Yangi ming yillikda Markaziy Osiyoda xavfsizlikni ta`minlash muammolari - Английский язык - Дипломные работы

Информация о документе

Цена	9000UZS
Размер	75.1KB
Покупки	0
Дата загрузки	29 Июнь 2021
Расширение	docx
Раздел	Дипломные работы
Предмет	Английский язык

Yangi ming yillikda Markaziy Osiyoda xavfsizlikni ta`minlash muammolari

Купить

“Yangi ming yillikda Markaziy Osiyoda xavfsizlikni ta`minlash muammolari” mavzusida yozgan 1BITIRUV MALAKAVIY ISHI

MUNDARIJA. Kirish........................................................................................................................3 I BOB. Markaziy Osiyoda mustaqil davlatlar taraqqiyoti faoliyati. 1.1. Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlik mummolari ………...........................7 1.2. Markaziy Osiyoda mustaqil davlatlar faoliyatidagi nomutanosibliklar............21 II BOB. Markaziy Osiyo davlatlar i faoliyatida yangi integratsion jarayonlar. 2.1. Markaziy Osiyoda O`zbekiston nufuzini ortib borishi va xavfsizlikning barqaror shartlari… ......................... ....................................................... .................. ....... ....30 2.2. Markaziy Osiyoda integratsion jarayonlarning mustaxkamlanishida O`zbekisto n peshqadamligi ............ .........................

Kirish Mavzuning dolzarbligi. Markaziy Osiyo o‘zining muhim geosiyosiy joylashuvi va mineral xom ashyo resurslarining o‘lkan zaxiralariga ega ekani tufayli kuchli e’tibor obyektiga hamda jahondagi eng yirik davlatlarning strategik manfaatlari to‘qnashadigan hududga aylanmoqda. Dunyodagi yirik davlatlarning Markaziy Osiyo hamda qo‘shni mintaqalardagi tabiiy resurslardan foydalanish va bu resurslarni tashish yo‘nalishlarini nazorat qilish uchun kurashi borgan sari jiddiy tus olmoqda. O‘zbekiston Markaziy Osiyo mintaqasida o‘zining tabiiy-geografik, xarbiy, ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy-intellektual salohiyatiga ega mamlakat. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2012 yil sentabr oyida qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasining tashqi siyosiy faoliyati konsepsiyasi”da ham Markaziy Osiyo min

aloqalarini kuchaytiriga qaratilgan davlat siyosatini amalga oshirala boshlashi mavzuning ilmiy-nazariy jihatlarini yanada mustahkam o‘rganishni taqozo etadi. Mamlakatimiz “tashqi siyosatni amalga oshirishda barcha davlatlar, birinchi navbatda, qo‘shni mamlakatlar bilan do‘stona munosabatlar va o‘zaro manfaatli hamkorlikni yanada mustahkamlashni o‘zimizni birinchi darajali vazifamiz deb bilamiz. Biz qo‘shnilarimiz bilan raqobat qilish emas, aksincha, hamkorlik qilish yo‘lini izchil davom ettiramiz. Hamkorlikni tinchlik va taraqqiyotning asosiy garovi deb bilamiz. Qo‘shnilarimiz bilan o‘zaro hurmat va manfaatli hamkorlikni qancha rivojlantirsak, bundan yurtimiz ham, butun mintaqamiz ham shuncha naf ko‘radi” 2 . Markaziy Osiyo xalqlari tarixi, mintaqa davlatlarining ijtimoiy taraqqiyot model

To‘rtinchidan , Markaziy Osiyoda integratsion jarayonlarning mustaxkamlanishida O`zbekiston peshqadamligini, bugungi kunda erishilayotgan yutuqlarning ijtimoiy-iqtisodiy asoslarini yoritishdan iborat. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. Mamlakatimizda mustaqillik yillarida ijtimoiy-siyosiy munosabatlarni erkinlashtirish va demokratiyalashtirish jarayonida xavfsizlikning fundamental nazariy asoslari, metodologik tamoyillari va amaliyotining gumanistik mohiyati O‘zbekistonning Birinchi Prezidenti va Prezident Shavkat Mirziyoyevning asarlarida, ularni hayotga samarali va izchil tatbiq etish, muammolarga tanqidiy-tahliliy yondashuvga doir mulohazalar atroflicha yoritilgan 1 . Shuningdek, Markaziy Osiyoda xavfsizlikning milliy, hududiy va global muammolari Ibrohim Karimov, Sh.G‘oyibnazarov, J.Y.

Bitiruv malakaviy i sh i ning ilmiy va amaliy ahamiyati. Mazkur tadqiqotda bayon qilingan ilmiy-nazariy xulosalar va amaliy taklif- tavsiyalar, umuman yoshlarda geosiyosiy munosabatlarga doir fikr mulohazalarni to‘g‘ri anglashida, xususan ijtimoiy barqarorlik haqidagi bilimlarni kengaytirish va chuqurlashtirishga xizmat qiladi. Bitiruv malakaviy ish materiallari va natijalaridan oliy o‘quv yurtlarida milliy g‘oya: asosiy tushuncha va tamoyillari falsafa, sotsiologiya, pedagogika, oliy ta’lim boshqaruvi, psixologiya bo‘yicha maxsus kurslarni o‘qitishda foydalaniladi. Shuningdek, milliy g‘oya: asosiy tushuncha va tamoyillari falsafa, oliy ta’lim pedagogikasi, psixologiya va sotsiologiya fanlari rivojida mavjud nazariy qoidalardan taklif etilayotgan matematik modul asosida umumlashtirish, ama

I BOB. Markaziy Osiyoda mustaqil davlatlar taraqqiyoti faoliyati. 1.1. Markaziy Osiyo mintaqasida xavfsizlik mummolari XX asrning so‘nggida jahon siyosiy xaritasida amalga oshgan serqirra jarayonlar Markaziy Osiyoda ham keskin o‘zgarishlar bo‘lishiga olib keldi. Mintaqamizda ro‘y berayotgan g‘oyaviy jarayonlar va mafkuraviy tahdidlar ana shu o‘zgarishlar bilan uzviy bog‘liqdir. Iclom Karimovning «O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» asarida jahon, Markaziy Osiyo mintaqasi va respublikamizda qaysi omillar xavfsizlikka qanday tahdid solayotgani aniq ko‘rsatib berilgan. Hozirgi paytda Markaziy Osiyo mintaqasida turli siyosiy, iqtisodiy, harbiy va ekologiyaga oid muammolar to‘planib qolgan. Bu joydagi yalpi xavfsizlikka mintaqa

biriga mos kelmaydigan mintaqaning bir qismimiz. Bizning hududimizdan ko‘pgina qudratli mamlakatlar ham o‘z manfaatlarini izlaydi. Yana bir tahdid manbai – O‘zbekistonni etnik, demografik, iqtisodiy va boshqa muammolar yuki ostida qolgan ba’zi mamlakatlar qurshab turibdi. Buning ustiga, yurtimiz mintaqadagi diniy ekstremizm, etnik murosasizlik, narkobiznes va har xil tashqi kuchlar tomonidan rag‘batlantirib kelinayotgan, ichki mojaro avj olgan Afg‘oniston kabi beqarorlik o‘chog‘i bilan chegaradosh. Islom Abdig‘aniyevich Karimov “O‘zbek xalqiga tinchlik va omonlik kerak” risolasida Afg‘oniston masalasiga alohida to‘htalib, “Hech kimga sir emas — hozirgi kunda bizning hududimizda, Markaziy Osiyo mintaqasida tinchlik va barqarorlikka eng katta xavf-xatar — bu Afg‘onistonda 30 yildan ziyod dav

millatchilik va milliy mahdudlik, etnik, millatlararo, mahalliychilik va urug‘- aymoqchilik asosidagi ziddiyatlar, korrupsiya va jinoyatchilik, ekologiya muammolari zaminida shakllanmoqda. Mazkur mintaqaning mafkuraviy manzarasini tahlil etish uchun umuman dunyoning mafkuraviy manzarasiga qisqacha to‘xtalish, umumiy tendensiya va qonuniyatlarni ko‘zdan kechirish maqsadga muvofiq. Dunyoning mafkuraviy manzarasi deganda, jamiyat taraqqiyoti qonunlari, uning rivojlanish tendensiyalarini muayyan ijtimoiy guruh, etnik birliklar, siyosiy kuchlarning o‘ziga xos manfaatlaridan kelib chiqib talqin qilish va unga asoslangan holda insoniyat istiqbolini belgilashga qaratilgan mafkuraviy tizimlar majmui tushuniladi. Ikki qutbli dunyo barham topib, sotsialistik va burjua mafkuralari o‘rtasidagi kurash t

