XIX asr oxiri XX asr boshlarida Rossiya va xiva munosabatlari - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	30.9KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

XIX asr oxiri XX asr boshlarida Rossiya va xiva munosabatlari

Купить

Mavzu: XIX ASR OXIRI XX ASR BOSHLARIDA ROSSIYA VA XIVA
MUNOSABATLARI.
Reja:
1. Bu davrda Xiva xonligi va Rossiyaning savdo va diplamatik munosabatlari.
2. Rossiya tomanidan Xiva hududini urganilishi.

O’rta Osiyo va Sibirning umumiy axvoli. Buxoro xoni deyarli 40 yillik (1560—
1598) hukmronligi Badaxshon, Hirotni, Xurosonning Mashhada qismini egallab,
Buxoro xonligi. ancha kengaytirishga erishdi. Shuningdek, qarshi hujum qilindi va
XVI asr 90-yillari- Buxoro xonligiga bo’ysundirildi. Davlat hokimiyatlashtirilib,
xonlikning iqtisodiy-siyosiy: mavkei birmuncha ko’tarildi. Lekin bu hol
Abdullaxon o’limi uzoq cho’zilmadi. Taxtga uning o’g’li Abdulmo’min yarim yil
o’tmasdanoq o’ldirildi va shu bilan Timuriylar dinastiyasi hukmronligi tugadi.
Hokimiyat tepasiga Rossiya Astraxanni bosib olganda, u yerdan Buxoroga xelgan
Astraxan xonlarining vakili Jonibek o’tirdi. Shu ravishda Buxoro xonligida yangi
Astraxan (ashtar-dinastiyasi hukmronligi o’rnatildi. Bu dinastiya mdorlari
honlikning Abdullaxon zamonidagi holatini saklay olmadilar. Chunonchi, Eron
shoxi Abbos Xurosonnibosib olish bilan chegaralanmay, Balxni egallash uchun
ham akat kildi. Eron shohining yordamida Xiva xoni Xorazm-I o’z xokimiyatini
kayta tiklashga erishdi. Qozok xoni Ta-zakkal Buxoro xonligining kuchsizligidan
foydalanib, Toshkentni bosib oldi va Samarkandni egallash uchun hujum
kildi.Xullas, XVII asrda Astraxan xonlari hukmronligieaktida davlatni
markazlashtirishga qaratilgan harakaglgan natijalarni bermadi. Oqibatda Buxoro
xonligi :iy jihatdan unchalik mustahkam bo’lmay, xonlikda rnm feodal guruhlar va
qabilalar boshliklarining roli idi. Buxoro xonligining zayiflashishi tufayli Xiva
xonMovarounnaxrga hujum kildi. Garchi bu xujumlar vaffaqiyatsizlikka uchragan
bo’lsa-da, Movarounnahr holini og’irlashtirdi. O’zbek xonliklari o’rtasidagi o’zaro
urushlar mamlakatning iqtisodiy-siyosiy jihatdan muayyan o’sib borishiga katta
to’siq bo’lishiga qaramay, Buxoro, Samarqand, Tosh-kent, Xorazm, Balx kabi
shaharlar ahvoliga keskin ravish-da salbiy ta’sir etmadi. Urta Osiyo shaharlari
savdo-hunarmandchilik va madaniyat markazlari sifatida o’z faoliyatini davom
ettirdi. Bu joylarda, ayniqsa, ip va ipak gazlamalar ishlab chiqarish keng quloch
yoyib, ular mamlakatning ichki va tashqi savdosida salmoqli o’rin egaldagan.

