Информация о документе

Цена 40000UZS
Размер 1.2MB
Покупки 0
Дата загрузки 31 Октябрь 2026
Расширение docx
Раздел Курсовые работы
Предмет История

Продавец

DocX Seller

Дата регистрации 31 Октябрь 2026

0 Продаж

Тошкент музейлари

Купить
Mavzu: Тошкент музейлари . 1Курс иши Мавзу: Тошкент музе й й Режа...........................................................................................................................2 К йрйш............................. ......................................................................................... .3 I -БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕ Й#ЙНЙНГ ТАШК ЙЛ ТОП ЙШ Й 1.1 Тошкент музе ййнйнг оч йлйш. .......................................................................5 1.2 Тошкент музе ййнйнг фаол йят й….. ............................. . ..................................9 II-БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕ Й#ЙНЙНГ ЭКСПОНАТЛАР Й 2.1 Тошкент йлм-фан марказ й, Тошкент бағр й кенгл йк шаҳр й ...................11 2.2 Амал йй саънат, Кундал йк ҳа е:т ва мадан йят. ......................... ........... ...........13 2.3 Тошкент музе йй фонд й …………………… ... ……………….. . ....................................15 Хулоса........................................................................................................................19 Фо йдалан йлган адаб йе:тлар р уйхат й..................................................... . ... .. .20 Й ловалар.................................................................................................................22 2 КИРИШ Маизуниниг долзардлиги. Тошкент-2200 ёшдан ошган Ўзбекистондаги энг қадимий Шаҳар Буюк Ипак йўли чорраҳасида жойлашган Тошкент кўп асрлар давомида илм-фан, маданият ва таълимнинг энг йирик маркази бўлган. Бу ерда кўплаб дунёга машҳур инсонлар яшаган: ҳукмдорлар, олимлар, маданият ва санъатнинг кўзга кўринган арбоблари, ёзувчилар, шоирлар, рассомлар. Бугун пойтахтимиз ривожланиб, Марказий Осиёдаги энг муҳим ва обод мэгаполислардан бирига айланмоқда. Шу пайтга қадар Тошкент учун бирорта ҳам музей ажратилмаган. Шундай қилиб, 2020-йил январь ойида, мамлакат Президенти Ш.Мирзиёевнинг Алишер Навоий номидаги боғга, ҳозирги Ўзбекистон адиблар хиёбонига ташрифидан сўнг, бу ерда Тошкент музейини ташкил этиш тўғрисида қарор қабул қилинди. Янги музей боғда, собиқ маданият ва санъат кўргазма зали биносида жойлашган. Яқин ҳудудда эса Ўзбекистоннинг машҳур адиблар хиёбони жойлашган. Музей экспозицияларида тошкентликларнинг қадимий ўтмиши, урф-одатлари, қадимий минтақа санъат ва маданияти намуналари намойиш этилган. Биринчи қаватда “Тошкент-илм-фан маркази”, “Тошкент-бағрикенглик шаҳри”, “Амалий санъат. Кундалик ҳаёт ва маданият”, иккинчи қаватида эса-қадимий меҳнат ва кундалик ҳаёт обектлари, диққатга сазовор жойлар моделлари жойлашган. Музейда мингдан ортиқ антиқа буюмлар сақланади, фонд ҳар куни янги экспонатлар билан тўлдирилади Тошкент музейи, сиз Ўзбекистондаги энг йирик ва аҳамиятли музейлардан бири бўлган Тошкент санъат музейини назарда тутаётган бўлсангиз керак. Ушбу музей мамлакатимиз пойтахти Тошкент шаҳрида жойлашган бўлиб, ноёб санъат асарлари тўпламига эга маданият маркази ҳисобланади. Қуйида Тошкент санъат музейи ҳақида ба зи муҳим фикрларни келтирамиз:ʼ М узейнинг ташкил этилиши: Музей 1918 йилда ташкил этилган ва ўз тарихи давомида турли даврлар ва маданиятларни қамраб олган бой сан'ат асарлари то'пламини то'плаган. Тасвирий санъат: Музейда ўзбек усталари ва бошқа мамлакатлардан келган рассомларнинг 3 расмлари, ҳайкалтарошликлари ва декоратив санъатининг катта коллекцияси мавжуд. Туркий ва