Vaqtning о`lchov birliklari.Kalendarning tabiat xodisalari bilan bog`liqligi - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	6.6MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	История

Vaqtning о`lchov birliklari.Kalendarning tabiat xodisalari bilan bog`liqligi

Купить

Vaqtning о`lchov birliklari.Kalendarning tabiat xodisalari bilan bog`liqligi Reja: 1.Kalendarning tabiat xodisalari bilan bog`liqligi.Vaqt hisobining ilk shakllari. 2.Yetti kunlik hafta va uning nomlanishi tarixi. www.arxiv.uz

Soniyalar, daqiqalar, soatlar, kunlar, oylar, yillar, asrlar...- vaqtning bunday betо`xtov oqimi hammaga tanish. Kо`pgina boshqa hayotiy-falsafiy masalalar qatorida vaqt muammosi ham inson aqlini ming-ming yillar davomida band etib kelmoqda. Insoniyat о`zining butun hayoti davomida vaqt tо`grisida qanchadan-qancha falsafiy karashlar, astronomik xulosalar, fizik taxminlar, matematik hisoblar, geografik о`lchovlar yaratmagan deysiz. Bu tabiiydir, albatta. Chunki inson о`zining dunyodagi о`rnini aniqlashga, tabiat sirlarini bilish va ulardan imkoni boricha kо`proq foydalanishga hamisha harakat qilgan. Vaqt о`lchami insoniyat taraqqiyotining barcha bosqichlarida muhim ahamiyatga ega bо`lgan. Vaqt va uning о`tishi, oqimi albatta о`z sayyoramiz Yerning boshqa sayyoralar va butun yulduzlar olami

Kun bilan tunning uzluksiz almashuvi, osmon gumbazida quyoshning kо`rinadigan yо`li, oy fazalarining izchillik bilan takroriy almashuvi, ayrim yulduzlar xolatining kunlik о`zgarishi va boshqa shunga о`xshash tabiiy xodisalarni kuzatgan inson tabiat qonuniyatlari tо`grisida asta- sekin tushunchalar tо`play boshlaydi. Ibtidoiy jamoa tuzumi davridayoq kishilar kun bilan tunning о`zaro almashuvini, suvning muzlashi va erish davrlarini, yomg`ir yog`ishi va daryolarning toshish paytlarini, о`t-о`lanlarning kо`karishi va mevalarning pishish vaqtlarini kuzatish natijasida vaqtning oqimini faxmlab, uni aniqlashni hamda о`lchashni о`rganganlar. Hozirgi kalendar paydo bо`lgunga qadar odamlar yogoch va boshqa narsalarga о`yib kun, oy sanoqlarini sanash, kanop, arkon qabilarga tugun kо`yish, xurofiy al

Demak, ijtimoiy taraqqiyotning dastlabki bosqichlaridayoq Kishilar ma`lum tabiiy xodisalarga bog`liq xolda vaqt tо`grisida tasavvurlarga ega bо`lganlar. Kundalik ijtimoiy hayot talablari vaqtning о`lchov birliklarini oylab topish va ularni hisoblash zaruriyatini tugdiradi. Biroq maxsus vaqt hisobining yaratilishi hamda uning hayotga keng kо`lamda qо`llanishi esa ijtimoiy mehnat taqsimoti bilan bog`liqdir. Hozirgi paytda inson Yerni, uning harakatini va uni kurshab turgan yulduzlarni о`rganib, vaqtni о`lchash uchun shunchalik nozik usullarni va kuchli asboblarni yarata olganki, natijada kit`alarning siljishini sezish hamda yerning aylanishidagi yuz yil davomida soniyaning minglik qismlarinigina tashkil etadigan nomuvofiqlikni о`lchash mumkin bо`lmoqda. Ikkinchidan fan va texnika taraqqiyoti