iqtisodiy va siyosiy makonda yashash natijasida yuzaga kelgan bog‘liqlikni ro‘kach qilish asosida (masalan, pansovetizm) yakka mafkuralar hukmronligini ta’minlash orqali jahon maydonlarini mafkuraviy jihatdan bo‘lib olishga urinishlar kuzatilmoqda. Bugungi kunda Afg‘onistondagi vaziyatni bartaraf etish bo‘yicha ko‘p qirrali va murakkab vazifalar mintaqa va xalqaro miqyosda keng muhokama qilinmoqda. Bu o‘rinda Afg‘onistondagi harbiy-siyosiy inqirozni hal etish yo‘llarini topish maqsadida tashkil etilgan Qobul jarayoni, Moskva formati, Xalqaro muloqot guruhi, “Osiyo yuragi” deb nomlangan Istambul jarayoni, “SHHT - Afg‘oniston” muloqot guruhi va boshqa ko‘p tomonlama muhokama jarayonlari alohida diqqatga sazovordir. Shu sababli, Afg‘onistondagi nizolar g‘oyat murakkab va qarama-qarshi xususiy

bilan aytganda, buyuk davlatchilik shovinizmi g‘ayriilmiy va g‘ayriinsoniy xarakterga ega. U o‘z mohiyatiga ko‘ra milliy tengsizlikni oqlash, targ‘ib - tashviq qilish hamda himoya qilishning o‘ziga xos shaklidir. I.A.Karimov ta’kidlaganidek, shovinizmning salbiy oqibatlari faqat shu bilangina chegaralanmaydi, u hamisha «...avtoritar tuzumlar o‘rnatilishi va mustahkamlanishini rag‘batlantiradi, shafqatsiz diktaturaga olib boradi. Chunki, bo‘ysundirilgan va qaram xalqlarnigina emas, balki bir qismi muqarrar ravishda bunday siyosiy yo‘lga qarshi chiqadigan o‘z aholisini ham boshqacha sharoitda itoatkorlikda saqlab turish mumkin bo‘lmaydi». Oxir oqibatda davlat ichki ziddiyatlar bo‘hroniga duchor bo‘lib, halokatga yuz tutadi. Bir so‘z bilan aytganda, o‘zgalarni qaram qilgan xalqlar, davlatlarn

ekanini asoslashga urinuvchilar, bu hol aynan millat sifatida o‘zligimizni anglashga yo‘l qo‘ymasligini yashiradilar. Bu g‘oyani singdirish yo‘lidagi harakatlarda esa bizning islom diniga e’tiqod qilishimizga alohida urg‘u beradilar. Bunday kuchlar shu yo‘l bilan o‘z tariximiz, tilimiz, betakror madaniyatimiz, jahon xalqlari o‘rtasidagi o‘ziga xos o‘rnimiz, o‘z taraqqiyot yo‘limiz borligini inkor etishga harakat qiladilar. Aqidaparastlik xalifalik bayrog‘i ostida birlashishni noislomiy dunyoga qarshi turish maqsadi bilan ham bog‘lashini ta’kidlash zarur. Bunday yondashuv o‘ta xavfli ekani hech kimga sir emas. Zero, u insoniyatning diniy asosda qarama- qarshi qutblarga bo‘linib ketishiga, ba’zan “sivilizatsiyalar to‘qnashuvi” deb ataladigan hodisaning yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin.

egallashga urinmoqda. Panturkizm, paneronizm, panamerikanizm kabi g‘oyalar shular jumlasidandir. Lisoniy (til) yaqinlik asosida xalqlarni birlashtirishni targ‘ib qiluvchi boshqa ko‘rinishdagi g‘oyaviy qarashlar tizimining kelib chiqishi ham jahon sahnida yuzaga kelgan keskin o‘zgarishlar bilan bog‘liq. Xususan, barcha turkiy xalqlar yagona davlat ostida birlashtirilishi lozimligi haqidagi g‘oyalarni ham ayrim turkiy xalqlar o‘rtasida keyingi ikki asr chegarasida sodir bo‘lgan ma’naviy uyg‘onishning o‘ziga xos natijasi, deb baholash mumkin. U XIX asr oxiri va XX asr boshlarida davlatlar o‘rtasida yuzaga kela boshlagan ittifoqlar oldida ojiz qolmaslik, turkiy xalqlarning o‘zligini yo‘qotishiga yo‘l qo‘ymaslikka intilishning g‘oyaviy ifodasi sifatida shakllandi. Turkiy xalqlarning lisoniy bir

Irqchilik mafkurasi, uning qaytadan jonlanishini keltirib chiqarayotgan omillar. Yuqoridagi mafkura shakllari bilan bir qatorda yuzaki qaraganda tarix sahnidan tushib ketganday tuyulgan, g‘ayriinsoniy mohiyatga ega bo‘lgan neofashizm va irqchilikdek mafkuralar ham yangidan bosh ko‘tara boshlaganini ta’kidlash zarur. Jahonning turli nuqtalaridan rivojlangan mamlakatlarga ko‘chib kelishning kuchayib borishi bu davlatlarning tub aholisi, ayniqsa, yoshlari orasida irqchilik g‘oyalarining yangidan yoyilishini keltirib chiqarmoqda. Markaziy Osiyo mamlakatlaridan Rossiya va boshqa yurtlarga migratsiya qilgan ishchilar – “gasterarbayt”lar “skin-head” (skin-xed) deb atalmish millatchilardan ozor chekmoqda. Mutaxassislarning qayd etishicha, Yer yuzining turli nuqtalarida diniy ekstremistik tashkilot

borayotganini ko‘rsatadi. Umuman olganda, mutaxassislar fikricha, Yevropa Ittifoqiga kiruvchi davlatlar aholisining uchdan biri o‘zini u yoki bu darajada irqchi deb hisoblaydi. Faktlar bunday jarayonlar Rossiyada ham jonlanib borayotganini ko‘rsatmoqda. Rossiya poytaxtida «Beliye buldogi» i «Lefortovskiy front» guruhlarining qo‘shilishi natijasida hosil bo‘lgan «Obyedinenniye brigadi 88» shuningdek, «Russkiy kulak» deb nomlangan tashkilotlarning faoliyati bunga misol bo‘la oladi. Mazkur misollarning o‘zi ham irqchilik va uning zamirida yuzada kelayotgan ksenofobiya, zo‘ravonlikning xavfi naqadar kengayib borayotganini yana bir bor isbotlaydi. Dunyo mafkuraviy manzarasi rivojlanishining istiqbollari. Bugun kechaning, erta bugunning davomi bo‘lganidek yaqin istiqbolda dunyoning mafkuraviy ma

Shunday ekan, insoniyatning yagona birlik sifatida rivoj topishini g‘oyaviy jihatdan asoslash kishilik jamiyati taraqqiyotini ta’minlashning asosiy yo‘li bo‘lib qolaveradi. O‘zbekiston Birinchi Prezidenti Islom Karimovning «O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari» 9 asari Markaziy Osiyodagi mafkuraviy jarayonlarni tahlil qilishda eng muhim manba bo‘lib hisoblanadi. Mazkur asarda Islom Karimov xavfsizlikka tahdidlar, ularning umumbashariy va mintaqaviy xususiyatlarini ko‘rsatib bergan edi. Asar 1997 yili nashr etilgan, o‘nlab tillarga tarjima qilingan, Yurtboshimizning xalqaro maydondagi obro‘-e’tiborini keskin oshirgan edi. Oradan shuncha yillar o‘tsa-da, ammo ana shu tahdidlar orasida mintaqaviy jihatning ahamiyati pasaymadi,