ислом маданияти: Мавзуни органиш даражаси. Бу ерда Марказий Осиё тарихи ва маданиятига оид ноёб экспонатлар, жумладан, қўлёзмалар, гиламлар, заргарлик буюмлари ва бошқа ашёлар тақдим этилган. Европа санъати: Тўпламга Европа рассомларининг Ўзбекистондаги маданий та сирларнинг ҳилма-хиллигини аксʼ эттирувчи асарлари ҳам киритилган. Архитектура: Музей биноси Ўзбекистоннинг анъанавий меъморчилиги услубида қурилгани унга ўзгача файз бағишлайди. Бу гўзал ва шинам жой бўлиб, сиз сан'атдан завқланишингиз ва минтақа тарихи билан танишишингиз мумкин. Доимий ва вақтинчалик кўргазмалар: Музей мунтазам равишда кенг жамоатчилик ва сан'ат ва тарихнинг муайян мавзуларига қизиққан кўпроқ ихтисослашган томошабинлар учун кўргазмаларга мезбонлик қилади. Таълим фаолияти: Музей болалар ва катталар учун маърузалар, маҳорат дарслари ва экскурсиялар ўтказиш, таълим фаолияти бўйича фаол ишлайди. Курс ишининг мақсади ва вазифалари . Ушбу курс иши тошкент музейининг ташкил топиши унинг ривожланиш тарихи хозирда унда мавжуд экспанатларни қандай даражада инсони малумоллар билан тамилаб бершини билишни мақсад қилиб оламиз. - Амалий саънат, кундалик ҳайт ва маданият тўзғрисидаги билимларни янада мустахкамлаш ва уларни озгача босқичга олиб чиқиш. - Тошкент музейининг фаолиятига чуқуроқ ёндаштш ва у хақидаги малумолтларни чуқуроқ йетказиб беришдан иборат. Мавзунинг даврий чегараси. Тошкент музейи асосида ташкил этилган. Музей фондида 250 мингдан зиёд экспонат жамланган бунда 100 йилик тарихнинг ўз ичига олган. Курс иши мавзусининг назарий услубий асоси .Курс иши матириаллари тарихийлик, илмий холислик ва обьективлик пиринсиплари асосида тахлил 4 қилинди.Тарихий ва археолагик манбалардан фойдаланилди ва уларни тақослаш усулари қўланилинди. Курс ишининг структураси. Курс иши икки боб, бек парагроф, хулоса, фойдаланилган адабиётлар рўйхати, иловалардан иборат. 5 I -БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ТАШКИЛ ТОПИШИ 1.1 ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ОЧИЛИШ Тошкент музейининг ташкил етилиши шаҳарнинг маданий ҳаётидаги муҳим қадам бўлиб, унинг бой тарихи ва ранг-баранглигини акс эттиради. Агар биз Тошкентда музей яратиш ҳақида гапирадиган бўлсак, унда бу турли жиҳатларни ўз ичига олиши мумкин: минтақанинг тарихий аҳамиятидан тортиб замонавий музей дизайни ва экспозиция концепциясигача. Тарихий контекст 1 : Тошкент Марказий Осиёдаги энг қадимий шаҳарлардан бири бўлиб, унинг тарихи 2000 йилдан ортиқ давом етади. Тошкентда жойлашган музей турли тарихий даврларни қамраб олиши мумкин. Жумладан: - Исломгача бўлган Тошкент тарихи (Суғд даври, илк Ўрта асрлар санъати ва маданияти). - Ислом даври ва шаҳарнинг Марказий Осиёдаги муҳим савдо ва маданий марказ сифатида ривожланиши. - Россия империяси ва кейинчалик Совет Иттифоқи ҳукмронлиги остидаги мустамлакачилик даври. - Мустақил Ўзбекистоннинг пойтахти сифатида Тошкентнинг замонавий ривожланиши. - Концепция ва архитектура: музей анъанавий ўзбек меъморий элементларини (масалан, гумбазлар, мозаик безаклар, камар ва устунлар) замонавий дизайн ва функционаллик билан бирлаштирг 2 ан замонавий бино сифатида тақдим етилиши мумкин. 1 1.Вазирлар Маҳкамасининг 975-сон қарори.6.Фзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 19 декабрдаги “Моддий маданий мерос обьектларини муҳофаза қилиш соҳасидаги фаолиятни тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида ” ПҚ –4068 -сон қарори ижроси ҳамда Фзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 майдаги 443 сон қарори. 2 2. Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 36. 