XX asrning 90-yillaridan 2017 yilgacha Turkiya DARS ISHLANMA - История - Рефераты

Информация о документе

Цена	2000UZS
Размер	913.2KB
Покупки	0
Дата загрузки	07 Ноябрь 2026
Расширение	docx
Раздел	Рефераты
Предмет	История

XX asrning 90-yillaridan 2017 yilgacha Turkiya DARS ISHLANMA

Купить

Metod Suhbat, hikoya, didaktik o’yinlar, munozara, aqliy hujum
Shakli Noana’naviy dars, jamoa, guruhli, yakka
Jihoz a. 11-sinf Jahon tarix darsligi
b. Tarixiy va zamonaviy xarita
d. Texnik vositalar:
videoproektor yoki electron doska
kompyuter
o’quv filmi
e. Plakatlar, sur’atlar
f. Doska, bo’r, daftar, A3 qog’oz, flomaster.
Nazorat O’quvchilarning darsda faolligi kuzatilib, hisobga olib boriladi.
1Darsning texnologik xaritasi
Mavzuning qisqacha mazmuni: XX asrning 90-yillari oxirida Turkyadagi siyosy o'zgarishlar XX
are boshlarida Turkiyaning tashqi siyosati
O’QUV JARAYONINI AMALGA OSHIRISH
TEXNOLOGIYASI:Mavzu:X X asrning 90-yillaridan 2017 yilgacha
Turkiya
Mavzuga doir tayanch suz va toponimlar
Toponimlar: Istanbul Anqara Diyarbakir,Rassiya
Tayanch suzlar: Erbokan , Rajab Toyyib Erdug'an,iqtisodiy
inqiroz infilatsiya

Baholash O’quvchilar reytingi dars oxirida e’lon qilinadi.

2 DARSNING JARAYONI VA TEXNOLOGIYASI
Ishning nomi Bajariladigan ishlar mazmuni Metod
Vaqt
I bosqich
Tashkiliy qism 1. Salomlashish
2. Davomatni aniqlash
3. Sinf xonasi tozaligi nazorati
4. Axborot tinglash
5. Guruhlarga bo’lish
6. Nutqni rivojlantirish 1. Suhbat;
2. Dars va mavzuga
motivatsiya berish ;
3. O’quvchilarning
fikrlash va nutq
qobiliyatlarini
faollashtirish uchun
yengil mashqlar. 5
daqiqa
II bosqich
O’tilgan mavzuni
so’rash va
mustahkamlash А. O’quvchilar tomonidan bajarilgan
topshiriqlarni tahlil qilish, fikr-
mulohazalar bildirish va bilimlarni
mustahkamlash Noan’naviy
1. O’tilgan mavzu
bo’yicha test savollari
2. Xarita bilan ishlash 10
daqiqa
III bosqich
Yangi mavzu
tushuntirish 1. Yangi mavzu bayoni yoki
tushunchalarni batafsil tanishtirish va
tushuntirish.
2. Yangi mavzu ustida ishlash Taqdimot
Didaktik o’yinlar
Kichik ma’ruza 1 3
daqiqa
IV bosqich
Yangi bilimlarni
mustahkamlash Talabalarga yangi materialni
tushunishlarini tekshirishga qaratilgan
mashqlar. A. Kichik guruhlarda
ishlash ;
B. yakka
C. Metodlar :
1. Aqliy hujum
2.Ma’lumot,
3.Klaster,
4.Xaritadan
foydalanish,
6. test,
7 jadval
8.Xulosalar defringi 12
daqiqa
V bosqich.
Darsning qisqacha
mazmuni Darsning asosiy fikrlari va erishilgan
natijalari haqida qisqacha ma’lumot. 2
daqiqa
VI bosqich.
Baholash, darsni
yakunlash 1. O’quvchilarning darsda ishtirokiga
qarab reyting belgilanadi.
2. Rag’batlantirish Baholash 2
daqiqa
VII bosqich;
Uy vazifasini e’lon
qilish va tushuntirish Navbatdagi uy vazifasini bajarish
bo‘yicha ko‘rsatmalar va uning keyingi
o‘rganish uchun ahamiyati. Tushuntirish 1
daqiqa

