VII asrda Xuroson va Movarunaxr dars ish - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	32.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

VII asrda Xuroson va Movarunaxr dars ish

Купить

SHAROF RASHIDOV NOMIDAGI SAMARQAND DAVLAT
UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI 303-GURUH TALABASI

Darsning texnologik xaritasi :

Mavzu: VII asrda Xuroson va Movarunaxr .
Mavzuga doir tayanch tushunchalar : Zulmning kuchayishi , Abu
Muslim targ ‘ iboti , Abu Muslim qo ‘ zg ‘ oloni , abbosiylar .
Mavzuning qisqach ta’rifi VII asrda Xuroson va Movarunaxr hayotni o’rganish.

O’quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
Metod Suhbat, Hikoya, Didaktik o’yinlar,
Munozara
Shakli Noana’naviy dars, Jamoa, Guruhli, Yakka
Jihoz A.8”B”-sinf O’zbekiston tarixi darsligi
B.Tarixiy va zamonaviy xarita
D.Texnik vositalar: Vediomagnitafon
Vedioproektor, Kompyuter, O’quv filmi
E.Plakatlar, Sur’atlar
F.Doska, Bo’r, Daftar, A3 qog’oz,
Plomaster.
Nazorat O’quvchilarning darsda faolligi kuzatilib,

hisobga olib boriladi.
Baholash O’quvchilar reytingi dars oxirida e’lon
qilinadi.

Darsning jarayoni va texnologiyasi:
Ishning nomi Bajariladigan
ishlar mazmuni Metod Vaqt
I bosqich
Tashkiliy qism • Salomlashish
• Davomatni
aniqlash
• Sinf xonasi tozalik
nazorati
• Axborot tinglash

Suhbat
3
daqiqa
II bosqich
O’tigan mavzuni
so’rash va
mustahkamlash • Savollar doskasi
• Uchinchisi
ortiqcha
• Grafik diktant
usullari orqali
so’rab bilish
Noan’naviy 10
daqiqa
III bosqich
Yangi mavzu
bayoni • Yangi mavzuni
tushuntirish
2. VII asrda Xuroson
va Movarunaxr hayot
haqida ma’lumot
berish.
3.Yangi mavzu ustida
ishlash Didaktik Kichik
o’yinlar
Taqdimot ma’ruza
Bingo
15
daqiqa
IV bosqich
Mustahkamlash “Klaster” texnikasi,

13

“Pinbort” texnikasi, daqiqa
V bosqich
Baholash,
darsni
yakunlash 1. O’quvchilarning
darsda ishtirokiga
qarab 5 ballik reyting
belgilanadi.
2. Rag’batlantirish. 2
daqiqa

VI bosqich
Ko’p variantlilik
asosida Tushuntirish
2 daqiqa

Darsda qo’llaniladigan interfaol usullar:

A . “Klaster” texnikasi
B. “Pinbort” texnikasi

Kutiladigan natijalar

O’qituvchi Mavzu qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan
o’zlashtirilishiga erishdi,o’quvchi faolligini oshiradi,
o’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish uyg’otadi, qisqa
vaqt ichida barcha o’quvchilar baholanadi.
O’quvchi Abu Nasr Forobiy haqida bilimlarga ega bo’ladilar.

Kelgusi rejalar

O’qituvchi Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va
darsda tadbiq etish, takomillashtirish, o’z ustida ishlash,
pedagogik mahoratni oshirish.

O’quvchi Mustaqil fikrlashni o’rganadi, o’rganilgan materiallar
asosida qo’shimcha materiallar izlaydi, ularni o’rganadi,
do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash ko’nikmasi
shakllanadi.
Darsning vaqti: 45 daqiqa
Dars taqsimoti.
1 Tashkiliy qism 5 daqiqa
2 O‘tgan mavzuni so‘rash 5 daqiqa
3 O‘tgan mavzuni mustahkamlash 5 daqiqa
4 Yangi mavzu bayoni 20 daqiqa
5 Yangi mavzuni mustahkamlash 5 daqiqa
6 Dars yakuni. Baholash va uyga vazifa berish 5 daqiqa
Darsning oltin qoidasi:
T – Tartib
A – Adolat, Ahillik
R – Raqobat, Rostgo’ylik
I – Ilmiylik, Ijodkorlik
X – Xotirani Charxlash

Darsdan kutiladigan natija:
Yangilik
Ijodkorlik
Erkin fikrlash
Bunyodkorlik
Shakllanadigan ko’nikmalar:
• VII asrda Xuroson va Movarunaxr mavzusini taxlil qilishda xaritalardan
foydalanish;
• Darslik matni va undagi rasmlar bilan ishlay olish, asosiy jihatlarni ajratib
ko’rsata olish;
• VII asrda Xuroson va Movarunaxrdagi hayotni voqealarinong sodir bo’lish
sabablari;
• VII asrda Xuroson va Movarunaxr hududidagi tub o’zgarishlar;
• VII asrda Xuroson va Movarunaxr xarita asosida tushunib olish, hozirgi
hududlar nomlarini farqlay olish.
Shakllanadigan malakalar:
• VII asrda Xuroson va Movarunaxrda sodir bo’lgan voqealarni davri bilan
taqqoslash
• Darslik va hujjatli matni, ko’rgazmali qurollar, o’qituvchining tushuntirishi
asosida tarixiy hodisalarga ta’rif berish;
• VII asrda Xuroson va Movarunaxr va boshqa hodisalarni umumlashtirish;
• Darslik matni, hujjatlar, ko’rgazmali qurollar bilan mustaqil ishlay olish;
• VII asrda Xuroson va Movarunaxr yuzasidan mustaqil mulohaza yurita
olish, bayon qilan olish;
• Munozara va bahslarda faol ishtirok eta olish.