Bular: bo’z, alacha, xom surp, zandoni, mata, doka, atlas, kimxob, banoras,
beqasam va adras kabi turli rang-dagi gazlamalar edi. Urta Osiyo shaharlarida va,
shuningdek, atrof joylarda ishlab chiqarish mahsulotlarining ma’lum turlari ixtisos-
lashtirilgan alohida maxalla, kishloqlar vujudga kelgan edi. Masalan, Buxoroning
shimolida joylashgan Zandona degan kishlokda ip gazlamaning sifatli bir turini
ishlab chiqarish bundan ming yil ilgariyok ixtisoslashtirilgan. Bu to’g’rida X
asrning birinchi yarmida yashagan Narshahiy bunday yozgan edi: - - «Qishlokda
katta kal’a, katta bozor va machit •bor... Bu yerdan zandonichi (zandoni) nomli ip
gazlama olib ketiladi. Bu nom shu kishlokda gazlama ishlab chiqarilgan-ligi uchun
berilgan. Gazlama yaxshi va ko’p mikdorda ishlab chiqariladi. Shu gazlama
Buxoroning ko’p kishloklarida ish-lab chiqarilib, bular ham «Zandonichi» nomn
bilan yuriti-ladi. Chunki uki dastavval shu knshloknnng kishilari ishlab
chiqargan...». Zandoni ip gazlamasi, Narshaxiyning so’zicha, Iroq, Eron, Karmana,
Hindiston va boshka mamlakatlarga olib ketilib, juda mashhur bo’lgan48.
Shubhasiz, bu gazlama X asrda Volga bo’ylari orqali butun Sharqiy YEvropaga
ham olib ketilgan. Chunki bu vaqtlarda Urta Osiyoning Sharqiy YEvropa bilan
savdo-sotiq alokalari ancha kuchayib, u yer-larga gazlamalar ko’plab keltirib
turilardi. XVI— XVIII asrlarda va bundan keyingi davrda zandoni ip gazla-masi
Rossiyaga ko’p mikdorda keltirilgan. Bu yerda u «Zenden» nomi bilan mashhur
bo’lgan. Urta Osiyo hunarmand-chilik sapoatida ipakchilik muhim rol o’ynab, ular
orasida Farg’ona vodiysi, Buxoro va Xivada to’qiladigan ipak gazla-malar
savdoning muhim buyumi hisoblangan.Buxoro va Xiva xonliklarida gazlama
ishlab chikarish haqida qisqa bo’lsa-da, Filipp YEfremovning bergan ma’lumoti
ahamiyatlidir. Uiing ma’lumotiga qaraganda, u joylarda ipak ko’p bo’lgan, undan
kumush va tilla naqshli yul-yo’l kimxob, atlas, duxoba, mayda gul solingan
gazlalamalar to’kilgan. Bu yerda juda ko’p paxta yetishtirilgan.Undan chodir, bo’z,
doka, dag’al ip gazlama, olacha, fata shaffof oq ro’mol), xom surp va boshqa

gazlamalar to’qilgan.Garchi bu so’zlar XVIII asrga tsgishli bo’lsa-da, birok
kursatilgan gazlamalar Urta Osiyo shaharlarida bundan ancha davrlar ilgari to’qilar
edi. Xunarmandchilik sanoatida yarog’-aslaha ishlash takomillashgan bo’lib,
kilich, pichoq, qalqon, sovut va o’q-yoy singari kurollar oltin, kumush va qimmatli
toshlar bilan naqshlanligi va mustahkamligi jihatidan mashhur edi. Mis va
bronzadan yasalgan turli idishlar ham gullar va xatlar Bilan naqshlanib yasalardi.
Zargarlik mollari ishlab chikarish xam takomillashgan edi. Urta Osiyo shaharlarida
kiyim tikish, gilam to’qish va etikdo’zlik kabi xunarmandchilik tarmoklari o’sgan
edi. Yukorida aytilgan mollar ichki va tashqi savdoning muhim buyumlari
xisoblangan. Shuni ham eslatib o’tish lozimki, garchi xunarmandchilik sanoati va
savdo o’z davriga nisbatan ancha taraqqiy etgan bo’lsa ham, uning jadallik bilan
rivojlanishiga o’zaro feodal urushlari va og’ir bojlar go’skinlik qilgan. Shunga
qaramay, Urta Osiyo Hindiston, Xitoy, Eron, Afg’oniston, Tibet va boshka joylar
bilan savdo-sotiq qilgan. XVI asrda Sibir territoriyasidagi Tyumen, Tara
va ,Tobolsk kabi shaharlar Moskva davlatining muxim iqtisodny, ma’muriy va
harbiy markazlari hisoblandi. Xullas, Sibirning rus davlatiga qo’shib olinishi bu
yer-dagi xalqlarning iqtisodiy va madaniy hayotiga katta ijobiy ta’sir etdi.
Chunonchi, Sibirda ruslarning bevosita ishtirokida dehqonchilik, xunarmandchilik,
savdo-sotiq va madaniyat o’sib bordi. Ammo maxalliy aholi va, shuningdek, rus
mexnatkash ommasini chorizm kattiq ekspluatatsiya ki-lar edi. Elchilik
munosabatlari. XVII asrda, Sibir bosib olin-masdan ilgari, o’zbek xonlari rus
davlati bilan Astraxan rrkali savdo va elchilik munosabatlari olib borgan. Rus
manbalarining ko’rsatishicha, Astraxan bosib olingandan keyin ko’p o’tmay,
ya’gsh 1557 yilda u yerga Urganchdan savdogarlar turli mollar bilan kelganlar.
1557yilda esa Buxoro va Xiva xonliklari elchilari katta sovg’a va yorliqlar bil:an
Moskvaga keldilar. Ular Urta Osiyo savdogarlarining rus davlatida erkin va
bemalol savdo qilish haqidagi tak-liflarini bayon etdilar. Rus hukumati 1558 yilda

