Turizm xizmatlari va mahsulotlari - Jismoniy tarbiya - Referatlar

Dokument ma'lumotlari

Narxi	2000UZS
Hajmi	19.7KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	07 Noyabr 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Referatlar
Fan	Jismoniy tarbiya

Turizm xizmatlari va mahsulotlari

Sotib olish

Mavzu: Turizm xizmatlari va mahsulotlari.
Reja:
1. Turizm xizmatlarining faoliyati bo‘yicha tasniflanishi.
2. Turizm turlarining tasniflanishi va ko‘rinishlari
3. Asosiy va qo‘shimcha turistik xizmatlar.
4. Jozibador turistik mahsulot yaratish va xizmat ko‘rsatish
klasslari.
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar

Turizm xizmatlarining faoliyati bo‘yicha tasniflanishi
Zamonaviy turizmning o‘ziga xos xususiyatlarini belgilash maqsadida uning
muhim tasnifiy belgilarini aniqlab olish zarur bo‘ladi. Jumladan, geografik belgilari,
turistik oqim yo‘nalishi, safar maqsadi, harakatlanish usuli, turistlarni joylashtirish
vositalari va ishtirokchilar soni bo‘yicha tashkiliy-huquqiy shakllarini tasniflash
maqsadga muvofiqdir.
1. Ichki turizm – o‘z davlati chegarasi doirasida doimiy yashovchi
fuqarolarning vaqtinchalik tashrif buyuruvchi joyiga (to‘lanadigan faoliyatsiz)
turstik maqsadlarda sayohat qilishi. Ichki turizm davlat chegaralarini kesib o‘tish
bilan va turistik rasmiyatchilik bilan bog‘liq emas. Milliy valuta, til, hujjatlar
oldingidek o‘zgarmasdan qoladi. Dunyodagi safarlarning 80–90 foizi ichki turizm
ulushiga to‘g‘ri keladi. Ayniqsa u AQShda ommabop hisoblanadi.
2.Xalqaro turizm – vaqtinchalik kelgan joyiga faoliyati to‘lanmaydigan,
doimiy yashaydigan mamlakat chegarasidan tashqariga turistik maqsadlarda safar
qilishi.
Chet el turistlariga biror davlatga 24 soatdan kam bo‘lmagan muddatga
vaqtinchalik tashrif buyurgan shaxslarning barchasi kiradi. Shuni qayd qilish
kerakki, ba’zi davlatlarda Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) statistik
komissiyasining tavsiyalaridan chetlanishga ruxsat beriladi. Masalan, ba’zi
davlatlarda 3 kun muddatdan kam bo‘lmagan muddatga tashrif buyurganlar

xalqaro turistlar hisoblansa, ba’zilarida 2 hafta, ba’zilarida esa bu muddat 1 oydan
kam bo‘lmagan muddatga tashrif buyurganlar xalqaro turistlar hisoblanadi.
Barcha xalqaro turistik sayohatlarning o‘rtacha 65 foizi Yevropaga, 20 foizi
Amerikaga va qolgan 15 foizi boshqa mintaqalarga to‘g‘ri keladi. So‘ngi yillarda
ichki va xalqaro turizmning bir-biriga yaqinlashish tendensiyasi kuzatildi, bu esa
turistik rasmiyatchiliklarni soddalashtirish bilan izohlanadi (masalan, Birlashgan
Yevropadagi Shengen Bitimi).
3.Kiruvchi turizm – faoliyati to‘lanmaydigan turistik maqsadlarda doimiy
yashamaydigan shaxslarning o‘zga mamlakat hududiga tashrifi, sayohati.
4.Chiquvchi turizm – bir mamlakat hududida doimiy yashovchi shaxsning
boshqa mamlakatga faoliyati to‘lanmaydigan sayohati, tashrifi.
5.Rekreatsion turizm dam olish maqsadidagi turist bo‘lib, qator davlatlar
uchun turizmning ommaviy shakli hisoblanadi. Ispaniyaga, Italiyaga, Fransiyaga,
Avstriyaga chet el turistlarining tashrifi, avvalo, mana shu maqsadni ko‘zda tutadi.
Dam olish maqsadidagi safarlar xilma-xilligi bilan farqlanadi va qiziqarli tomosha
dasturlarini (teatr, kino, festival va hokazo), qiziqishlar bo‘yicha mashg‘ulotlar (ov,
baliq ovlash, musiqali, badiiy ijodiyot va hokazolar bilan shug‘ullanishni) o‘zga
mamlakatning milliy madaniyatini o‘rganish bilan bog‘liq bo‘lgan etnik
sayohatlarni o‘z ichiga olishi mumkin.
6.Sog‘lomlashtiruvchi dam olish turizmi o‘ta shaxsiy individual xarakter kasb
etadi. Inson organizmiga ta’sir etish vositasiga qarab davolanish uchun dam olish
iqlimli, dengiz, balchiq bilan davolanish va hokazolarga bo‘linadi.