Afg‘oniston zaminidagi urush alangasi yon-atrofdagi mamlakatlar, el- yurtimiz uchun qanday katta xavf-xatar va notinchlik tug‘dirgani hech kimga sir emas. Shu bois, O‘zbekiston mustaqillikka erishgan birinchi kunlardanoq “qo‘shning tinch — sen tinch”, degan azaliy xalq hikmatiga amal qilib, afg‘on mojarosini tinch yo‘l bilan hal etish harakatida bo‘lib kelayotgani, bu muammo doimo bizning e’tiborimiz markazida turgani, davlatimiz rahbarining nufuzli xalqaro minbarlarda bu qarama-qarshilikni bartaraf etish maqsadida jon kuydirib, dunyo hamjamiyatiga takror va takror murojaat qilgani barchamizga yaxshi ma’lum. O‘zbekiston Prezidenti Islom Karimov bundan yigirma yil avval, ya’ni, 1993 yilda BMT Bosh Assambleyasining 48-sessiyasida Afg‘oniston mojarosini jahon hamjamiyati yordami bilan hal eti

Prezidentimiz 2013 yil 9 mayda Xotira va qadrlash kuni munosabati bilan ommaviy axborot vositalariga bergan intervyusida o‘z e’tiborini yana bir bor Afg‘onistondagi mavjud voqelikka qaratib, ushbu muammoning naqadar jiddiyligi va uning yechimi bo‘yicha qanday amaliy harakat va chora-tadbirlar zarurligi xususida so‘z yuritdi. Yurtboshimizning ana pgu intervyusi ingliz tilida ham chop etildi, bugungi kunda nafaqat mamlakatimiz, balki jahon jamoatchiligida katta qiziqish uyg‘otmoqda, keng muhokama qilinmoqda. Afg‘onistondagi mavjud o‘ta og‘ir va tahlikali bir vaziyatda AQSH va Yevropa davlatlarining AYSEF, ya’ni tinchlik o‘rnatish kuchlari deb nom olgan harbiy qo‘shinlarining 2014 yilning oxirigacha ushbu mamlakat hududidan olib chiqib ketilishi bilan Afg‘syuistonda o‘zaro qarama-qarshi kuchl

taqaladigan yaxshi qo‘shnichilik, o‘zaro hurmatga asoslangan aloqalarimiz, mamlakatimizning Markaziy Osiyoda tutgan alohida o‘rni va mintaqamizda tinchlik va barqarorlikni ta’minlashga qaratilgan va jahon hamjamiyati tomonidan keng e’tirof etilgan mustahkam va sobitqadam tashqi siyosatidir. Aynan mana shu omillar sabab, “O‘zbek xalqiga tinchlik va omonlik kerak” risolasida mintaqamiz va uning atrofida ro‘y berayotgan keskin o‘zgarishlar tahlili, Afg‘onistondagi vaziyat va afg‘on muammosini hal etish borasida bildirilgan amaliy xulosa va takliflar bugun nafaqat mamlakatimizda, balki xalqaro maydonda ham keng aks-sado bermoqda. Chet davlatlarning siyosiy-ijtimoiy, ekspert va ilmiy-akademik doiralari, ommaviy axborot vositalari va xalqaro tashkilotlar tomonidan keng qo‘llab-quvvatlanmoqda va

yuzaga keldi. Bu jarayonning mintaqa mamlakatlarining o‘zaro munosabatlarini uyg‘unlashtirib turishga xizmat qiladigan ma’naviy-mafkuraviy omillar shakllanishiga ta’sir o‘tkazishi tabiiydir. Ikkinchidan, mintaqadagi mamlakatlar o‘z mustaqilligini qo‘lga kiritgan bo‘lishiga qaramasdan, 1991 yilgacha sobiq markaz hali o‘z hukmronligini qaytadan tiklashga moyil edi. Shuning uchun ham u mintaqa mamlakatlarini bir- biriga qarama-qarshi qo‘yish, millatlararo ziddiyatlarni keltirib chiqarish kabi siyosatni davom ettirdi. Bu o‘z navbatida, o‘sha davrda, ma’lum darajada, mintaqa xalqlarining o‘zaro munosabatlariga ham muayyan ta’sir ko‘rsatdi. Uchinchidan, mustaqillikni qo‘lga kiritgan mintaqamiz mamlakatlarini o‘z ta’sir doirasiga o‘tkazish uchun yana boshqa bir qator mamlakatlar ham harakatni b

Afg‘onistonda urush alangasi o‘chmagani faqat bizning mamlakatimiz uchungina emas, balki butun mintaqadagi barcha mamlakatlar uchun ham katta xavf-xatarni vujudga keltirdi. Beshinchidan, O‘zbekiston o‘zining iqtisodiy salohiyati, xom-ashyo resurslarga boyligi, ishchi kuchi va demokratik imkoniyatlari, ko‘p jihatdan geopolitik joylashuviga ko‘ra ham, mintaqada yetakchi o‘rinda turganligi bilan ajralib turadi. Binobarin O‘zbekistonga nisbatan bo‘ladigan har qanday xavf-xatar, albatta, butun mintaqaga ta’sir qiladi. Shu ma’noda ham turli siyosiy kuchlar va harakatlar Afg‘onistondagi urush olovini kuchaytirish va mintaqadagi vaziyatni murakkablashtirish hamda mintaqa davlatlarini unga jalb qilishning turli yo‘llarini va uslublarini ishga solmoqda. Aslida bu urinishlarga mintaqa mamlakatlari va

tahdidlar paydo bo‘lishi va tarqalishi bilan kechmoqda; nihoyat, to‘rtinchidan, bugungi geosiyosiy “katta o‘yin” globallashuv sharoitida yangi dunyo tarkibi shakllanayotgani munosabati bilan “ juda katta o‘yin”-ga aylanmoqda. Binobarin, uning maqsad va qoidalari avvalgi “ katta o‘yin”ni ifodalagan qoida va maqsadlarga o‘xshash bo‘la olmaydi. Mintaqa mamlakatlari bir (imperiyachilik tipidagi) tobelik shaklidan chiqqanlaridan so‘ng, bugun tobelikning boshqa shakliga- geosiyosiy tipidagi tobelikka tushib qolish xavfi mavjud. Tobelikning birinchi tipi, agar ta’bir joiz bo‘lsa, eksklyuziv xususiyatga ega bo‘lgan. Bunda Markaziy Osiyo mintaqasida faqat Rossiya hukmronlik qilgan hamda siyosiy va iqtisodiy tartibni belgilab bergan. Tobelikning ikkinchi tipi xarakteri, ya’ni mohiyati bo‘yicha inkly

ishlarda bashorat qilinayotgan, belgilari va tahdidi ko‘rsatilayotgan, xususiyati tavsiflanayotgan Markaziy Osiyodagi “o‘zbek gegemonizmi” (yoki ekspansionizmi, hukmronligi) haqidagi masaladir. Masalan, Vashington Strategik va xalqaro tadqiqotlar institutining professori Sh. Xanter shunday deb yozadi: “Hatto G‘arb qo‘llab-quvvatlagan taqdirda ham O‘zbekistonning o‘z maqsadlariga erishish imkoniyatlarini kafolatlab bo‘lmaydi, chunki O‘zbek-G‘arb alyansi, ayniqsa, yomonlashib borayotgan Rossiya-G‘arb munosabatlari fonida o‘zbek ekspansionizmiga qarshilik ko‘rsatish uchun Rossiya boshchilik qiladigan koalitsiyani keltirib chiqarishi mumkin”. Shunga o‘xshash fikrni qirg‘izistonlik muallif I. Grebenshchikov ham bildiradi: “...Qirg‘iz diplomatlari tasavvurida Afg‘oniston emas, qo‘shni O‘zbekisto

joylashgan bo‘lib, chegaralarni ochishga, quruqlikdagi yopiqlikni bartaraf etish va dunyo bozorlariga chiqish usuli sifatida umumiy mintaqaviy bozor yaratishga muhtoj. Xalqaro huquq nuqtai nazaridan ham, siyosiy va iqtisodiy maqsadga muvofiqlik nuqtai nazaridan ham gegemonizm va hukmronlik qilish integratsiya va umumiy bozor yaratish vositasi bo‘la olmaydi; uchinchidan, o‘zbek gegemonizmi haqidagi shubhalar ko‘pincha Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi munosabatlar masalasiga nihoyatda yuzaki va sodda yondashuvga asoslanadi. Gap shundaki, “o‘zbek gegemonizmining” tanqidchilari ushbu mamlakatlarni qiyosiy tahlil qilishga urinib, bir narsani aniqlaydilar va bu tabiiy: O‘zbekiston- aholisining soni bo‘yicha mintaqadagi eng katta mamlakat (respublika aholisining 80%ni o‘zbeklar tashkil qil

mamlakatning geografik joylashuvi, demografik va iqtisodiy ko‘rsatkichlari hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shunday qilib, axborot sohasidagi va mafkuraviy kurash (agar OAV orqali zo‘rlab o‘tkazilayotgan axborot urushi, siyosiy va tahliliy chiqishlar demasak) bevosita yoki bilvosita tarzda mintaqaviy geosiyosat manfaatlariga xizmat qiladi. Siyosiy qarorlar qabul qilish jarayoniga axborot-mafkuraviy ta’sir ko‘rsatish, shuningdek u yoki bu mamlakatning ijtimoiy fikri ushbu mamlakatlarning ham, mintaqadan tashqaridagi buyuk davlatlarning ham geostrategiyasidagi tarkibiy qismga aylanmoqda. Shu munosabat bilan geosiyosat bo‘yicha ko‘plab maqolalar muallifi bo‘lgan rossiyalik V. Xlyupining Markaziy Osiyo mamlakatlariga axborot ta’sirining geostrategik roli haqidagi xulosasiga e’tibor bermaslik mumki

