Yangi texnologiyalarni boshqarish va korxonada autsorsing - Algebra - Kurs ishlari

Dokument ma'lumotlari

Narxi	15000UZS
Hajmi	77.6KB
Xaridlar	0
Yuklab olingan sana	09 Aprel 2026
Kengaytma	docx
Bo'lim	Kurs ishlari
Fan	Algebra

Yangi texnologiyalarni boshqarish va korxonada autsorsing

Sotib olish

1 O’ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY TA’LIM, FAN VA INNOVATSIYALAR VAZIRLIGI
KAMOLIDDIN BEHZOD NOMIDAGI
MILLIY RASSOMLIK VA DIZAYN INSTITUTI
SAN’ATSHUNOSLIK VA MUZEYSHUNOSLIK FAKULTETI
IJTIMOIY FANLAR VA INFORMATIKA KAFEDRASI
“Himoyga ruxsat etilsin”
San’atshunoslik va muzeyshunoslik
fakulteti dekani____________
60411200 - Menejment (art menejment va galereya ishi)
bakalavriat kunduzgi ta’lim yo‘nalishi talabasi
___________________________________________________________________
Yangi texnologiyalarni boshqarish va korxonada autsorsing
Mavzusidagi
BITIRUV MALAKAVIY ISHI

KAMOLIDDIN BEHZOD NOMIDAGI
MILLIY RASSOMLIK VA DIZAYN INSTITUTI
Bitiruv malakaviy ishiga
M U L O H A Z A
Bitiruvchi _____________________________
(f.i.sh)
Mavzu:
1. Mavzuning dolzarbligini asoslash
2. Bajarilgan ishga baho berish
3. Ishni bajaruvchiga baho berish
4. Umumiy xulosa berish ( ishni topshiriqqa mos kelishi, qo‘yilgan talablarga
javob berishi, himoyaga qo‘yish imkoniyati) ______________________________
Rahbar ______________________________
(f.i.sh)
Bitiruvchi ____________________________
(f.i.sh)
Mavzu:
l. Mavzuning dolzarbligi va ahamiyati
2. Ishning tarkibini baholash
3. Ishning tavsifi va uning afzalliklari
4. Ishni bajarishda foydalanilgan manbalar qo‘llashda bitiruvchilarning mahorati
5. Bitiruvchining munozara yuritish qobiliyatiga baxo berish
6. Xulosa. Taklif va dalillarni asoslanganligi
7. Ishning grafik qismiga baxo. Ishning rasmiylashtirish darajasi
8. Ishdagi kamchiliklar
9. Muallifning qaysi taklifini ishlab chiqarishga tavsiya etish mumkinligi _______
10. Bitiruv ishiga umumiy xulosa _________

Taqrizchining (FISH), ish joyi , unvoni
2

MUNDARIJA
KIRISH .......................................................................................................................................................... 4
I BOB. YANGI TEXNOLOGIYALARNI BOSHQARISHNING NAZARIY ASOSLARI ................................................ 6
1.1. Yangi texnologiyalar tushunchasi va ularning korxona rivojidagi o‘rni ................................................. 6
1.2. Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlari va mexanizmlari .......................................................... 14
1.3. Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejmentning roli ........................................................... 20
II BOB. KORXONADA AUTSORSING JARAYONLARINI BOSHQARISH VA SAMARADORLIGI .......................... 25
2.1. Autsorsing tushunchasi, turlari va undan foydalanish zarurati ........................................................... 25
2.2. Korxonada autsorsingni joriy etish bosqichlari va boshqaruv usullari ................................................. 32
2.3. Autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va raqobatbardoshlikka ta’siri ............................................... 37
XULOSA ...................................................................................................................................................... 49
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI ................................................................................................ 53
3