6 - Архитектура Ўзбекистоннинг маданий меросини акс эттириши, шу билан бирга экспозицияларни тақдим етиш учун замонавий имкониятлар яратиши муҳимдир. Тўпламлар ва кўргазмалар: - Археология ва қадимги тарих: Тошкент атрофидаги археологик қазишмалардан олинган ашёлар, жумладан, Афросиёбнинг қадимий посёлкасидан олинган ашёлар, қадимий Самарқанд шаҳри ва бошқа археологик обидалардан топилган ашёлар тўплами. 3 - Санъат: ўзбек санъати анъаналарини акс еттирувчи расм, ҳайкалтарошлик, гилам ва тўқимачилик. - Этнография: ўрта Осиёда яшовчи турли халқларнинг урф-одатлари, халқ ҳунармандчилиги, кийим-кечак, мусиқа асбоблари ва урф-одатлари тақдимоти. Замонавий санъат: Ўзбекистонда ва хорижда фаолият юритаётган замонавий рассомлар ва ижодий уюшмаларга бағишланган экспозициялар. Таълим дастурлари: музей маданий ва маърифий алмашинувнинг муҳим марказига айланиши мумкин. Болалар учун дастурлар, маърузалар, семинарлар, кўргазмалар, шунингдек минтақанинг маданий х илма-хиллиги бўйича кўргазмалар кенг аудиторияни жалб қилиши мумкин. Туризм ва маданий ҳамкорлик: бундай музейнинг ташкил етилиши нафақат маҳаллий маданий ҳамжамиятнинг ривожланишига 4 , балки Марказий Осиё тарихи ва маданиятига қизиққан сайёҳларни жалб қилишга ҳам ёрдам беради. Музей Тошкент ва вилоятнинг бошқа шаҳарлари орқали ўтган тарихий йўналиш-Ипак йўлидаги муҳим сайёҳлик масканига айланиши мумкин 5 . 3 3.Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B.45.4. Туркестанские ведомости, 1876. No 485.Туркестанские ведомости, 1877. No 18. 4 Туркестанские ведомости, 1896. -No 57. 5 Р.Р. Алимжонов Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлвтлари билан дипламатик ва савдо-иқтисодий муносабатлари.,Тошкент-2017:: 7 Амалга ошириш мисоллари: Тошкентдаги Ўзбекистон тарихи музейи: бу мамлакат тарихини ёритувчи мавжуд музейнинг намунаси бўлиб, тадқиқотчилар ва сайёҳлар учун муҳим маданий марказ ҳисобланади. Тошкентдаги Ўзбекистон Давлат санъат музейи: санъат асарларини, шу жумладан маҳаллий рассом ва ҳунармандларнинг асарларини тўплайдиган яна бир маданият маркази. Тошкент музейи, ёки аниқроқ айтганда, Тошкентдаги муҳим музейлардан бири 2019 йилда "Ўзбекистон тарихий музейи"нинг янги биносида очилишига оид фалиятидаги маълумотлар бор. Бунда, янги бинода Ўзбекистоннинг тарихий меросини, маданиятини, қолдирган илғор ишларини намойиш қилиш мақсадида кўплаб муҳим ва қадимий экспонатлар жойлаштирилди. Музейдаги кўргазмалар Ўзбекистоннинг тарихининг илк даврларидан то ҳозиргача бўлган даврларни қамраб олади. Қадимги Миср, Сосонийлар ва Сўғдийлар давридан то Аллома Бухорий ва Мухаммад ал-Хоразмий каби ижодкорлар, шунингдек, совет даври ва замонавий Ўзбекистоннинг ривожланишига оид экспонатлар билан танишиш мумкин. Тошкентда шунингдек, Буюк ипак йўли билан боғлиқ тарихи ва маданиятига бағишланган музейлар ҳам мавжуд. Буларнинг барчаси Ўзбекистоннинг мураккаб ва бой тарихини ёритишга қаратилган 6 . Тошкент музейининг очилиши шаҳардаги бир қанча муҳим маданий масканлардан бири билан боғлиқ бўлиши мумкин. 7 Масалан: Ўзбекистон Давлат санъат музейи Тошкентдаги энг йирик музейлардан бири бўлиб, унда ноёб санъат асарлари тўплами, шу жумладан антик даврдан то ҳозирги кунгача бўлган экспонатлар мавжуд. Ўзбекистон тарихи музейи шаҳар марказида жойлашган ушбу музей Ўзбекистоннинг қадим замонлардан бери бой тарихи ҳақида ҳикоя қилади. Темурийлар Музейи у ўзбек тарихининг муҳим қисми бўлган Темурийлар сулоласи тарихи ва меросига бағишланган. Унинг архитектураси ва коллекцияси таъсирли. Ўзбекистон 6 Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 39. 7 .Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B.57. 