Vaqt о`lchovining ana shunday tabiiy manbalaridan biri - aylanuvchi yerdir. Kishilar о`zlari oyoqqa turgan о`sha qadimgi, ibtidoiy davrlardan boshlaboq kundalik hayotlarida kechagiga о`xshash bugun ham tun kun bilan, kun esa tun bilan albatta almashuviga, ertaga ham, indinga ham va doim shunday bо`lishiga ishonch xosil qilganlar. vaqt о`lchovining birinchi va asosiy birligi – kun shu tariqa odamlar ongida tabiiy holda paydo bо`lgan. Bu tabiiy о`lchov birligi quyoshning chiqishhidan botishigacha bо`lgan vaqtni о`z ichiga olmay, balki u kun va tundan iborat bо`ladi. Yer о`z о`qi atrofida g`arbdan sharqqa qarab tinimsiz aylanib turadi. Bu aylanish davomida quyosh nuri shar shaklidagi yerning yarminigina yorita oladi, ya`ni yerning qaragan tomonigagina nur tushadi. Demak, yer sharining quyosh

Kunduzi bilan kechasi birgalikda haqiqiy quyosh kunini (sutkani) tashkil etadi. quyosh kuni - ikkita bir xil quyosh kulminatsiyasi о`rtasidagi vaqtdir. Kun 24 soatdan iboratdir. Kunni bunday 24 soatga bо`lish Dajla va Frot daryolari vodiysiga joylashgan qadimgi Bobildan boshlangan. Ikki daryo oralig`idagi qadimgi Bobil, Shumer, Akkad kabi mamlakatlar va qadimgi misr umuman insoniyat madaniyatining–dehqonchilik, chorvachilik, kuruvchilik, binoqorlikning ham va ana shu hayotiy extiyojlar zaminida paydo bо`lgan matematika, geometriya, astronomiya, chizmakashlik kabi kо`pgina fanlarning ham beshigi bо`lgan. Bu vodiyda, uning geografik joylashuviga bog`liq xolda, kun butun yil davomida tunga deyarli teng bо`lgan. Shuning uchun Bobilliklar kunni ikkiga - har birini 12 soatdan qilib kunduzgi va t

Yer о`z о`qi atrofida qancha soatda bir marta aylanadi? 24 soat ichida desak tо`gri bо`lmaydi. Astronomlar odatda:Yer о`z о`qi atrofida bir yulduzlar kuni (sutkasi) davomida bir marta tо`liq aylanadi,- deb javob berishadi. Yulduzlar kunining nimaligini tо`liqroq tushunish uchun quyidagi misolni kо`rib chiqing. Baland bino tepasidan turib eng ravshan porlab turgan yulduzni kuzating. Sizning kо`z oldingizdagi yulduz bino orqasiga yashirinadi. Shu paytda soatingiz qaysi vaqtni (aytaylik 23 soat 20 daqiqani) kо`rsatayotganligini ham belgilang. Bunday kuzatishni davom ettirsangiz, siz tanlagan yulduz ertasi kuni bino orqasiga yashiringan vaqtni ( 23 soat 16 daqiqa ) aniqlang. Uchinchi kun soat 23 dan 12 daqiqa о`tganda, tо`rtinchi kun soat 23 dan 8 daqiqa о`tganda, beshinchi kun soat 23 dan 4 d

Yulduzlar kunini astronomlar 24 yulduz soatiga, har bir saotni 60 yulduz daqiqasiga, har bir daqiqani 60 yulduz soniyasiga bо`lishadi. Bu “yulduz” soatlari “Quyosh” vaqt birligidan bir oz (10 soniya) qisqaroqdir. Astronomiya rasadxonalarida yulduzlar vaqti bilan yuruvchi, ya`ni bizning odatdagi soatlarimizga nisbatan kuniga 3 daqiqa 56 soniya oldinga о`tib ketadigan soatlar bordir. Kunning uzun qisqaligi ana shu soatlar yordamida tekshiriladi. Bunday soatlar astronomiya uchun nixoyatda zarurdir. Yulduz soatiga qarab, qaysi yulduzning qachon va kayerda bо`lishini darxol aniqlay oladilar. Yulduzlar vaqti Kishilar hayoti uchun noqulaydir. Chunki yulduzlar kunining boshlanishi butun yil davomida kun va tunning turli vaqtlariga tо`gri kelaveradi. Insonning hayoti quyoshga bog`liqdir. Shuning uc

