XI—XV асрларда Венгрия - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	4.3MB
Покупки	0
Дата загрузки	23 Сентябрь 2019
Расширение	ppt
Раздел	Презентации
Предмет	История

XI—XV асрларда Венгрия

Купить

XI — XV асрларда Венгрия Reja: 1. Венгрия давлатининг ташкил топиши ва халқлар давлатларига таъсири 2. Венгрия давлати ўзини ҳимоя қилиши ва бошқа халқлар билан мудофа ва босқинчилик урушлари 3. Венгрияда феудал муносабатларининг таркиб топиши. Венгрияда кўп соҳаларда ютуқларга эришиши www.arxiv.uz

Венгрия давлатининг ташкил топиши. Венгрия давлати IX аср охирида Жануби-Шарқий Европада ташкил топди. Венгрлар ёки можорлар, фин-угор тил гуруҳига мансуб ҳалқ бўлиб, улар. Щарқдан, Азов денгизи бўйи — Дон даштларидан Дунай дарёси бўйига келганлар (илгари улар ундан ҳам нарирақда, Жанубий Урал тоғ этакларида яшаганлар). Уша вақтда Венгриялилар ҳали кўчманчи чорвадорлар бўлиб, уруғ-қабилачилик ҳаётининг хусусияларини жуда равшан сақлаб қолганлар. Венгрлар етти қабилага (ёки ўрдага) бўлинганлар, қабилалари эса уруғларга тақсимланган (жами бўлиб 108 уруғ мавжуд бўлган). Венгрларнинг ҳаёт образи кўпроқ осиёлик кўчманчиларнинг ҳаётини эслатиб турарди. Гўшт билан сут уларнинг асосий овқати бўлган. Эркаклар кўпчилик вақтини чавандозликда ўтказган. Турли қабилаларнинг бошлиқлари орасида Альмош ва

Венгрлар X аср мобайнида гарчи деҳқончилик қилишга кўч-ган бўлсалар-да, лекин чорвачилик билан ҳам кенг миқёсда шу-гулланганлар. Уларнинг ҳарбий тузуми ҳамон ривожланиб бор-ган. Венгр отлиқлари ўзларининг ҳужумлари билан Ғарбий Европада барчага даҳшат солганлар. Венгрлар Шимолий Ита- лияни, Прованони, Шарқий Францияни, Жанубий ва Ғарбий Германияви пайҳон қилганлар ва талаганлар. Саксония динас-тиясига мансуб немис короллари — - Генрих I Қушвоз ва Отгон 1 Гина вшгрларни янчишта муяосар бўлганлар (бу жанглар 933 ва 955 йилларда Мерзебург шаҳри ёнида ва Лех дарёси бўйида бўлган). Шундан сўнг венгрлар Ғарбга ҳужумлар қилишни тўхтатиб, ўтроқликка ўтганлар ва улар орасига христианлик кирв бошлаган. Венгрлар маҳаллий славянлардан деҳқон чилик техникасини, уй ҳайвонлари урчитишни, деҳқон қўралари

Венгрларнинг Арпадлар уруғидан чиққан бош князи Стефан I (венгрча Иштван 997—1038) қарийб 1000- йилда пападан короллик титулини олди. Стефан даврида христианлик узил-кесил давлат дини деб эълон қилинди. Мамлакат маъмурий округларга (комитетларга, яъни графликларга) бўлиниб, бу округлар тепасида ишпанлар (славянча «жупан» сўзининг ўз-гаргани) турардилар. Ишпан лашкар чақирар, короллик фойда-сига солиқлар тўплар ва суд ишлариқи бажарарди. Бутун Венгрия бўйлаб кўпдан-кўп қасрлар қурилди; одатда энг йирик қасрлар ишпанининг резиденцияси бўлиб ҳам хизмат қиларди. Бундай қасрларнинг бир қисми тез орада шаҳарларга айланди. XII — XIII асрларда Венгрияда феодаллашиш жараёни. XII — XIII асрларда Венгрия батамом феодал давлатга айланди. Шуниси характерлики, фақат қуйи халқ оммасигина эмас, бал ки эск

