Varaxsha o‘rta asrlarning yirik shaharlaridan - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	840.0KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	История

Varaxsha o‘rta asrlarning yirik shaharlaridan

Купить

Varaxsha o’rta asrlarning Varaxsha o’rta asrlarning
yirik shaharlaridan.yirik shaharlaridan.


VaraxshaVaraxsha
— qadimiy — qadimiy shahar

harobasi. harobasi. Buxorodan
40 km shimoliy- 40 km shimoliy-
g arbda, Dashti Urganji ʻg arbda, Dashti Urganji ʻ ko lining ʻ

qadimiy Rajfandun qadimiy Rajfandun vohasida

joylashgan. Varaxsha maydoni 9 joylashgan. Varaxsha maydoni 9 ga

va balandligi 10—20 metrli ulkan tepa va balandligi 10—20 metrli ulkan tepa
shaklida saqlanganshaklida saqlangan
. .


TarixiTarixi

Varaxsha va uning atrofida Varaxsha va uning atrofida V. A. Shishkin
(1937- (1937-
39, 1947-54) keng ko lamda arxeologik ʻ39, 1947-54) keng ko lamda arxeologik ʻ
tadqiqotlar olib borgan; tadqiqotlar olib borgan; A. Muhammadjonov

(1975—77), O. V. Obelchenko (1977—79), G. V. (1975—77), O. V. Obelchenko (1977—79), G. V.
Shishkina (1987—90) ham Varaxshaning ayrim Shishkina (1987—90) ham Varaxshaning ayrim
qismlarida qazishmalar olib borishgan. qismlarida qazishmalar olib borishgan.
Arxeologik qazishmalardan ma lum bo lishicha,
ʼ ʻArxeologik qazishmalardan ma lum bo lishicha, ʼ ʻ
Varaxsha mil. av. 2-asrda bir-biriga tutashgan bir Varaxsha mil. av. 2-asrda bir-biriga tutashgan bir
nechta nechta istehkomli
qishloqlar
tarzida qad tarzida qad
ko targan.
ʻko targan.ʻ


Varaxsha harobalarining shimoliy g arbida ʻVaraxsha harobalarining shimoliy g arbida ʻ
qadimiy qadimiy qo rg onlardan
ʻ ʻ
birining tashqi birining tashqi
devori hamda yarim doira shakldagi ichki devori hamda yarim doira shakldagi ichki
sahni 4,5×5 metrli sahni 4,5×5 metrli burji
kavlab o rganilgan.
ʻ kavlab o rganilgan. ʻ
Devorning qalinligi 1,8—1,9 m va hajmi Devorning qalinligi 1,8—1,9 m va hajmi
37×41×10 sm bo lib xom
ʻ37×41×10 sm bo lib xom ʻ g ishtdan ʻ

qurilgan. Devor va burjlarida ichki tomoni qurilgan. Devor va burjlarida ichki tomoni
38—40 sm, tashqarisi 75—80 sm, kengligi 38—40 sm, tashqarisi 75—80 sm, kengligi
20—22 sm bo lgan
ʻ20—22 sm bo lgan ʻ paykonsimon
nishon nishon
tuynuklari ochilgan. tuynuklari ochilgan.


Mil. av. 2—1-asrlarda va mil. 1—2 asrlarda Mil. av. 2—1-asrlarda va mil. 1—2 asrlarda
Varaxsha va uning atrofida madaniy hayot Varaxsha va uning atrofida madaniy hayot
gullagan. 3—4-asrlarda Varaxsha tanazzulga gullagan. 3—4-asrlarda Varaxsha tanazzulga
uchragan. 5-asrda Varaxsha yana tiklanib uchragan. 5-asrda Varaxsha yana tiklanib
Buxoroning qadimiy hukmdorlari — Buxoroning qadimiy hukmdorlari —
buxorxudotlarnint
qarorgohiga aylangan. Shu qarorgohiga aylangan. Shu
davrda Varaxsha mustahkam devor bilan davrda Varaxsha mustahkam devor bilan
o ralgan, uning janubiy qismida ʻo ralgan, uning janubiy qismida ʻ ark
qurilgan. 8— qurilgan. 8—
10-asrlarda ayniqsa obod bo lgan. Varaxsha va
ʻ10-asrlarda ayniqsa obod bo lgan. Varaxsha va ʻ
uning atroflari 12 kanal bilan sug orilib,
ʻuning atroflari 12 kanal bilan sug orilib, ʻ
Rajfandun vohasidagi eng yirik va markaziy Rajfandun vohasidagi eng yirik va markaziy
qal alardan biriga aylangan.
ʼqal alardan biriga aylangan. ʼ