Kutiladigan natijalar:
O’qituvchi Mavzu qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar tomonidan o’zlashtirilishiga
erishdi,o’quvchi faolligini oshiradi, o’quvchilarda fanga nisbatan qiziqish
uyg’otadi, qisqa vaqt ichida barcha o’quvchilar baholanadi.
O’quvchi Sovuq urush va undan tashqari XX vaXXI asrdagi xalqaro munosabatlar
bilan tanishdilar.
Kelgusi rejalar:
O’qituvchi Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni o’zlashtirish va darsda tadbiq etish,
takomillashtirish, o’z ustida ishlash, pedagogik mahoratni oshirish.
O’quvchi Mustaqil fikrlashni o’rganadi, o’rganilgan materiallar asosida qo’shimcha
materiallar izlaydi, ularni o’rganadi, do’stona muhitda, hamkorlikda ishlash
ko’nikmasi shakllanadi.
DARSNING BORISHI:
Darsning oltin qoidasi:
1. Tartib – intizom
2. Adolat – ahillik
3. Raqobat – rostgo’ylik
4.O’ng qo’l qoidasi
5. Bir – birini eshitish
6. Vaqtdan unumli foydalanish
Darsning shiori: Millatlararo totuvlik va hamjihatlik-tinchligimiz garovidir
Darsdan kutiladigan natija:

Darsda shakllanadigan ko’nikmalar:
- tarxiy voqealarning sabablari va oqibatlarini tahlil qilishda xaritalardan foydalanish;
- tarixiy voqealarning sodir bo’lish sabablari va oqibatlari haqida darslik matni yoki
o’qituvchining hikoyasiga asoslangan holda kengaytirilgan reja tuzish;
3- Yangilik
- Hamkorlik
- Ijodkorli
- Erkin fikrlash
- Mantiqiy fikrlash
- Yaratuvchanlik

- qadimgi va hozirgi hududlar nomlarini farqlay olish;
- tarixiy voqealar yuzasidan mustaqil mulohaza yurita olish, bayon qila olish
Darsda shakllanadigan malakalar:
- Boltiqbo’yi davlatlar ma’daniyati va sanati,urf odatlari haqida bilimga ega bo’lish va dars
davomida buni mustahkamlash,metodlar bilan tanishish
- tarixiy voqea va hodisalarni umumlashtirish, ularni hozirgi kun bilan bog’lay olish
Fanlararo bog’lanish:
adabiyot, geografiya, milliy g’oya,etnografiya.tarix
“TARIXSIZ KELAJAK YO’Q’’
Darsning maqsadlari:
Ta’limiy maqsadi:
Tarbiyaviy maqsad: O’quvchilarga vatanga muhabbat, erk va ozodlik, vatan xoinlariga
nisbatan nafrat, milliy ozodlik g’oyalarini singdirish, dunyo xalqlari tarixiga hurmat ruhida
tarbiyalash.
Rivojlantiruvchi maqsad: O’quvchilarda tarixiy jarayonlarga munosabat bildira olish
malakasini shakllahtirish, xarita bilan ishlay olish ko’nikmasini rivojlantirish, erkin fikr ayta olish
qobiliyatini shakllantirish.

DARSNING BORISHI:
Tashkiliy qism:
1.Salomlashish.
2. Navbatchini aniqlab, davomatni sinf jurnaliga qayd etish
3. Sanani e’lon qilish
4. Hafta yangiliklari
5. Ijodiy daqiqa (bunda o’quvchilarga uyga vazifa sifatida berilgan qo’shimcha topshiriqlar tahlil
qilinadi)
6. O’quvchilarning fikrlash va nutq qobiliyatlarini faollashtirish uchun yengil mashqlar.
O’TILGAN MAVZUNINING NAZORATI:
Darsda qo`llanilgan interfaol usullar:
1.tezkor testlar
1.Qachon Turgut Ozal Turkiya Tespublikasi prezedenti buldi
A) 1989 yil B) 1990 yil 1920-yil
C) 1991 yil a D) 1992 -yil
2.Turkiyaning nechinchi asosiy maqsadi dunyoviy davlat tuzish edi?
A) 1-chi B) 2-chi C ) 9 -chi D) 3-chi
3. 1993-yil Turgut Ozal vafot etti uning urniga Kim saylanadi?
A) Sulaymon Demerel B) Oyatullo Homayniy
C) Ruxoniy D) Erbakan
4