Shu sababli mintaqaning geosiyosiy transformatsiyasi Markaziy Osiyodagi mintaqaviy xavfsizlik va ushbu mintaqadagi har bir mamlakatning milliy xavfsizligi masalasi bilan chambarchas bog‘liqdir. Ma’lumki, oxirgi yillarda Qirg‘iziston va O‘zbekiston Turkiston islom harakati (TIH) deb nomlanuvchi tashkilot a’zolarining terrorchilik harakatlari qaratilgan obyektlarga aylanadi. Ushbu xalqaro terrorchilarning bazalari Qobul, Qandahor, shuningdek, Tavildarada hamda Tojikistonning Garm tumani qishloqlarida joylashgan. Bosqinchilar tuzilmalarining O‘zbekiston va Qirg‘izistonga suqilib kirishi va harakatlarining xususiyati ularni yo‘naltirib turgan yagona markaz mavjudligidan dalolat bermoqda. Mafkuraviy va harbiy jihatdan puxta tayyorgarlik ko‘rgan janggarilarning kichik guruhlar tarkibida O‘zbekis

mintaqaning geosiyosiy jihatdan ajralgan va bo‘lingan holatini saqlab qolish maqsadiga xizmat qiladi. Shu sababli, rossiyalik olim V. Kargunning fikriga qo‘shilish mumkin. U Markaziy Osiyoda terrorchilik “ ssenariylari”ni ishlab chiqqan shaxslarning rejasiga, boshqa jihatlar bilan bir qatorda, “Dushanbe va Toshkent o‘rtasidagi endi- endi ilib keskinlik keltirib chiqarish, Tojikiston, O‘zbekiston va Qirg‘iziston bir- birlariga ishonmasliklari, inqirozli vaziyatlarda esa, birgalikda muvofiqlashgan holda harakat qila olmasliklari va binobarin, ularni bitta-bitta yo‘q qilish uchun ular o‘rtasida dushmamanchilik va shubha-gumon urug‘ini sochish” maqsadlari kiradi deb hisoblaydi. Ta’kidlash lozimki, xalqaro terrorchilarning tuzilmalariga qarshi aksilterror operatsiyalarni muvaffaqiyatli o‘tkazis

Uchinchidan – mintaqada Hindiston va Pokiston yadro quvvatini oshirishda davom etayotganliklari sababli raqiblar o‘rtasidagi munosabatlarda (goh kuchayib, goh susayib borayotgan) keskinlik. Va, nihoyat, to‘rtinchisi- Markaziy Osiyo respublikalari qo‘lga kiritgan mustaqillik davlat chegaralaridan chiqib, ularning etnomilliy va diniy mansubligining ahamiyatini oshirdi; islomning kuchayib borayotgan siyosiylashuvi sunniylik va shialik konfrontatsiyasining xavfini kuchaytirdi va mintaqaviylik darajasida tinchlikka erishish vazifasini, umumiy olganda, murakkablashtirdi”. O‘z tabiatiga ko‘ra har xil va mustaqil bo‘lgan ushbu omillarni yagona geosiyosiy kontekistda birlashtirish, o‘ylaymizki, to‘g‘ri va mazkur mintaqa makromintaqada borayotgan transformatsiya jarayonlarini anglash uchun muhim met

Markaziy Osiyo- nafaqat tabiiy resurslarga boy mitaqa, balki juda katta, o‘zlashtirilmagan va istiqbolli bozor hamdir. Shu sababli “Katta o‘yin” aniq iqtisodiy tub sababga ega. Bu o‘yinning iqtisodiy jihatlarini tahlil qilish, afsuski, hamon to‘liq bo‘lmay qolmoqda; uni ko‘pchilik mualliflar ko‘pincha energetika muammosidan, neft-gaz hisob-kitoblaridan iborat qilib qo‘ymoqdalar. Biroq mintaqaning boshqa tabiiy resurslaridan foydalanish, xorijiy kapital ishtirokida har xil ancha tarmoqlarda biznesni rivojlantirish borasidagi imkoniyatlari, ayniqsa, Markaziy Osiyo umumiy bozorining jami salohiyati geoiqtisodiy tadqiqotlarda ko‘rib chiqilmayapti. Xususan, ushbu mintaqa geoiqtisodiy jihatdan tranzit mintaqa bo‘lib, transport-kommunikatsiya tarmoqlarini rivojlantirish nuqtai nazaridan alohida a

II BOB. Markaziy Osiyo davlatlar i faoliyatida yangi integratsion jarayonlar. 2.1. Markaziy Osiyoda O`zbekiston nufuzini ortib borishi va xavfsizlikning barqaror shartlari Bugungi kunda xaafsizlik masalalari butun dunyoda eng dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Yil sayin davlatlar tomonidan mudofaa tizimi va harbiy sohaga ajratilayotgan xarajatlarining oshib borishi fikirimizni tasdiqlaydi. Biroq, faqatgina zamonaviy qurol-yaroqga ega bo‘lishning o‘zigina xavfsizlikni ta’minlamaydi. Chunki, guvoh bo‘lib turganimizdek, zamonaviy bo‘zg‘inchli kuchlar ochiqcha jang qilmay, balki tusatdan quparuvchilik amaliyotlarini qo‘llash, harbiylar emas, balki tinch aholini nishonga olish kabi qabih usullardan foydalanadi. Bunda esa, milliy va diniy nizolarni keltirib chiqarish asosiy maqsad hisoblanadi. XXas

doimiy diqqat makazida bo‘lib kelgan. Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev keyinchalik barcha nutq va ma’ruzalarida tinchlikni ta’minlash, millatlar va dinlararo totuvlik muhitni qo‘llab-quvvatlash, din niqobidagi ekstremizm va terrorizmga qarshi ayovsiz kurash masalalarini asosiy tamoyil sifatida olg‘a surib kelmoqda. Prezidentimiz tashabbusi bilan 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi ishlab chiqildi. Strategiyada beshinchi yo‘nalish sifatida “Xavfsizlik, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglikni ta’minlash hamda chuqur o‘ylangan, o‘zaro manfaatli va amaliy tashqi siyosat sohasidagi ustuvor yo‘nalishlar” belgilanadi. Bu ham yurtimizda fuqarolarimiz xavfsizligi, millatlar va diniy bag‘rikenglikka berila