Buxoro va Buxoro va Xorazm
oralig idagi ʻ oralig idagi ʻ karvon
yo li ʻ yo li ʻ
Varaxsha orqali o tgan
ʻVaraxsha orqali o tganʻ [1]
. Har o n besh kunda ʻ. Har o n besh kunda ʻ
Varaxshada bir kunlik, yil oxirida 20 kunlik bozor Varaxshada bir kunlik, yil oxirida 20 kunlik bozor
sayli (navro zi kasho varzon, ya ni dehqonlar
ʻ ʼsayli (navro zi kasho varzon, ya ni dehqonlar ʻ ʼ
yangi yili) o tkazilgan
ʻyangi yili) o tkazilganʻ [2]
. . Buxorxudotlar
qarorgohi qarorgohi
qilinishi bilan Varaxsha yirik shaharga aylangan. qilinishi bilan Varaxsha yirik shaharga aylangan.
11—12-asrlarda uning hududi eniga 6 km dan 11—12-asrlarda uning hududi eniga 6 km dan
ziyod bo lgan. 12-asrda Varaxsha vohasidagi
ʻziyod bo lgan. 12-asrda Varaxsha vohasidagi ʻ
hayot to satdan noma lum sabablarga ko ra
ʻ ʼ ʻhayot to satdan noma lum sabablarga ko ra ʻ ʼ ʻ
to xtab qolgan.
ʻto xtab qolgan. ʻ


Me morligi va san atiʼ ʼMe morligi va san atiʼ ʼ

1949—54 yillarda Varaxsha 1949—54 yillarda Varaxsha tarixi
va va
me morligi
ʼ
o rganildi. Kvadrat shakldagi ʻ o rganildi. Kvadrat shakldagi ʻ
yirik xom g ishtlardan qo shminora tarzida
ʻ ʻyirik xom g ishtlardan qo shminora tarzida ʻ ʻ
o rab chiqilgan balandligi 15 m bo lgan
ʻ ʻo rab chiqilgan balandligi 15 m bo lgan ʻ ʻ
tagkursi
larning biriga podsho larning biriga podsho saroy
i va i va
ikkinchisiga soqchixonali ikkinchisiga soqchixonali darvozaxona

bino qilingan. Arkning sharqiy qismida tomi bino qilingan. Arkning sharqiy qismida tomi
ravoqsimon
gumbaz
tarzida yopilgan uzun tarzida yopilgan uzun
yo laksimon
ʻ
(navkarxona va darvozaxona) (navkarxona va darvozaxona)
xonalar mavjud bo lgan.
ʻxonalar mavjud bo lgan.ʻ


Arkning markazida janub tomoni Arkning markazida janub tomoni
mudofaa devoriga
yondoshgan Varaxsha yondoshgan Varaxsha
hukmdorining saroyi joylashgan. U hukmdorining saroyi joylashgan. U Sharqiy

(11,5×17 m) va (11,5×17 m) va G arbiyʻ
(6,6×7,25 m) (6,6×7,25 m)
mehmonxona
hamda Qizil xona ( hamda Qizil xona ( zal
) )
(8,5×12 m) lardan iborat bo lgan. Saroy
ʻ(8,5×12 m) lardan iborat bo lgan. Saroy ʻ
g arb tomonidan 3 ravoqli ganchkori
ʻg arb tomonidan 3 ravoqli ganchkori ʻ
ustunlar o rnatilgan hashamatli peshayvon
ʻustunlar o rnatilgan hashamatli peshayvon ʻ
bilan o ralgan. Ayvon ravoqlarining
ʻbilan o ralgan. Ayvon ravoqlarining ʻ
ustunlari
va va toqilari
ganchkori
qabartma qabartma
tasvirlar
hamda turli xil girixlar bilan hamda turli xil girixlar bilan
bezatilgan. bezatilgan.


Saroyning Kizil xona va Sharqiy Saroyning Kizil xona va Sharqiy
mehmonxonalari to la kavlab ochilgan. Xona ʻmehmonxonalari to la kavlab ochilgan. Xona ʻ
devorlari mayda somonli devorlari mayda somonli loy
suvoq ustidan suvoq ustidan
yupqa ganch suvoq qilinib, yupqa ganch suvoq qilinib, devoriy rasmlar
qizil, qizil,
sariq, kulrang, qora, zangori, pushti va jigarrang sariq, kulrang, qora, zangori, pushti va jigarrang
bo yoqlar
ʻ
bilan bezatilgan. Ularda turli xil bilan bezatilgan. Ularda turli xil
manzaralar
, , fil
mingan mingan shahzoda
va va
chokarlarning
old va ortdan chovut solgan old va ortdan chovut solgan
qoplonlar
bilan olishuvi; qayrilib bilan olishuvi; qayrilib nishonga

kamondan
o q
ʻ
uzayotgan uzayotgan ot
ustidagi ustidagi chavandoz
, ,
qanotli qanotli tuya
shaklidagi shaklidagi oltin
taxtda
o tirgan
ʻ o tirgan ʻ
hukmdor tasvirlangan hukmdor tasvirlangan