angliya-lik Djenkinsonni o’z nomidan yorliq bilan Xiva va Buxo roga jo’natdi.
Aslida rus elchisi Buxoroga birinchi marta-ba 1578 yilda yuborilgan edi. Shu
ravishda, XVI asr ikkinchi yarmida o’zbek xonliklari bilan rus davlati o’rtasida
muntazam elchilik munosabatla-ri yo’lga qo’yilib, bunda Astraxan muhim yo’l
bo’lgan. Har ikki tomon XVI asrning ikkinchi yarmida va butun XVII asr
davomida bir necha martaba bir-birlariga elchilar yubordi.Xiva va Buxoro
xonliklari rus davlatining, ayniqsa, chekka o’lkalarida o’z savdogarlariga qulay
sharoit yaratish uchun harakat kildilar. Oqibatda ular Astraxan orqali Rossiyada,
jumladan, Qozon, Nijniy Novgorod, Samara va Moskva kabi shaharlarda bemalol
savdo qilish imkoniga ega bo’ldilar. Sibir xonligining Rossiyaga bo’ysundirilishi
natijasida Urta Osiyoning Rossiya bilan savdo-elchilik aloqalarida ikkinchi
vositachi yo’l paydo bo’ldi. Endilikda Sibir ham, Astraxan kabi, Urta Osiyo bilan
Rossiya o’rtasidagi aloqalarda muhim rol o’ynay boshladi. Elchilik
munosabatlarida yo’lning qulayligi va yaqinligi jihatidan Astraxan Sibir-ga
nisbatan ustun turdi. Chunki Buxoro va Xivadan zlchilar-ning Sibirga kelishi va
bundan Moskvaga borishi juda qi-yin va ko’p vaqt talab qilardi. Ayniksa, Xiva
xonligining rus davlati bilan Sibir orqali aloqa qilishi noqulay bo’lgan. Shuning
uchun ham Xiva xonligidan Sibirga elchi yuborilganligi haqida hech qanday
ma’lumotlarga ega emas-miz. Ammo bu Xiva xonligi Sibir bilan savdo-sotik
qilma-gan degan gap emas. Aksincha, xivaliklar Buxoro xonligi orqali Sibirning
ichki va tashqi savdosida bevosita qat-nashganlar. Ular ham Sibirda «buxorolik»lar
nomi bilan yuritilgan. Xiva xonligining Astraxan orqalm rus davlatiga elchi-lar
yuborishidan maqsadi faqat o’sha yerdagina savdo-sotiqni rnvojlantirishga erishish
edi, deb tushunish xatodir. Chun ki Xiva xonlari o’z elchilari orqali rus
hukumatidan Ros-siyaning hamma joyida va, shuningdek, Sibirda bemalol sav-do
qilishga ruxsat so’ragan. Rus hukumati esa Xiva xonlari-ning iltimoslarini amalga
oshirganligi haqida yorliklar yuborardi55. Buxoro xonlarining Astraxan orqali rus