8 амалий санъат музейи ушбу музей ўзбек ҳунармандчилиги, жумладан матолар, керамика ва заргарлик буюмлари коллекцияси билан машҳур. 8 1.2 ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ФАОЛИЯТИ Тошкентдаги музейлар Ўзбекистоннинг бой маданий ва тарихий меросини ўрганиш, сақлаш ва намойиш этиш борасида муҳим роль ўйнайди. Уларнинг 8 Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B.45.4. Туркестанские ведомости, 1876. No 485.Туркестанские ведомости, 1877. No 18. 9 фаолияти турли хил мавзуларга ихтисослашган ва жамиятнинг маданий ҳаётида алоҳида аҳамиятга эга. Қуйида Тошкентдаги музейларнинг умумий фаолият йўналишлари ва айрим машҳур музейлар ҳақида маълумот келтирилади: Тошкент музейлари фаолиятининг асосий йўналишлари: - Тарихий меросни сақлаш: Қадимги даврлардан то ҳозирги кунгача бўлган тарихий экспонатларни тўплаш, тиклаш ва асраш. - Маданий тарғибот: Миллий урф-одатлар, санъат, ва тарихий шахсларнинг ҳаётини намойиш этиш орқали маданиятни оммалаштириш. - Таълим ва тадқиқот: Оилавий дастурлар, экскурсиялар, ва тадқиқот фаолиятлари орқали аҳолига таълим бериш. - Туризмни ривожлантириш: Меҳмонлар учун жозибадор экскурсияларни ташкил этиш. 9 - Интерактив фаолиятлар: Ҳозирги кунда кўплаб музейларда интерактив экспозициялар ва мультимедиа технологиялардан фойдаланилади. Тошкент музейи кўплаб муассасаларни ўз ичига олади, уларнинг ҳар бири Ўзбекистон маданий меросини сақлашда муҳим рол ўйнайди. Энг машҳур музейлар-Ўзбекистон Давлат санъат музейи, Ўзбекистон тарихи Давлат музейи, шунингдек, замонавий галереялар ва ихтисослаштирилган музейлардир 10 11 . Тошкентдаги музейлар фаолияти: - Маданий меросни сақлаш , м узейлар тарихий, маданий ва бадиий аҳамиятга эга экспонатларни йиғиш, тиклаш ва сақлаш бўйича фаол иш олиб бормоқда. Бунга археологик асарлар, расмлар, ҳайкаллар ва декоратив санъат киради. - Кўргазма фаолияти д оимий кўргазмалар ташриф буюрувчиларни минтақанинг бой тарихи ва маданияти, жумладан, қадимий Ипак йўли даври 9 Тарихий ўлкашуносли / ўқув қўланма: Очилдиев Ф.Б. Т.: “Санат-Стандарт” нашриёти , 202йил.-196-б 10 .Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент : Маънавият, 2008. 11 O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2001 -yil 1-mayda qabul qilingan “Qatag'on qubroblarini yod etish kunini belgilash to‘g ‘risida”gi Farmoni // Xalq so'zi, 2001-yil 2-may 10 билан таништиради. Шунингдек, замонавий санъат, фотосуратлар ва тематик лойиҳаларга бағишланган вақтинчалик кўргазмалар ташкил этилмоқда. 12 - Таълим дастурлари т арих ва санъатни оммалаштиришга қаратилган маърузалар, екскурсиялар, семинарлар ва интерактив тадбирлар ташриф буюрувчилар, айниқса ёшлар ва талабалар учун ўтказилади. - Илмий тадқиқотлар Музей ходимлари археология, тарих ва етнография билан боғлиқ тадқиқотлар олиб борадилар. Натижалар кўпинча илмий журналларда нашр етилади ва таълим лойиҳаларида қўлланилади. - Халқаро ҳамкорлик Тошкент музейлари халқаро кўргазмалар, маданий алмашинув ва конференцияларда иштирок етмоқда, бу еса ўзбек маданий меросининг глобал контекстга қўшилишига ёрдам беради. - Рақамлаштириш ва замонавий технологиялар с ўнгги йилларда музейлар рақамли технологияларни фаол жорий қила бошладилар. Виртуал саёҳатлар ва маълумотлар базалари яратилмоқда, бу уларнинг тўпламларини кенг аудитория, шу жумладан халқаро аудитория учун очиқ қилади. 13 II -БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ЭКСПОНАТЛАРИ. 2.1 ТОШКЕНТ ИЛМИЙ-ФАН МАРКАЗИ, ТОШКЕНТ БАҒРИ КЕНГ ШАҲРИ. 12 .Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент : Маънавият, 2008. 