XIX asrning ikkinchi yarmi XX asr boshida Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga aholini ko‘chirish siyosati va uning oqibatlari - История - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	450.5KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	История

XIX asrning ikkinchi yarmi XX asr boshida Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga aholini ko‘chirish siyosati va uning oqibatlari

Купить

MAVZU: XIX asrning ikkinchi yarmi XX asr
boshida Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga
aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari

KIRISH 3-13

I-BOB. ROSSIYA IMPERIYASINING SIRDARYO VILOYATINING MUSTAMLAKAGA AYLANTIRILISHI VA AHOLINI
KO’CHIRISH SIYOSATINING ROLI VA DASTLABKI DAVRDAGI MOHIYATINING XUSUSIYATLARI .

I.
1 .
Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatidagi strategik maqsadlari 1 4 - 16
I.2.
Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosatining bosqichlari va uning mustamlakachilik
mohiyati 16-20

II-BOB.
ROSSIYA IMPERIYASI TOMONIDAN AHOLINI KO’CHIRISH SIYOSATINING ISHLAB CHIQILISHI VA
AMALGA OSHIRILISHI (XIX ASR IKKINCHI YARMI).

II.1. Chor Rossiyasining Sirdaryo viloyatiga aholining ko’chiruvchilik siyosatining dastlabki davrdagi xususiyatlari 21-31
II.2. Rossiyadan aholining Sirdaryo viloyatiga ko’chirish munosabati bilan ijtimoiy sohada va soliq tizimida sodir bo’lgan
o’zgarishlar 31-46

III-BOB. ROSSIYA IMPERIYASINING SIRDARYO VILOYATIGA AHOLINI KO’CHIRISH SIYOSATINING AVJ
OLDIRILISHI: SABABLARI, MOHIYATI VA OQIBATLARI (XX ASR BOSHLARI).

III.1. Rossiya imperiyasi tomonidan aholini Sirdaryo viloyatiga ko’chirish siyosatining ommaviy tus olish sabablari va buyuk
davlatchilik mohiyati 47-53
III.2. Ko’chiruvchilik siyosatining Sirdaryo viloyati tub xalqlarining siyosiy, fuqarolik ahvoliga ta’siri 53-61

IiI.3. Rossiya imperiyasining ko’chiruvchilik siyosatining Sirdaryo viloyati tub aholisining iqtisodiy-ijtimoiy va madaniy
hayotiga ta’siri 61-73
XULOSA 74-80

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO’YXATI. 81-84

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO’YXATI 75-80

80-87

Magistrlik dissertasiyasi mavzusining asoslanishi va uning dolzarbligi.
Shu bois, Rossiya chorizmi va mustamlaka   ma'muriyatining
Turkistonga,
jumladan   Sirdaryo viloyatiga   aholini   ko'chirish
siyosatining
  mohiyatini   va   oqibatlarini o'rganishning   dolzarbligini
mavjud
  va   paydo   bo'layotgan   etnik-siyosiy,   etnik-ijtimoiy
muammolarni,
  davlatlararo   munosabatlar   masalalarini barcha
tomonlarga
  maqbul   tarzda hal etish   bilan   bir   qatorda   mintaqa
tarixshunosligidagi
  bo'sh   sahifalarni   to'ldirish yoki   soxtalashtirilgan
voqealarni
   to'g'ri   va   asosli   ta'riflash   uchun   foydali   bo'lgan ilmiy
xulosalar,
saboqlar   chiqarish   zarurligini   ham   taqozo   etmoqda.
Bu hol avvalo chorizmning aholini ko'chirish siyosati O'rta Osiyo jumladan
Sirdaryo viloyati mintaqasini mustamlakaga aylantirish strategiyasining qoq
markazida turganligi bilan bog'liq. Chorizmning aholini ko'chirish siyosati
mafkurasi va amaliyotining keng doiradagi masalalarini maxsus tanqidiy-
tahliliy tekshirish: birinchidan, ko'chirib kelganlarning ko'p sonli armiyasi
timsolida mustamlaka rejimining ijtimoiy tayanchini shakllantirish va
mustahkamlash mexanizmlarini to'laroq tushunib olishga, ikkinchidan, aholini
ko'chirish siyosatining uzoq muddat ta'sir o'tkazuvchi oqibatlari, jumladan,
uning milliy, demografik tomonlari xususidagi bilimlarni chuqurlashtirishga
xizmat qiladi.