Европа феодалларининг сиёсий кўмагига муҳтож бўлган венгр короллари фақат нем не руҳонийларинигина эмас, балки немис рицарларини ҳам хизматга тортиб, уларнинг ҳар иккала-сига катта-катта ерлар инъом қилди. XII — XIII аерларда Дунай ва Тисса дарёларининг энг унумдор текисликларида венгр зо- дагонлари, яъни венгр баронлари ва епископларининг кўпдан-кўп йирик поместьелари, шунингдек, майда рицарларнинг жуда кўп мулклари вужудга келтирилди. Франкларда бир вақтлар граф мансаби бўлганидек, венгрларда ишпан мансаби ҳам фео-дал*лаша борди. Бу мансаб ворисдан-ворисга ўтадиган бўлди. Бу мансаб билан алоқадор ерлар феодал-магнатларнинг мерос ер-ларига айланди. Венгрларнинг кўп оонли урушлари маҳалида бошқа юртлардан ҳайдаб олиб келинган деярли қуллардан танг-кил топган крепостной деҳқонлар сафи, энди

Венгр буғдойи, чюрваси, гўшти ва бошқа қишлоқ хўжалик маҳсулотла-ри кўплаб ва фойдали нархларда сотиладитан бўлди. Бўларнинг -ҳаммаси крепостной зулмини кучайтиришга ва крепостнойлар сонини кўпайтиришга олдб келди. Бу давр ичида Венгрия ўз мулкларини анча кенгайтирди. Венгриянинг ўзига қарашли асосий мулклар ёнига шарқда — Трансильвания ва Закарпатья Руси, жанубда — Хорватия ва Далмация, сўнгра Босния ҳам қўшиб олинди. Венгрия Адриати ка денгизига чиқйш имкониятига эга бўлди. Венгрия кородлари Болқон ярим ороли ишларига аралашадиган бўлиб қолдилар. Венеция ва Византия билан олиб борилган давомли урушлар Венгриянинг деярли бутун ана шу даврдаги ташқи сиёсатини, характерлаб беради. XIII аерда Венгрия Шарққа қилинган са-либ юришларида (бешинчи салиб юришида) актив қатнашди. Айни .чамонда венг

Англияда Буюк эркинликлар хартияси чиқарилгандан кейин, орадан озтинагина вақт ўтгач, пайдо бўлган Олтин булла умуман феодалларнинг ўша аввалги тенденциясини акс эттирди, яъни унда: феодалларнинг тоифавий ҳуқуқ ва имтиёзларини юридик томондан мустаҳкамлаш, король ҳокимияти ч устидан доимий назоратни таъминлаш, агар король берган ваъааларига риоя қилмагундай бўлса, унга қарши феодал уруши бошлашгача бўлган ҳуқуқ кўрсатилган эди. 1215 йилги инглиз баронларига ва 1454 йилги поляк панларига ўхшаш, венгр магнатлари баъзи бир бандларда рицарларга анча-мунча ён берган эдилар. Рицарлар маҳаллий ўзини-ўзи идора қилиш бошқармасида («комитат жамоаси»да) анча таъсирга эга бўлдилар; рицарларнинг бевосита бошлиқлари бўлмиш ишпанларнинг ҳуқуқлари чеклаб қўйилди, рицарлар солиқлардан озод қилинди'лар,

Шу би-лан бир вақтда Олтин булла худди шу вақтда ҳали заиф ривож- ланган ва аҳолисининг кўпроғи ажнабийлардан—немислардан, қисман итальянлардан 1 иборат аҳолиси бўлган шаҳарларга ҳеч қанақа ён бермаган эди. Унинг бу масаладаги тор дворянлик характери полякларнинг Нешава статутлари мазмунига бус-бутун тўғри келади. Польшада бўлгани сингари, Венгрия оейми деҳқонлар ҳам, шунингдек, шаҳарликлар ҳам қатнашмайдиган феодалларнинг тор доирадаги тоифавий бир йиғини бўлиб қолаверди. Мўғул-татарлар ҳужуми ва унинг оқибатлари. 1240—1241 йилларда Венгрия катта офатни бошидан кечирди. Киевни исти-ло этгандан кейин Боту 1240 йил охирида жуда катта лашкар, билан Венгрияга босиб кирди. Сайо дарёси бўйида (унинг Тис-сага қуйиладиган жойида) Боту венгрларнинг анча катта қўши-нини тор-мор қилди. Шундан кейин