13 . Kasimov O. S. et al. Oliy ta’lim muassasalarida mavjud muzeylarning ZAMONAVIY dizayn konsepsiyasi (MGU Toshkent filiali misolida) // Общественныенаукивсовременноммире : 11 Ўзбекистон пойтахти Тошкент мамлакатнинг бой маданий ва тарихий меросини намойиш этувчи музейлари билан машҳур. Бу ерда бир нечта асосий музейлар ва уларнинг экспонатлари: - Ўзбекистон Давлат санъат музейи расм ва ҳайкаллар: ўзбек рассомларининг кенг тўплами, шунингдек, Европа ва Россия санъати асарлари. Антиқа буюмлар: чинни, бронза ва шишадан ясалган ноёб буюмлар. Миллий либослар ва тўқимачилик: ўзбек матолари экспозициялари, шу жумладан икат ва сузанлар. 14 - Темурийлар Музейи (Амир Темур Музейи) Темурийлар давридаги артефактлар: қурол, зирҳ, тангалар ва керамика. Тарихий ҳужжатлар: Амир Темур ва унинг авлодларига оид хариталар ва қўлёзмалар. Миниатюралар: Темурийлар ҳаётидан лавҳаларни акс еттирувчи бадиий асарлар 15 . - Ўзбекистон тарихи Давлат музейи археологик топилмалар: Ўзбекистоннинг Самарқанд, Бухоро ва Хива каби қадимий шаҳарларига оид экспонатлар. Қўрғонтепа ва Афросиёб: фрескалар, керамика ва асбоблар парчалари. Етнографик тўплам: анъанавий уй-рўзғор буюмлари, заргарлик буюмлари ва асбоблар. - Ўзбекистон амалий санъат музейи ҳунармандчилик: ёғоч ўймакорлиги, керамика, миллий гилам ва заргарлик буюмлари. Архитектура елементлари: мадрасалар, масжидлар ва саройлардан ноёб декоратив елементлар. Замонавий амалий санъат: ўзбек ҳунармандлари томонидан яратилган экспонатлар. 16 - Темир йўл транспорти музейи тарихий локомотивлар: турли даврларга оид паровозлар ва вагонлар тўплами. Моделлар ва макетлар: темир йўл иншоотларини батафсил реконструксия қилиш. Архив материаллари: Ўзбекистонда темир йўлларни ривожлантириш билан боғлиқ ҳужжатлар ва фотосуратлар. 17 14 Туркестанские ведомости, 1896. - No 57. 15 Kasimov O. S. et al. Oliy ta’lim muassasalarida mavjud muzeylarning ZAMONAVIY dizayn konsepsiyasi (MGU Toshkent filiali misolida) // Общественныенаукивсовременноммире : 16 . Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 39. 17 Тарихий хотирасиз келажак йўк,- Тошкекнт:Шарқ 1998 12 2.2 АМАЛИЙ САЪНАТ, КУНДАЛИК ҲАЙТ ВА МАДАНИЯТ Амалий санъат, кундалик ҳаёт ва маданият кундалик ҳаётда инсон ижодий фаолиятининг намоён бўлиши билан боғлиқ. Ушбу учта тушунча бир-бири билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, естетик ва функционал ифоданинг ўзига хос шаклларини яратади. Амалий санъат нафақат естетик, балки утилитар аҳамиятга 13 эга бўлган амалий санъат, ҳунармандчилик, дизайн ва бошқа ижод турлари каби соҳаларни ўз ичига олади. У қамраб олади: Ҳунармандчилик: кулолчилик, тўқув, ёғоч ўймакорлиги, зарб, Дизайн: мебел, кийим-кечак, интерер яратиш. Халқ санъати: каштадўзлик, расм, тўқув. Амалий санъат кундалик ҳаётни безатадиган нарсаларни яратишга, уни естетик жиҳатдан жозибали ва қулай қилишга қаратилган. Ҳаёт тартиби Кундалик ҳаёт- бу шартлар тўплами ва одамларнинг кундалик турмуш тарзи. Бунга қуйидагилар киради: 18 Объектлар ва макон: мебел, идиш-товоқ, кийим-кечак, уй. Турмуш тарзи: одатлар, маросимлар, мулоқот шакллари. Анъаналар: оилавий, касбий ва ижтимоий фаолият билан боғлиқ яхши белгиланган қоидалар. Кундалик ҳаёт маданият ва санъат билан чамбарчас боғлиқ, чунки кундалик ҳаётда ишлатиладиган нарсалар кўпинча эстетика ва анъаналарни ҳисобга олган ҳолда яратилади. Маданият-бу жамият томонидан яратилган моддий ва маънавий қадриятлар тизими. 