Tadqiqot obyekti : Mavzuning ob’ekti   Rossiya imperiyasining
Sirdaryo
viloyatiga aholini ko’chirish siyosati va uning oqibatlari.
Tadqiqot predmeti : Sirdaryo
viloyatiga aholini ko’chirish
siyosatini,uning
ijtimoiy,siyosiy,iqtisodiy,madaniy va ma’naviy
oqibatlarini
izchil o’rganish va tahlil etish mavzuning predmetini tashkil
etadi.
Tadqiqotning maqsadi : Qo'yilgan
maqsadga ko'ra qo'yidagi
masalalarni
  hal qilish   nazarda tutildi:
-Chorizmning
aholini ko'chirish   siyosati   mafkurasi   va uning Sirdaryo
viloyatini
mustamlakaga aylantirishdagi   o'rnini belgilash;
-Zamonaviy
tarixiy tafakkur   nuqtai nazaridan Rossiyadan   aholini
ko'chirish
  harakatining shart-sharoitlarini   tavsiflash;
¬-Ko'chirib
keltirilganlarning   ijtimoiy tarkibini aniqlash;
-
Sirdaryo viloyatini   mustamlakaga   aylantirishning   boshlang'ich
davrida
metropoliyadan nasroniy aholi   vakillarini ko'chirishning o'ziga
xos
  taraflari   va usullarini ko'rsatish;

Tadqiqotning vazifalari:
- Sirdaryo viloyatidagi rossiyalik ko'chkinlarni joylashtirish
jarayonlari
va   ularning turmushini yoritib berish;
-Chorizmning
Sirdaryo viloyatidagi ko'chiruvchilik
siyosatining
ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini mahalliy   aholining
soliq
tizimida yuz bergan   o'zgarishlarini   hisobga olgan holda
ochib
berish;
-Ko'chiruvchilik
  siyosatining Sirdaryo viloyati   milliy
demografik
  tuzilishiga ta'siri harakterini   ta'riflash;
-Ko'chiruvchilik
  harakatining Sirdaryo viloyati xalqlari
siyosiy
va madaniy   hayotiga   ta'siri dialektikasidagi   manfiy
va
musbat   taraflarini   aniqlash;

Dissertasiyaning ilmiy yangiligi. Ishning ilmiy yangiligining sezilarli belgisi muammoning kam yoritilgan
qirralarini,
ayniqsa, ko'chiruvchilik siyosatining tub joy aholisi ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli va hayotiga ta'siri
masalalarining
ochib berilishidir. Ilmiy yangilikning boshqa bir ko'rsatkichi dissertatsiyada tahlil etilgan
jarayonlarning
O'zbekiston xalqi milliy manfaatlariga, uning mentaliteti va tarixiy rivojlanishining ob'ektiv
ehtiyojlariga
mos keluvchi yondashuvlar bilan qarab chiqilganligidir.
Tadqiqotning asosiy masala lari va farazlari . Tadqiqotning nazariy-uslubiy asosi sifatida ilmiy bilishning
umumjahon tamoyillari va milliy mafkura falsafasiga xizmat qiladi. Ishda o'rganilayotgan masalalarni yangicha tarixiy
tafakkurning kontseptual pozitsiyalari nuqtai nazaridan turib fikrlash hamda tarixiy hodisalar va ularni ilmiy
baholashda haqqoniyatga tayanish, ularni ma'naviy- milliy tiklanish manfaatlaridan kelib chiqib talqin qilishga
printsipal ahamiyat beriladi.