1998 yil6 noyabrda Toshkentda o‘tkazilgan YUNESKO Ijroiya Kengashining 155-sessiyasida “Tinchlik madaniyati va YUNESKOning a’zo davlatlaridagi faoliyati” deklaratsiyasi qabul qilindi. YUNESKOning “Tinchlik madaniyati” konsepsiyasi BMT tomonidan ma’qullanib, 2000yil “Xalqaro tinchlik madaniyati yili”, 2001 yil esa “Xalqaro madaniyatlararo muloqot yili” deb e’lon qilindi. O‘zbekiston diyorida qadimdan turli sivilizatsiya vakillari, madaniy qatlamlar, xilma-xil e’tiqod va dunyoqarashlar yonma-yon yashab kelgan. Bu yerda yashovchi xalq boshqa joydan ko‘chib kelib, o‘rnashib qolgan emas. Bu zamin – Sharq va G‘arbning, Shimol va Janubning, qadim o‘tmish va buyuk kelajakning tutashgan joyi, Markaziy Osiyoning yuragi, insoniyat tafakkuri, fan va madaniyatining eng ko‘hna o‘choqlaridan biridir. Bu

mustahkamlashning muhim omili bo‘lgan millatlararo totuvlik va hamjihatlikni ta’minlash, mamlakatimizda istiqomat qilayotgan turli millatga mansub aholining ma’naviy-madaniy ehtiyojlarini qondirishga yo‘naltirilgan milliy-madaniy markazlar faoliyatini qo‘llab-quvvatlash hamda millatlararo munosabatlarni takomillashtirish uchun Birinchi Prezidentimiz tashabbusi bilan 1992 yil 13 yanvarda Respublika Baynalmilal madaniyat makazi tashkil etildi. Uning asosiy vazifasi vazirliklar, idoralar, Qaraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi, viloyat, shahar va tuman hokimliklari, shuningdek, jamoa tashkilotlari bilan birgalikda millatlararo munosabatlar sohasidayagona davlat siyosati amalga oshirilishida qatnashish, milliy-madaniy markazlar faoliyatini muvofiqlashtirishda va o‘ziga xox an’ana, urf

O‘zbekiston televideniyesi orqali qator xorijiy tillardagi ko‘rsatuvlarining muntazam ravishda namoyish qilinishi va maxsus radio eshittirishlarning turli tillarda efirga uzatilayotgani ham diqqatga sazovor. Bugungi kunda, 12 (o‘zbek, qoraqalpoq, rus, qozoq, tojik, turkman, ingliz, koreys )tillarida teleradio eshittirishlar efirga chiqmoqda. Bundan ko‘rinadiki, O‘zbekistonning millatlararo siyosiy insoniylikka, demokratiyaga qarshi bo‘lgan siyosatning har qanday ko‘rinishlarini to‘liq va mutlaq rad etishga asoslangan.ko‘rinib turganidek, millatlararo munosabatlarni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish borasida O‘zbekiton o‘ziga xos tajriba orttirdi. Bunda faqat milliy o‘zlini anglash, milliy g‘urur va iftixor tuyg‘usini tarbiyalash, millatlarning tili, madaniyati, urf-odatlarini asrab-avaylash bilan ch

keladi, ular tinchlikva barqarorlikka xavf soladi. Bugungi kunda jahonning ayrim mintaqalarida sodir bo‘layotgan milliynizolar shundan dalolat berib turibdi. Millatlararo totuvlik g‘oyasini amalga oshirishga g‘ov bo‘ladigan eng xatarli to‘siq –tajovuzkor millatchilik va shovinizmdir. Bunday illat, zararli g‘oya tuzog‘iga tushib qolgan jamiyat tabiiy ravishda halokatga yuz tutadi. Bunga uzoq va yaqin tarixdan ko‘plab misollar keltirish mumkin. Birgina fashizm g‘oyasi XX asrda insoniyat boshiga avvalgi barcha asarlardagidan ko‘ra ko‘proq kulfat, ofat- balolar yog‘dirib, oxir –oqibatda o‘zi ham xaloktga uchradi. Lekin hanuzgacha fashizm, shovinizm, irqchilik g‘oyalarini tiriltirib, millatlararo totuvlik, hamjihatlik g‘oyasiga qarshi “salib yurishi” uyushtirishga urinayotgan kutlar borligi bar

turli e’tiqodlarning yonma-yon va bir paytda mavjud bo‘la olishi uchun xixmat qiladi. Qadim zamonlardanoq o‘lkamizda zardushtiylik, buddaviylik, yaxudiylik, nasroniylik kabi dinlar mavjud bo‘lgan. Eng qadimiy va keng tarqalgan dinlardan biri bo‘lmish zardushtiylikning vatani ham bizning yurtimizdir. Chunki, u qadimgi Xorazmda shakllanib, rivoj topgan. Ilk o‘rta asrlarda Markaziy Osiyoda buddizm ham muhim o‘rin tutgan. Hattoki, Buxoro shahrining nomi ham “Vaxara” – buddaviylar ibodatxonasi nomidan kelib chiqqan, degan fikrlar bor. Markaziy Osiyoga islom dinining yoyilishi arafasida bu yerga Eron orqali Suriyadan kirib kelgan nestoorian yo‘nalishidagi nasroniylik dini muhim mavqeni egallagan. VI asr boshlarida Samarqandda nestorian yepiskopi, VIII asrda esa mitropoliti xizmat qilgan. Shuning

Diyorimizda yetishib chiqqan allomalarning asarlarida hamdiniy bag‘rikenglik bilan bog‘liq qadriyatlar targ‘ib qilingan g‘oyalarni uchratamiz. Jumladan, Shayx Ahmad Yassaviy ham o‘z hikmatlarida o‘zga din vakillariga yaxshi munosabatda bo‘lishini uqtirgan: Sunnat ermish, kofir bo‘lsa, berma ozor, Ko‘ngli qottig‘ dilozordan xudo bezor. Yurtimizdan yetishib chiqqan allomalarimizning bu kabi o‘gitlari uzoq yillar davomida xalqimizni bag‘rikeng bo‘lishga, turli din va elatlar bilan tinch- totuvlikda hayot kechirishga chorlab kelgan. Hozirgi kunda ham yurtimizda istiqomat qilayotgan turli din vakillari uchun teng imkoniyatlarning yaratilishi, ayniqsa, diniy vakillar uchun teng imkoniyatlarning yaratilishi, ayniqsa, diniy bag‘rikenglikka doir qoidalarning qonuniy asoslarda mustahkamlanishi tahs

va birlashmalar davlatdan ajratilgan hamda qonun oldida tengdirlar. Davlat diniy birlashmalarning faoliyatiga aralashmaydi”. Bu qoidaning mohiyati shundaki, O‘zbekistonda har qanday din va diniy tashkilotlar davlatdan ajratilgan va barcha diniy konfessiyalar qonun oldida barobardir. Davlat diniy konfessiyalar o‘rtasidagi tinchlik va totuvlikni qo‘llab-quvvatlaydi hamda ular o‘rtasidagi o‘zaro murosa va hurmat o‘rnatilishiga ko‘maklashadi. O‘zbekistonda e’tiqod erkinligi va diniy bag‘rikenglikni mustahkamlashda qonunchilik ham takomillashib bordi. “Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risida”gi qonun 1991 yilda qabul qilingan bo‘lib, 1993 yilda kiritilgan ba’zi qo‘shimcha va o‘zgarishlar bilan 1998 yilga qadar amalda bo‘lib keldi. So‘nggi yillar davomida mazkur qonunnidavr talablari

yurtimizda bir necha cherkov va sinagoglar faoliyat olib borgan bo‘lsa, qonuniy asoslar mustahkamlangach, dunyoning turli mintaqalarida diniy ibodatlarini amalga oshiruvchi yevangel-lyuteran jamoasi, rimkatolik cherkovi, “yettinchi kun adventistlari” diniy tashkiloti, bahoiylar, yahudiylar diniy jamoalari kabi konfessiyalar rasmiy faoliyat yurita boshladi. Hukumatimiz tomonidan turli diniy tashkilotlarning o‘z faoliyatlarini amalga oshirish va mamlakat hayotida faol ishtirok etishi uchun barcha shart- sharoitlar yaratib berildi. Jumladan, markaziy televideniye orqali O‘zbekiston musulmonlar idorasi ma’naviy-ma’rifiy ko‘rsatuvlarini berib borishi, Imom Buxoriy, Imom Termiziy, Imom Moturidiy kabi mashhur allomalarning tavalludiga bag‘ishlangan anjumanlarning keng ko‘lamda nishonlanishi kabi