Darsning shiori: “Eng zo’r sarmoya farzandga tikilgan sarmoya”
Tarixning boshqa fanlar bilan o’zaro bog’liqligi :

geografiya
adabiyot
milliy g’oya
O’tilgan mavzuni takrorlash: Savollar doskasi.
Darsning bayoni:
REJA:
• Xalq noroziligining kuchayishi.
• Umaviylarning ag‘darilishi.
• Abbosiylar davrida Movarounnahr.
• Abbosiylar davrida Movarounnahr boshqaruvi.
Xalq noroziligining kuchayishi
VIII asrning 40-yillarida xalifalikda toj-u taxt uchun kurash kuchayadi.
Muhammad (s.a.v.) payg‘ambarning amakisi Abbosning evarasi
Muhammad ibn Ali xalifalik taxti uchun kurash boshlaydi. Umaviylar
Muhammad (s.a.v.) avlodini qirib tashlashda ayblangan edi. Shu tariqa
xalifalikda umaviylar hukmronligini ag‘darib tashlash uchun keskin
harakat boshlanib ketdi.

Umaviylarga qarshi umumiy norozilik, ayniqsa, xalifa Marvon II (744–
750) hukmronlik davrida nihoyatda kuchaydi. Bunga xiroj solig‘i
miqdorining oshirib yuborilgani hamda aholining muttasil hasharlarga
majburan jalb etilishi sabab bo‘ladi. Umaviylarga qarshi kurashga da’vat
qilish uchun Abbosiylar turli viloyatlarga targ‘ibotchilar yuboradi.
Shunday targ‘ibotchilardan biri kufalik Abu Muslim edi. U Xurosonga
kelib, aholini payg‘ambar Muhammad (s.a.v.) avlodlarini qo‘llab-
quvvatlashga chaqiradi.
Dastlab arab zodagonlari, so‘ngra mahalliy dehqonlar Abu Muslimni
qo‘llab-quvvatlaydi. Umaviylarga qarshi tashviqotning sadosi tez orada
Xuroson, Movarounnahr va Toxariston viloyatlariga keng tarqaladi.
Mamlakat aholisi xalifalikka qarshi qo‘zg‘aladi. Qo‘zg‘olonchilarning
deyarli barchasi qora libos kiyib olgan edi. Avvalo, qora kiyim motam
ramzi hisoblangan. Qolaversa, zabardast kuch bayrog‘i hamda shiddatli
janglarda qo‘zg‘olonchilarni umaviy harbiylaridan ajratib turadigan
belgini ham anglatgan.
Umaviylarning ag‘darilishi
747-yilda Abu Muslim aholini umaviylarga qarshi kurashga da’vat etadi.
Tez orada Abu Muslim Xurosonning poytaxti Marv shahrini egallaydi.
Xalifa Marvon o‘z ixtiyoridagi barcha harbiy kuchlarni qo‘zg‘olonchilarga
qarshi safarbar qiladi. Biroq umaviylar hokimiyatni saqlab qola olmaydi.

749-yilda Abu Muslim boshliq qo‘zg‘olonchilar xalifalikning markaziy
viloyatlari tomon yo‘l oladi. Xalifalikning poytaxti Damashq shahri qo‘lga
kiritilib, xalifa Marvon II taxtdan ag‘darildi. Uning o‘rniga abbosiylar
xonadonidan bo‘lgan Abul Abbos Saffoh (750–754) xalifalik taxtiga
ko‘tariladi. Joylarda umaviylar xonadonining vakillari va yaqinlari qirib
tashlanadi. Shu tariqa Arab xalifaligida davlat hokimiyati abbosiylar
qo‘liga o‘tadi.
Abbosiylar davrida Movarounnahr
Abbosiylarning xalifalik taxtiga chiqishi mehnatkash aholiga hech qanday
yengillik keltirmagan. Abu Muslim vositasida abbosiylar bergan
va’dalardan birortasi ham amalga oshmagan. Abu Muslim Bag‘dodda
davlat va harbiy kuchlarning yuqori lavozimiga tayinlanadi. Biroq
abbosiylar uning xalq orasida obro‘si oshib borayotganiga xayrixoh emas
edi. Oqibatda Abu Muslim poytaxtdan uzoqlashtirilib, Xuroson va
Movarounnahrga noib qilib yuboriladi.
Abu Muslim boshchiligidagi qo‘zg‘olon 747–749-yillarda Xuroson va
Movarounnahrda bo‘lib o‘tdi. Qo‘zg‘olon natijasida xalifalikda umaviylar
taxtdan ag‘darilib, abbosiylar sulolasi hokimiyat tepasiga keldi.
Mehnatkash aholi o‘rtasida abbosiylarga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tarish
kayfiyati paydo bo‘ladi. Bunday qo‘zg‘olonlardan biri 750-yilda Buxoroda