Tadqiqot mavzusi b oʻ yicha adabiyotlar sharhi (tahlili)
FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO’YXATI:

МА NBALAR :

1. Проект всеподданейщего отчет генерал-адьютанта К.П.Кауфмана по гражданскому управлению и
устройству в областях Туркестанского генерал-губернаторства 7-ноября 1867-25 марта 1881 гг.-
Спб.,1885;
2. Обзоры Самаркандской области за 1885-1913 гг.-Т.,1886- до 1916; Обзоры Самаркандской области
за 1888-1910 гг.- Самарканд-Тошкент,1888-1912 гг; Обзоры Ферганской области за 1889-1913 гг.-
Новый Маргилан, 1889-1916.
3 . Голость.-1879; Новости.-1886; Туркестанские ведомость-1897-1908 и др.
4 .Проект положения об управлении в Семиреченской и Сырдарьинской областях.- СПб.,1867.
5 . Гинзбург А.И. Русское население в Туркестане,
6 . Кауфман К.П. Проект всеподданнейшего отчета генерал-адъютанта К.П. фон Кауфмана 1-го по
гражданскому управлению и устройству в областях Туркестанского генерал-губернаторства. 7 ноября
1867 – 25 марта 1881 гг. – СПб.,, С.157-158.

FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO’YXATI:

1. Мусаев Н. Туркистонда капиталистик ишлаб чи қ ариш муносабатларини
пайдо
б ў лиши. ( XIX асрнинг охири – XX аср боши).Т.,1995;
2.
Гинзбург А.И. Русский население в Туркестане.-М.,1991
3.
O'zbekiston mustaqilligi uchun kurashlarining tarixi (Miloddan oldingi
asrlardan
to 1991 yil 31 avgustgacha).T.:   Sharq. 2001;    Ziyoev X. Tarix
shohidligi
va saboqlari: Chorizm va sovet mustamlakachiligi davrida
O'zbekiston
milliy boyliklarining o'zlashtirilishi.T.: Sharq.2001;
4.
G'offorov SH. Tarix va taqdir; Rossiya imperiyasidan Turkistonga
ko'chirilganlar
(XIX asrning ikkinchi yarmi – XX asr boshlarida).T., “Fan”-
2006;

1. Обзоры Сырдарьинской, Самаркандской областей за 1910 год,
2 . Фомченко А.П. Русские поселения в Туркестанском крае,
3. Гирс Ф.К. Отчет о состоянии Туркестанского края. – СПб., 1883.
4 . Гартвельд В.Н. Путевые очерки Туркестана. – М., 1914.
5 . Знаменский Н.И. Участие Н.И. Ильминского в деле инородческого
образования в Туркестанском крае. – Казань., 1900,
6 . Наливкин В.П. Туземцы раньше и теперь. – Ташкент, 1913.
7 . Бендриков К.Е. Очерки по истории народного образования в Туркестане,
8. «Samarqand» gazetasining 1913-yil iyul-sentyabr sonlari.9 . Журн. «Наука и
просвещение». – Ташкент, 1922, №2.

Хўжаликлар сони дон экиладиган ер
майдони (дес.) Бир хўжаликка тўђри келадиган ер
майдони (дес.)

1910 1911
Рус крестьянлари
Маќаллий деќљонлар 7360
263235 57660
104995 7,1
3,2 7,8
3,41910-1911-Yillarda Sirdaryo viloyati
misolida

Уездлар 1 хўжаликнинг умумий ер майдони (дес.)
1910 йил 1911 йил
Тошкент
Чимкент
Авлиёота
Перовск 11,9
5,6
6,8
1,7 9,0
8,2
7,4
1,6
Жами область бўйича 7,1 7,81910-1911 -yillarda rus dehqonlari mahalliy dehqonlarga qaraganda
ancha ko’p ekin maydonlariga ega bo’lganligi Sirdaryo viloyati
uyezdlari misolida ko’rish mumkin.

Sirdayo viloyati 1916 -yil 1 -yanvarigacha tashkil qilingan rus
posyolkalari va ulardagi aholining soni haqida quyidagi
raqamlardan tasavvur etish mumkin .

