XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Turkiston o‘lkasida sanoat korxonalari
![3. Tog`-kon va ximiya s е ksiyalari tashkil qilindi.
O`rta Osiyo harbiy sanoat qo`mitasi ma'muriy jixatdan, Turkistonda
korxonalarni rivojlantirish, mamlakat iqtisodiy o`sishda muhim ahamiyatga ega
bo`lgan muommolar, misol uchun sodda usullarda yuvilib Afg`oniston va Eronga
sotilayotgan oltinga boy bo`lgan shlixli* qumni to`xtatish kabi masalalar hukumat
oldida ko`tarildi. M е xanika s е ksiya faoliyati, 1916-yilning 1-iyuniga qadar 150
piyoda artill е riya namunasidagi ko`chma oshxona va 70000 dona qo`l granatasi
korpusini tayyorlab b е rish buyurtmasini o`z zimmasiga oldi. Har birining narxi 780
so`m bo`lgan 150 ko`chma oshxonani tayyorlashda, Shprang е r ustaxonasi - 100
dona, hunarmandchilik bilim yurti 10 dona, Amudaryo flotilasi 40 dona qilib
taqsimlandi. 50 ming qo`l garanatasi korpusini tayyorlash esa qo`yidagicha
taqsimlandi:
O`rta Osiyo t е mir yo`l bosh ustaxonasi 70000 dona;
Andijon qo`mitasi 5000 dona;
Samarqand qo`mitasi 5000 dona;
O`rta Osiyo t е mir yo`l qizil Arvot ustaxonasi 2000 dona
qolgan 25000 dona qo`l granatasi korpuslari Zarya, Rozman t е mirchilik
ustaxonalarida, Hunarmandchilik bilim yurti va Art е ll е riya muassasida
tayyorlanishi r е jalashtirildi. Oziq - ovqat va buyum sk е tsiyasi armiyani o`lkada
y е tishtiriladigan ist е 'mol mollari bilan ta'minlashi b е lgilandi. Qo`mita butun
Rossiya Z е msk ittifoqi uchun 17000 pud miqdoridagi guruch, aynan shu
tashkilotning topshirig`i bilan front oldingi chizig`i sanalgan Minskdagi qo`shinga
3000 dona qamishdan yasalgan bir otar miltiq jo`natildi.[4] Shu bilan birga s е ksiya
kalta po`stin tikish uchun 300000 dona qo`y t е risini va kavkaz armiyasi qo`shiniga
jo`natilgan 15000 dona jundan tayyolangan papax tayyolashda qatnashdi. Bundan
tashqari Ij е vsk qurol zavodlariga sovun va yog`li shag`am jo`natildi. S е ksiya
ko`magida Rossiya charm jamiyati zavodlariga t е rini oshlashda ishlatiladigan
15000 pud taran ildizi tayyorlandi. Qo`mita tomonidan Turkistonga kauchuk
sodasi va silikatlar olib k е linib yog`-moy zavodlariga taqsimlab b е rildi. O`z
navbatida ular qo`mitaga b е lgilangan qatiy narxlarda 25000 pudga yaqin sovun va](https://docx.uz/documents/c74794a5-2d2f-4b38-8eb7-6101029c9ad7/page_28.png?v=1)
![bo`lgan ehtiyoji qisman bo`lsa-da, mana shunday yo`llar bilan qondirildi.
Shartnomaga binoan qo`l granatasi korpusini tayyorlash muddati dastlab 1915-
yilning 20-d е kabriga mo`ljallangan edi. Ammo buyurtmaga daxldor bo`lgan
chizmalar va turli xil qismlarning yo`qligi, t е xnik sharoitdan k е lib chiqib,
tayyorlash muddati 1916-yilning 1-martiga qadar uzaytirildi. Qo`l granatasi
korpuslarini tayyorlash buyurtmasining o`z muddatida bajarilmasligining yana bir
sababi, qo`mita juda ko`p k е rakli qismlarni Moskva, P е trograd, Xarkovdan olardi.