dav-lati bilan elchilik munosabatlari ham shunday xarakterga ega bo’lgan bo’lsa-
da, ammo ular bevosita Sibirga ham o’z elchilarini yuborib turganlar. Shunisi
xarakterliki, Sibirga kelgan Buxoro elchilari xam faqat Sibirdagika emas, balki
Astraxan, Qozon va rus davlatiga qarashli boshka joylarda buxorolik savdogarlar,
zlchilarga kulay sharoit tug’dirilishini o’z xoni nomidan ta-lab etar edilar. Demak,
o’zbek xonliklaridan borgan elchi-larning maksadi rus davlatiga karashli xamma
jonlarda o’zbek xonliklarining manfaatlarini ta’minlashga erishish edi. Shunday
bo’lgach, xar ikki mamlakat elchilarining qulay va yaqin yo’l - - Astraxan orkali
katnashishlari tabiiydir. Xuddi shu nuktai nazardan rus hukumati o’zbek xonliklarp
elchilarining Astraxan orkaln kelishini uqtirib o’tgan edi. Sibir orqali elchilik
munosabatlarining rivojlanmaganligiga yana bpr sabab shuki. rus xukumati Sibirda
buxo-roliklarga imtiyozlar berdi va bularni amalga oshirib bor-di. Natijada
buxoroliklarning Sibirdagi manfaatlari to’-la ta’minlanib, elchilar yuborib turishga
extiyoj bo’lmagan. Shunga qaramay, XVII asr davomida Buxoro xonlari Sibirga
xam o’z elchilarini yuborib turgan. Har ikki tomon orqali rus davlatiga yuborilgan
o’zbek elchilari savdo va elchilik munosabatlarini davom ettirish va kuchaytirish
xaqida xon takliflarini rus hukumatiga izxor qilgan xamda xonning o’ziga yoki
saroy xazinasiga tegishli mollarni u yerlarda sot-gan va rus mollarini sotib olib
kelgan. Elchnlarning bun-day vazifalari har bir xonning rus podshosiga yozgan
max--sus yorliqlarida ko’rsatilardi. Hatto, yorlikda elchilar' sotadigan va sotib
oladigan mol turlari va miqdori bayon eti-lib, rus podshosidan elchilarga erkin va
bojsiz savdo-sotik qilishga ruxsat berilishini so’ragan.
Xulosa qilib aytganda, Buxoro xonlari XVI asr nkkinchi-yarmi va butun XVII asr
davomida, asosan, tashqi savdoda muhim o’rin egallab, o’z elchilari orqali rus
davlati bilan yirik savdo knshilari sifatida ham aloqa kilganlar. Bu sohada Buxoro
xonlaridan, ayniqsa, Imomqulixonning (1611 —1642) faoliyati

xarakterlidir.Imomqulixon o’z qo’l ostidagi savdo-hunarmandchilik ahllarining
Astraxandan Qozongacha va bu yerdan o’tib, Si-birgacha bo’lgan ulkan territoriya
bilan aloqasini kuchayti-rishga alohida e’tibor berdi. Chunonchi, Imomqulixon
vaqti-da Buxoro xonligidan rus davlatiga to’kqiz martaba elchi yuborildi.
Elchilarning yettitasi bevosita Astraxan, ikki-tasi esa Sibir orkali jo’natilgan.
Imomqulpxon Moskva davlatiga birinchi martaba 1613 yilda Navro’zxo’ja
boshchi-ligida elchi yuboradi. Bu elchi 300 kishidan iborat savdo karvonlari bilan
Qozonda, Samarada va boshqa joylarda mahalliy xokimiyat tomonidan kabul
kilinadi. Shuningdek, Navro’zxo’janing sovut, shunqor, mo’yna va «hon ehtiyoji»
uchun zarur bo’lgan boshka rus mollarini sotib olishi, xon mollarini rus yerlarida
bojsiz sotishiga ijozat berilishini rus podshosidan so’ragan. Savdo eloqalari. XVII
asrda Rossiyaning Sharq mamla-katlari va shu jumladan, Urta Osiyo bilan savdo
aloqala-ri yanada jonlandi. Uzaro almashinadigan mol turlari, asosan, tayyor
mahsulotlar bo’lib, bu hol Rossiyada ham, Ur-ta Osiyoda ham ishlab chikarish
kuchlarining o’sishiga ijobiy ta’sir etdi. Shu jihatdan Rossiya uchun G’arbiy
YEvropa mam-lakatlari bilan savdo qilishdan ko’ra Urta Osiyo bilan sav-do kilish
axampyatli bo’lgan. Chunki Rossiya G’arbiy YEvropaga. xamon teri, yog’, go’sht,
mum, qatron, slyuda (shaffof minera-li) va qoramoy singari xom ashyo
mahsulotlarini chiqarmok-da edi. U joydan Rossiyaga esa tayyor mahsulotlar, jum-
ladan, movut, ipak gazlamalar, qog’oz, oyna, kumush, qo’rg’o-in, qalay, mis, temir
va bulardan yasalgan turli buyumlar-keltirilardi. Shuningdek, G’arbiy YEvropadan
qimmatbaxo toshlar, vino va dorivorlar olib kelingan. Rossiyaning tashqi
savdosida Arxangelsk, Astraxan va Sibir muxim rol o’ynab, rus davlati bu joylar
orqali Rarbiy YEvropa, Urta Osiyo, Qozog’iston, Qavkaz, Xitoy va Eron kabi
mamlakatlar bilan savdo olib borgan. Arxan-gelsk orqali G’arbiy YEvropa
mamlakatlari bilan savda qilinib, bu Rossiya tashqi savdosining 75 protsentini qop-
lagan. B. G. Kurtsning taxminicha, Arxangelsk orqali olib ketilgan va keltirilgan