4. 1995-yilgi Parlament saylovlarida Najmiddin Erbakan tarafdorlari eng kup ovoz oldi Erbokan
partiyasi nomi nima edi
A) RefaxB) Otaturk D) Bayraktar C) TSDP
5. Kurd ishchi partiyasi tarfdori kim edi?
A)Abdulla Ojalon B) Erbokan C) Erdog'an D) Demeral
6. 2002-yilgi saylov larda islom dini ta raf dorlarining
Kim? boshchiligidagi Adolat va taraq qiyot par tiyasi
(ATP) parlament saylovlarida g‘alaba qozondi
A)Erdug'an B) Demeral C) Ojalon D) Ozal
7) ? R. Erdo‘g‘on sud hukmiga ko‘ra siyosiy lavozimlarni egallash huquqidan mahrum qilin ganligi
uchun bosh vazir lavozimini kim?l egalladi?
A) Abdulloh Gul B) Erbokan C) Erdug’an D) Ozal
8. Armiya hushyor bo‘lib turdi. Harbiylar holatni diqqat bilan kuzatib bordi va zarur bo‘lganda
aralashishga tayyor edi. Qachon?
R.Erdo‘g‘on Turkiya bosh vaziri lavozimini egalladi
A2003-yili B)2004-yilgi C)2005-yili D)2006-yili
9. Turkiyaning valuta zaxirasi
ko‘payib, YIM jon boshiga necha dollardan oshib ketdi
A)3000 B) 4000 C) 5000 D) 6000
10. 2007-yili o‘ta millatchi «qanaqa nomdagi » yashirin tashkilotining faoliyati bilan bog‘liq tergov va
qamoqqa olishlar boshland
AErgeneken B)Kendimiz C)Bayraktar D)Jumxoriya
11. Turkiya sudi
uch nafar iste’fodagi generallarni davlat to‘ntarishini amalga oshirishga
urinishda aybdor deb topdi va necha yil qamoq jazosiga hukm qildi.
Turli muddatga qamalganlar orasida yozuvchilar, jurnalistlar, professorlar
va parlament deputatlari ham bor ed
A) 20-yil B) 15-yil C) 19-yil D) 12-yil
12.Pulning qadrsizlanishi ?
AInfilatsiya BByrokatiya C)Demokratiyar D)Respublika
13.XXI asrdagi iqtisodiy inqiroz qachon bulgan edi?
A)2008 B)2009 C) 2010 D) 2011
14.Nechanchi yili bo‘lib o‘tgan prezidentlik saylovlarida R. Erdo‘g‘on Turkiya
Respublikasi prezidenti etib saylandi?
A 2014 B)2015
C 2016 D)2011
15. 2017-yil aprelda referendum o‘tkazilib, uning natijalariga ko‘ra, Turkiyada qanday ? boshqaruvi
joriy qilindi
A)PREZIDENTLIK B)RESPUBLIKA
C)MONARXIYA D)ANARXIYA i.
YANGI MAVZU QUYIDAGI METODLAR ORQALI TUSHUNTIRILADI:
1. Mavzuga oid ma’lumotlar o’quvchilarga ma’ruza orqali yetkaziladi
2. Aqliy hujum metodi qo’llanilib ,o’quvchilarni tezkor javob berish qobiliyatini oshirishga harakat
3. O’quvchilarga mavzu yuzasidan test beriladi guruhlarga tarqatiladi
5