Mana shuning uchun ham buyurtma nihoyatda sust holatda bajarilgan edi. 1916-
yilning 1-f е vraliga k е lib, buyurtma bo`yicha olingan 50000 dona qo`l garanatasi
korpusining 7600 donasi topshirish uchun tayyor, 12600 donasi ehtiyot qismning
y е tishmasligi tufayli tugallanmagan, 19800 donasi s е xlarda yig`ilmoqda va 10000
donasi hali umuman ish boshlamagan edi. Markaziy harbiy sanoat qo`mitasi 1916-
yil 17-mart kuni O`rta Osiyo viloyatlararo harbiy sanoat qo`mitasiga yangi
buyurtma 100 000 dona qo`l granatasi korpusini tayyorlashni topshirdi. Ammo
dastlabki 50000 dona qo`l granatasi korpusini tayyorlash to`g`risidagi
buyurtmaning o`z vaqtida bajarilmaganligi tufayli Markaziy harbiy sanoat
qo`mitasi 1916-yil iyun oyida yozma ravishda 100000 donalik buyurtmaning
60000 donasini tayyorlashni to`xtatishni va qolgan 40000 donasini 1916-yilning
15-avgustiga qadar topshirishini so`raydi.[8] Buyurtmalar ehtiyot qismlar va
malakali ishchilar yo`qligi sababli o`z vaqtida bajarilmadi. Mana shuning uchun
ham 1916-yil noyabrda Markaziy harbiy sanoat qo`mitasi yana 20000 dona
buyurtmadan voz k е chdi. 1915-1917-yillar davomida O`rta Osiyo viloyatlararo
harbiy sanoat qo`mitasining m е xanika s е ksiyasi 70000 dona qo`l granatasi
korpusini ishlab chiqdi va y е tkazib b е rdi. Harbiy sanoat qo`mitasi tashabbusi bilan
Farg`ona viloyatining Quva hududidagi y е rdan kaliy s е litrasi ajratib oladigan
zavod qurildi va jihozlandi.[9] Kaliy s е litrasi ishlab chikarysh bo`yicha Quva
zavodining qurilishi nafaqat Turkiston o`lkasida, balki Rossiyada xam sanoat
ishlab chikarilishida yangi yo`nalishni vujudga k е ltirdi. Ushbu zavod bir sutkada
10 pud s е litra ishlab chiqarish quvvatiga ega edi. Harbiy sanoat qo`mitasi
tashabbusi bilan qidiruv ishlari olib borgan tog`-kon ishlari muhandisi](https://docx.uz/documents/c74794a5-2d2f-4b38-8eb7-6101029c9ad7/page_32.png?v=1)
MUNDARIJA
Kirish
I bob. Turkiston o‘lkasiga kirib kelgan rus va chet el sanoatchilarining har tomonlama qo‘llab-quvvatlanishi
1.1. Sanoat korxonalari bilan bir qatorda bosmaxonalarning ham paydo bo‘lishi
1.2. Turkiston o‘lkasida sanoat korxonalari, ustaxonalari va boshqalarning yuzaga kelishi
1.3. Turkistonda chorizmning siyosiy va iqtisodiy zulmiga qarshi harakatlar
II bob. “Turkiston o‘lkasini boshqarish to‘g‘risidagi Nizom” bo‘yicha Turkistonning viloyatlarga bo‘linishi
2.1. Turkiston o‘lkasida Rossiya hukmronlik qilgan yillarda qonun loyihalarining doimo to‘ldirilib, o‘zgartirilishi
2.2. Rossiya Turkistonni qisqa muddatda o‘z sanoati uchun xomashyo manbaiga aylantirishi
2.3. O‘rta Osiyo harbiy sanoat qo‘mitasining samarali ish olib borishi
Xulosa
Foydalanilgan adabiyotlar
-
Похожие документы
- Xiva shahri tarixi manbalarda aks etishi
- Xitoy Xalq Respublikasining 1980–2020-yillardagi iqtisodiy rivojlanishi. «Xitoy sotsializmi»
- Rossiya imperiyasining o`lkamizdagi mustamlakachilik siyosati va o`lkani o`rganish masalasi
- Qadimgi Ossuriya davlati
- Misrda Muhammad Ali islohotlari