XIX asr ning ikkinchi yarm I - XX asrning dars ishlanma - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	377.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

XIX asr ning ikkinchi yarm I - XX asrning dars ishlanma

Купить

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand Davlat
Universiteti Tarix fakulteti 308-guruh talabasi Xidirov
shaxzodning
DARS ISHLANMASI
Samarqand 2024-y il
Mavzu : XIX ASR NING IKKINCHI YARM I - X X ASRNING
BOSHLARIDA TURKISTONDA IJTIMOIY-IQTISODIY AHVOL
Mavzuga oid tayanch tushunchalar : paxta talabi, iqtisodiyot,
temiryo’l
Soatlar soni: 1 soat
Mavzuning qisqacha ta`rifi: ijtimoiy va iqtisodiy ahvol haqida
ma`lumot beradi;
O`quv jarayonini amalga oshirish texnologiyasi:
Dars turi: Yangi bilim beruvchi
Metod : “Savol-javob” metodi, “Jadval texnologiyasi” , “To‘g‘risini
top”, “VENN diogrammasi”
Shakl: jamoa, guruhda ishlash
Jihoz: darslik, multimedialiilovali disk, ko‘rgazma va tarqatma

materiallar.
Nazorat: o`quvchilarning darsda faolligi kuzatilib, hisobga olib
boriladi.
Baholash: O`quvchilar bilimi reyting mezonlari asosida baholanib,
dars oxirida e`lon qilinadi.
Darsning maqsadi
Maqsadlar:
Ta`limiy maqsad:- o`quvchilarga Turkistondagi milliy ozodlik
kurashi haqida ma`lumot berish;
Tarbiyaviy maqsad: - o`quvchilarni o`z vatani tarixidaga hurmat
hissini uyg`otish;
Rivojlantiruvchi maqsad: - o`quvchilarning milliy ozodlik kurashi
haqidagi bilimlarini rivojlantirish.
Tayanch kompetentsiyalar:
• Axborot bilan ishlash kompetensiyasi
mavjud tarix faniga oid axborot manbalaridan (inter- net, televizor,
radio (audiovi- deo yozuv), telefon, kompyu- ter, elektron pochta va
boshq.) foydalana oladi;
• Milliy va umummadaniy kompetensiya: Vatanga sadoqatli,
insonlarga mehroqibatli hamda umuminsoniy va milliyqadri
yatlarga e’tiqodli bo‘lishga o`rganadi
Fanga oid kompetensiyalar:
• Tarixiy shaxslar haqida ma’lumot bera oladi;
• Sanlarda sodir bo‘lgan tarixiy voqealar haqida ma’lumot
bera oladi;
Darsning blok sxemasi:
№ Darsning qismlari Belgilangan vaqt.
1. Tashkiliy qism 3 daqiqa
2. O`tilgan mavzuni takrorlash 12 daqiqa
3. Yangi mavzu bayoni 14 daqiqa
4. Mustahkamlash 12 daqiqa
5. Baholash 2 daqiqa
6. Uyga vazifa 2 daqiqa
I.Tashkiliy qism: Salomlashish, davomatni aniqlash, sinf tozaligini
kuzatish, diyorimizda va dunyoda bo`layotgan voqealar bilan
o`quvchilarni tanishtirish.
II.O`tilgan mavzuni takrorlash: O`tilgan mavzuni mustahkamlash
uchun o`quvchilar guruhlarga ajratiladi. Guruhlarga savolli topshiriqlar
beriladi.