7.Tanishuv (ekskursion) turizmi o‘z ichiga tanishuv (bilish, ko‘rish va eshitish)
maqsadlari bilan bog‘liq tashrif va sayohatlarni o‘z ichiga oladi. Ekskursiya
bilishning bir shakli bo‘lib, shaxs intelekti va dunyoqarashini kengaytirish vazifasini
bajaradi.
8. Malakaviy ish turizmiga ish maqsadlari bilan bog‘liq safarlar kiradi. Hozirgi
taraqqiy etgan zamonaviy jamiyatda hayot xalqaro aloqalarni bog‘lash zaruriyatini
tug‘dirmoqda. So‘nggi yillarda ishchan soha vakillarining, tadbirkorlarning
tashriflari ommaviy tus olmoqda. Qator turistik firmalar guruhlarga jamlangan
biznesmenlarning turli maqsadlardagi tashriflarini tashkil etishga
ixtisoslashtirilmoqda.Ushbu turdagi turizmning o‘ziga xos xususiyatlari shundan
iboratki, ishchanlik vaziyatida o‘tadigan uchrashuv ishtirokchilari oddiy sayyohga
qaraganda mamlakat bo‘ylab sayohat paytida ko‘proq mablag‘ sarflaydi. Shuning
uchun ko‘pgina davlatlar xalqaro forumlarni va shunga o‘xshash tadbirlarni
o‘zlarida o‘tkazishga harakat qiladilar.
9.Ilmiy turizmxalqaro turizm ning o‘qish, ta’lim olish maqsadida, malaka
oshirish maqsadida amalga oshiriladigan nisbatan yangi turihisoblanadi. Xorijda
ta’lim olish uchun safar qilish O‘zbekistonda ham turbiznesining o‘rnatilgan
segmentlaridan biri bo‘lib hisoblanadi. Safarlarning ommabop bo‘lib borayotgan
turi bu til o‘rganish maqsadida, ayniqsa Buyuk Britaniyaga va boshqa ingliz tilida
so‘zlashadigan davlatlarga safarlar kengayib bormoqda.
10.Sport turizmining asosiy maqsadi turistlarga o‘zlari tanlagan sport turi
bilan shug‘ullanishiga imkoniyat yaratib berishdan iborat. Sport turizmi zaruriy
baza mavjudligini talab etadi: turli inventarlarni, maxsus trassalarni, yo‘llar, sport

maydonchalarini, asbob-uskunalar. Sport sayohatlariga qo‘yiladigan asosiy
talablardan biri bu dam oluvchilarning xavfsizligini ta’minlash hisoblanadi.
11.Shop-turlar Rossiya va MDH davlatlari uchun xosdir. Xorijiy mamlakatlarga
tashrifning asosiy maqsadi xorijdan xalq iste’moli tovarlarini xarid qilib, uni
o‘zining mamlakatida yana qayta sotishdan iborat. (poyabzal, trikotaj va boshqa
tovarlarni Turkiya, Italiya, Portugaliya, Suriyadan; yozgi to‘qilgan kiyimlarni
Indoneziyadan; po‘stinlar Gretsiya va Argentinadan; mebellarni Polsha va
Italiyadan; elektronika mahsulotrlarini BAAdan; avtomashinalarni Germaniya,
Shvetsiya, Finlandiya, Gallandiyadan sotb olishadi).
12.Diniy turizm (haj safari, ziyorati) hozirgi vaqtda juda yuqori talabga ega
bo‘lib, ommaviy tus olmoqda. Har yili yuzlab vatandoshlarimiz Makka-yu
Madinaga haj va umra safarlarini amalga oshirmoqdalar.
Turizmda diniy maqsadlarning bir necha turlarini ajratib ko‘rsatishi-miz
mumkin:
1. Haj ziyorati (gunohlarni yuvish maqsadida, diniy e’tiqod maqsadida
ziyoratgoh joylariga tashrif buyurish).
2. Tanishuv tashrifi (diniy qadamjolar, haykallar; din tarixi, din madaniyati
bilan tanishuv).
3. Ilmiy tashriflar (diniy masalalar bilan shug‘ullanuvchi tarixchilar va boshqa
mutaxassislarning tashrifi).
13.Sog‘inish, qo‘msash turizmi qarindoshlarinikiga, tug‘ilgan joylariga va
yaqinlarinikiga tashrif buyurish ehtiyojiga asoslangan va xalqaro turistik