Мўғул-татарлар ҳужуми, қисқа вақт давом этган бўлишига қарамай, Венгрияга катта зиён-захмат етказди. Татарлар кет-гандан кейин ма-млакатнинг катта қисми батамом чўлу биёбонга айланди. «Сайёҳ отда икки ҳафта йўл юрса ҳам, бирор-бир қи-мирлаган жонни учрата олмаоди»,—аеб ёзган эди ўша замояда-ги воқеанавислардақ. бири. Венгрияда мўғул-татарлар ҳужу-мининг ижтимоий оқибатлари, бир томондан, венгр деҳқонла-рининг яна кўпроқ хонавайрон бўлиши ва қуллик асоратига туширилиши бўлса, кккинчи томондан, немис колЪнизацияси-нинг кучайиши бўл(ди (бу ҳол бунгача давом қилган бўлсада, лекин эндиликда у янада илдиз отади). Кўпроқ Бовариядан, қисман Саксониядан кўчиб келган немис муҳожирлари Венг рияда бўш ётган катта-катта ерларни эгаллайдилар. Немис колонистларининг кўплари Трансильвания тоғ этакларига к

XIV — XV асрларда Венгрия. Венгрияда Арпадларничг ма-ҳаллий династияси 1301 йили тугаши билан бу ерда бир оз вақт подшосизлик даври ҳукм сурди. Фақат 1308 йилга келиб Италия-Анжуй династиясига мансуб Карл Роберт Венгрия тахтига король қилйб сайланди. Карл Робертнинг тахт вориси Лвддовик Анжуйский (венгрча Лайош) даврида (1342— 1382) янги динас тия айниқса қудратли бўлиб кетди. Людовик бир қанча вақт Польша тахтини (1370 йилдан) ҳам эгаллаб турди. Анжуй ди настияси замонида Венгрия хўжалик соҳасида бир қанча ютуқ-ларга эришди. Қимматбаҳо металлар — кумуш ва олтин қазиб чиқариш кўпайди, аввалги шаҳарлар ўсди ва кўпгина янги ша-ҳарлар бунёдга келтирилди, бу шаҳарларнинг бир қисми кейин-чалик анча катта саноат ва савдо марказларига айланди. Дунай даресининг ҳар иккала қирғоғидаги икки йирик ша

Мамлакатни Марказий, Шарқий ва Жанубий Европа билан боғлайдиган кенг транзит савдоси Венг рия орқали ўтар эди. Қимматбаҳо металлар қазиб чиқариш, ша ҳарларнинг ўсиши ва шу муносабат билан давлат молия ишла- рининг мустаҳкамланиши Анжуй династияси королларига ўз ҳокимиятларини кучайтириш имкониятини берди. Короллар сеймларни чақирмай қўйдилар ва ўз амалдорларининг ҳокимия-тини кучайтирдилар. Бироқ 1351 йили Людовик Олтин булла-нинг дворянларнинг сеймларини чақириш ҳақидаги моддасини тасдиқлаши лозим бўлди. Венгриядаги ерларнинг згалари бир-гина дворянларнинг ўзлари бўлишлари мумкин, деган декрет чиқарди. Дворянларнинг ерлари давлат қарамоғига олинмасин, деб эълон қилинди. Деҳқонларга ер эгаларининг рухсатисйз бир жойдан иккинчи жойга кўчиб ўтиш- мая этилди. Анжуй династияси даврида Венгрия

Людовик Италия мулкларини ҳам Венгрияга қўшиб олщнни хаёл қилар эди, Италия мулкларини ўша Анжуй династияси вакиллари идора қилардилар. Шу мақсадда у Италияга икки қўшиб марта юриш қилди, лекин ҳар иккала юриш ҳам муваффақият-сиз бўлди. «Улуғ Венгрия» ҳақидаги хяёл амалга ошмасдан ҳол-ди. Аксинча, Людовик вафот этгандан кейин унинг мулклари тез тарқалиб кета бошлади. Венгрларнинг ўзлари озчилик бўл-ган турли қабила халқларидан ташкил топган, шаҳар савдоси ва саноати-баъзи бир ютуқларга эришган бўлишига қарамай, умуман, типик деҳқончилик мамлакати ҳолатида қрлиб келган (саноат умуман заиф ривожланган эди), лекин ҳокимиятни фео- даллар монополия қилиб олган Венгрия узоқ вацтгача катта ва сиёсий жиҳатдан кучли давлат бўлиб қола олмади. Унинг юксалиши муваққат характерга эга эди. www.arxiv.uz