KIRISH
Hozirgi globallashuv va raqamli iqtisodiyot sharoitida korxonalar
faoliyatining samaradorligini oshirish, raqobatbardoshlikni ta’minlash hamda
bozor talablariga tezkor moslashish masalalari muhim ahamiyat kasb etmoqda.
Bunday sharoitda yangi texnologiyalarni joriy etish va ularni samarali boshqarish
korxonalarning barqaror rivojlanishida hal qiluvchi omillardan biri hisoblanadi.
Ayniqsa, ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish jarayonlarida zamonaviy
texnologiyalarni qo‘llash mehnat unumdorligini oshirish, xarajatlarni qisqartirish
va mahsulot sifatini yaxshilash imkonini beradi.
So‘nggi yillarda korxonalar faoliyatida autsorsingdan foydalanish jarayonlari
ham keng rivojlanib bormoqda. Autsorsing korxonaning asosiy bo‘lmagan
funksiyalarini tashqi mutaxassislar yoki tashkilotlarga topshirish orqali asosiy
faoliyatga e’tiborni kuchaytirish, boshqaruvni soddalashtirish va iqtisodiy
samaradorlikka erishishga xizmat qiladi. Yangi texnologiyalar bilan uyg‘unlashgan
holda autsorsingni qo‘llash korxonalar uchun muhim strategik qaror sifatida
namoyon bo‘lmoqda.
O‘zbekiston Respublikasida iqtisodiyotni modernizatsiya qilish, innovatsion
rivojlanishni jadallashtirish hamda raqamli texnologiyalarni keng joriy etish
bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar doirasida yangi texnologiyalarni
boshqarish va autsorsing mexanizmlaridan samarali foydalanish masalalari dolzarb
hisoblanadi. Bu jarayonlar menejment tizimini takomillashtirish, boshqaruv
qarorlarini ilmiy asosda qabul qilish va korxonalar faoliyatini yangi bosqichga olib
chiqishga xizmat qiladi.
Mazkur bitiruv malakaviy ishining obyekti sifatida korxonalarda
boshqaruv jarayonlari, predmeti sifatida esa yangi texnologiyalarni boshqarish
hamda autsorsing jarayonlarini tashkil etish va amalga oshirish mexanizmlari
tanlangan.
4

Bitiruv malakaviy ishining asosiy maqsadi – yangi texnologiyalarni
boshqarishning nazariy va amaliy jihatlarini o‘rganish hamda korxonalarda
autsorsingdan foydalanish samaradorligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan
xulosa va takliflar ishlab chiqishdan iborat.
Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi:
– yangi texnologiyalar tushunchasi va ularni boshqarishning nazariy asoslarini
o‘rganish;
– yangi texnologiyalarni joriy etishda menejmentning rolini tahlil qilish;
– autsorsing tushunchasi, turlari va undan foydalanish zaruratini yoritib
berish;
– korxonada autsorsingni joriy etish bosqichlari va boshqaruv mexanizmlarini
tahlil qilish;
– autsorsingning iqtisodiy samaradorligini baholash va amaliy takliflar ishlab
chiqish.
Bitiruv malakaviy ishni bajarishda tahlil va sintez, taqqoslash, tizimli
yondashuv, iqtisodiy tahlil kabi ilmiy tadqiqot usullaridan foydalanildi.
Mazkur bitiruv malakaviy ishi kirish, ikki bob, xulosa va takliflar,
foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati hamda ilovalardan iborat bo‘lib, unda mavzu
doirasidagi muammolar izchil va tizimli ravishda yoritilgan.
5

I BOB. YANGI TEXNOLOGIYALARNI BOSHQARISHNING NAZARIY
ASOSLARI
1.1. Yangi texnologiyalar tushunchasi va ularning korxona rivojidagi o‘rni
Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida yangi texnologiyalar korxonalar
faoliyatining barcha sohalariga chuqur kirib bormoqda. Raqobat kuchayib
borayotgan bozor sharoitida korxonaning barqaror rivojlanishi, mahsulot va
xizmatlar sifatining oshishi, ishlab chiqarish samaradorligining ta’minlanishi
bevosita yangi texnologiyalardan foydalanish darajasiga bog‘liq hisoblanadi. Shu
sababli yangi texnologiyalar tushunchasini anglash va ularning korxona rivojidagi
o‘rnini aniqlash muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
Yangi texnologiyalar deganda ishlab chiqarish, boshqaruv va xizmat
ko‘rsatish jarayonlarini yanada takomillashtirishga xizmat qiluvchi zamonaviy
texnik vositalar, axborot-kommunikatsiya tizimlari, innovatsion usullar va ilg‘or
yechimlar majmui tushuniladi. Ular mavjud jarayonlarni avtomatlashtirish, mehnat
unumdorligini oshirish, vaqt va resurslardan samarali foydalanish imkonini beradi.
Ayniqsa, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt, bulutli hisoblash, katta hajmdagi
ma’lumotlarni qayta ishlash texnologiyalari bugungi kunda korxonalar
faoliyatining ajralmas qismiga aylanib bormoqda.
Korxona rivojida yangi texnologiyalarning o‘rni, avvalo, ishlab chiqarish
jarayonlarini optimallashtirish bilan namoyon bo‘ladi. Zamonaviy texnologiyalar
yordamida mahsulot tannarxini pasaytirish, ishlab chiqarish jarayonidagi
xatoliklarni kamaytirish va sifat nazoratini kuchaytirish mumkin. Bu esa
korxonaga bozor talablariga mos, raqobatbardosh mahsulot ishlab chiqarish
imkonini yaratadi.
Boshqaruv jarayonlarida yangi texnologiyalardan foydalanish qarorlar qabul
qilish sifatini oshiradi. Axborot tizimlari orqali real vaqt rejimida ma’lumotlarni
yig‘ish, tahlil qilish va prognozlash imkoniyati paydo bo‘ladi. Natijada menejerlar
6