19 У қамраб олади: Анъаналар ва урф-одатлар: байрамлар, маросимлар, халқ қўшиқлари ва рақслари. Дунёқараш: гўзаллик, ахлоқий ва естетик меъёрлар ҳақидаги ғоялар. Санъат: ҳам юқори (расм, мусиқа, адабиёт), ҳам кундалик. Маданият кундалик ҳаётнинг естетик идрокини шакллантиради ва амалий санъатнинг ривожланишига раҳбарлик қилади, шакллар, ранглар ва материалларга таъсир қилади. Муносабатлар Амалий санъат кундалик ҳаётни безатади ва яхшилайди, уни қулай ва чиройли қилади. Кундалик ҳаёт, ўз навбатида, маданиятнинг таъсири билан шаклланади, унинг хусусиятлари ва қадриятларини акс эттиради. Маданият кундалик ҳаётнинг бир қисмига айланадиган янги амалий санъат асарларини яратишга асос яратади ва илҳомлантиради. Масалан, идишларга анъанавий рус расмлари (Гжел, хохлома) халқ маданиятининг ўзига хос хусусиятларини акс еттирувчи амалий санъат ва шу билан бирга кундалик ҳаётнинг бир қисмидир. 20 18 .Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент : Маънавият, 2008. 19 Ўзбекистоннинг ўз истиқлол ва тараққиёт йўли. 1- жилд – Т.: “Ўзбекистон” , 1997.й 20 . Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 36. 3.Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019 14 2.3 ТОШКЕНТ МУЗЕЙИ ФОНДИ Музей фаолияти, иши музей фонди асосида юритилади. Бу ишнинг амалга ошириш ва киммати музей ходимларининг манба тўғрисидагл билимларнинг, манбанинг маданий қиммати, ҳиссий таъсири, тарихий жараёни хакидаги маълумотларни аниқлаш ва ойдинлаштириш йўлидаги сайи ҳаракатлари билан белгиланади. Манбани сотиб олиш, саклаш, тадкик этиш, уни илмий ва таълим- тарбия ишига тадбик этиш эса янада мухим вазифа ҳисобланади. Музей фонди 15 утмиши, ҳозирги замон ва келажакни боғловчи, уйгунлаштирувчл манбадир. Музей фондининг архив ва кутубхона фондларидан фарки шундаки, у тарихий жараённи комплекс хужжалаштиради. Музей учун маълумотнинг ҳажми ва мундарижаси, предметнинг жойлашишигина предметнинг табиати, унинг кайси максадда качон ва кандай йигилганлигт тўғрисидаги ма' лумотлар хам мухимдир. Предметнинг таблатига. унинг малумо бериш имконлятига кура тарихий манбалар куйидаги турларга булинади 21 : - моддий манбалар: - тасвирий манбалар: ёзма манбалар, фоноёзув ва кинофилмлар. Моддий манбаларга моддий маданий ёдгорликлар - мехнат куроллат, ҳаракатлантириш мосламалари, маиший предметлар, куроллар в.б.лар киради. Моддий манбалар факат предметнинг таркибидангина ма лумот бермай, унинг шакли, курфлиши, улчови, огирлиги, ранги в.б.лар хакида ма"лумот беради. Улар яна уша давр тарихлй Жараён, мадантяти, илмий ютуклар хакида хам ма' лум ма"нода тасаввур хосил кллади 22 . Моддлй манбалар мавхум тушунча эмас, балки аник тушунчалар хосил килиш имкониятини беради тасвиртй манбалар турл буёк, фгура, белги в.б. нарсалар воситасида яратилиб, йлер мусавйрлик иСнлари, графика, хайкалтарошллк, бадилй плакат ар я фоcогратия махсулотлари киради. Бу тасвирлй манбала вокеалар хакида, портретда акс этган шахслархакида, план ва карталар эса аник геометрик шакл, улчов хамда географик Жойлашув хакида иимий ма лумотлар беради. Ёзма манбалар суз ва белгилар ёрдам ида ма" лумот бериб, уларга йилномалар (летопис"), солномалар, конунлар мажмуи, сиёсий партиялар хужжатлари, статистика материаллари, 1лмтй ишлар, адаблётлар, публитсистик асарлар, нодир китоблар в.б.лар киради. Ёзма манбалар турфа ва кенг ма' лумот бериш имкониятига эга. 23 Уларни 3 гурухга булиб урганилади: 21 . Массон В. М Средняя Азия и Древни Восток . М. – Л., 1964.й 22 Тарихий ўлкашуносли / ўқув қўланма: Очилдиев Ф.Б. Т.: “Санат-Стандарт” нашриёти , 202йил.-196-б 23 . Массон В. М Средняя Азия и Древни Восток . М. – Л., 1964.