Халҳаро вазият ёмонлашиши билан (Польшанинг Венгрия-дан ажралиб чиқиши, туркларнинг Болқон ярим оролидаги му-ваффақиятлари, бутун Адриатика денгизи соҳилини эгаллашга ва, жумладан, Далмация шаҳарларини босиб олишга ҳаракат Қилган Венеция республикаси билан муносабатларнингтсескин-лашиши) Венгрия аҳволини шу қадар хавф- хатарга солиб қўйдики, у асл венгр ерларини ажнабийлар ҳужумидан мудофаа қилиши лозим эди. Венгрияга турклар даҳшатлй хавф-хатар солиб турардилар пировардида венгрлар бу хавф-хатарни бар-тараф қила олмадилар, Венгр феодаллари турклар билан тўқу нашиш муқаррарлигига кўзлари етиб, улар 1382 йили Карл IV нинг кенжа ўғли Сигизмундни Венгрия короли деб тан олдилар (Сигизмунд Людовикнинг қизи Марияга уйланган эди). Кейин-чалик'Германия императори қилиб сайланган, шунингдек, Че

XV аср мобайнида венгр зодагонлари династияни бир неча марта алмаштирдилар. Тож-тахт гоҳ немис Габсбургларига, гоҳ поляк Ягеллоларига ўтди. Масалан, 1443 йилда венгр тахтига поляк короли Владислав III таклиф этилди, у бирлашган поляк-венгр қўшини билан 1444 йилда туркларга қарши юриш ҳилди. XV асрнинг иккинчи ярмида Янош Хуниаданинг ўғли маҳаллий феодал Матвей (Матьяш) Корвин (1458—1490) король қилиб сайланди. Янош Хуниада эса турклар устидан қилган ғалаба-лари билан шуҳрат қозонган эди. Матвей Корвин бир оз вақт король ҳокимиятининг обрў-эътиборйни кучайтирди. Урта ва майда рицарларга таянган ва шаҳарларни қўллаб-ҳувватлаган (унинг даврида шаҳарларнинг вакиллари сейм составига кири-тилган эди) Матвей зодагонларнинг беҳуда ҳаракатларини бир қадар чекЛаб қўйган эди. www.arxiv.uz

У немис Габсбурглари билан муваф-фақиятли урўшлар олиб борди ва жанубий чегараларни турк-лардан пухта мудофаа қилди. Матвей Корвин даврида венгр-ларда гусарлардан иборат ёнгил қуролланган махсус отлиқ қўшин ташкил этилди, гусарлар королдан мунтазам равишда маош олиб турардилар. Гусарлар жангда чаққон ҳаракатлари ва мардона ҳужум килишлари билан бошқалардан фарқ қилар-дйлар. Аммо король ҳокимияти вақтинча мустаҳкамланган эди. Ягеллолар династиясига мансуб бўлган бундан кейинги корол-лар, яъни Владислав ва Людовик II замонларида зодагонлар ҳокимиятни яна ўз қўлларига киритиб олдилар ва улар Венгрия давлати учун тамомила ҳалокатли сиёсат олиб бордилар ҳамда бу сиёсат тезда Венгрия мустақиллигини йўқотишга, олиб келди. Куруцлар қўзғолони (1514-й.). XV аср охири — XVI аср бош-ларида венгр дворя

Фойдаланилган адабиётлар: 1. И.А. Каримов " ўзбекистон буюк келажак сари" Тошкент 1998 йил 2. Каримов И. А. Тарихий хотирасиз келажак йўқ. Т., “Шарқ”. 1998. 3. Каримов И.А. Юксак манавият енгилмас куч. Т., “Маънавият” 2008. 4. Каримов И.А. Жаҳон молиявий – иқтисодий инқирози , Ўзбекистон шароитида уни бартараф этиш йўллари ва чоралари. Т., “Ўзбекистон” 2009. 5. Галкин И.С " Австро - Венгрия И Италия в 1870 -1914 г" Москва 1952 6.Мнухина Р.С " Подём рабочего движения в Австрии в 1905 -1907 г " Москва 1955 7.Писарев Ю . А" Национално - освободителное движение в Югиславии" Москва 1957 8. ПристерЕ. " Кароткая история Австрии" Москва 1952 9. Янги тарих лллқисм Тошкент 1969 10. М.Лафасов ва бошқалар" Янги тарих " Тошкент 2004 www.arxiv.uz

Купить