almashuvda muhim o‘rinni egallaydi. Qo‘msash turizmga yaqqol misol qilib, sobiq
Ittifoq davrida O‘zbekistonda yashagan va hozirgi paytda ham ularning qarindosh-
urug‘lari respublikamizning turli shaharlarida faoliyat ko‘rsatib kelayotgan qrim-
tatar, zakavkaz xalqlari, yaxudiylar, nemislar va boshqa millatga mansub bo‘lgan
aholini ko‘rsatishimiz mumkin.
14. Ekoturizm. Hozirgi kunda ekologik turizmga har qachongidan ham talab
katta. Bu dunyoning barcha davlatlariga tegishli bo‘lib, faol dam olishning bir turi
hisoblanadi. Unga ko‘ra inson o‘z sog‘ligini tiklabgina qolmay balki, bir qancha
estetik hissiyotlar oladi. Hozirgi kunda ekologik turizm eng rivojlangan dam olish
turi bo‘lib, bu sport turi ham hisoblanadi va u turizmning eng rivojlangan sohasiga
aylanmoqda. Ekoturizmning maqsadi hozirgi va kelajak avlodlarning ekologik
xavfsizligi va barqaror rivojlanishini ta’minlash uchun tabiatdan turistik
maqsadlarda oqilona foydalanishdan iborat
2. Turizm turlarining tasniflanishi va ko‘rinishlari
Turistik oqimlarning yo‘nalishi bo‘yicha turizm turlari «Kiruvchi» va
«Chiquvchi» toifalarga bo‘linadi. Ko‘pgina rivojlangan mamlakatlarda turizm
uyg‘un holatda taraqqiy etadi, «ichki» va «tashqi» turizm sohasida muvozanat
saqlanadi. Talab nuqtayi nazaridan turizmning uchta turini ko‘rsatish mumkin:
ichki, kiruvchi va chiquvchi turizm. Geografik prinsip asosida turizm sohasining
tasniflanishi bo‘yicha xalqaro, milliy va mamlakat chegarasidagi ichki turizm turlari
mavjud.
Turizmning turlari bo‘yicha tasniflanishi

Hozirgi kunda Rossiyada 10 nafar chiquvchi turistga 1 nafar ichki turist to‘g‘ri
keladi. 2010- yilda O‘zbekiston bo‘yicha o‘tkazilgan tadqiqotlar natijasiga ko‘ra,
har 6 nafar chiquvchi turistga 1 nafar ichki turist to‘g‘ri kelgan.Turizm bozorini
muvofiqlashtirishda Butunjahon Turistik Tashkiloti (BTT) ishlanmalari bo‘yicha
quyidagi proporsiya tavsiya qilinadi: 1 nafar kiruvchi turist – 1 nafar chiquvchi
turist – 4 nafar ichki turist Bu proporsiya BTT tavsiyalari bo‘yicha eng optimal
nisbat hisoblanadi, uni amalga oshirish uchun turistik faoliyatini tartibga soluvchi
tegishli me’yoriy hujjatlar va qonunlar qabul qilishga to‘g‘ri keladi.
3. Asosiy va qo‘shimcha turistik xizmatlar
Turistik xizmatlar turist ehtiyojlarini qondirish va ta’minlashga qaratilgan,
xizmat sohasidagi bir maqsadga yo‘naltirilgan harakatlar to‘plami bo‘lib, ular
turizm maqsadlariga, xarakteriga va turistik xizmatning qanday yo‘naltirilganligiga
javob berishi kerak. Davlat standarti talablariga ko‘ra, turistik xizmatlar
turistlarning ehtiyojlarini qondirish faoliyati bilan shug‘ullanuvchi turizm
tashkilotlari faoliyatining mahsulidir.
Umuman, turistik xizmatlar – bu ko‘zga ko‘rinmas tovarning o‘ziga xos turi.
Xizmat bevosita iste’mol jarayonida yuzaga keladi va alohida holda bo‘lmaydi, bu
xizmatning moddiy tovarga nisbatan asosiy farqidir. Bundan tashqari, tovar
iste’molchiga olib kelib beriladi, turistik xizmatlarda esa iste’molchi bevosita
xizmatning amalga oshiriladigan joyiga olib boriladi. Shuning uchun ham turistik
xizmatlarni tayyorlash va sotish moddiy tovarlarni sotishga tegishli bo‘lgan
qonunlar asosida emas, balki boshqa qonunlar majmuyi bilan boshqariladi.