2000 yil 13-15 sentabrda Toshkentda o‘tgan dinlararo muloqot YUNESKO kongressi Markaziy Osiyodagi madaniy, diniy va etnik xilma-xillikni muhokama qildi. Unda 40 ga yaqin davlatdan 80 dan ortiq turli din va konfessiyaga mansub vakillar, yirik mutaxassislar ishtirok etdi. Kongressdan so‘ng 18 sentabrda Buxoro shahrida “Tasavvuf va dinlararo muloqot” mavzusida xalqaro simpozium bo‘lib o‘tdi. Unga “tasavvuf”ga bag‘rikenglikni targ‘ib etuvchi, chaqiruvchi islom dinining noyob, o‘ziga xos ko‘rinishi, degan ta’rif berildi. Shuningdek, 2001 yil sentabrda Toshkentda o‘tgan Osiyo –Tinch okeani mintaqasi YUNESKO “Bag‘rikenglik itarmog‘i”ning ikkinchi yig‘ilishida bag‘rikenglik tamoyillari o‘zbek xalqining urf-odatlari bilan chambarchas bog‘liq ekani ta’kidlandi. Ta’lim fan va madaniyat bo‘yicha xalqa

mintaqalar va mamlakatlar hayotiga birdek tahdid solmoqda. Keng ko‘lam va xilma-xil ko‘rinishlar kasb etayotgan ushbu illatga qarshi kurash butun dunyo uchun dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, bugun dunyo bo‘yicha 500 ga yaqin terrorchilik tashkilotlari faoliyat ko‘rsatmoqda. Bir yil mobaynida butun yer yuzida sodir etilgan teraktlar va ularning oqibatida halok bo‘lganlarning soni bir necha o‘n mingni tashkil etishi terrorizmning tinchlik va xotirjamlikni izdan chiqarishga qaratilgan asosiy tahdidlardan biriga aylanganini ko‘rsatadi. Ayni paytda zamonaviy terrorizmning, bir tomondan, tobora shafqatsiz, g‘ayriinsoniy mohiyat, ikkinchi tomondan, aqlga sig‘dirish qiyin bo‘lgan jo‘g‘rofiy ko‘lam kasb etib borayotganini alohida ta’kidlash lozim. Hozirgi vaqtda har kuni dunyoni

ma’lumotlariga ko‘ra, bir milliondan ortiq yosh bolalar ochlikdan o‘lish xavfi ostidadir. Ularning aksarichti terrorchilik avj olgan, buzg‘unchi guruhlar tomonidan egallab turilgan hududlarga to‘g‘ri keladi. Bugungi kunda Iroq, Suriya, Nigeriya, Afg‘oniston, Yaman, Liviya hanuz dunyoning eng xatarli nuqtalari hisoblanadi. Tahlilchilarning fikricha, hech qaysi davlat o‘zining terrorchilar xurujidan holi ekaniga 100 foiz kafolat bera olmaydi. Jumladan, 2015 yilda dunyoning 96 mamlakati, u yoki bu darajada terrorchilikdan aziyat chekkan. Mana shunday sharoitda ekstremizm va terrorizm xavfini to‘g‘ri anglab yetish, ularga qarshi amaliy choralar ko‘rish-davr talabidir. Shunday ekan, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev ta’biri bilan aytganda, “yanada ogoh va sergak bo‘lish, eng asosiy boyligimiz bo

xayotida a n ’ a n a c h i l i k u r f — o d a t l a r i u s t u v o r b o ’ l g a n M a r k a z i y O s i y o m i n t a q a s i d a — m a v j u d b e s h t a m i l l i y d a v l a t t u r m u s h i b i r — birinikidan farkli xamda o’ziga xos. Ular o’rtasida davlat darajasida bartaraf etilishi lozim bo’lgan karama — karshiliklar xam yuq emas. Chunki milliy davlatchilik davlatlararo munosabatlarning ijtimoiy tomoniga emas, yuridik tomonlariga kuproq e’tibor beradi. Bugungi kunga kelib Markaziy Osiyo mintaqasi davlatlarining xa m k or l i g i n at i j al ar i ni qu yi da gi ch a de b a yt i s hi m i z m u m ki n: Turkmaniston xar qanday shakldagi integratsion proektlarni rad qilib kelmoqda, O’zbekiston esa Rossiya ishtirokidagi proektlarda ishtirok e t i s h n i x o x l a m a y a p t i , T o

muammolarga aylanib bulganligi bugungi kunda barcha tomonidan tan olinmoqda. Hozirgi vaqtda Markaziy Osiyodagi davlatlar utish davri bilan yuzma- yuz t uri shibdi . Mintaqa davl at lari olib bor ayot gan ichki va tashqi siyosat xar bir mamlakatning, shu bilan birga, mintaqaning xavfsizligini ta’minlash asosida olib borilmog`i zarurdir. Zero, mintaqa davlatlari o’rtasidagi siyosiy va iqtisodiy munosabatlarni, millatlararo totuvlikni ko’zlab qilinadigan ijobiy ishlar xamda chora—tadbirlar tizimi xar soxada davlatlararo aloqalarni yanada barkarorlashtirishdagi shart-sharoitlarni belgilab beradi. Mintaqada xosil bo’lgan voqelikka asoslangan xolda, ekspertlar tomonidan mintaqa davlatlari xamkorligining istiqbollari to’g’risida bir qancha fikrlar va qarashlar bildirilmoqda. Bir gurux tadqiqotchi

2) Turkiston federat siyasi ni ng to’zili shiga qarshi bo’lib kelgan Moskvaning ta’siri bugun yuq». Bizningcha, "Turkiston — umumiy uyimiz" shiori ostida mintaqa xalqlarining an’anaviy madaniy aloqalari asosida birlashishi ancha q iyindir. Chunki Markaziy Osiyodagi barcha davlatlar bugun milliy r i v o j l a n i s h n i n g o ’ z m o d e l l a r i g a e g a . O ’ z b e k i s t o n d a m i l l i y m u s h t a r ak l i k v a d av l a t n i n g e v o l y u t s i o n r i v o j l a n i s hi n i b e l g i l a b beruvchi milliy — istiqlol mafkurasi shakllanib, yanada takomillashib bormoqda; Qozogistonda "davlat — bu Qozogiston, millat esa unda yashayotgan barcha fuqarolardir" degan milliy davlat goyasini amaliyotga tadbiq etishning mexanizmlari ishlab chiqilmoqda 2. Turkmanistonda

ko’pchilik yirik proektlarning amalga oshirishda o’zining sam ar ador li gi ni nam oyon et di . Buni ko`r gan uchi nchi dunyo davlatlari o’zlarida mavjud bulgan iqtisodiy va siyosiy muammolarni xal etishning eng optimal varianti sifatida davlatlararo integratsiya j ar ay on i n i b i l ga nl ar . U l ar ni ng ( uc hi nc hi d un yo da vl at l a r i ni n g) integratsion proektlarida ishtirok etuchi davlatlar asosan siyosiy i r o d a s i g a t a y a n g a n l i g i u c h u n , j u d a t e z f u r s a t d a i n t e g r a t s i o n st r ukt ur al ar ni ng inst i t ut si onal l ashuvi dekl ar at i v xol at ga kel i b k o l d i . I n s t i t u t s i o n a l a s p e k t m u x i m b o ’ l i s h i g a q a r a m a s d a n , geoiqtisodiy va geosiyosiy determinantlarga asoslanmaslik bunday birlashmalar

barqarolikning vujudga kelishi Evropalik investorlar uchun juda muximdir. Xavfsizlik masalasi jixatidan, Markaziy Osiyo davlatlari Evropa mintaqasiga Af g on i s t o nd an o qi b k el uv ch i nar ko t i k m od da l ar va x al qar o terroristlarga qarshi o’zga xos «bufer zonasi» bo’lishi o’zgacha axamiyat kasb etadi. Ularning fikricha, Markaziy Osiyo mintaqasi davlatlari narkotik moddalarning noqonuniy aylanishi va xalqaro terrorizmga qarshi kurashda xamkorlik qilishsalar yuksak natijalarga erishishlari shubxasizdir. Hozirgi vaqtda, jaxonda kechayotgan integratsion jarayonlar taxlili natijasida to’zilayotgan regional gruppalarning quyidagi ikki turini ajratib ko’rsatishimiz mumkin: - birinchidan , bu jarayonlar ma’lum davlatlar orasidagi savdo- iqtisodiy munosabatlarning rivojlanishi natija

Shu sababli, yaqin kelajakda, Marakziy Osiyo davlatlari o’zaro manfaatdor bo’lgan davlatlararo xamkorlik sistemasini to’zishga xarakat qiladilar. O ’ z n a v b a t i d a , d u n y o d a s o d i r b o ’ l a y o t g a n i n t e g r a t s i o n jarayonlarning taxlili natijasida, nemis olimi E.Kox Markaziy Osiyoda davlatlararo integratsiya amalga oshishi uchun quyidagi shartlar bajarilishi kerak deb xisoblaydi: • birinchidan, protektsionistik siyosatdan voz kechish natijasida zarar qurgan davlatlar uchun tegishli mikdorda kompensatsiya tulash mexanizmlarini ishlab chiqish; • ikkinchidan, ichki ijtimoiy va iqtisodiy siyosatni unifikatsiyalash, shuningdek ichki siyosiy barkarorlikni ta’minlash; • uchinchidan, mazmunan deklarativ moxiyatga yaga bo’lgan va bajarib bulmaydigan maqsad va vazifalarda