Sharqiy mehmonxona devorida tiz cho kib, ʻSharqiy mehmonxona devorida tiz cho kib, ʻ
qo lida qadah tutgan malika,
ʻqo lida qadah tutgan malika, ʻ belida
shamshir
, bir , bir
qo lida qisqich ushlagan podshoh, o rtada
ʻ ʻqo lida qisqich ushlagan podshoh, o rtada ʻ ʻ
vazasimom vazasimom otashgoxda
yonib turgan muqaddas yonib turgan muqaddas
olov-olov- azarxurro
, otashgoxdan o ngda beliga
ʻ, otashgoxdan o ngda beliga ʻ
xanjar taqilgan shahzodaning tiz cho kib ibodat
ʻxanjar taqilgan shahzodaning tiz cho kib ibodat ʻ
qilayotgan tasviri yoki sovut va dubulg a kiygan,
ʻqilayotgan tasviri yoki sovut va dubulg a kiygan, ʻ
qo llarida nayza,
ʻqo llarida nayza, ʻ qalqon
ushlagan ushlagan suvoriylarning

jang qilayotgan, shuningdek jang qilayotgan, shuningdek butazor
, , to qay
ʻ

ichidagi ov manzarasi kabi tasvirlar ayniqsa ichidagi ov manzarasi kabi tasvirlar ayniqsa
diqqatga sazovordir. diqqatga sazovordir.


Arxeologik topilmalardan aniqlanishicha, janubiy Arxeologik topilmalardan aniqlanishicha, janubiy
xonalarning ikkinchi qavatidagi xona ganchkori xonalarning ikkinchi qavatidagi xona ganchkori
naqshlar
bilan bezatilgan ekan. Ko plab topilgan ʻ bilan bezatilgan ekan. Ko plab topilgan ʻ
qabartma ganchkori naqshlar orasida hovuzda qabartma ganchkori naqshlar orasida hovuzda
suzib yurgan baliqlar, yelkasidan o q yegan
ʻsuzib yurgan baliqlar, yelkasidan o q yegan ʻ
arhar, yelib borayotgan jayran, bedanalar, ayol arhar, yelib borayotgan jayran, bedanalar, ayol
boshli baxt qushi — Humo, hamlaga boshli baxt qushi — Humo, hamlaga
tayyorlanayotgan ajdarho, taqimiga sadoq tayyorlanayotgan ajdarho, taqimiga sadoq
bog lagan suvoriy hamda ko pdan-ko p
ʻ ʻ ʻbog lagan suvoriy hamda ko pdan-ko p ʻ ʻ ʻ
ayollarning bosh qismlari bilan bir qatorda turli xil ayollarning bosh qismlari bilan bir qatorda turli xil
islimiy va girih parchalari uchraydi. islimiy va girih parchalari uchraydi.


VARAXSHAVARAXSHA
— Qadimgi shahar xarobasi. — Qadimgi shahar xarobasi.
Buxorodan 40 km shimoli-g‘arbda, Dashti Buxorodan 40 km shimoli-g‘arbda, Dashti
Urganji ko‘lining qadimgi Ranjfandun vohasida Urganji ko‘lining qadimgi Ranjfandun vohasida
joylashgan. Varaxsha maydoni 9 ga va joylashgan. Varaxsha maydoni 9 ga va
balandligi 10-20 metrli ulkan tepa shaklida balandligi 10-20 metrli ulkan tepa shaklida
saqlangan. Arxeologik qazishmalardan ma’lum saqlangan. Arxeologik qazishmalardan ma’lum
bo‘lishicha, Varaxsha mil. avv. II asrda bir-biriga bo‘lishicha, Varaxsha mil. avv. II asrda bir-biriga
tutashgan bir nechta istehkomli qishloqlar tutashgan bir nechta istehkomli qishloqlar
tarzida qad ko‘targan. Varaxsha xarobalarining tarzida qad ko‘targan. Varaxsha xarobalarining
shimoli-g‘arbida qadimgi qo‘rg‘onlardan birining shimoli-g‘arbida qadimgi qo‘rg‘onlardan birining
tashqi devori hamda yarim doira shaklidagi burji tashqi devori hamda yarim doira shaklidagi burji
(ichki sahni 4,5x5 m) kavlab o‘rganilgan. (ichki sahni 4,5x5 m) kavlab o‘rganilgan.


