Tuproqqal’a yodgorligi - История - Инфографика

Информация о документе

Цена	9200UZS
Размер	1.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	22 Ноябрь 2025
Расширение	pptx
Раздел	Инфографика
Предмет	История

Продавец

Sherzod Sultonov

Дата регистрации 10 Июнь 2025

1 Продаж

Tuproqqal’a yodgorligi

Купить

Andijon Davlat Unversiteti
101-guruh talabasi
Axrorbek Alijonovning
O'zbekiston tarixi fanidan
taqdimtoi
O’qituvchi: Xoshimov Soibjon

Mavzu: Tuproqqal’a yodgorligi
O
Reja:
O
1. Tuproqqal’a yodgorligi
O
2. Tuproqqal’a yodgorligi tuzilishi
O
3. Tuproqqal’a shahri saroyi
O
Xulosa
O
Foydalanilgan adabiyotlar

O
Tuproqqalʼa — Xorazmning qadimgi shaharqalʼa
xarobasi; milodiy III—IV asrlardagi
xorazmshohlar qarorgohi. Hozirgi Tuproqqalʼa
Qoraqalpogʻistonning Beruniy shahri atrofidagi
hududda joylashgan va „Ellik qalʼa vohasi“
tarkibiga kiradi[1]. U yerda devor rasmlari,
tangalar va arxivlar topilgan[1][2]. Uning tarixi
milodiy I—V asrlarni oʻz ichiga oladi

O
Tuproqqalʼa 1938—1950-yillarda S. P. Tolstoye
rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya
ekspeditsiyasi tomonidan oʻrganilgan. Uning
tarhi toʻgʻri burchakli (500×350 m) boʻlib,
gumbazsimon yoʻlakli va burjli mudofaa devori
bilan oʻralgan. Devorning mustahkam janubiy
darvozasidan otashkada tomonga markaziy
koʻcha oʻtgan. Koʻndalang tushgan koʻchalar
shaharni 10 ta kvartalga (mahalla) ajratgan.
Tuproqqalʼaning madaniy qatlamidan milod
boshlaridan VI asrgacha boʻlgan davrga oid
ashyoviy materiallar chiqqan

O Tu p ro q q a lʼa n in g
sh im o li-sh a rq iy
q ism id a m a xsu s
ko ʻta rm a su p a
(b a la n d lig i 1 4 m ,
m a yd o n i 8 0 * 8 0 m )
u stig a xo m g ʻish td a n
sa ro y q u rilg a n . U n g a
yo n d o sh q ilib
b a la n d lig i 2 5 m li 3 ta
m in o ra si b o ʻlg a n a rk
b in o si (m a yd o n i 4 0 × 4 0
m ) b u n yo d e tilg a n .
A rkka sh a rq to m o n id a n
ko ʻta rm a yo ʻla k o rq a li
kirilg a n .
T u p ro q q a lʼa d a n 1 0 0
g a y a q in tu ra r jo y ,
x o ʻja lik b in o la r i v a 8
ta s a ro y x o n a la ri
to p ilg a n .

O
Xonalar devori boʻrtma naqshlar va relyefli rangli
haykallar bilan bezatilgan (qarang Tuproqqalʼa
devoriy rasmlari va haykallari). Tuproqqalʼaning
sharqiy qismida qurol-aslaha ustaxonasi boʻlgan,
u yerdan temir nayzalar, 3 parrakli oʻqlar,
saroyning yemirilib ketgan 2-qavatidagi podsho
arxividan esa teri va yogʻoch taxtachalarga
yozilgan 100 dan ortiq hujjatlar topilgan. Ular
qadimiy xorazmiy tilida bitilgan (I—III asrlar).
Tuproqqalʼadan jun, shoyi, ip gazlama parchalari,
boʻyra, rangli gilam, koʻplab haykal boʻlaklari,
sopol buyumlar va Kushon tangalari topilgan.
Qalʼa sugʻorish inshootlarining buzilishi, harbiy
toʻqnashuvlar natijasida xarobaga aylangan.

O
Tuproqqalʼa eramizning I
—II asrlarida Xorazm
hukmdori Artav (Artaban)
tomonidan qurilgan[3].
Qalʼaning tashkil etilishi,
ehtimol, janubi-gʻarbdan
14 km uzoqlikda
joylashgan Aqchaxon-
Qalʼaning tark etilishidan
keyin sodir boʻlgan O
Shahar xarobalari 1938-
yilda Sergey Tolstov
rahbarligidagi Xorazm
ekspeditsiyasi tomonidan
oʻrganilgan. Saroyning
qurilgan sanasi Kushon
imperiyasi hukmdorlari
Vima Kadfiz va Kanishka
tangalari, shuningdek,
Xorazm shohi Artav
(Artaban) tangalari
topilganligi orqali
aniqlangan[5]. Saroyda
zardushtiylik xudolarini
ifodalovchi devoriy rasmlar
topilgan

O Tu proq q alʼa v a b u tu n
Xorazm iy a m ilo d iy II asrd a
m aʼlu m vaq t K u sh o n
im p eriy asi n azo rati o stid a
boʻlg an b o ʻlish i k erak,
ch u n ki q alʼa d an Vim a
K ad fiz va K an is h ka
ta n g ala ri to pilg an , lekin
u lard an o ld in g i va keyin g i
bir q ato r Xo razm
h u km d orla rin in g tan g ala ri
to p ilm ag an [6]. B o sh q a
ta d q iq otch ilar tan g a zarb
q ilin g an lig i to ʻg ʻris id ag i
dalilla rn i tah lil q ilib ,
ku sh o n lar X o razm n i
n azo rat q ilm ag an lig in i
ko ʻrsatad ilar

O
Tuproqqalʻa xarobalaridan Gandharadagi yunon-
buddist sanʼati uslubidan kelib chiqqan va Kushon
imperiyasi taʼsirini aks ettiruvchi ellinistik
uslubdagi liboslarga oʻralgan tik turgan
haykallarning bir qancha baland relyefi
topilgan[4]. Bu moʻl-koʻl haykaltaroshlik ishi
Yunon-Baqtriya podsholigi davridan beri ellinistik
sanʼat uslubi faol saqlanib qolgan yaqin atrofdagi
Baqtriyadan kelgan hunarmandlar tomonidan
ham amalga oshirilgan boʻlishi mumkin. Haykallar
hozirda Sankt-Peterburgdagi Ermitaj muzeyida
saqlanmoqda Xulosa

Foydalanilgan
adabiyotlar
O
1. Қурбонбой Собиров "Хоразмнинг
қишлоқ ва шахарлари мудофаа
иншоатлари" Тошкент - 2009
O
2. В.Н.Ягодин "Әййемги мәденият
ғәзийнелери" Нөкис - 19793.
O
3. Ғ.Хожаниязов, Ж.Хакимниязов
"Қаралалпақстанның әжайип жети
естелиги" Нөкис -2004 [ 11-29- betler]

E’tiboringiz uchun
rahmat

Tuproqqal’a yodgorligi

Купить