Turistik xizmatlar ikki turga bo‘linadi: asosiy va qo‘shimcha. Asosiy va
qo‘shimcha turistik xizmatlarning bir-biridan farqli tomonlari quyidagilardan
iborat:
1. Asosiy xizmatlar (transfert – tashish, joylashtirish, ovqatlantirish va
ekskursiya) turpaketga kiritiladigan xizmatlardan iborat bo‘ladi. Qo‘shimcha
turistik xizmatlar esa turpaket tarkibiga kiritilmaydi;
2. Asosiy turistik xizmatlar oldindan sotib olingan yo‘llanma asosida
(sayohatni boshlashdan oldin), ya’ni to‘lov oldindan amalga oshirilgan bo‘ladi.
Qo‘shimcha turistik xizmatlarda esa to‘lov jarayoni bevosita xizmatdan
foydalanish paytida amalga oshiriladi. Yuqorida aytib o‘tilgan farqlardan kelib
chiqqan holda, qo‘shimcha turistik xizmatlar deganda turpaketda nazarda
tutilmagan, turist o‘zining qo‘shimcha to‘lovi asosida foydalanadigan xizmatlar
tushuniladi. Butunjahon Turistik Tashkiloti qo‘shimcha turistik xizmatlarning 400
xil turini keltirib o‘tgan. Qo‘shimcha turistik xizmatlarning ahamiyati shundaki,
unda turist yuzaga kelgan ehtiyojlarini tulaqonli qondiradi, ma’lum bir vazifalarni
bajarishda o‘zini urintirmaydi (masalan, mehmonxonada yashayotganida kiyimini
tozalash yoki dazmollash uchun mehmonxona xodimlariga murojaat qiladi).
Xulosa
Xulosa qilib aytadigan bo'lsak turizmning mahsulot xizmat ko'rsatishi va
mahsulotlarining barchasi davlat e'tiboriga qaraydi. Barcha sohalarda bo'lganidek
ko'proq e'tibor va sarmoya kiritilsa rivojlanadi. Masalan, 2000-yillarda Birinchi
prizdentimiz Islom Abduag'niyevich Karimov tomonidan koplab mablag'lar
ajratilgan. Hozirgi rivojlangam davrda bu soha bo'yicha daromad olish keng tus

olmoqda va ba'zi davlatlar daromadining asosiy yo'nalishiga aylanib bo'ldi.
Masalan, Ispaniya va Italiyadir.
Shavkat Mirziyoyev saylangandan so'ng bu sohaga ham e'tibor qaratildi va
jadallik bilan o'sib bormoqda. Karantin davrida barcha sohalardan ko'ra bu turizm
sohasiga juda katta zarar yetdi va deyyarli to'xtab qoodi. Nafaqat xalqaro turizm
balki ichki turizm ham to'xtab qoledi. Karantin davridan keyin asta sekinlik bilan
rivojlanib bormoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Квартальнов В. А Менеджмент туризма: Экономика туризма. –М.:
Финансы и статистика, 2004.
2. QudratovG‘. X., TuxliyevI. S. «Turizmiqtisodiyoti». Uslubiy qo‘llanma.
Samarqand: SamISI, 2007.
3. Mirzayev M. A. Turizm asoslari. Ma’ruzalar matni. – T., 2005
4. Pardayev M. Q. Turzim asoslari. Ma’ruzalar matni. – Samarqand.

Turizm xizmatlari va mahsulotlari

Sotib olish