Devor (qalinligi 1,8-1,9 m) xom g‘ishtdan (hajmi Devor (qalinligi 1,8-1,9 m) xom g‘ishtdan (hajmi
37x41x10 sm) qurilgan. Devor va burjlarida 37x41x10 sm) qurilgan. Devor va burjlarida
paykonsimon nishon tuynuklari (ichki tomoni 38-paykonsimon nishon tuynuklari (ichki tomoni 38-
40 sm, tashqarisi 75-80 sm, kengligi 20-22 sm) 40 sm, tashqarisi 75-80 sm, kengligi 20-22 sm)
ochilgan. Mil. avv. II-I asrlarda va milodiy I-II ochilgan. Mil. avv. II-I asrlarda va milodiy I-II
asrlarda Varaxsha va uning atrofida madaniy asrlarda Varaxsha va uning atrofida madaniy
hayot gullagan. III-IV asrlarda Varaxsha hayot gullagan. III-IV asrlarda Varaxsha
tanazzulga yuz tutgan. V asrda Varaxsha yana tanazzulga yuz tutgan. V asrda Varaxsha yana
tiklanib Buxoroning qadimgi hukmdorlari — tiklanib Buxoroning qadimgi hukmdorlari —
buxorxudotlarning qarorgohiga aylangan. Shu buxorxudotlarning qarorgohiga aylangan. Shu
davrda Varaxsha mustahkam devor bilan davrda Varaxsha mustahkam devor bilan
o‘ralgan, uning janubiy qismida ark qurilgan. o‘ralgan, uning janubiy qismida ark qurilgan.
VIII-X asrlarda ayniqsa obod bo‘lgan. VIII-X asrlarda ayniqsa obod bo‘lgan.


Varaxsha va uning atroflari o‘nikki kanal bilan Varaxsha va uning atroflari o‘nikki kanal bilan
sug‘orilib, Rajfandun vohasidagi eng yirik va sug‘orilib, Rajfandun vohasidagi eng yirik va
markaziy qal’alardan biriga aylangan. Buxoro va markaziy qal’alardan biriga aylangan. Buxoro va
Xorazm oralig‘idagi karvon yo‘li Varaxsha orqali Xorazm oralig‘idagi karvon yo‘li Varaxsha orqali
o‘tgan (Istaxriy va Ibn Havqal ma’lumotlari). Har o‘tgan (Istaxriy va Ibn Havqal ma’lumotlari). Har
o‘n besh Buxorxudotlar qarorgohi qilinishi bilan o‘n besh Buxorxudotlar qarorgohi qilinishi bilan
Varaxsha yirik shaharga aylangan. Har o‘n besh Varaxsha yirik shaharga aylangan. Har o‘n besh
kunda Varaxshada bir kunlik, yil oxirida 20 kunlik kunda Varaxshada bir kunlik, yil oxirida 20 kunlik
bozor sayli (navro‘zi kashovarzon, ya’ni bozor sayli (navro‘zi kashovarzon, ya’ni
dehqonlar yangi yili) o‘tkazilgan (Narshaxiy). dehqonlar yangi yili) o‘tkazilgan (Narshaxiy).
Buxorxudotlar qarorgohi qilinishi bilan Varaxsha Buxorxudotlar qarorgohi qilinishi bilan Varaxsha
yirik shaharga aylangan. XI-XII asrlarda uning yirik shaharga aylangan. XI-XII asrlarda uning
hududi eniga 6 km dan ziyod bo‘lgan. hududi eniga 6 km dan ziyod bo‘lgan.


XII asrda Varaxsha vohasidagi hayot to‘satdan XII asrda Varaxsha vohasidagi hayot to‘satdan
noma’lum sabablarga ko‘ra to‘xtab qolgan. noma’lum sabablarga ko‘ra to‘xtab qolgan.
1949-1954-yillarda Varaxsha tarixi va me’morligi 1949-1954-yillarda Varaxsha tarixi va me’morligi
o‘rganildi. Kvadrat shakldagi yirik xom o‘rganildi. Kvadrat shakldagi yirik xom
g‘ishtlardan ko‘shminora tarzida o‘rab chiqilgan g‘ishtlardan ko‘shminora tarzida o‘rab chiqilgan
tagkursi (balandligi 15 m) larning biriga podsho tagkursi (balandligi 15 m) larning biriga podsho
saroyi va ikkinchisiga soqchixonali darvozaxona saroyi va ikkinchisiga soqchixonali darvozaxona
bino qilingan. Arkning sharqiy qismida tomi bino qilingan. Arkning sharqiy qismida tomi
ravoqsimon gumbaz tarzida yopilgan uzun ravoqsimon gumbaz tarzida yopilgan uzun
yo‘laksimon (navkarxona va darvozaxona) yo‘laksimon (navkarxona va darvozaxona)
xonalar mavjud bo‘lgan. Arkning markazida xonalar mavjud bo‘lgan. Arkning markazida
janubiy tomoni mudofaa devoriga yondoshgan janubiy tomoni mudofaa devoriga yondoshgan
Varaxsha hukmdorining saroyi joylashgan. Varaxsha hukmdorining saroyi joylashgan.


