Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 103.4KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет История

Продавец

Bohodir Jalolov

Uyg‘ur xoqonligi davri manbalari. Syuan-szan kechmishi

Купить
Mavzu:Uyg’ur xoqonligi davri manbalari. Syuan-szan kechmishi. Reja:  1.Uyg’ur xatida yaratilgan yozma yodgorliklar.  2.”Syuan-szyan kechmishi” asari haqida.  3. Asraning o’rganilishi.  Uyg‘ur xatida yetib kelgan yozma merosning kata bir bo‘lagini adabiy, diniy-falsafiy asarlar tashkil qiladi.  Ularni yaratilgan davri, mazmuniga ko‘ra quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:  1.Tangrichilik (ko‘ktangri) diniy e’tiqodi davrida yaratilgan asarlar. Bunga uyg‘ur yozuvida bitilgan “0‘g‘uzxoqon” dostonini misol keltirish mumkin. Asar qo’l yozmasi XIII—XIV asrlarda ko‘chirilgan bo‘lishiga qaramay, dostonning ildizlari turklarda tangrichilik diniy e’tiqodi amal qilgan davrlarga borib tutashadi.  2. Moniychilik davrida yaratilgan asarlar.  Moniychilik davridan “Xuastuanift” tavbanomasi, she’riy asarlar va turli matnlarning parchalari saqlangan.  3.Buddaviylikka oid asarlar.  Buddaviylik davridan nihoyatda ko‘p asarlar qolgan. Ular diniy-falsafiy mazmundagi she’riy hamda nasriy yo‘l bilan yozilgan yirik-yirik asarlardir.  4.Nasroniy mazmunli asarlar  Qadimgi turk muhitida nasroniylikning keng yoyilib ketmaganidan bo‘lsa kerak, turkiy tildagi nasroniy mazmunli asarlar oz qolgan.  5.Islom davrida yaratilgan asarlar.  Yusuf Xos Hojibning “Qutad-g‘u bilig”, Adib Ahmad Yugnakiyning “Hibat-ul-haqoyiq” asarlari, shuningdek, ta’lim-tarbiya, bilimning qadr-u qimmati haqidagi she’riy parchalar islom davriga oid ilk yodgorliklardir.  Budda asarlaridan yana biri“Syuan- szan kechmishi”deb ataladi..  0‘z zamonasining mashhur buddashunosi, no‘mchiachari (ulug‘ ustoz) nomini olgan Syuan-szan (turkiymatnda Xuinso) budda yo‘riqlari, qonun- qoidalari bitilgan no‘m bitiglarni olib kelish istagida g‘arbga—buddizm yurti Hindistonga safar qilgan sayyohlardan edi.  U o‘n yeti yil davomida (629-645-yillar) bir yuz yigirmadan ortiq mamlakat va o‘lkalarda bo‘ldi.  Budda tug‘ilgan tuproqqa borib, u yerdan olti yuz no‘m bitig keltirdi. So‘ngra tevaragiga budda sutrava shastarlarining bilimdonlarini yig‘ib, asarlarni anatkak tilidan tavg‘achchaga tarjima qildilar .  Syuan-szan budda no‘mlarining mag'zini tushunish va ularni sharhlashda zamon olimlaridan o'zib ketgan edi.  Shuning uchun budda ta’limotining bilimdoni, ulug‘ ustoz —samtso achari otini olgan. U qutlug‘ safari chog’ida ko‘rgan-kechirganlarini hikoya qiluvchi “G‘arb  Mamlakatlari xotiralari ”(“Kirügiellärödigi”) otli asar yozgan.  Keyinchalik uning shogirdi Xuey-li( turkiy matnda Xuilip) ana shu esdaliklar asosida“Syuan-szan kechmishi”asarini yozdi.Biroq Xueyli bu asarni tugata olmadi..  Uning o‘limidan keyin ushbu asarni Syuan-szanning boshqa bir shogirdi Yan-szun (matnda Xinsuij) yozib tugatdi.  Asarni X asrda yashab o‘tgan olim va tarjimon beshbaliqlik Shingqu Shelitutung qadimgi turkiy tilga o‘girgan.  “ Syuan -szan kechmishi” ning xitoycha va qadimgi turkiy versiyalari ma’lum. Turkiy versiyasi bundan ming yil muqaddam Quchu uyg‘ur davlatida xitoy tilidan“ Tsi-in-chun no‘mbitig” nomi bilan tarjima qilingan. Asarning bittagina qo‘lyozmasi qolgan ,uyg‘ur xatidadir.  Qo‘lyozma hozir bo‘laklarga bo‘lingan holda Parij, Pekin, Sankt Peterburgda saqlanmoqda. Aftidan, qo‘lyozma kitob awal bir yerdan topilgan, keyinchalik har xilyo‘llar bilan turli fondlarga borib tushgan.  Qo‘lyozma potxi kitob shaklida. U butunicha saqlanmagan.  Varaqlarining ko‘pi yo‘qolgan, ayrimlari titilib, bo‘laklarigina qolgan.  Qo‘lyozma ko‘p varaqlanganidanmi, girdi uringan, ba’zi satrlarining yozuvini ham ilg‘ab bo‘lmaydi. Kitob to‘liq bo‘lmasa-da, saqlanib qolgan bo‘laklari asosida asarning tuzilishi, mazmunini tiklashning bir qadar imkoni bor. E’TIBORINGIZ UCHUN TASHAKKUR!!!

Uyg‘ur xoqonligi davri manbalari. Syuan-szan kechmishi

Купить