Shunday qilib, yuqorida bayon etilganlardan ko’rinib turibdiki, M a r k a z i y O s i y o m i n t a q a s i d a v l a t l a r i o’ r t a s i d a g i h a m k or l i k istikbollari to’g`risida jamoatchilik fikrida turli hil qarashlar mavjud. Bizning o’ylashimizcha, mintaqa davlatlari yaqin kelajakda mavjud bo’lgan to’siq va muammolarni hal qilib, o’zaro manfaatdor bo’lgan kup tomonlama hamkorlikni yo’lga qo’yishadi. X o l b u k i , m i n t a q a m i z d a x a v f s i z l i k v a b a r q a r o r l i k n i ta’minlash, davlatlarning iqtisodiy rivojlanishiga qulay sharoit y a r a t i s h , T o j i k i s t o n v a A f g ’ o n i s t o n h u d u d l a r i d a q u r o l l i to’qnashuvlarga chek qo’yish, giyohvandlikka barham berish, giyohvand moddalarning nokonuniy aylanishiga yo’l qo’ymaslik, Orol

xalqaro munosabatlarning to‘la huquqli subyekti sifatida davlatlarning suveren tingligi, kuch ishlatmaslik yoki kuch bilan tahdid qilmaslik chegaralarning dahlsizligi, nizolarni tinch yo‘l bilan hal etish, boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik qoidalariga va halqaro huquqning umume’tirof etilgan boshqa qoida va normalariga asoslanishi belgilab qo‘yildi. Davlatning, halqning oliy manfaatlarini, farovonligi va havfsizligini ta’minlash maqsadida turli ittifoqlar tuzishi, hamdo‘stliklarga va boshqa davlatlararo tuzilmalarga kirishi, zarur bo‘lganda ulardan ajiralib chiqishi mumkinligi Asosiy qonunda belgilab berildi. Mustaqilik davrida O‘zbekiston chindan ham johon hamjamiyatining eng siyosiy faol, halqaro munosabatlarda o‘zini asosli, qat’iyat va o‘zgarmas pozitsiyasiga ega bo‘lg

dunyoviy qarashlarning eng ilg‘or namunalari bilan boyitib borilmoqda. Demak, O‘zbekiston bugungi kunda o‘z Prezidenti Sh.M. Mirziyoyevning rahbarligida o‘tgan 25 yilda to‘plangan tarixiy tajribalarga tayangan holda, uni yanada boyitish, takomillashtirish, rivojlantirish yo‘lidan bormoqda 14 . O‘zbekistonning zamonaviy tashqi siyosati faol, tashabbuskor va pragmatik tashqi siyosiy kurash olib borishni hamda yuzaga kelayotgan xavf-xatarlarga o‘z vaqtida adekvat javob choralari ko‘rib, ularni oqilona yechishni talab etadigan XXI asrning o‘ta shidat bilan o‘zgarib borayotgan xalqaro-siyosiy voqeliklarini inobatga olgan holda qo‘rilmoqda. Mamlakatimizning halqaro munosabatlarini to‘laqonli subyekti sifatidagi o‘rni va rolini yanada kuchaytirish hamda ilmiy va mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash

-O‘zbekiston tinchliksevar siyosat yuritadi va harbiy-siyosiy bloklarda ishtirok etmaydi, har qanday dalatlararo tuzulmalar harbiy-siyosiy blokka aylangan taqdirda ulardan chiqish huquqini o‘zida saqlab qoladi. Aslini olganda, tarixiy tajriba shundan dalolat beradiki, davlatning siyosiy qarashlari va jahon hamjamiyatidagi xalqaro munosabatlarda uzviylikning mavjudligi uning jahon hamjamiyatidagi movqeini belgilash bilan birga, ichki siyosatda barqaror taraqqiyotning muhim omili bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbekitonda ichki va tashqi siyosatning ana shunday sog‘lom, qat’iyatli va ishochli rivojlanishi bevosita uning ham dunyoviy, ham ichki movqeini belgilamoqda. Hozirgacha movjud siyosiy qarashlar XXI asrda inson va insoniyat taqdiri bilan bog‘liq bo‘lgan yo‘nalishlar tizimini qamrab olmoqda. Pr

-mavjud yoki yuzaga kelayotgan muammolarni o‘z vaqtida hal etish uchun siyosiy diplomatik hamda xalqaro huquqiy mexanizmlardan, jumladan, preventiv diplomatiya chora –tadbirlaridan foydalanish; -O‘zbekistonning siyosiy va savdo-iqtisodiy soxadagi ishonchli, mas’uliyatli sherik sifatidagi xalqaro nufuzini mustahkamlash, mamlakatimizning tashqi dunyo uchun investitsion, sayyohlik, madaniy-tarixiy jozibadorligini kuchaytirish; -milliy iqtisodiyotning ustuvor tarmoqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri chet el investitsiyalari va ilg‘or texnologiyalarini jalb etish jarayonlarini kuchaytirish uchun ikki tomonlama va ko‘p tomonlama hamkorlik mexanizmlaridan foydalanish va ularni rivojlantiri; -O‘zbekistonning dunyoning yirik bozorlariga kafolatli chiqishini ta’minlaydigan ko‘p muqobilli transport-kommunikat

o‘rtasidagi iqtisodiy, ijtimoiy, savdo va madaniy hamkorlikni yanada chuqurlashtirishga kelishib olindi. 2016 yil 16 dekabr kuni O‘zbekiston Respulikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qurolligi tashqi ishlari vaziri o‘rinbosari Alan Dunkanni qabul qildi. O‘zbekiston Buyuk Britaniyani jahon siyosati va iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadigan davlat bilan siyosiy, iqtisodiy, investitsiyaviy, madaniy-gumanitar va boshqa sohalarda o‘zaro manfaatli hakorlikni izchil davom ettirish, xalqaro maydonda, jumladan, mintaqaviy xavfsizlik masalalaribo‘yicha hamkorlikni yanada mustahkamlashga kelishib olindi. 2017 yil 19 yanvar kuni O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. Mirziyoyev banki vitse-Prezidenti Srel Myullerni, 1 fevral kuni esa Amerka- O‘zbekiton savdo

2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi, hech shubxasiz, O‘zbekiston tashqi siyosatining yangi davrini boshlab beradi. XULOSA O‘zbekistonda XXI asrda mamlakatimizda demokratik fuqarolik jamiyatini rivojlantirish, hayotning barcha sohalarini erkinlashtirish, islohotlar samarasini yanada oshirish tashqi siyosatda o‘zaro manfaatli hamkorlikni yanada mustahkamlash tizimini ilmiy-nazariy o‘rganish xavfsizlikni oldini olishning muhim nazariy-amaliy asos bo‘lib xizmat qiladi. 2017-2021 yillarga mo‘ljallangan O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi demokratik jamiyatni yanada shakllantirishga qaratilgan islohotlar dasturidir. Huquqiy davlat va adolatli jamiyat qurishning asosiy negizini “Ozod va ob

hollarda tor ichki manfaatlar qo‘shnilar bilan aloqalarning taranglashishiga olib kelishi, qo‘shni davlatdagi notinchlik va beqarorlik chegara xatlab bu tomonga ham o‘tishi kuzatiladi. Umuman, mavzu yuzasidan quyidagi xulosalarga kelish mumkin: 1. Markaziy Osiyoda mintaqaviy va global xavfsizlikka jiddiy tahdid soladigan keskinlik o‘chog‘i Afg‘oniston bo‘lib qolmoqda. Xalqaro koalitsiya kuchlari kontingentini 2019 yil oxirida, ya’ni mamlakatda o‘zaro kurashayottan kuchlarning qara-maqarshiligi saqlanib turgan bir sharoitda, Afg‘onistondan olib chiqib ketish rejalari keng mintaqada xavfsizlik uchun oldindan aytib bo‘lmaydigan oqibatlarga olib kelishi mumkin. Ana shunday qaltis vaziyatda milliy taraqqiyotimizni, mamlakatimizning rivojlanish sur’atlarini, eng muhimi, xalqimizning tinch-osoyis