. U Sharqiy (11,5 x 17 m) va G‘arbiy (6,6x7,25 . U Sharqiy (11,5 x 17 m) va G‘arbiy (6,6x7,25
m) mehmonxona hamda Qizil xona (zal) (8,5x12 m) mehmonxona hamda Qizil xona (zal) (8,5x12
m) lardan iborat bo‘lgan. Saroy g‘arb tomonidan m) lardan iborat bo‘lgan. Saroy g‘arb tomonidan
3 ravoqli ganchkori ustunlar o‘rnatilgan 3 ravoqli ganchkori ustunlar o‘rnatilgan
hashamatli peshayvon bilan o‘ralgan. Ayvon hashamatli peshayvon bilan o‘ralgan. Ayvon
ravoqlarining ustunlari va toqilari ganchkori ravoqlarining ustunlari va toqilari ganchkori
qabartma tasvirlar hamda turli xil girihlar bilan qabartma tasvirlar hamda turli xil girihlar bilan
bezatilgan. Saroyning Qizil xona va Sharqiy bezatilgan. Saroyning Qizil xona va Sharqiy
mehmonxonalari to‘la kavlab ochilgan. Xona mehmonxonalari to‘la kavlab ochilgan. Xona
devorlari mayda somonli loy suvoq ustidan devorlari mayda somonli loy suvoq ustidan
yupqa ganch suvoq qilinib, devoriy rasmlar qizil, yupqa ganch suvoq qilinib, devoriy rasmlar qizil,
sariq, kulrang, qora, zangori, pushti va jigarrang sariq, kulrang, qora, zangori, pushti va jigarrang
bo‘yoqlar bilan bezatilgan. bo‘yoqlar bilan bezatilgan.


Ularda turli xil manzaralar, fil mingan shahzoda va Ularda turli xil manzaralar, fil mingan shahzoda va
chokarlarning old va ortdan chovut solgan qoplonlar bilan chokarlarning old va ortdan chovut solgan qoplonlar bilan
olishuvi; qayrilib nishonga kamondan o‘q uzayotgan ot olishuvi; qayrilib nishonga kamondan o‘q uzayotgan ot
ustidagi chavandoz, qanotli tuya shaklidagi oltin taxtda ustidagi chavandoz, qanotli tuya shaklidagi oltin taxtda
o‘tirgan hukmdor tasvirlangan. Sharqiy mehmoxona o‘tirgan hukmdor tasvirlangan. Sharqiy mehmoxona
devorida tiz cho‘kib, qo‘lida qadah tutgan malika, belida devorida tiz cho‘kib, qo‘lida qadah tutgan malika, belida
shamshir, bir qo‘lida qisqich ushlagan podshoh, o‘rtada shamshir, bir qo‘lida qisqich ushlagan podshoh, o‘rtada
vazasimon otashgohda yonib turgan muqaddas olov-vazasimon otashgohda yonib turgan muqaddas olov-
azarxurro, otashgohdan o‘ngda beliga xanjar taqilgan azarxurro, otashgohdan o‘ngda beliga xanjar taqilgan
shahzodaning tiz cho‘kib ibodat qilayotgan tasviri yoki shahzodaning tiz cho‘kib ibodat qilayotgan tasviri yoki
sovut va dubulg‘a kiygan, qo‘llarida nayza, qalqon sovut va dubulg‘a kiygan, qo‘llarida nayza, qalqon
ushlagan suvoriylarning jang qilayotgan, shuningdek ushlagan suvoriylarning jang qilayotgan, shuningdek
butazor, to‘qay ichidagi ov manzarasi kabi tasvirlar butazor, to‘qay ichidagi ov manzarasi kabi tasvirlar
ayniqsa diqqatga sazovordir. ayniqsa diqqatga sazovordir.