4. Rasmlar orqali o’quvchilar o’zlarining davrga nisbatan fikrini bildiradi
5. Qisqartma so’zlarni top metodi
6. Harf san’ati metodi
7. Swot metodi
8.Taklifnoma metodi
9.Baliq skleti
10. Wenn diograma metodi
YANGI MAVZUNING BAYONI
XX asrning 90-yillari – XXI asr boshlarida Turkiyaning siyosiy
rivojlanishi. XX asrning 80-yillari oxiri – 90-yillari boshlarida dunyoda yuz berayotgan siyosiy
o‘zgarishlar Turkiyaga ham o‘z ta’sirini
ko‘rsatdi. 1989-yili taniqli islohotchi Turg‘ut O‘zol Turkiya Respublikasi prezidenti etib
saylandi. Saylov to‘g‘risida yangi qonun qabul
qilinib, siyosiy partiyalar uchun bir qator yengilliklar yaratildi.
Ammo bu yengilliklardan birinchi navbatda turli islom dini tarafdorlarining partiyalari
unumli foydalandi. M.K.Otaturk davridan beri
Turkiya Respublikasi ning dunyoviy taraqqiyot yo‘lidan borishiga o‘zini
mas’ul hisoblab kelayotgan armiya rahbarlarining ogohlantirishiga qaramasdan, jamiyatda
islomchi partiya larning ta’siri oshib bordi. Shunday
sharoitda 1993-yili T.O‘zol vafot etdi. Turkiya prezidenti etib Sulaymon Demirel saylandi.
Turkiya tarixida Mustafo Kamol Otaturk xizmatlari nimalardan iborat?
1995-yil oxirida navbatdan tashqari parlament saylovlari bo‘lib
o‘tdi. Saylov jamiyatda islom dinining ta’siri o‘sganligini yana bir
bor namoyish qildi. Islom dini tarafdorlarining Nejmiddin Erbakan
boshchiligidagi «Refax» (Farog‘at) partiyasi hammadan ko‘p ovoz oldi.
Shu davrda kurdlar muammosi ham dolzarb bo‘ldi. Hukumat siyosatidan norozi bo‘lgan
Abdulla Ojalon boshchiligidagi Kurd ishchi
partiyasi hukumatga qarshi urush e’lon qildi. Ko‘zga ko‘ringan siyosatchilarga nisbatan
terroristik aktlar amalga oshirildi. Faqat A.Ojalon
qamoqqa olingandan so‘ng Kurd ishchi partiyasi jangovar harakatlarni
to‘xtatishga, muammolarni tinch yo‘l bilan hal etishga qaror qildi.
91
Mamlakatda islom dini tarafdorlarining mavqeyi kuchayishda davom
etdi, ular mahalliy hokimiyat organlarida borgan sari ko‘p o‘rinlarni
egalladi, buning ustiga hukumatni ham boshqardi. Ko‘pchilikning fi kricha, navbatdagi
saylov larda islom dini tarafdorlari to‘liq g‘alabaga
eri shi shi lozim edi. Bundan norozi bo‘lgan armiya rahbariyati prezident S. Demi relni bir
necha bor ogohlan tirdi.
1993-yil T.O‘zol vafot etgandan so‘ng Sulaymon
Demirel Turkiya prezidenti etib saylandi.
6