mollar 500000 so’m miqdorida bo’lgan. A. P. Chulashnikovning taxminiy
hisobicha, ayni vaqtda Urta Osiyo bilan savdo 100000 so’m bo’lgan. Buni Ivanov
ham tasdiklaydi. Demak, Urta Osiyo bilan savdo hajmi Rossiyaning Arxan-telsk
orqali qiladigan savdosnning beshdan bir qismini tashkil etgan. Biroq Rossiyada
va, ayniqsa, uning chekka o’l-kalarida Urta Osiyo mollariga bo’lgan talabning
kattaligi va har ikki tomonning savdoni rivojlantirishga qaratil-gan harakatlari
nazarga olinsa, o’zaro mol almashishning bu miqdori u paytda savdo talabi to’la
qondirilmaganligini ko’rsatadn. Har ikki tomon o’rtasida savdoning jadallik bilan
rivojlanmaganligiga ichki va tashqi vaziyat sabab bo’lgan edk. Chunonchi, o’zbek
xonliklarida o’zaro feodal urushlar, kar-von yo’llarida ko’chmanchilar taloni va
Urta bsiyo shaharla-rida ishlab chiqarishning keskin rivojlanmaganligi kabi
•faktorlar savdoning kengayishiga to’siq bo’ldi. Uzbek xonliklaridagi og’ir vaziyat
natijasida rus sav-dogarlari Urta Osiyo shaharlariga muntazam va bemalol qatnay
olmadi. Shuning uchun rus savdogarlari Urta Osiyo bilan ko’pincha o’z
gumashtalari orkali savdo qilishga maj-bur bo’lardilar. Rus hukumati o’z
territoriyasida Urta Osiyo savdosini kuchaytirishga qaratilgan tadbirlarni ko’rgan
bo’lsa xam. biroq krepostnoy tuzum, aloqa yo’llarining noqulayligi, zyrim
mahalliy hokimiyat vakillarining noto’g’ri xatti-harakatlari va mo’yna, qurol-
aslaha kabi mollarning dav-lat monopoliyasiga aylantirilishi savdoning muntazam
ri-vojlanishiga xalakit berdi. Demak, har ikki tomonda o’zaro savdoning
kengayishiga to’sik bo’luvchi vaziyat mavjud b"o’lgan. Lekin, bunga qaramay,
XVII asrda Urta Osiyoning Rossiya bilan savdosi ancha mus-tahkamlandi. Rus
hukumati Sibirning Urta Osiyo va Xitoy mollariga talabi zo’rligini e’tiborga olib,
shu mamlakat-lar bilan savdoni kuchaytirish tadbirlarini ko’rdi. U maz-kur
mamlakat mollarini Sibirga yetkazishda muhim vosita-chilik rolini o’yiayotgan
buxorolik savdogarlarni Sibirga ko’prok jalb qilishga harakat kildi. Rus hukumati
XVI asr oxirlaridayoq buxorolik sazdogarlardan boj olmaslik va ularni Sibirda