Arxeologik topilmalardan aniqlanishicha, janubiy Arxeologik topilmalardan aniqlanishicha, janubiy
xonalarning ikkinchi qavatidagi xona ganchkori xonalarning ikkinchi qavatidagi xona ganchkori
naqshlar bilan bezatilgan ekan. Ko‘plab topilgan naqshlar bilan bezatilgan ekan. Ko‘plab topilgan
qabartma ganchkori naqshlar orasida hovuzda qabartma ganchkori naqshlar orasida hovuzda
suzib yurgan baliqlar, yerlkasidan o‘q yegan suzib yurgan baliqlar, yerlkasidan o‘q yegan
arxar, yelib borayotgan jayran, bedanalar, ayol arxar, yelib borayotgan jayran, bedanalar, ayol
boshli baxt qushi — Humo, hamlaga boshli baxt qushi — Humo, hamlaga
tayyorlanayotgan ajdarho, taqimiga sadoq tayyorlanayotgan ajdarho, taqimiga sadoq
bog‘lagan suvoriy hamda ko‘pdan ko‘p bog‘lagan suvoriy hamda ko‘pdan ko‘p
ayollarning bosh qismlari bilan bir qatorda turli xil ayollarning bosh qismlari bilan bir qatorda turli xil
islimiy va girih parchalari uchraydi islimiy va girih parchalari uchraydi
..

Varaxsha saroyi xonalarining birida
taxtda o‘tirgan shohning qabul marosimi
aks ettirilgan rangli devor saqlanib
qolgan. Boshqa xonada fil mingan
jangchi tasvirlangan. Ular o‘z qurollari
yordamida yo‘lbars, qoplon va boshqa
noma’lum afsonaviy hayvonlarni halok
qilishmoqda .

Ilk o’rta asrlarda O’rta Osiyoda shahar Ilk o’rta asrlarda O’rta Osiyoda shahar
hunarmandchiligi keng tarmoq otib rivojlanishda hunarmandchiligi keng tarmoq otib rivojlanishda
davom etdi. Samarqand, Buxoro, Poykent va boshqa davom etdi. Samarqand, Buxoro, Poykent va boshqa
shaharlar yirik savdo-sotiq markazlari sifatidagi o’rnini shaharlar yirik savdo-sotiq markazlari sifatidagi o’rnini
saqlab qoldi. Hatto Shosh-Iloq vohasidagi shaharlar saqlab qoldi. Hatto Shosh-Iloq vohasidagi shaharlar
juda jadal rivojlanish yo’liga tushib oldi. juda jadal rivojlanish yo’liga tushib oldi.
Bu shaharlarda hunarmandchilikning kulolchilik, Bu shaharlarda hunarmandchilikning kulolchilik,
shishasozlik, metallurgiya, to’qimachilik sohalari shishasozlik, metallurgiya, to’qimachilik sohalari
yuksak professional darajada rivojlanib ular ko’p yuksak professional darajada rivojlanib ular ko’p
hollarda tashqi savdo uchun mahsulot chiqarar edilar. hollarda tashqi savdo uchun mahsulot chiqarar edilar.

Varaxsha shahar xarobasida o’tkazilgan arxeologik Varaxsha shahar xarobasida o’tkazilgan arxeologik
qazishlar tufayli eftalitlar davrida shaharni tubdan qazishlar tufayli eftalitlar davrida shaharni tubdan
qayta qurilish ishlari olib borilganligi aniqlandi. qayta qurilish ishlari olib borilganligi aniqlandi.
Varaxsha Buxoro hukmdorlari (buxorxudotlar) ning Varaxsha Buxoro hukmdorlari (buxorxudotlar) ning
qarorgohi bo’lib, bu yerdan saroy qoldiqlari bilan bir qarorgohi bo’lib, bu yerdan saroy qoldiqlari bilan bir
qatorda devorga ishlangan rasmlar ham topildi.qatorda devorga ishlangan rasmlar ham topildi.
Mazkur yodgorlik 1938-1953 yillarda tekshirildi. Mazkur yodgorlik 1938-1953 yillarda tekshirildi.
Varaxsha devorlariga loy suvoqdan so’ng yelimli Varaxsha devorlariga loy suvoqdan so’ng yelimli
rang bilan suratlar solingan. Ularda podsho saroyi rang bilan suratlar solingan. Ularda podsho saroyi
hayoti tasvirlangan. Shuningdek Varaxshadan hayoti tasvirlangan. Shuningdek Varaxshadan
ganchdan ishlangan haykallar ham topilgan.ganchdan ishlangan haykallar ham topilgan.


Buxoro Markaziy Osiyoning eng kuxna Buxoro Markaziy Osiyoning eng kuxna
shaxarlaridan biridir. Bugungi kunda dunyodagi shaxarlaridan biridir. Bugungi kunda dunyodagi
ming-minglab sayyoxlarning e’tiborini uziga jalb ming-minglab sayyoxlarning e’tiborini uziga jalb
etayotgan Sharkning ana shu afsonaviy shaxrida etayotgan Sharkning ana shu afsonaviy shaxrida
saklanib kolgan me’moriy obidalarning aksari saklanib kolgan me’moriy obidalarning aksari
kismi olis moziyning bizga nisbatan yakinrok, kismi olis moziyning bizga nisbatan yakinrok,
boskichi – uygonish davrida bunyod etilgan. boskichi – uygonish davrida bunyod etilgan.
Lekin Uzbekiston Fanlar akademiyasi olimlari Lekin Uzbekiston Fanlar akademiyasi olimlari
olib borgan me’morlik kazilmalaridan ma’lum olib borgan me’morlik kazilmalaridan ma’lum
buldiki, bu obidalarning ostida “madaniy buldiki, bu obidalarning ostida “madaniy
chukindilar”ning boy katlamlari bor ekan chukindilar”ning boy katlamlari bor ekan