2000-yillarda ham harbiylar va islomchilar o‘rta sidagi
munosabat Turkiya uchun asosiy muammo bo‘lib qoldi.
2000-yili bo‘lib o‘tgan parlament saylovlarida Demokratik so‘l partiya g‘alaba qozondi.
Mamlakatda islom dini tarafdorlariga nisbatan
qat’iy pozit siya saqlanib turdi. Turkiya prokuraturasi «Nurchilar» tashkilotini konsti
tutsiyaga xilof deb tan oldi. Bu tashkilot va «Hizbulloh»
partiyasining turk fi li ali faoliyati taqiqlandi. Armiya bosh shtabi
boshlig‘i agar islomchilar hokimiyatga kelsa, harbiylar konstitutsiyani himoya qi lishga tay
yorligi to‘g‘ risida yana bir bor ogohlantirdi.
Shunga qaramasdan, 2002-yilgi saylov larda islom dini ta raf dorlarining
Rejep Tayyip Erdo‘g‘on boshchiligidagi Adolat va taraq qiyot par tiyasi
(ATP) parlament saylovlarida g‘alaba qozondi. R. Erdo‘g‘on sud hukmiga ko‘ra siyosiy
lavozimlarni egallash huquqidan mahrum qilin ganligi
uchun bosh vazir lavozimini Abdulloh Gul egalladi.
Armiya hushyor bo‘lib turdi. Harbiylar holatni diqqat bilan kuzatib bordi va zarur bo‘lganda
aralashishga tayyor edi. 2003-yili
R.Erdo‘g‘on Turkiya bosh vaziri lavozimini egalladi.
Iqtisodiy rivojlanish. Turkiyada iqtisodiy islohotlar 1990-yillarda
ham davom ettirildi. YIMning yillik o‘sishi ancha yuqori bo‘lib,
1990-yillar oxirida eksportning asosiy qismini sanoat mahsulotlari tashkil qildi. Yuqori sifatli
mahsulotlar ishlab chiqaruvchi juda
ko‘plab xususiy korxonalar paydo bo‘ldi. Turkiyaning valuta zaxirasi
ko‘payib, YIM jon boshiga 3 ming dollardan oshib ketdi. Turkiya
jahon bozoriga raqobat bar dosh mahsulot yetkazib beruvchi yuqori darajada rivojlangan
mamlakatga aylandi. XX asr oxiriga kelib Turkiyaning asosiy sanoat mahsulotlari Yevropa
mamlakatlarining shunday
mahsulotlari bilan bemalol raqobatlasha olardi.
Turkiyaning juda katta muammosi davlatning hamma sohalarini
qam rab olgan korrupsiya bo‘lib qoldi. Shu masala bo‘yicha 2000-yillar
92
boshida prezident bilan bosh vazir o‘rtasida ajralish yuz bergandan
so‘ng moliyaviy inqiroz sodir bo‘ldi: mamlakatdan investitsiyalar keta
boshladi. Turkiya Markaziy banki aralashishga majbur bo‘ldi, bu esa
zaxiradagi chet el valutasining keskin kamayishiga olib keldi. Oqibatda erkin qo‘yib yubo
rilgan lira birdaniga keskin qadrsizlandi. Ammo
inqirozlar Turkiyaning so‘nggi yil lardagi iqtisodiy yutuqlarini yo‘qqa
chiqara olmadi. Turkiya bugun dunyoning eng jadal rivojlanayotgan
mamlakatlaridan biri bo‘lib, G-20 klubining a’zosi hiso YANGI MAVZUNI
MUSTAHKAMLASH
“Qisqartma so’zlarni top” metodi
Bu metod tarix darslarida qo llanilganda bir bob, mavzu va mavzuning qismlari yuzasidanʻ
so zlar bahsini tashkil etish tavsiya etiladi. Tarix darsida o qituvchi o quvchilarga mavzuga
ʻ ʻ ʻ
7

doir so zlarning harflarini chalkash holda keltirib, undan so z yasash va uning ma nosiniʻ ʻ ʼ
keltirish topshiriladi. Shu tariqa o quvchining zukkoligi va so z boyligini oshirishga erishiladi
ʻ ʻ .
Bu metodning afzalligi shundaki, sinfdagi barcha o‘quvchilarning darsda ishtiroki
ta’minlanadi. Sinf xonasida ikki o‘quvchiga bitta harf yozilgan qog‘oz beriladi. O‘quvchilar
maslahatlashib o‘tilgan mavzu yuzasidan o‘rgangan tarixiy atamalardan yozadilar. Yozadigan
so’zlar soni aniq belgilab qo‘yiladi. 10 tadan ushbu metoddan foydalanib o‘tilgan mavzu va
yangi mavzuda o’rgangan atamalar ro‘yxatini tuziladi. Topshiriq bajarilgach, orqadagi
o‘quvchilar bilan almshtirib tekshiriladi va ma’lumotlar tahlil qilinadi.
8