йс 16 - Имлй ва иш юритиш хакида маълумот берувчи (конунлар, сиёсий ва статистик хужжатлар, илмтй изланишлар): - эстетик манбалар (бадилй адабиётлар): - умумий маълумот берувчи манбалар (публитсистик асарлар, йўллномалар ва солномалар). Фоноёзув ва кинофилмлар музей предметлари орасида мухим урин тутади. Фоноёзувларда мусика, маълум шахснинг нутки, курилиш иши шовкини, укишдаги маълум талаффуз ёки санъаткорларнинг ўзаро этган куйлари акс этган булиши мумкин. Кинофилмлар овозли ва овозсиз булиши мумкин. Фоноёзув ва кинофилмлар музей фондининг махсус, сермахсул гурухи хисобланади 24 . Музей фондидаги преметлар: а) нодир предметлар б) типик музей предметларига булинади. Музей предметлари ма лумот мазмунига, кимматигагина эмас, унинг хайратнарли хусусиятига кура хам фаркланади. Бунда предметнинг кандай кимматбахо материлдан ишланганлиги эмас, балки унинг юкори экспрессив хусусияти мухим. 25 Демак, шундай музей учун мух им ахам ияга эга буюмлар нодир буюмлар хисобланади. Типик предметларга турдаш, куп учрайдиган музей предметлари киради. Музейнинг ллмлй-кумакчи материалларига, музей предметлари сафиига кирмайдиган, лекин унт урганиш ва нам ойиш этишга ёрдам берадиган материаллар киради. Улар асосан 4 гурухга булинади: 26 Музей предметларинт ташки кüринишини тиклашга, асл нусхаларинт кайта уз холига келтиришга ёрдамлашадиган материаллар. Музей предметининг тузилишини аниқлашга, тадкик этишга ёрдам берадиган материаллар (рентген). Музей предметларини узаро алокасини урганишга ёрдам берадиган материаллар 24 Кадимги Ўзбекистон илк ёзма манбаларда :: 25 . Р.Р. Алимжонов Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлвтлари билан дипламатик ва савдо-иқтисодий муносабатлари.,Тошкент-2017:: 26 Вазирлар Маҳкамасининг 975-сон қарори.6.Фзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 19 декабрдаги “Моддий маданий мерос обьектларини муҳофаза қилиш соҳасидаги фаолиятни тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида ” ПҚ –4068 -сон қарори ижроси ҳамда Фзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 майдаги 443 сон қарори. 17 (масалан: схемалар, матоларни тукиш усулларини курсатадиган). Аник бир тарихлй вокеани урганишга ёрдам берадиган материаллар-диаграмма ва хариталар, чизм алар. Музей фондлари уз навбатида куйидаги 4 талабга Жавоб бериши керак: Музейлар фонди уз сохасига караб ташкиллаштирилиши керак. 27 Археология, этнографля, улкашунослик в.б. Фондининг шаклланиши тарих ва музейшунослик фанларининг ютукларига мос булмоги керак. Фондларни доимий ва максадли равишда тулдириб, бойитиб бориш зарур. Фондлар ллмий ташкилетлишт шарт. Музей коллектсияларининг киймати унинг микдори ва сифати билан белгиланади. Бу коллектсиялар кайсу давр, вокеа, ходиса, манбага тегишлилигт; унинг курилишл, асоси, тасвирлйлиги, маиший- сотсиал хусусияти, даври ва жойл, кимматли беражак маълумотига караб илмий принтсип асосида гурухланиши лозим. Шунга кура музей фонди куйидаги турларга булинади: Асосий фонд - таркибига коллетсиянинг асосини ташкил киладиган, музей фаолиятини тула очиб берадиган предметлар киради. Алмаштирув фонди - унда музей кам эхтлё сезадиган предм этлар уми эгаллайди, яъни музей фаолияти учун унга мухим булмаган ашёлар киради. Коллектсион фонд - музей фондининг асосини. Ядросини ташкил этади. Унда ягона нусха ёки нусхалар ичида энг яхши нусха сакланади. Дублет фонд - асосан типик предметлардан тузилади. 28 27 Тарихий ўлкашуносли / ўқув қўланма: Очилдиев Ф.Б. Т.: “Санат-Стандарт” нашриёти , 202йил.-196-б 28 Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B.57. 