Xo‘jaligi, transporti, ichki tafovutlari - Физическая культура - Презентации

Информация о документе

Цена	3000UZS
Размер	2.5MB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	pptx
Раздел	Презентации
Предмет	Физическая культура

Xo‘jaligi, transporti, ichki tafovutlari

Купить

Xo'jaligi, transporti, ichki
tafovutlari

•
Xitoy yillik ishlab chiqarilayotgan sanoat
mahsulotlari hajmiga ko‘ra jahonda uchinchi
o‘rinda turadi. Ammo ishlab chiqarilayotgan
mahsulotlarning aholi jon boshiga to‘g‘ri kelish
ko‘rsatkichlariga ko‘ra, u oddiy rivojlanayotgan
davlatlar darajasidadir. Shuni ta’kidlash
lozimki, so‘nggi yillarda Xitoy iqtisodiyoti
ancha tez o‘smoqda.

•
YIM ishlab chiqarishda industrial tarmoqlar hissasi
41 % ni, qishloq xo‘jaligi 12 % ni, xizmat ko‘rsatish
sohasi 47 % ni tashkil etadi. Tashqi iqtisodiy
aylanmasi 2012-yilda 2300 mlrd. AQSH dollarini yoki
jahon bo‘yicha 7,9 % ni tashkil etdi. Shundan, 1290
mlrd. dollarga teng qismi (56,1 %) eksportga to‘g‘ri
keladi. Sanoati hozirgi tarmoqlarning deyarli barcha
turlariga ega. Hozirgi industriyasining asosini neft va
neft kimyosi, atom energetikasi, samolyotsozlik,
avtomobilsozlik, elektrotexnika, metallurgiya kabi
eng ilg‘or sanoat tarmoqlari tashkil qiladi.

Sanoat geografyasi
•
Sanoat geografyasida ham katta o‘zgarishlar
sodir bo‘ldi. Agar Xitoyda XX asrning 70 – 80-
yillarida sanoat korxonalarining 2/3 qismidan
ko‘prog‘i dengiz- bo‘yi hududlarida
joylashgan bo‘lsa, hozir industrial
qurilishlarning asosiy qismi mamlakatning
kam o‘zlashtirilgan ichki rayonlarida olib
borilmoqda. Hozirgi vaqtda Xitoyda 750
mingdan ziyod sanoat korxonalarining
mavjudligi va ularda 70 mln. dan ortiq ishchi-
xizmatchilarning ish bilan bandligi
ko‘rsatkichlarining o‘zi ham mamlakatda
sanoat rivojlanishi darajasining tobora o'sib
borayotganligini isbotlaydi.

Yoqilg'i-energetika sanoati
•
Sanoatning tayanch tarmog‘i – yoqilg'i-energetika sanoatidir.
Yiliga 1,4 mlrd. t dan ortiq ko‘mir qazib chiqarilmoqda. Uning
asosiy konlari shimoli- sharqiy va sharqiy Xitoyda joylashgan.
Xitoyda 2012-yilda 300 mln. t ga yaqin neft (shimoli-sharqiy va
sharqiy Xitoy hamda Sariq dengiz shelflaridan) qazib olindi.
Xitoy ishlab chiqaradigan elektroenergiya miqdoriga ko‘ra
jahonda AQSH va Yaponiyadan keyin uchinchi o‘rinni
egallaydi. Tarmoqda turli yoqilg‘ilar asosida ishlaydigan IES lar
salmog‘i eng yuqoridir. Uning hissasiga ishlab chiqarilayotgan
jami elektroenergiyaning 4/5 qismi to‘g‘ri keladi. IES larda
yoqiladigan yoqilg‘ilarning 3/4 qismi esa ko‘mirdan iborat.

Metallurgiya majmuyi
•
Xitoyda metallurgiya majmuyining deyarli barcha tarmoqlarini
rivojlantirish imkoniyati bor. Undagi qora va rangli metall konlari
birlamchi energiya manbalariga nisbatan juda qulay joylashgan.
Qora metallurgiya sanoati tarmoqlar orasida yetakchilik qiladi.
•
Metall mahsulotlarining asosiy qismini esa Anshan, Baotou,
Bensi, Baoshan, Pekin, Uxan, Shanxay kabi bir qator to‘la siklli
metallurgiya kombinatlari ishlab beradi. Umuman, Xitoy hozirgi
vaqtda 400 mln. t dan ortiq po‘lat ishlab chiqarmoqda. Bu
ko‘rsatkichga ko‘ra u jahonda birinchi o‘rinni egallaydi. Rangli
metallurgiyaning asosini aluminiy, mis, qo‘rg‘oshin, rux kabi
sanoat tarmoqlari tashkil qiladi. Xitoy rangli metallurgiyasining
mahsulotlarini ishlab chiqaruvchi asosiy korxonalar Xitoyning
sharqiy va shimoli-sharqiy rayonlarida joylashgan.