“Taklifnoma” metodi
Ushbu metod o‘quvchilar fikrlash qobiliyatini o‘stiradi. Taqqoslashga o‘rgatadi. O‘zbekiston
va jahon tarixidagi voqealarni solishtiradi. Ushbu metodni turli ko’rinishlarda foydalanish
mumkin. Taklifnoma ichiga qaysi bir vaqtda yuz bergan shartnoma sanasini yozib berilsa, shu
shartnoma mazmuni haqida o’quvchi gapiradi. Taklifnomaga qaysidir podsholikka taklif
etsalar shu davr haqida ma’lumot aytadilar. Taklifnomaga kelin-kuyovlar ismi yozilsa, shu
davrda yashagan va to’yga taklif etiladigan mehmonlar ro’yhatini tuzadilar.
9

“SWOT” metodi
SWOT usuli — bu tashkilot yoki loyiha uchun ichki va tashqi omillarni tahlil qilishda ishlatiladigan
analitik vositadir. SWOT so'zi to'rt asosiy elementdan tashkil topgan:
1. S - Kuchli tomonlar (Strengths) :
o Bu tashkilot yoki loyihaning ichki ijobiy jihatlari bo'lib, ular maqsadlarga erishish
uchun foydali bo'ladi. Masalan, resurslar, imkoniyatlar, bozor afzalliklari yoki
raqobatbardoshlik.
2. W - Zaif tomonlar (Weaknesses) :
o Tashkilot yoki loyihaning ichki salbiy jihatlari bo'lib, bu ularning maqsadlarga
erishishini qiyinlashtiradi. Masalan, resurslar yetishmovchiligi, boshqaruvdagi
muammolar yoki texnologik kamchiliklar.
3. O - Imkoniyatlar (Opportunities) :
o Tashqi omillar bo'lib, ular tashkilot yoki loyiha uchun ijobiy ta'sir ko'rsatishi
mumkin. Bular yangi bozor imkoniyatlari, texnologik yutuqlar, qonunchilikdagi
o'zgarishlar yoki demografik o'zgarishlar bo'lishi mumkin.
4. T - Tahdidlar (Threats) :
o Tashqi omillar bo'lib, ular tashkilot yoki loyihaga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Bunga iqtisodiy inqirozlar, raqobat, qonunchilikdagi o'zgarishlar, siyosiy beqarorlik
yoki tabiiy ofatlar kiradi.
SWOT tahlilini qanday o'tkazish kerak?
 Kuchli va zaif tomonlarni aniqlash uchun ichki resurslar, jarayonlar va strukturalarni tahlil
qilish kerak.
 Imkoniyatlar va tahdidlarga e'tibor berish tashqi muhitni, bozorni, raqobatni va boshqa
tashkilotga ta'sir qiluvchi omillarni o'rganishni talab qiladi.
Barcha faktorlar aniqlangach, tashkilot o'zining kuchli tomonlaridan foydalangan holda strategiyalar
ishlab chiqadi, zaif tomonlarni kamaytiradi, imkoniyatlarni foydalanadi va tahdidlardan
himoyalanad
DARS YAKUNLARINI CHIQARISH :
Aqliy hujumda hamda guruhlar ishida faol qatnashgan o'quvchilar baholanadi va rag’batlantiriladi
Mustahkamlash uchun savol va topshiriqlar
1. 1990-yillar oxiri – 2000-yillari Turkiyadagi siyosiy jarayonlarning
o‘ziga xos tomoni nimalardan iborat?
2. Turkiyadagi siyosiy jarayonlarda islom omili qanday rol o‘ynaydi?
3. Turkiyaning iqtisodiy rivojlanishida qanday muammolar mavjud?
4. Yaqin Sharqdagi voqealar Turkiyaning tashqi siyosatida qanday
11

rol o‘ynamoqda?
UYGA VAZIFA.
- 1990-2017 yillarda Turkiya mavzusini o'qish va tshunish
- HQo’shimcha adabiyotlardan tayyorlanib, kichik ma’ruza tayyorlash;
- Qo'shimcha adabiyot va manbalar ro'yxatini tuplash
- Davlat raxbarlari biografiyasi va suradi bilan ishlash
12

XX asrning 90-yillaridan 2017 yilgacha Turkiya DARS ISHLANMA

Купить