strategik va operativ qarorlarni aniq, tezkor va ilmiy asosda qabul qilish imkoniga
ega bo‘ladilar. Bu esa korxona faoliyatining barqarorligini ta’minlashga xizmat
qiladi.
So‘nggi yillarda yangi texnologiyalarning korxona rivojiga ta’siri bo‘yicha
olib borilgan xalqaro statistik tadqiqotlar ularning iqtisodiy samaradorligini aniq
ko‘rsatib bermoqda. Jahon miqyosida o‘tkazilgan tahlillarga ko‘ra, raqamli
texnologiyalarni faol joriy etgan korxonalar an’anaviy usullarda ishlayotgan
korxonalarga nisbatan o‘rtacha 20–30 foizga yuqori mehnat unumdorligiga
erishmoqda. Xususan, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirgan sanoat
korxonalarida ishlab chiqarish hajmining o‘sishi o‘rtacha 25 foizni, ishlab
chiqarish xarajatlarining kamayishi esa 15–20 foizni tashkil etmoqda. Bu esa yangi
texnologiyalarning bevosita iqtisodiy foydasini tasdiqlaydi. 1
1-jadval 2
Yangi texnologiyalarni joriy etishning korxona samaradorligiga ta’siri
(xalqaro statistik ma’lumotlar asosida)
Texnologiya
turi Samaradorlik
ka ta’siri Xarajatlarni
ng o‘zgarishi Ishlab
chiqarish
hajmidagi o‘sish
Avtomatlashtiri
sh texnologiyalari Mehnat
unumdorligi 30–45
% ga oshgan 15–20 % ga
kamaygan 25–35 % ga
oshgan
Sun’iy intellekt
(AI) Qarorlar
aniqligi 35–40 % ga
yaxshilangan Operatsion
xarajatlar 20 % ga
qisqargan Daromad 20–30
% ga oshgan
1
Armstrong, M. A Handbook of Human Resource Management Practice. Kogan Page, 2016.
2
McKinsey Global Institute – The economic potential of automation and AI
7

Texnologiya
turi Samaradorlik
ka ta’siri Xarajatlarni
ng o‘zgarishi Ishlab
chiqarish
hajmidagi o‘sish
Bulutli
texnologiyalar Jarayonlar
tezligi 25–30 % ga
oshgan IT xarajatlari
15–25 % ga
kamaygan Moslashuvchanl
ik sezilarli oshgan
Jadval izohi:
Ushbu jadval yangi texnologiyalarning korxona faoliyatiga iqtisodiy va
tashkiliy jihatdan ta’sirini aks ettiradi. Statistik ma’lumotlardan ko‘rinib turibdiki,
avtomatlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy etgan korxonalar ishlab
chiqarish samaradorligi va moliyaviy natijalar bo‘yicha an’anaviy korxonalardan
sezilarli ustunlikka ega bo‘lmoqda. Ayniqsa, xarajatlarning kamayishi va ishlab
chiqarish hajmining barqaror o‘sishi texnologik yangilanishning muhim afzalligi
sifatida namoyon bo‘ladi.
2-jadval 3
Raqamli texnologiyalardan foydalanish darajasi va korxona natijalari
o‘rtasidagi bog‘liqlik
Ko‘rsatkichlar Raqamli texnologiyalarni
joriy etgan korxonalar Joriy etmagan
korxonalar
Mehnat unumdorligi 1,4–1,6 barobar yuqori Bazaviy darajada
Boshqaruv qarorlari
tezligi 30 % ga tezroq Sekin
Bozor ulushi o‘sishi 20–25 % 5–10 %
3
OECD – Digital Transformation of Business Statistics
8