Guruh sardorlari doskaga vatmanlarni osib,javoblarni izohlab
berishadi.Javoblar o`qituvchi tomonidan to`ldiriladi va aniqlik kiritiladi.
Faol guruhlar rag`batlantiriladi .
III.Yangi mavzu bayoni:
Reja: 1. Mustamlaka tartiboti
2. Iqtisodning bo’ysundirilishi.
3. Paxtaga bo’lgan ehtiyoj
Turkiston oTkasida mustamlaka tartiboti harbiy kuch
va keng tarmoqlangan politsiya tizimiga asoslangan
edi. Bu vaqtgacha mustamlakachilik urushlari olib
borish uchun saqlab turilgan harbiy qismlardan endi
podsho ma’muriyati tomonidan o‘matilgan mustamlaka tartiblarini himoya
qilish quroli sifatida foydalanadigan boTdi.
0 ‘rta Osiyoga temiiyoTlarning o‘tkazilishi Rossiya iqtisodiyoti uchun
katta amaliy ahamiyatga ega boTish bilan birga harbiy-strategik maqsadlarni
ham ko'zlab qurilgan edi. 0 ‘rta Osiyoning bosib olingan hududlarida
Rossiya imperiyasining mustahkam o‘mashib olishi va mustamlakachilik
siyosatining keng qamrovli olib borilishida temiiyoTlar muhim o‘rin tutdi.
Harbiy qo‘shinlar va qurol-aslahalarni Krasnovodskdan Qizilarvatga qadar
Kavkazdan 0 ‘rta Osiyoga tashish uchun temiiyoT qurildi. So‘ngra temiryo‘1
qurilishi Ashxobodgacha davom ettirildi. 1888-yili dastlabki poyezd Samarqandga
keldi, 1899-yilda esa temiiyoT Toshkent orqali Andijongacha qurib
bitkazildi. Rossiya harbiy qurolli kuchlarining
asosiy bazalari Kavkazda joylashgan
boTib, u yerdan Kaspiy dengizi orqali
kemada tez kechib o ‘tish mumkin edi.
Krasnovodskdan esa temiiyoT bilan Samarqand,
Toshkent va Andijonga yetib
kelish oson boTdi. Endi harbiy qismlarni Krasnovodskdan Andijongacha boMgan 3 ming
kilometrdan ziyod masofaga
ko‘chirish muammo boMmay qoldi.
Turkistonda paxta ekini keng tarqalishi va Rossiya kapitali joriy etilishi
bilan XX asr boshlarida temiryoMlaming nafaqat harbiy, balki iqtisodiy ahamiyati
ham koMarildi. 1905-yilda Orenburgdan Toshkentga qadar temiryoM
qurib kelindi. XIX asrning ikkinchi yarmida Rossiya imperiyasi
tomonidan bosib olingan 0 ‘rta Osiyo hududlarida
yashovchi xalqlaming siyosiy, iqtisodiy, ijtimoiy va