Уездлар посёлкалар сони Хўжаликлар сони Улардаги аҳолининг сони
Сирдарё области (Казалинск уездида фа қ ат балиқчилар ва темирйўлчилар посёлкалари бўлган)
Тошкент
Чимкент (Черняево)
Авлиёота
Перов 30
69
84
7 1571
3750
5233
294 9520
22015
32599
1615
Жами: 190 10848 65749

Sirdayo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati
•
Bu
davrda ayniqsa Farg’ona va Sirdaryo viloyatlarida ko'chirib keltirilganlar soni
jadal
ko'payib bordi. O'shanda Sirdaryo viloyatida 48 rus qishlog’i barpo bo'ldi,
shundan
17 tasi 1891-1892-yillarga to'g’ri keladi. Bundan keyingi 15 yil davomida
ko'chkinlarning
qishloqlari Farg’ona viloyatida 60 dan, Samarqand viloyatida – 14
dan,
Sirdaryo viloyatida 147 tadan ziyodni tashkil etdi. Umuman olganda, XX asr
boshida
o'lkaning tog’-kon sanoatida band bo'lganlarning soni 8 ming kishidan
ortiq
bo'lib, bu sanoatning eng yirik tarmog’i – paxtachilikdagidan 2,5-3 ming
kishiga
kam edi. Qishloq xo'jalik mahsulotlari, mineral xom ashyo, neft
mahsulotlarini
ishlab chiqarish, ularni Rossiyaga tashib ketish hamda
metropoliyadan
Sirdaryo viloyatiga qishloq xo'jalik mehnati qurollari, xo'jalik
anjomlari,
kiyim-kechak, poyabzal, boshqa iste'mol mollarini keltirish ko'payib
borayotgan
sharoitda o'lka ma'muriyati Rossiya buyumlariga mahalliy an'anaviy
hunarmandlik
ishlab chiqarishining raqobatini bosish uchun ko'p choralar ko'rdi.

Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati
•
Ular
o'lkada qanchalik mustamlakachilarcha ish olib borganliklari to'g’risida
masalan,
sibirlik savdogarlardan birining sobiq xodimi – N. Ivanovning
faoliyati
guvohlik beradi. U Kazalinskda 1865-yilda, yonida 3-4 ming so'm
bilan
paydo bo'lgandi. Ishni rus qo'shinlari garnizoni uchun oziq-ovqat,
yem-xashakni
chayqov bahosida yetkazib berishdan hamda aroq, vino
sotishdan
boshlab, 8 yil ichida 100 ming so'm kapital egasiga aylandi. 1879
yilda
N. Ivanov Sirdaryo viloyatidan Yettisuv viloyatiga ko'chib o'tib ,
Turkistonda
ishlab turgan banklar vositachiligida Chimkent uyezdida paxtani
ulgurji
sotib olishni, Toshkentda tamaki mahsulotlarini ishlab chiqarishni
to'la
ravishda monopoliyaga aylantirib oldi, shuningdek Toshkent, Verniy,
Pishpak,
Avliyoota, Kazalinskda, boshqa ba'zi shaharlarda pivo zavodlarini
qurdi,
Xo'jand yaqinida ko'mir konlarini sotib oldi.

Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati.
•
Shunday
bo'lsa-da, imperiya hukumati mennonitlarga (nemislarni bir
diniy
ayirmachi oqimi) joylashishda ancha yengil sharoit yaratib
berilishini
va'da qilib, Sirdaryo viloyatiga ko'chishni taklif qilgan.
Shundan
keyin, 1879-1882-yillarda yuzlab nemis oilalari bu o'lkaga
ko'chib
kela boshladi. 1882-yilda Sirdaryo viloyatining Avliyoota
uyezdida
7 nemis qishlog’i bo'lib, aholisi 1400 kishidan oshiq edi.
Biroq,
mennonitlar jamoalarining katta qismi chorizm va
mustamlakachi
ma'muriyati tomonidan Buxoro amirligidan (Zirabuloq,
Kattaqo'rg’on),
Xiva xonligidan (Amudaryoning o'ng sohili) tortib
olingan
hududlargagina emas, balki Rossiya imperiyasiga qaram ushbu
davlatlar
tasarrufidagi yerlariga ham ko'chishga majbur etildi.

Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati
•
Qat'iy
qoidalar va mahalliy aholini ko'chib kelayotganlarning zulmidan
himoyalash
choralari bo'lmagan sharoitda 1864-1881-yillarda
Yettisuvga
deyarli 40 ming kazaklar va rus krestyanlari ,1865-1881-
yillarda
Sirdaryo, Farg’ona viloyatlariga, Zarafshon okrugiga va
Amudaryo
bo'limiga 95 mingdan ko'proq rus krestyanlari va shahar
kambag’allari
ko'chib kelishdi. Undan tashqari, o'lkada 50 mingdan
ortiq
askarlar joylashgan edi, shulardan 15 ming kishi Kaspiyorti
viloyatida
va Chorjo'yda, yangi Buxoroda edi. Rossiyadan ko'chirib
keltirilganlarning
deyarli hammasi, ba'zi istisnolar bilan, tub aholiga,
ayniqsa,
qishloq aholisiga nisbatan buyuk davlatchilik-shovinistik
munosabatda
va jangarilik kayfiyatida edi.

Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati
•
Masalan,
o'zboshimchalik bilan ko'chib kelgan krestyanlar
aynan
shunday yo'l bilan joylashishga intilishgan, ma'muriyat
esa
bunga deyarli qarshilik qilmagan. Misol uchun aytish
mumkinki,
1889-1891-yillarda tegishli ruxsatnoma bilan
ko'chib
kelgan 17289 oiladan tashqari, 11622 oila hech qanday
ruxsatnomalarsiz
ko'chib kelgan. Bunday hollar keyin ham ko'p
bo'lgan.
Shuning uchun ba'zi yillarda o'zboshimchalik bilan
tashkiliy
ravishda ko'chib kelgan krestyanlar birdaniga 17
(Sirdaryo
viloyati), boshqa viloyatlarda 20-36 (Yettisuv,
Kaspiyorti
viloyatlari) rus qishloqlarni barpo etishgan .

Sirdaryo viloyatiga aholini ko’chirish siyosati.
•
1917-yilga
kelib o'lkada rasman ish olib borayotgan yangi usul maktablari 100 dan
ortiq
edi, deb qayd qilish mumkin. Shuningdek, doimiy ravishda o'sib borgan.
Mustamlakachi
ma'muriyat yangi usul maktablarini to'la aniqlashga va nazorat
qilishga
erisha olmagan. Chunonchi, Farg’ona viloyatida 55 dan ziyod (faqat
Andijon
va Qo'qonning o'zida 33 maktab), Samarqandda – 5, Sirdaryoda – 40,
Yettisuvda
– 18, Kaspiyortida – 4 ta shunday maktab bo'lgan. Toshkentdan tashqari
barcha
shaharlarda esa eng yaxshi madrasalar binolari maxfiy ravishda kazarma va
harbiy
omborlarga aylantirildi; islomga va musulmon muassasalariga bepisand
munosabatda
bo'lish yo'lini rasmiy ravishda e'lon qilgan mustamlakachi ma'muriyat
aslida
vaqf mulkini musodara etish orqali masjid, maktab va madrasalarni moddiy
mablag’dan
mahrum etdi, shuningdek o'zlari uchun ma'qul bo'lmagan
ruhoniylarning
ta'sirini kesishga, bir qancha taniqli muftiylar, qozilar, biylarni
ko'pini
o'z tomoniga og’dirib, musulmon o'quv yurtlari faoliyatini cheklab, ularning
o'quv
dasturiga rus tili, Rossiya tarixini, geografiyasini, maktablarda esa
Rossiyaning
madhiyasini ham kiritishga urindi

Rossiya imperiyasi tomonidan O’rta Osiyoni bosib olinishi.

XIX asrning ikkinchi yarmi XX asr boshida Rossiya imperiyasining Sirdaryo viloyatiga aholini ko‘chirish siyosati va uning oqibatlari

Купить