Turkiston o‘lka musulmonlar qurultoyi tarixi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	562.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

Turkiston o‘lka musulmonlar qurultoyi tarixi

Купить

Mavzu:Turkiston o’lka musulmonlar qurultoyi tarixi

RE JA:
▪
1.Sho’roi Islomiya tashkilotining tashkil etilishi
▪
2.Sho’roi Ulamo tashkilotining ajralib chiqishi
▪
3.Turkiston Muxtoriyati tuzilishi va tugatilishi

SHOʻROI ISLOMIYA" („Islom
kengashi“) — Turkiston taraqqiyparvar
ziyolilarining ijtimoiysiyosiy tashkiloti (jamiyati).
1917-yil 14 martda Toshkentda tuzilgan va 1918-
yil bahorigacha faoliyat olib borgan. Unga dastlab
Abdulvohidqori Abduraufqori oʻgʻli, keyinchalik
Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev rais qilib
saylangan. Tashkilot faoliyatida Munavvarqori
Abdurashidxonov, Mahmudxoʻja Behbudiy,
Mustafo Choʻqay, Ahmad Zakiy Validiy, Islom
Sulton Shoahmedov, Toshpoʻlat Norboʻtabekov
kabi maʼrifatparvarlar faol qatnashgan.

Tashkilot tashabbusi bilan Butun Turkiston
musulmonlarining 1-qurultoyi oʻtkazildi (1917-
yil aprel). Qurultoyda qabul qilingan tashkilot
dasturida oʻlka musulmonlari orasida
islohotlar oʻtkazish gʻoyalarini tarqatish,
mintaqadagi barcha musulmonlarni yagona
fikr va maslak asosida birlashtirib, Turkistonga
muxtoriyat maqomini berish uchun kurash
vazifasi qoʻyilgan. 1917-yil aprel oyidayoq
tashkilotning Samarqand, Qoʻqon, Namangan,
Andijon, Margʻilon, Skobelev (Fargʻona), Marv,
Turkiston, Oqmachit, Oʻsh va boshqalar
shaharlarda shoʻbalari tuzilgan. Tashkilot
„Shoʻroi islom“ nomli gaz. ham chiqargan

Tashkilot „Shoʻroi islom“ nomli gaz. ham
chiqargan. 1917-yil mobaynida Turkiston
musulmonlarining yana 3 qurultoyi oʻtkazilgan.
Biroq taraqqiyparvar ziyolilar (jadidlar) bilan
eskilik tarafdorlari boʻlgan ayrim ulamolar
(qadimchilar) oʻrtasidagi kelishmovchiliklar Sho’roi
islomiya tashkiloti safida tarafkashlik yuz
berishiga olib keldi. 1917-yil iyunda tashkilotdan
bir guruh ulamolar ajralib chiqib, Qoʻqon va
Toshkentda yangi jamiyat — „Shoʻroi ulamo“da
asos solishgan. Turkiston va Qozogʻiston
musulmonlarining Toshkentda oʻtgan qurultoyi
(1917-yil 17—20 sentyabr)da har 2 tashkilot oʻzaro
birlashganligini eʼlon qilgan boʻlsa ham, aslida
tom maʼnodagi birlashuv boʻlmagan.

Oktyabr toʻntarishilan soʻng Sho’roi islomiya
oʻz qarorgohini Toshkentdan Qoʻqonga
koʻchirishga majbur boʻlgan (1917-yil noyabr).
Tashkilot aʼzolari Turkiston muxtoriyati
hukumatini tuzishda faollik koʻrsatishgan.
Muxtoriyat
hukumatini bolsheviklar agʻdargach, tirik
qolgan Sho’roi islomiya aʼzolari taʼqibga
uchragan. Sho’roi islomiya tashkiloti sovet
rejimi tomonidan taʼqiqlansa ham, uning
Nosirxon Toʻra, Sadriddinxon Sharifxoʻjayev,
Mirodil Mirzaahmedov va boshqalar faollari
Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli
harakat saflariga qoʻshilib, istiqlolchilarning
gʻoyaviy mafkurachilari sifatida faoliyat
koʻrsatishgan

" SHOʻROI I SLOM" — siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy
gazeta. "Shoʻroi islomiya" jamiyatining nashri.
1917-yil 16-mayda Toshkent shahrida haftada 2
—3 marta chop etilgan. Muharriri A. Battol.
Gaz.da Ismoil Obidiy, Nushervon Yovushev,
Olim Boyburov, Munavvarqori
Abdurashidxonov, Shokirjon Rahimiy va
boshqalar ziyolilar faol qatnashgan. Gaz.ning
asosiy maqsadi aholining siyosiy va ijtimoiy
faolligini oshirishdan iborat boʻlgan. Gaz. 1917-
yil iyunda moddiy muammolar tufayli oʻz
faoliyatini toʻxtatishga majbur boʻlgan.