Ular bir paytlar yer yuzidan yukolib ketib, keyin Ular bir paytlar yer yuzidan yukolib ketib, keyin
uzining konuniy urnida kayta bino bulgan uzining konuniy urnida kayta bino bulgan
manzilgoxlarning koldiklaridir. Bu shaxar bush manzilgoxlarning koldiklaridir. Bu shaxar bush
joylar xisobiga kengaygan emas. Aksincha, joylar xisobiga kengaygan emas. Aksincha,
xamma vakt sobit kolib yuksalib borgani anik. xamma vakt sobit kolib yuksalib borgani anik.
Olimlar tuprokning kariyb 20 metr kulochlik Olimlar tuprokning kariyb 20 metr kulochlik
katlamida xayoti va tarixining turli davrlariga katlamida xayoti va tarixining turli davrlariga
tegishli turar-joylar, jamoat binolari, mudofaa tegishli turar-joylar, jamoat binolari, mudofaa
inshootlarining xarobalarini topdilar. Ularning inshootlarining xarobalarini topdilar. Ularning
kaysi davrlarga taallukli ekanini sopol idish-kaysi davrlarga taallukli ekanini sopol idish-
tovoklar, uchoklar, mu’jaz tasvir va yozuvlar zarb tovoklar, uchoklar, mu’jaz tasvir va yozuvlar zarb
kilingan tangalar, zargarlik buyumlari, kilingan tangalar, zargarlik buyumlari,
xunarmandlik kurollari, xullas, shuning kabi xunarmandlik kurollari, xullas, shuning kabi
kishilik jamiyati faoliyatini, binobarin, uning kishilik jamiyati faoliyatini, binobarin, uning
madaniyatini xam ta’riflab beradigan jami madaniyatini xam ta’riflab beradigan jami
ashyolardan bilib olsa buladi. ashyolardan bilib olsa buladi.


Ayniksa, shaxar tuprogining antik davr Ayniksa, shaxar tuprogining antik davr
(miloddan avvalgi III—IV asrlardan to (miloddan avvalgi III—IV asrlardan to
eramizning V asrigacha) katlamlari juda eramizning V asrigacha) katlamlari juda
zich; yukori katlamlar XIX asr va XX asr zich; yukori katlamlar XIX asr va XX asr
boshlaridagi shaxardan kolgan, kuyi boshlaridagi shaxardan kolgan, kuyi
katlamlar esa miloddan avvalgi birinchi katlamlar esa miloddan avvalgi birinchi
ming yillik urtalariga tegishli. Kiskasi, ming yillik urtalariga tegishli. Kiskasi,
Buxoroning yoshi xam, Samarkandniki Buxoroning yoshi xam, Samarkandniki
kabi 2500 yildan kam emas! kabi 2500 yildan kam emas!


VI asrning ikkinchi yarmida Buxoroni Abruy VI asrning ikkinchi yarmida Buxoroni Abruy
boshchiligidagi xalk xarakati kamrab oldi. Uni boy boshchiligidagi xalk xarakati kamrab oldi. Uni boy
mulkdorlar – yer egalari bostirdilar. Buxorodagi ilk mulkdorlar – yer egalari bostirdilar. Buxorodagi ilk
feodalizm boskichi ana shu davrdan boshlanadi. Yangi feodalizm boskichi ana shu davrdan boshlanadi. Yangi
ijtimoiy tuzum feodal davlat boshkaruvini karor toptirdi: ijtimoiy tuzum feodal davlat boshkaruvini karor toptirdi:
ayrim mulklarning kichik xukmdorlari xarbiy ayrim mulklarning kichik xukmdorlari xarbiy
zodagonlarga, savdogarlar va turli dindagi ruxoniylarga zodagonlarga, savdogarlar va turli dindagi ruxoniylarga
tayanar edilar. Shaxarlar barpo etish jarayoni jadal bordi: tayanar edilar. Shaxarlar barpo etish jarayoni jadal bordi:
Buxoro atrofidagi kadim manzilgoxlar urnida Varaxsha, Buxoro atrofidagi kadim manzilgoxlar urnida Varaxsha,
Vardonze, Romish (Romiton), Karmana, Poykent Vardonze, Romish (Romiton), Karmana, Poykent
shaxarlari shakllandi. Ilk urta asrlarga mansub shaxarlari shakllandi. Ilk urta asrlarga mansub
Varaxshadan bizgacha toshga ishlangan tasvirlar bilan Varaxshadan bizgacha toshga ishlangan tasvirlar bilan
bezatilgan saroy yetib kelgan. Bu tasvirlar Panjakentda bezatilgan saroy yetib kelgan. Bu tasvirlar Panjakentda
topilgan mashxur suratlardan mutlako kolishmaydi. topilgan mashxur suratlardan mutlako kolishmaydi.