izzat-ikrom •bilan kutib olish haqida maxsus farmon chiqarib, Sibir mahalliy
hokimiyatiga yuborgan edi. Natijada buxorslik savdogarlarning Sibir ichki va
tashqi savdosidagi mavkei oshib bordi. Hatto, buxoroliklarning Quchumxon
vaktnda boshlangan doimiy yashash uchui Sibirga ketishlari to’xta-may, aksincha,
tobora avj olib bordi. Bular Sibirdagi *. xoroliklar nomi bilan Urta Osiyo,
Qozog’iston, Xitoy va rus mollari bnlan savdo kildilar. Ayni vaktda Urta S
savdogarlari turli mollar bilan Sibirga katnab turdilar. XVII asrda Urta Osiyodan
Sibirga keltirilgan mollarni ikki turga bo’lish mumkin: 1) mahalliy mollar, 2)
mahal-liy bo’lmagan mollar. Birinchi turdagi mollarga ip va ipak gazlamalar,
jumladan, xom surp, bo’z, doka, atlas, umu-man, o’n xildan ortiq to’kimachilik
mollari kiradi. Bun-day mollar Sharqiy Turkistondan ham keltirilardi. Gaz-lamalar
bidan bir katorda, Sibirga chakmon, to’n, telpak, belbog’ kabi tayyor buyumlar
keltirilgan. Sibirda Urta Osiyoning ko’nchilik mollariga va mo’yialariga talab zo’r
bo’lgan. Bunday mollarni deyarli har bir buxorolik savdogar Sibirga olib kelgan.
Sibirga, asosan, pirtqich hayvonlar mo’ynasi keltirilib, u yerda undan po’s-tin
qilinardi. Buxoroliklar bulardan tashqari, paxta, xom ipak, gilam, qog’oz, o’qyoy,
quruq mevalar va rovoch kabn turli tovarlarni, shuningdek, zargarlik mollarini
keltirganlar. Buxoroliklarning Sibirga keltiradigan mahalliy bo’lmagan mollariga
Hindiston, Eron, Arabiston va Xitoy mollari; ip va ipak gazlamalar, rovoch, gilam
va shuning singarilar kirgan. Bular qatoriga qozok, qirg’iz va kal-moklar yeridan
olib kelinadigan mayda va yirik qoramollar, xom terilar, sholcha va shunga
o’xshashlar ham kiradi. Buxorolik savdogarlar Sibirga xitoy, kalmoq va, umuman,
ko’chmanchilardan bo’lgan yasirlarni ham olib kelib sot-ganlar. Urta Osiyo
mollari, dastavval, Tara, Tobolsk, Tyumen ka Tomsk shaharlariga keltirilgan va
so’ngra turli savdo-garlar tomonidai Sibirning har tomoniga olib ketilgan. Shuning
uchun ham 1595 yildayoq podsho Fedor Ivanovich Ta-ra shahri mahalliy
hokimiyatiga buxoroliklar savdo fao-liyatiga yaxshi sharoit yaratib berish va ularni

bu yerga jalb etish to’rrisida ko’rsatma bergan edi. Bu tadbirlar va Tara shahrining
barpo etilishi buxorolik savdogarlarga ancha kulaylik tug’dirdi. Natijada Tara
shahri savdo markaziga anlanib bordi. «Buxoro yeri» va «qalmoq ulus»laridan
kelgan Urta Osiyo savdogarlari bir nomda, ya’ni «kelgindi buxoroliklar» deb
yuritilardi. Bojxona kitoblarida yozilishiga ko’ra, Urta Osiyo savdogarlari 3—4
kishi va guruh-guruh bo’lib turli mollar bilan kelganlar. Biroq katta-katta guruhga
ham bir kar-vonboshi rahbarlik qilib kelgan. Masalan, 1654 yilniig noyabr oyida
50 kishiga yaqin o’rta osiyolik savdogarlarning turli mollar bilan Taraga kelganligi
bojxona kitobida qayd qilingan. Bunday holni Tobolsk bojxona kitobla-rida ham
ko’rish mumkin. Bu yerga 1639 40 yillarda kelgan karvonlarning birida 33 kishi,
ikkinchisida esa 79 kishi bo’lgan edi. Urta Osiyo savdogarlari mollari xilma-xil
bo’lib, ular orasida, ayniqsa, ip gazlamalar muhim o’rin egallagan. Gazlamalar
deyarli har bir savdo karvonida keltirib tu-rilgan. Chunonchi, 1654 yilning noyabr
oyida Tara shahriga kelgan bir karvonda 11600 gaz tur_li rangli zandoni ip
gazlamasi, 5600 gaz xom surp, 3600 gaz bo’z va 800 kanop lo-sidan qilingan
gazlama keltirilgan195. Ikkinchi bir saal^ karvonida esa 600 gaz xom surp, 400
gaz bo’z va 1800 gaz zan-doni ip gazlamasi olib kelinganligi ma’lum.

XIX asr oxiri XX asr boshlarida Rossiya va xiva munosabatlari

Купить