qiyofasi ham
oʻzgardi. Bu davrda hozirgi zamon
qiyofadagi ajdod — neoantrop, yaʼni
"yangi odam" shakllandi. Bunday
odamning mehnat qurollari va suyak
qoldiklari dastlab 1868-yilda Fran-
siyaning Kromanon qoyasi yaqinida
topilib, oʻrganilgani uchun u tarixda
kromanon nomi bilan shuhrat topdi

Buni yana bir daniyalik tarixchi,
Kopengagen muzeyining direktori,
arxeolog Kristian Yurgensen
Tomsen (1788-1865) amalga
oshiradi. U topilgan moddiy
ashyolarni 3 davr bo‘yicha
taqsimlab chiqadi. U aniq bir
davrni bermagan bo‘lsada,
mehnat qurollarining yasalish
uslublaridan kelib chiqib
bosqichlargaV bo‘lganligini
ko‘rsatadi. Uning bu fikri ko‘pchilik
tarixchilar, xususan nemis
mutaxasislari tomonidan qattiq
tanqid qilinadi. Shved arxeologi
Gildebrand Tomsen bilan
tanishgach, Lund va Stokgolmdagi
muzeylarni uning davrlashtirishi
bo‘yicha tuzadi.

1832 yilda Fransiyaning Somma
daryosi bo‘yidagi Abbivil shahri
yaqinida olib borilayotgan qurilish
ishlari jarayonida juda katta,
hozirgi biror hayvonga teng
kelmaydigan suyak qoldiqlari,
kremen toshi topiladi. Bu
topilmalar bojxona amaldori,
havaskor arxeolog Bushe de
Pertda katta qiziqish uyg‘otadi. XIX
asrning 50-yillarida Olduvay
(Tanzaniya) dan keyin 2-o‘rinda
turuvchi qadimgi manzilgoh - Sent
Ashel tolpiladi. Bu yerdan juda
ko‘plab toshdan qilingan “boltalar”
topiladi (800 ga yaqin). Ular ustida
25 yil davomida tadqiqot ishlarini
olib borgan arxeolog Rigollo
ularni soxta emasligini
tasdiqlaydi.

1892 yilda birinchi
marta Brassempui da suyakdan
qilingan ayol haykalchasi
topiladi. O‘rta Osiyo da paleolit
davrining o‘rganilish tarixi 1938
yildan boshlanadi. Bu yilda A.P.
Okladnikov tomonidan Teshiktosh
g‘ori topiladi va mustye davri
madaniyati hamda neandertal
tipga mansub odam suyaklari
topiladi. Bu esa, O‘rta Osiyoning
boshqa hududlarida ham ilk
paleolit davriga oid
yodgorliklarini topib o‘rganish
imkoniyati paydo bo‘ldi. Ilk
paleolit davri yodgorliklarida D.N.
Lev, B.A. Ranov, M.M. Gerasimov,
R.H. Suleymanov, M.R. Qosimov,
N.X.Toshkanboyev, O‘.I. Islomov lar
tomonidan tadqiqotlar olib
bordilar.

Foydalanilgan adabiyotlar ro yxati.ʻ
1. ARXEOLOGIYA. Z.M.Qodirov. T.
2021.y Ас аров А. Бухоронинг ибтидоий тарихидан
қ
лав алар. Тошкент, 1973. Виноградов А.
ҳ
Неолитические памятники Хорезма.
Материалы Хорезмской археолого-
этнографической экспедиции. Вып. 8. Москва,
1962. Кабиров Ж. Сармишсойнинг оя
қ
тошларидаги расмлар. Тошкент, 1976. Массон В.
Поселение Джейтун. Ленинград, 1971. Массон В.
Средняя Азия и Древний Восток.
МоскваЛенинград, 1961. уломов Я. Хоразмнинг
Ғ
су орилиш тарихи. Тошкент, 1959.
ғ

Tosh davriga oid yodgorliklarni o‘rganishda dala tadqiqotini tashkil etish

Купить