Sho’roi Islomiya
•
Ubaydulla Asadullaxujayev
•
Mustafo Chuqay
Sho’roi Ulamo
•
Sherali Lapin
•
Mulla Muhiddinxon

Jamiyatning Toshkent, Qoʻqon, Samarqand shaharl
aridagi shoʻbasi faol ish olib bordi. Jamiyat dasturi
va nizomiga koʻra, ichki siyosiy
tuzilmada shariat qonunlariga qatiy rioya qilish,
milliy-diniy qadriyatlarni yuksaltirishga daʼvat
etilgan. „Shoʻroi Ulamo“ „al-Izoh“ (1917-yil iyun –
1918-yil may), „al-Isloh“ (1917-18) jurnallarini nashr
etdi. Ularda davrning dolzarb muammolari: diniy,
axloqiy, ilmiy, iqtisodiy, ijtimoiy masalalar yoritib
borildi. „Shoʻroi Ulamo“ tashabbusi
bilan Toshkentda Turkiston va Qozogʻiston musulm
onlari qurultoyi oʻtkazildi (1917-yil, sentyabr)

Unda ulamochilar va Shoʻroi islomchilar
oʻzaro birlashib, „Ittifoqi muslimin“ degan
siyosiy partiya tuzdilar. „Shoʻroi Ulamo“ jamiyati
sof musulmon muxtoriyati gʻoyalarini ilgari
surdi, shoʻrolar rejimiga qarshi faol kurashdi.
Bolsheviklar 1918-yilning boshlarida jamiyat
faoliyatini taqiqladi.
Jamiyat dasturi va nizomiga koʻra, ichki siyosiy
tuzilmada shariat qonunlariga qatʼiy rioya qilish,
milliydiniy qadriyatlarni yuksaltirishga daʼvat
etilgan va madrasalarni iqtisodiy
qoʻllabquvvatlash aytilgan. Biroq dasturda
maishiy turmush va ayollar masalasida
konservativ qarashlar ustunlik qilgan.

Jamiyatning Toshkent, Qoʻqon, Samarqand
shahrilaridagi shoʼbasi faol ish olib borgan.
Toshkent shoʻʼbasiga Sherali Lapin rahbarlik
qilgan. Jamiyatning eng yirik Qoʻqon
shoʻbasiga esa Mulla Muhiddinxon Mulla
Ulugʻxon Toʻrayev rais boʻlgan. Sho’roi ulamo
„al-izoh“ (muharrir Abdumalik Hoji
Abdunabiyev; 1917-yil iyun – 1918-yil may), „al-
isloh“ (muharrir Abdurahmon Sayyoh; 1917—
18) jurnallarini nashr etdi. Ularda davrning
dolzarb muammolari: diniy, axloqiy, ilmiy,
iqtisodiy, ijtimoiy masalalar yoritib borildi.

Sho’roi Ulamo tashabbusi bilan Toshkentda
Turkiston va Qozogʻiston musulmonlari
qurultoyi oʻtkazildi (1917-yil sentyabr). Unda
ulamochilar va shoʻroi islomchilar oʻzaro
birlashib, „Ittifoqi muslimin“ siyosiy partiyasini
tuzdilar. Jadidlar va ulamolar oʻrtasidagi
ziddiyat va gʻoyaviy kurash kuchaygan.
Ulamochilarning orasida ham hokimiyat
masalasida turli qarashlar mavjud boʻlgan.
Toshkentlik ulamochilardan farqli ravishda
Qoʻqondagi Sho’roi Ulamo aʼzolari
bolsheviklarga qarshi chiqqan va Turkiston
muxtoriyati hukumatini qoʻllab quvvatlagan.

1918-yil mart oyida Qoʻqon yaqinidagi Bachqir
qishlogʻida Sho’roi Ulamo va „Shoʻroi islomiya“
faollarining tashabbusi bilan Fargʻona
vodiysidagi qoʻrboshilarning ilk qurultoyi
oʻtkazilib, Turkistonda sovet rejimiga qarshi
qurolli harakatttg maqsad va vazifalari belgilab
olingan. Sovet davrida ulamochilar va shoʻroi
islomchilar faoliyati soxtalashtirilib, ular „xalq
dushmani“ va „millatchi“ sifatida koʻrsatilgan

1917 yilda o‘lka muxtoriyati masalasi Turkiston
ijtimoiy-siyosiy hayotida asosiy masala bo‘lib
qoldi. Turkistonga muxtoriyat maqomini berish
g‘oyasi nafaqat milliy ziyolilar o‘rtasida, hatto
din peshvolari va oddiy xalq orasida ham
ommalashgan edi. Ijtimoiy tafovutlarga
qaramay, butun Turkiston jamiyatida o‘lkaning
mustamlaka maqomini tugatishga intilish
kuchli edi. Milliy ozodlik uchun boshlangan
harakat bu yerda yangi hokimiyatning rus
tashkilotlari bilan bir qatorda «Sho‘roi
Islomiya», «Sho‘roi ulamo», «Mirvaj ul-islom»,
«Miftoh ul-maorif», «Ravnaq ul-islom», «Ittifoq
ul-muslimin», «Turon» va boshqa turli
musulmon tashkilotlari paydo bo‘lishiga olib
keldi.

Foydanilgan adabiyotlar
Q.Rajapov A.Zamonov

O’zbekiston tarixi

ETIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT

Turkiston o‘lka musulmonlar qurultoyi tarixi

Купить