5. Markaziy Osiyoda tinch-osoyishta hayot, barqarorlikning eng muhim sharti shuki, beg‘amlik va beparvolikka yo‘l qo‘ymasdan, doimo ogoh, har tomonlama sezgir va uyg‘oq bo‘lib, tarixdan, hayotdan xulosa chiqarib yashash kerak. Bunday qarash, bunday kayfiyat shu aziz yurtimizdagi barcha vatandoshlarimizning‘ hayotiy maqsadiga aylanishi lozim. Ogoh bo‘lib yashayditan odam chyotdan kelayotgan xavf-xatarni oldindan ko‘rib, uni bartaraf etishi oson kechadi. Agarki turli balo-qazolardan o‘z vaqtida ogoh bo‘lmasa, ularga beparvo qarasa, keyin ularni yo‘q qilish juda qiyin bo‘ladi. Bu haqiqat necha ming yillik tariximizda ko‘p bor isbotini topgan. 6. Go‘zal va betakror diyorimizda yashayotgan odamlar, birinchi navbatda, yoshlarimiz “Bu Vatan – meniki, agar uni har qanday balo-qazolardan asrash, hi

- ikkinchidan, bugungi mustaqillik sharoitida fuqarolarimizning siyosiy- huquqiy, ma’naviy-tarbiyaviy salohiyatini oshirishda, milliy tarixiy o‘zligini anglab yetishida asosiy ma’naviy negiz bo‘lib xizmat qilishi; - uchinchidan, milliy g‘oya va mafkuraning yoshlarimiz ongiga singdirishda, o‘zga yot g‘oyalarni to‘g‘ri va aniq farqlay olishida; - to‘rtinchidan, fuqarolarga milliy va davlat manfaatlari o‘rtasidagi farqlarni tushuntirib berish, siyosiy kurashning ko‘rinishlari, uslub va vositalari, chet el partiyalari faoliyatini tahlil etgan holda partiya faoliyatining muhim qirralarini ko‘rsatib berishida; beshinchidan, davlat faoliyatini yorqin rivojlanishiga, bugungi islohatlarimizni yanada shakllanishiga hissa qo‘shadigan, jahon siyosatdonlari bilan har tomonlama tenglasha oladigan yetuk

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati. I. Normativ huquqiy hujjatlar. I.1 O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. T. 2018 y. I.2 Davlat boshqaruvini yangilash va yanada demokratlashtirish mamlakatni modernizatsiya va isloh qilishda partiyalar rolini yanada kuchaytirish to‘g‘risidagi Qonun. 2006 yil 8 noyabr. // O‘zR Oliy Majlisi Axborotnomasi. – Toshkent, 2006. – № 11. – B. 75. I.3 2017-2021 yillarda O‘zbekistonni rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasi. I.4 “O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman) to‘g‘risida”gi Qonuni 2017 yil 24 avgust. I.5 “O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi Qonuni. 2012 yil 5 dekabr. 60

I.6 “Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida”gi Qonuni. 2014 yil 13 noyabr. I.7 “Ijtimoiy sheriklik to‘g‘risida”gi Qonuni. 2014 yil 28 avgust. I.8 “Parlament nazorati to‘g‘risida” gi Qonuni. 2016 yil 31 mart. II.Asosiy adabiyotlar. II.1. Karimov I. A. O‘zbekiston: milliy istiqlol, siyosat, mafkura. 1-jild. –T.: O‘zbekiston, 1996. -364 b. II.2. Karimov I. A. Bizdan ozod va obod Vatan qolsin. 2-jild. –T.: O‘zbekiston, 1996. -336 b. II.3. Karimov I. A. Vatan sajdagoh kabi muqaddasdir. 3-jild. –T.: O‘zbekiston, 1996. -366 b. II.4. Karimov I. A. Bunyodkorlik yo‘lidan. 4-jild. –T.: O‘zbekiston, 1996. -349 b. II.4. Karimov I. A. Yangicha ishlash va fikrlash – davr talabi. 5-jild. –T.: O‘zbekiston, 1997. -384 b. II.5. Karimov I. A. O‘zbekiston XXI asr bo‘sag‘asida: xavfsizlikka t

II.12. Karimov I. A. Tinchlik va xavfsizlik, o‘z kuch qudratimizga, va qat’iy irodamizga bog‘liq. 12-jild. -T.: O‘zbekiston, 2004. -398 b. II.13. Karimov I. A. O‘zbek xalqi hech qachon hech kimga qaram bo‘lmaydi. 13- jild. -T.: O‘zbekiston, 2005. -446 b. II.14. Karimov I. A. Inson, uning huquq va erkinliklari – oliy qadriyat. 14-jild. -T.: O‘zbekiston, 2006. -280 b. II.15. Karimov I. A. Jamiyatni erkinlashtirish, islohotlarni chuqurlashtirish, ma’naviyatimizni yuksaltirish va xalqimizning hayot darajasini oshirish – barcha ishlarimizning mezoni va maqsadidir. 15-jild. -T.: O‘zbekiston, 2007. II.16. Karimov I. A. Mamlakatni modernizatsiya qilish va iqtisodiyotimizni barkamol rivojlantirish yo‘lida. 16-jild. –T.: O‘zbekiston, 2008. II.17. Karimov I. Vatanimizning bosqichma-bosqich va barqaro

II.24. Karimov I.A. Erishgan marralar bilan chegaralanmasdan, boshlagan islohotlarimizni yangi bosqichga ko‘tarish – bugungi kundagi eng dolzarb vazifamizdir. 23-jild, - T.: O‘zbekiston 2015.-408 b. II.25. Karimov I.A. Demokratik islohotlarni, iqtisodiyotimizda tarkibiy o‘zgarishlarni yanada chuqurlashtirish, xususiy mulk, kichik biznes va tadbirkorlikning ustuvorligini ta’minlashga keng yo‘l ochib berish – vatanimiz taraqqiyotining bugungi bosqichida hal qiluvchi omildir. 24-jild, - T.: O‘zbekiston 2016. -376 b. II.26. Mirziyoyev Sh. Buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. - T.: O‘zbekiston, 2017. -488 b. II. 27. Mirziyoyev Sh. Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. 1-jild. – T.: “O‘zbekiston”, 2017. -592 b. II. 28

II.37. Jo‘rayev N. Xalqaro terrorizm va mintaqaviy mojarolar. – Toshkent: Ma’naviyat, 2001. – 188 b. II.38. Zahiriddin Muhammad Bobur. Boburnoma. –Toshkent: Yulduzcha, 1989. – 368 b. II.39. Madayeva Sh.O. Milliy mentalitet va demokratik tafakkur: (XX asr saboqlari va XXI asr istiqbollari). –Toshkent: Falsafa va huquq instituti nashriyoti, 2007. – 127 b. II.40. Mahmudov R. Huquq va madaniyat. – Toshkent: O‘zbekiston, 1994. – 56 b. II.41. Ochildiyev A.S. Globallashuv va mafkuraviy jarayonlar. –Toshkent: Muharrir, 2009 – 96 b. II.42. Ochildiyev A.S. Milliy g‘oya va millatlararo munosabatlar. – Toshkent: O‘zbekiston, 2004 – 134 b. II.43. Tulenova G. Yoshlarda mafkuraviy immunitetni kuchaytirish zarurati. – Toshkent: O‘zbekiston, 2001. – 48 b. II.44.To‘rayev Sh. Demokratik jarayonlar va milliy

II.52. Karimov R. Boshqaruvda siyosiy madaniyat va siyosiy qadriyatlar mushtarakligi. “Jamiyat va boshqaruv” 2010 y maxsus son. 232 b. II.53. Odilqoriyev H. T., G‘oyibnazarov Sh. G‘. Siyosiy madaniyat. – T., 2004. y II.54. Odilqoriyev H.T. Razzoqov D.X. Siyosatshunoslik T. 2008 y. II.55. Xushvaqtov Z.R. Yoshlar siyosiy madaniyatini shakllantirish. Qarshi. Nasaf nashriyoti-2011y. II I. Internet saytlari. 1. http:// Lex.uz 2. http://Gov.uz 3. http:// Islam.ru 4. http: // Statistic inform.com . 5. http: // granti. ru 6. http:// simbi ref. Ru (Referat: Gender) 7. http: // Isl o m.uz 65

Купить