sodir bo‘ladi. Abu Muslim mahalliy kuchlar yordami bilan qo‘zg‘olonni
zo‘rg‘a bostirdi.
Movarounnahrdagi ichki ziddiyatdan foydalanib, Xitoy imperatorining
qo‘shinlari Turkistonga bostirib kiradi.
Abu Muslim tomonidan yuborilgan harbiy kuch 751-yilda Talos vodiysida
Xitoy qo‘shinlarini mag‘lub etib, mamlakat hududidan quvib chiqaradi.
Abu Muslim sidqidildan xizmat qilgan bo‘lsa-da, ammo abbosiy
hukmdorlar unga ishonmas edi. 755-yilda qurolsiz va yolg‘iz saroyga
tashrif buyurgan Abu Muslim xalifa buyrug‘iga binoan o‘ldiriladi. Abu
Muslimning o‘ldirilishi xalifalik sharqida, ayniqsa, Xuroson va
Movarounnahrda abbosiylarga qarshi xalq harakatining avj olib ketishiga
bahona bo‘ladi.
Abbosiylar davrida Movarounnahr boshqaruvi
Movarounnahr VIII asrning o‘rtalariga qadar qarshilik ko‘rsatishiga
qaramay Arab xalifaligining muhim viloyatlaridan biriga aylanadi.
Markaziy hokimiyat 749-yilga qadar Damashqda bo‘lgan bo‘lsa, endilikda
Bag‘dodda joylashgan edi.
Xalifa davlatni boshqarishda vazir ul-vuzaro (ulug‘ vazir)ga tayangan.

Amir ul-umaro harbiy ishlar uchun mas’ul bo‘lgan. Xalifa turli
masalalarni kengashda – devon ad-darda ko‘rib chiqar edi. Devon ad-dar
uchta asosiy devonga bo‘lingan: devon al-mashriq, devon al-mag‘rib va
devon al-xaraj. Movarounnahrga tegishli masalalar devon al-mashriqda
hal qilinar edi.
Xalifa viloyat noiblarini tayinlardi yoki bo‘shata olardi. Xalifalikning
huquqiy masalalari Qur’oni karim va Payg‘ambar (s.a.v.) ko‘rsatmalari,
nasihatlariga asoslangan holda ko‘rib chiqilgan.
Shunday qilib, VIII asr o‘rtalariga kelib Movarounnahrda siyosiy
boshqaruv Arab xalifaligi siyosiy tizimiga moslashtirilgan edi.
So‘g‘diyonada buxorxudotlar va boshqa hukmdorlar qo‘l ostidagi
ma’muriy-idora usuli o‘z shaklini saqlab qolgan. Biroq hokimlarning
xalifa noibiga itoat etishi shart bo‘lgan. Mahalliy davlat boshliqlarining
ko‘pchiligi o‘z huquqlari va imtiyozlarini saqlab qolish maqsadida Islom
dinini qabul qilgan edi. Islomni qabul qilmagan zodagonlar o‘z yerlaridan
mahrum etilgan yoki tovon to‘lagan. Shu tarzda arablar Movarounnahr
siyosiy tizimi va diniy e’tiqodiga o‘z ta’sirini o‘tkaza olgan.
Darsda qo’llaniladigan interfaol usullar:
1 “Klaster” usuli

2.“Pinbort” texnikasi.
1-guruhga “VII asrda Xuroson va Movarunaxrda hayot ”
2-guruhga “VII asrda Xuroson va Movarunaxrda siyosiy faolyati ”
3-guruhga “VII asrda Xuroson va Movarunaxrda xalq qo’zg’alonlari ”
O’quvchilar fikrlarini qog’ozchalarga yozib doskaga muhrlaydilar. So’ngra
doskadagi bir xil so’zlar olib tashlanadi va o’zaro guruhlar o’rtasida qolgan
so’zlarni qo’shib gap tuziladi.
O’quvchilar tasviriy lavhalarda aks ettirilgan jarayonni izohlaydilar.
O’qituvchi tomonidan berilgan savollarga javob berish bilan muhokama qilinadi.
Yakuniy qism:
• Uyga vazifa.
• Yangi mavzuni o’qib kelish;
• Yangi mavzu yuzasidan o’quv materiallarni tayyorlash, savollarga javob
topish;
• Mavzuga doir atama va tushunchalardan krossvord tuzish;
• Qo’shimcha adabiyotlardan tayyorlanib, kichik ma’ruza tayyorlash.

VII asrda Xuroson va Movarunaxr dars ish

Купить