Ko‘rsatkichlar Raqamli texnologiyalarni
joriy etgan korxonalar Joriy etmagan
korxonalar
Innovatsion
mahsulotlar ulushi 2 barobar yuqori Past darajada
Jadval izohi:
Mazkur jadval raqamli texnologiyalarni joriy etish darajasi bilan korxona
iqtisodiy natijalari o‘rtasida bevosita bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatadi. Raqamli
yechimlardan foydalangan korxonalar boshqaruv qarorlarini tezroq qabul qilishi,
bozor talablariga moslashuvi va innovatsion mahsulotlar ulushining yuqoriligi
bilan ajralib turadi. Bu holat yangi texnologiyalar korxona raqobatbardoshligini
oshirishda strategik ahamiyatga ega ekanini tasdiqlaydi.
3-jadval 4
Yangi texnologiyalarni joriy etishning moliyaviy natijalarga ta’siri
Moliyaviy
ko‘rsatkichlar Texnologiyalar joriy
etilishidan oldin Texnologiyalar joriy
etilgandan so‘ng
Sof foyda darajasi 8–10 % 15–20 %
Operatsion
xarajatlar ulushi 60–65 % 45–50 %
Investitsiya qaytimi
(ROI) O‘rtacha 1,5–2 barobar yuqori
Bozor
raqobatbardoshligi O‘rtacha Yuqori
Jadval izohi:
Ushbu jadval yangi texnologiyalarni joriy etish korxonaning moliyaviy
barqarorligiga bevosita ijobiy ta’sir ko‘rsatishini yaqqol namoyon etadi.
4
World Bank – Digital Development and Firm Performance
9

Texnologik modernizatsiyadan so‘ng sof foyda darajasi oshib, operatsion xarajatlar
sezilarli qisqargan. Natijada investitsiyalarning qaytish darajasi yuqori bo‘lib,
korxona uzoq muddatli rivojlanish uchun mustahkam moliyaviy asosga ega
bo‘ladi.
Xalqaro konsalting kompaniyalari tomonidan o‘tkazilgan tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, sun’iy intellekt va katta hajmdagi ma’lumotlarni tahlil qilish
texnologiyalaridan foydalangan korxonalarda boshqaruv qarorlarining aniqligi
sezilarli darajada oshgan. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, analitik va AI
texnologiyalaridan foydalanuvchi korxonalarda noto‘g‘ri qarorlar soni 30–40
foizga kamaygan, strategik rejalarning bajarilish darajasi esa 1,5 barobarga oshgan.
Shu bilan birga, bunday texnologiyalarni joriy etgan kompaniyalarda operatsion
jarayonlarga sarflanadigan vaqt o‘rtacha 25 foizga qisqargan.
Bulutli texnologiyalar va raqamli platformalarning joriy etilishi bo‘yicha
statistik ko‘rsatkichlar ham e’tiborga molikdir. Jahon miqyosida faoliyat
yuritayotgan korxonalarning qariyb 70 foizi o‘z ma’lumotlar bazasi va biznes
jarayonlarining kamida bir qismini bulutli infratuzilmaga o‘tkazgan. Tadqiqotlar
natijasiga ko‘ra, bulutli texnologiyalardan foydalangan korxonalarda IT xarajatlari
o‘rtacha 15–25 foizga qisqargan, tizimlarning ishonchliligi esa sezilarli darajada
oshgan. Ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun bulutli yechimlar
dastlabki investitsiya xarajatlarini kamaytirib, texnologiyalardan foydalanish
imkoniyatini kengaytirgan.
Robototexnika va avtomatlashtirish texnologiyalarining ta’siri bo‘yicha
statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ishlab chiqarishda robotlardan
foydalangan korxonalarda mehnat unumdorligi o‘rtacha 35–45 foizga oshgan. Shu
bilan birga, ishlab chiqarishdagi nuqsonlar va brak mahsulotlar ulushi 20–30 foizga
kamaygan. Bu holat sifat nazoratining avtomatlashtirilishi va inson omilining
10