18 Х У Л О С А Ўзбекистон Республикаси Тошкент музейи Тошкент тарихини ўз ичига олиб Ўзбек минталитети унинг миллий қадриятлари таълим ва илм-фанга Тошкентнинг ривожланиши тўғрисидаги маълумотларни ўз исчига олиб келмаоқда. Бу ерга ташриф буюрган саёхатчилар, чел эл фуқаролар шунингдек юртдошларимиз ҳам ўзлари учун маданий, тарихий бўлган маълумтларни яққол кўринишида экспонатлар ва суръатлар орқали билиб келишмоқда. Бу маълумотлар йиллар давомида тўпланган бўлиб, биз қанчалик бой ва мукаммал тарихга эга эканлигимизни яққол намоёндаси бўлиб келмоқда. Тарихий манбаларни асраш келажак авлодга етказиш ҳамда уни янада мукаммалаштириш 19 айнан биз ёшларнинг қўлимизда 29 . Шунингдек униб ўсиб келаётган ёш тарихчилар Тошкент музейининг кенгайиши, маданий бойликларнинг кўпайиши, тарихий меросларнинг ўз ҳолида сақланиши ҳамда келажак ва ўтмиш ўртасидаги тафовутни унитилиб кетмаслиги учун ўзини ажралмас ҳиссасини қўшишга мажбурдир. Мен ушбу музейга қилган саёҳатим давомида нақадар бой тарихга эга эканлигимизни, боболаримиз томонидан қолган меърослар мураккаб ва шунга қарамасдан содда анжомлар орқали яратилган ушбу экспонатлар нақадар нозик дид ва ўзгача меҳр билан яратилганини кўриб, боболаримизга бўлган хурматим янада кўпайди. 30 Уламоларнинг бир нақли бор “Ўз устозидан ўтмаган шогирд, шогирд эмас” яъни биз келажак авлодга бундан-да гўзал, бундан-да мукаммалроқ бўлган тарихий меъросларни топиш ва келажак авлодга етказиб беришимиз мажбур шундагина буюк боболаримизнинг қилган меҳнатларининг зоя кетмаганлигини, уларнинг келажак авлод учун қилган сийи ҳаракатлари ўз мевасини бераётганлигини яққол кўрсатиб берган бўламиз. ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ: 1 . Kasimov O. S. et al. Oliy ta’lim muassasalarida mavjud muzeylarning ZAMONAVIY dizayn konsepsiyasi (MGU Toshkent filiali misolida) // Общественныенаукивсовременноммире : теоретическиеипрактическиеисследования . –2022. – Т . 1. –No. 12. – С . 51-57. 2.Тарихий хотирасиз келажак йўк,- Тошкекнт:Шарқ 1998. 3.Юксак маънавият – енгилмас куч. –Тошкент : Маънавият, 2008. 4.Ўзбекистоннинг ўз истиқлол ва тараққиёт йўли. 1- жилд – Т.: “Ўзбекистон” , 1997.й 5.Вазирлар Маҳкамасининг 975-сон қарори.6.Фзбекистон Республикаси Президентининг 2018 йил 19 декабрдаги “Моддий маданий мерос 29 Ўзбекистоннинг ўз истиқлол ва тараққиёт йўли. 1- жилд – Т.: “Ўзбекистон” , 1997.й 30 Кадимги Ўзбекистон илк ёзма манбаларда :: 20 обьектларини муҳофаза қилиш соҳасидаги фаолиятни тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида ” ПҚ –4068 -сон қарори ижроси ҳамда Фзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019 йил 30 майдаги 443 сон қарори. 6. Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 36. 7 .Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B .45.4. Туркестанские ведомости, 1876. No 485.Туркестанские ведомости, 1877. No 18. 8.Туркестанские ведомости, 1896. -No 57. 9. Sodiqova N. Madaniy yodgorliklar xazinasi. -Toshkent: Fan, 1981. -B. 39. 10 .Muzey ishi asoslari”, Kuryazova.D, Toshkent, “lesson press”, 2019. B.57. 11 .O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 2001 -yil 1-mayda qabul qilingan “Qatag'on qubroblarini yod etish kunini belgilash to‘g ‘risida”gi Farmoni // Xalq so'zi, 2001-yil 2-may 12. Массон В. М Средняя Азия и Древни Восток . М. – Л., 1964.й 13.Тарихий ўлкашуносли / ўқув қўланма: Очилдиев Ф.Б. Т.: “Санат-Стандарт” нашриёти , 202йил.-196-б 14.Кадимги Ўзбекистон илк ёзма манбаларда :: 15. Р.Р. Алимжонов Ўрта Осиё хонликларининг қўшни давлвтлари билан дипламатик ва савдо-иқтисодий муносабатлари.,Тошкент-2017:: 21 Иловалар-1 22 Иловалар-2 Иловалар-3 Иловалар-4 23 Иловалар-5 24 25

МУНДАРИЖА

Кириш

I-БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ТАШКИЛ ТОПИШИ

1.1 Тошкент музейининг очилиш

1.2 Тошкент музейининг фаолияти

II-БОБ. ТОШКЕНТ МУЗЕЙИНИНГ ЭКСПОНАТЛАРИ

2.1 Тошкент илм-фан маркази, Тошкент бағри кенглик шаҳри

2.2 Амалий саънат, Кундалик ҳаёт ва маданият

2.3 Тошкент музейи фонди

Хулоса

Фойдаланилган адабиётлар рўйхати

Иловалар

Купить