madaniy hayotida keskin o‘zgarishlar yuz berdi. Shu
bilan birga oMka iqtisodiyoti imperiya manfaatlariga
toMiq bo‘ysundirildi. Bu davrda oMkaga Rossiya kapitali, Yevropa mahsulotlari
va yangi ishlab chiqarish texnologiyalarining kirib kelishi kengaydi.
Ko‘plab bank va sanoat boMimlari ish boshladi. Bu o‘zgarishlar oMkada paxtachilik,
konchilik, xomashyoga dastlabki ishlov berish, yog‘-moy sanoati
kabi sohalaming rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatdi.
Iqtisodiyotdagi o‘zgarishlar imperiyaning oMkadagi manfaatlaridan kelib
chiqqan holda, ya’ni bir tomonlama olib borildi. Ishlab chiqarish va savdo-sotiq
Rossiya imperiyasi va u orqali boshqa davlatlar bilan aloqalaming kengayishi
natijasida rivojlanib bordi. Ayniqsa, imperiya to‘qimachilik sanoati
uchun paxta yetishtirish ko‘paydi. Bu oMkada boshqa turdagi qishloq xo‘jalik
mahsulotlarining kamayishiga, ayniqsa, g‘allaning tanqisligiga sabab boMdi.
Bu davrda boshqa sohalarga qaraganda sanoatning paxta xomashyosiga dastlabki
ishlov berishga moMjallangan sohasi
rivojlandi. Paxtani faqat tozalash va yog‘
ishlab chiqarish sohasigina yoMga qo‘yilib,
paxta xomashyosidan tayyor mahsulot
tayyorlash imperiyaning markaziy gubemiyalarida
bajarilgan. OMkadan olingan
boshqa xomashyolar, jumladan, jun va
teriga ishlov berish ham shunday tarzda
boMgan. Mahalliy sanoat ishchilari
xonavayron bo‘lgan dehqonlar yoki
ishsiz qolgan hunarmandlar hisobidan
ortib borar edi. Korxonalarda
ish kuni 16 soat bo‘lib, ishchilaming
huquqini himoya qiladigan tashkilotlar
bo‘lmagan, ishchilar shikoyat bilan
hech kimga murojaat qila olmaganlar.
Rossiya imperiyasining markaziy
rayonlarida ishlab chiqarilgan sanoat va boshqa turdagi mahsulotlaming
o‘lkaga kirib kelishi natijasida mahalliy ishlab chiqaruvchilar - hunarmandlar
mahsulotlarining bozori kasodga uchrab, ulaming kamayishiga olib keldi.
Rossiyadan keltirilgan arzon narxlardagi zavod va fabrika mahsulotlari
mahalliy hunarmandlar tomonidan ishlab chiqiladigan mahsulotlar bozorini
sindirdi. Buning natijasida o‘lkada ko‘plab odamlar, ayniqsa, hunarmandlar
ishsiz qoldi.
Rossiya sarmoyasi o‘lkada ishlab chiqarishni rivojlantirishga emas, balki
mavjud tabiiy boyliklami o‘zlashtirishga, arzon xomashyoga ega bo‘lishga,
ulami tashib ketishga, o‘zida ishlab chiqarilgan mahsulotlami bu o‘lkada sotishga
qaratildi. Shu maqsadda savdo-sotiq sohasini va temiryo‘llarni kengaytirishga
katta e’tibor berildi. Podsho hukumati tomonidan o‘lkadan olinadigan
foydalar bu hududni rivojlantirish uchun emas, balki imperiya xazinasini
to‘ldirish, Rossiya savdogar va sarmoyadorlarini boyitishga xizmat qildi. Rossiya
imperiyasining Turkiston borasidagi barcha
rejalari paxtachilikni rivojlantirishga qaratilgan edi.
OTkani Rossiya to ‘qimachilik sanoati uchun asosiy
xomashyo yetkazib beruvchi hududga aylantirish
moTjallangan edi. Chorvachilikda yaylovlar uchun foydalaniladigan yer- laming paxta
maydonlariga aylantirilishi, chorvachilikning va chorva mahsulotlarining
kamayishiga olib keldi. Bu hoi, ayniqsa, Farg‘ona vodiysida

yaqqol sezilib, bu yerga g ‘alla va chorva mahsulotlari chetdan olib kelina
boshlandi. G‘alla, chorva mahsulotlariga boMgan ehtiyoj ulaming narxlarini
keskin oshirib yubordi.
Farg‘ona, Sirdaryo va Samarqand
viloyatlari paxta yetishtiriladigan eng
muhim markazlar boMgan. 1884-yilda
Turkistonda yangi paxta navi (Amerika
navi) yetishtirila boshlandi. Bu
nav mahalliy navlarga qaraganda ancha
yuqori hosil berar edi.
Podsho hukumati paxta maydonlarining
kengayishi va hosilning yaxshi
boMishi 0 ‘rta Osiyo mintaqasida suv
bilan bogMiq boMganligi uchun irrigatsiya tarmoqlarini kengaytirishga
harakat qilgan. 1911-yilda Sirdaryo magistral kanalini bunyod etish ishlari
boshlandi va 1913-yilga kelib tugallandi. Biroq Toshkent vohasi, Samarqand
viloyati va Farg‘ona vodiysida sug‘orish sohasi bo‘yicha ishlaming ko‘pi
bajarilmay qolib ketdi.
Mustamlakachi hukumat uchun paxta oMkada neft va oltindan keyingi
o‘rinda turuvchi yuqori daromadli sohaga aylandi.
IV.Mustahkamlash: O`tilgan mavzuni mustahkamlash uchun “Bingo
mashqi”dan foydala niladi.
Iqtisodiy va ijtimoiy ahvol
Mustamlaka tartiboti Iqtisodning
bo’ysunivi Paxtagabo’lgan
ehtiyoj

Faol o`quvchilar baholanadI.
V.Baholash: Darsda faol o`quvchilar baholanadi.

XIX asr ning ikkinchi yarm I - XX asrning dars ishlanma

Купить