Mashinasozlik sanoati
•
Mashinasozlik sanoati Xitoyda, ayniqsa, tez
rivojlanmoqda. Xitoyda televizorlar, maishiy
xizmat texnikasidan tortib avtomobillar,
kompyuterlar, turli o‘lchov va elektrotexnika
mahsulotlarigacha ishlab chiqarilmoqda.
Mashinasozlik sanoati markazlari Shanxay,
Shenyan, Tyanszin, Pekin, Chanchun, Xarbin
va boshqalardir.

Kimyo va yengil sanoat
•
Kimyo, neft-kimyo va qurilish materiallari sanoati
mamlakatni mineral o‘g‘itlar, maishiy-ro‘zg‘or
mahsulotlari, sement kabi mahsulotlar bilan ta’-
minlashda katta yutuqlarga ega. Mamlakatda 300 mln. t
dan ortiq neft qayta ishlanmoqda.
•
Yengil va oziq-ovqat sanoati Xitoyda hamisha yetakchi
sanoat tarmoqlaridan bo‘lib kelgan. Ayniqsa, to‘qimachilik
sanoati bu borada katta ko‘rsatkichlarga ega. Jumladan,
ip-gazlama sanoati (bu tarmoq to‘qimachilik
mahsulotlarining 90 % ini yetkazib bermoqda) ishlab
chiqarishda Xitoy jahonda eng yirik davlat hisoblanadi.

Qishloq xo`jaligi
•
Qishloq xo'jaligi. Hozirgacha qishloq xo‘jaligi mamlakat
iqtisodiyotining eng muhim sohasi bo‘lib kelmoqda. Unda 400
mln. dan ortiq mehnat yoshidagi aholi ish bilan band. Xitoy
qishloq xo‘jaligining asosiy qismi dehqonchilikdir.
•
Unda esa donchilik tarmog‘ining salmog‘i eng katta. Jami ekin
maydonlarining 80 % i turli donli ekinlar bilan band. XXI asr
boshida mamlakat bo‘yicha 450 mln. t dan ortiq don
mahsulotlari hosili olindi.
•
Jahon bo‘yicha hisoblaganda cho‘chqalarning 40 % i, turli ish
hayvonlari (ot, ho‘kiz, tuya va boshqalar) ning 20 % i, qo‘y va
echkilarning 16 % i Xitoyga to'g'ri keladi.

Transporti
•
Transporti. Hozirgi vaqtda 60 ming km ga cho‘zilgan mamlakat
temiryo'llarida yil davomida tashilayotgan turli xo‘jalik yuklari va
yo‘lovchilarning teng yarmi ana shu tarmoq hissasiga to‘g‘ri
kelmoqda. U, ayniqsa, Xitoyning markaziy rayonlaridan to eng
chekka g‘arbiy qismlarigacha yoyilgan hududlarini birlashtiradi.
Uning temiryo‘llari O‘zbekiston orqali o‘tadigan qadimiy Buyuk ipak
yo‘li mamlakatlarini bir-birlari bilan bog‘lashda ham katta
ahamiyatga egadir.
•
Avtomobil transporti – Xitoyning ikkinchi transport tarmog‘i relyef
sharoiti juda og‘ir bo‘lgan baland tog‘ yoki cho‘l rayonlarigacha
kirib borganligida ko‘zga tashlanadi. Mamlakatning dengiz qirg‘og‘i
bo‘yi rayonlarini bog‘lashda va tashqi iqtisodiy aloqalarini olib
borishda dengiz transporti asosiy o'rin tutadi. Shu bilan birga,
Xitoyda hozirgi zamon transportining boshqa an’anaviy (daryo,
quvur, havo, elektron) hamda noan’anaviy (ot-ulov, arava,
velosiped kabi) tarmoqlaridan ham keng foydalaniladi.

Ichki tafovutlari
•
Ichki tafovutlari. Xitoyni Sharqiy, Markaziy va G‘arbiy
iqtisodiy rayonlarga bo‘lish mumkin. Shularning ichida
Sharqiy iqtisodiy rayon o‘zining tabiiy, ijtimoiy, demografk
va iqtisodiy salohiyatiga ko‘ra har tomonlama
peshqadamlik qiladi. Mazkur rayonda mamlakat
doirasida sanoat mahsulotining 95 % i, qishloq xo‘jalik
mahsulotining 91 % i, YIM ning 93,5 % i ishlab chiqariladi.
Bu o‘rinda, ayniqsa, dengizbo‘yi hududlari, yirik
shaharlar: Shanxay, Pekin, Tyanszin, Guanchjou erkin
iqtisodiy zonalar sifatida alohida ahamiyat kasb etadi.

Xo‘jaligi, transporti, ichki tafovutlari

Купить