Bu shaxarlar ichkarisida bir necha asosiy Bu shaxarlar ichkarisida bir necha asosiy
kismlarga bulinar edi: kal’a (ark), kismlarga bulinar edi: kal’a (ark),
shaxriston (tugri rejalashtirilgan shaxar) va shaxriston (tugri rejalashtirilgan shaxar) va
shaxristondan tashkaridagi uchinchi kism. shaxristondan tashkaridagi uchinchi kism.
Bu uchinchi kism yer ustidagi daxmalarda Bu uchinchi kism yer ustidagi daxmalarda
marxumlarning suyaklari saklanadigan marxumlarning suyaklari saklanadigan
sopol idishlar kuyiladigan kabristondan sopol idishlar kuyiladigan kabristondan
iborat. Ilk urta asrlardagi Buxoroning iborat. Ilk urta asrlardagi Buxoroning
tuzilishi xam taxminan ana shunday edi. tuzilishi xam taxminan ana shunday edi.


Buxoro yirik shaxar bulib, 40 gektarcha Buxoro yirik shaxar bulib, 40 gektarcha
maydonni egallardi. Tugri burchakli shaxriston maydonni egallardi. Tugri burchakli shaxriston
bir-birini kesib utuvchi ikkita kattakon kucha bilan bir-birini kesib utuvchi ikkita kattakon kucha bilan
turt kismga bulingan bulib, bu kuchalar turt kismga bulingan bulib, bu kuchalar
dunyoning turt tomoniga karagan darvozalarga dunyoning turt tomoniga karagan darvozalarga
olib borardi. Bu xil kurinish tekislikda joylashgan olib borardi. Bu xil kurinish tekislikda joylashgan
shaxarlar uchun an’ana sanalgan. Bu an’anada shaxarlar uchun an’ana sanalgan. Bu an’anada
Shark xalklari dunyokarashidagi kadimiy Shark xalklari dunyokarashidagi kadimiy
tasavvurlar uz ifodasini topgan bulsada, aslida, tasavvurlar uz ifodasini topgan bulsada, aslida,
shaxarga xos bu shakl Olam tuzilishining shaxarga xos bu shakl Olam tuzilishining
ramzidir. ramzidir.


Miloddan avvalgi 1 minginchi yilning urtalarida Miloddan avvalgi 1 minginchi yilning urtalarida
Buxoro voxasi Markaziy Osiyodagi katta Sugd Buxoro voxasi Markaziy Osiyodagi katta Sugd
(Sugdiyona) viloyatining bir kismi edi. (Sugdiyona) viloyatining bir kismi edi.
Yunonistonlik Iskandar bu viloyatni zabt etgan. U Yunonistonlik Iskandar bu viloyatni zabt etgan. U
Samarkandni egallagach, mamlakat ichkarisiga, Samarkandni egallagach, mamlakat ichkarisiga,
Buxoro yeriga kushin tortgan.Buxoro yeriga kushin tortgan.
Eramizning VI—VII asrlari Sugd tarixida feodal Eramizning VI—VII asrlari Sugd tarixida feodal
ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi davridir. ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi davridir.
Bu xil munosabatlar esa yangi-yangi Bu xil munosabatlar esa yangi-yangi
kuzgolonlarga sabab bulgan. kuzgolonlarga sabab bulgan.


AdabiyotlarAdabiyotlar

O zME. Birinchi jild. To shkent, 2000-yil ʻO zME. Birinchi jild. To shkent, 2000-yil ʻ

Shishkin V. A., Varaxsha, M., 1963; Shishkin V. A., Varaxsha, M., 1963;
Narshaxiy, Buxoro tarixi, T. , 1966Narshaxiy, Buxoro tarixi, T. , 1966

E’TIBORINGIZ UCHUN E’TIBORINGIZ UCHUN
RAHMAT!RAHMAT!

Varaxsha o‘rta asrlarning yirik shaharlaridan

Купить

Похожие документы
Tarix darslarida axborot texnologiyalardan foydalanish
Tarix o‘qitishning ko‘rsatmali metodlari
Tarixni o‘zgartirgan ixtirolar
Tarixiy xaritalar
Tarixiy o‘lchov birliklari