Haqiqiy quyosh vaqtini yaxshiroq tushunish uchun astronomlar avval quyoshning kо`rinadigan yillik harakati bilan tanishishni maslaxat beradilar. quyosh ham osmon gumbazining kunlik harakatida katnashadi. Bundan tashqari quyosh yana о`zining harakatiga ham egadir. Quyoshning bu harakati yer aylanayotgan yо`nalishda, ya`ni garbdan sharqka tomon yuz beradi. Quyoshning yulduzlararo harakat yо`li astronomiyada ekliptika deyiladi. Quyoshning bu harakat yо`li osmonda katta bir doirani tashkil etadi. Astronomik teleskoplar yordamida olib borilgan kuzatishlar natijasida olimlar shunday xulosa chiqarishgan: Quyosh yil davomida osmonda gо`yo butun dunyo bо`ylab sayoxat qiladi. U о`z sayoxati davomida doim bir tomonga harakat qilib, rosa bir yildan keyin yana xuddi о`sha о`zi chiqqan joyga- о`sha yuld

Astronomik kuzatishlarning kо`rsatuviga kо`ra, quyosh bir baxorgi kun bilan tun tengligi nuqtasidan boshqa baxorgi kun-tun tengligi nuqtasiga 365 kun 5 soat 48 daqiqa 46 soniya vaqt ichida borar ekan. Bu vaqt, ya`ni quyoshning bir baxorgi kecha-kunduz tengligidan ikkinchi baxorgi kecha-kunduz tengligiga yetib borgunigacha sarflangan vaqt astronomiya tilida tropik yil deyiladi. Demak, xuddi ana shuncha vaqt davomida, ya`ni bir tropik yilda yer quyosh atrofini bir marta aylanib chiqadi. Biroq yerning quyosh atrofida yillik aylanish yо`lining turli joylarida uning harakat tezligi hamisha bir xil bо`lmaydi. Buning natijasida quyoshning yillik harakati bizga bir meyorda emasdek bо`lib kо`rinadi. Masalan, quyoshning yozgi yarim yil davomida bosib о`tadigan va bizga kо`rinadigan yо`li uning qishk

Mana endi quyosh vaqtining yulduzlar vaqtiga karaganda murakkab ekanligiga ishonch xosil qildik. Quyosh yulduzlarga nisbatan bir joyda harakatsiz turmaydi, balki osmonda, yulduzlar orasida о`z о`rnini doim о`zgartirib turadi. Misol uchun Quyosh va ma`lum bir yulduz kecha osmon meridianini ma`lum bir vaqtda aytaylik, qoq tush paytida kesib о`tdi, deylik. Bugun esa meridianga yulduz yana kaytib keldi-yu, (shunday qilib, bir tо`lik yulduzlar kuni о`tdi, deb hisoblaymiz), lekin hali quyosh yetib kelgani yо`q, u negadir kechikayapti. Demak, quyosh kuni hali tugagan emas, yangi tush payti boshlanmagan. quyosh hozir kechagi xuddi shu paytdagiga nisbatan deyarli bir gradus sharqiy tomonda turibdi. Uning meridianga yetib kelishi uchun yana 4 daqiqa (aniqrogi 3 daqiqa 56 soniya) vaqt kerak bо`ladi.

Adabiyotlar ro`yxati : 1. 1. Kаrimоv I.А.Yukcak ma`naviyat-engilmas kuch.T.,2008. 2. 2. Kаrimоv I.А.O`zbеkistоnning o`z istiqlоl vа tаrаqqiyot yo`li. T., 1992. 3. 3. Kаrimоv I.А.Tаrixiy xоtirаsiz kеlаjаk yo`q. T., 1998. 4. 4. Kаrimоv I.А.Jаhon moliyaviy-iqtisodiy inqirozi, O`zbekiston sharoitida uni bartaraf etishning yo`llari va choralari. T., 2009. 5. va fuqarolik jamiyatini rivojlantirish konsepsiyasi.T.,2010 . 6. T.Choriyev. A.Do`stov. Xronologiya.T- "Yangi asr avlodi" -2003. 7. Mustaqil О `zbekiston tarixi 3 kitob. T- " Sharq" – 2000. 8. Sharqshunoslik. 2- son.T- 1991. 9. Azimboy Sa `dullayev. Xorazm Ma `m и n Akademiyasi.Xiva-2000 10. Виуик siymolar, allomar. 2- kitob.T- 1996 . 11. T. Choriyev. A.Do `stov. Kalendarlar tarixi va xronologiya.Q-2002. www.arxiv.uz

Купить