kamayishi bilan izohlanadi. Natijada korxonalar nafaqat ishlab chiqarish hajmini
oshirmoqda, balki mahsulot sifatini barqaror saqlashga ham erishmoqda.
Raqamli marketing va mijozlar bilan ishlash texnologiyalarining joriy etilishi
ham korxona daromadlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Statistik kuzatuvlarga
ko‘ra, raqamli marketing texnologiyalaridan foydalangan korxonalarda mijozlar
bazasi o‘rtacha 30–50 foizga kengaygan, sotuv hajmi esa 20–35 foizga oshgan.
Mijozlar xatti-harakatlarini tahlil qiluvchi tizimlar orqali korxonalar individual
yondashuvni kuchaytirib, mijozlar sodiqligini oshirishga erishmoqda. 5
Umuman olganda, statistik ma’lumotlar yangi texnologiyalarning korxona
rivojidagi o‘rni beqiyos ekanligini ko‘rsatadi. Raqamli va innovatsion
texnologiyalarni joriy etgan korxonalar moliyaviy barqarorlik, ishlab chiqarish
samaradorligi, boshqaruv sifati va raqobatbardoshlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha
an’anaviy usulda ishlayotgan korxonalardan sezilarli darajada ustunlikka ega
bo‘lmoqda. Shu sababli, hozirgi iqtisodiy sharoitda yangi texnologiyalarni joriy
etish korxona uchun tanlov emas, balki uzoq muddatli rivojlanishni ta’minlovchi
strategik zarurat sifatida namoyon bo‘lmoqda.
Yangi texnologiyalar korxona ichki muhitining takomillashuviga ham ijobiy
ta’sir ko‘rsatadi. Mehnat sharoitlarining yaxshilanishi, xodimlarning kasbiy
malakasini oshirish, ijodiy yondashuvni rivojlantirish yangi texnologiyalar bilan
bevosita bog‘liqdir. Texnologik yangiliklar xodimlarni zamonaviy bilim va
ko‘nikmalarni egallashga undaydi, bu esa inson kapitalining rivojlanishiga olib
keladi.
Bozor iqtisodiyoti sharoitida yangi texnologiyalar korxonaning strategik
ustunligini ta’minlovchi muhim omil sifatida qaraladi. Innovatsion
texnologiyalarni joriy etgan korxonalar bozor ulushini kengaytirish, yangi
iste’molchilarni jalb etish va uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini amalga
5
Barney, J. Gaining and Sustaining Competitive Advantage. Pearson, 2019.
11

oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Shu bilan birga, texnologik yangilanishlar
korxonaning tashqi muhitga moslashuvchanligini oshiradi.
Xulosa qilib aytganda, yangi texnologiyalar korxona rivojining muhim
drayveri hisoblanib, ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, boshqaruv
jarayonlarini takomillashtirish va raqobatbardoshlikni ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi. Ularni samarali boshqarish esa korxona faoliyatini yangi bosqichga olib
chiqishning asosiy sharti hisoblanadi.
Yangi texnologiyalarni joriy etish jarayoni korxona faoliyatida muayyan
bosqichlar asosida amalga oshiriladi. Ushbu jarayon, avvalo, texnologik ehtiyojni
aniqlash va mavjud resurslarni baholashdan boshlanadi. Korxona o‘z faoliyat
yo‘nalishi, bozor talablari va ichki imkoniyatlaridan kelib chiqib, qaysi
texnologiyalarni joriy etish zarurligini aniqlaydi. Bu bosqichda noto‘g‘ri tanlangan
texnologiya kelgusida moliyaviy yo‘qotishlarga va boshqaruvda samarasizlikka
olib kelishi mumkin.
Yangi texnologiyalarni tanlashda ularning iqtisodiy samaradorligi muhim
mezon hisoblanadi. Texnologiyaning joriy etish qiymati, ekspluatatsiya xarajatlari,
xizmat muddati va kutilayotgan foyda ko‘rsatkichlari batafsil tahlil qilinishi lozim.
Ayniqsa, investitsiya qaytimi va risk darajasi texnologik qarorlar qabul qilishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Shu jihatdan, texnologiyalarni joriy etishda iqtisodiy
tahlil va prognozlash usullaridan foydalanish zarur bo‘ladi.
Yangi texnologiyalar korxona tashkiliy tuzilmasiga ham sezilarli ta’sir
ko‘rsatadi. Texnologik yangilanishlar boshqaruv jarayonlarini soddalashtirish bilan
birga, ayrim funksiyalarni qayta tashkil etishni talab qiladi. Masalan,
avtomatlashtirilgan tizimlarning joriy etilishi ayrim lavozimlarning qisqarishiga,
yangi kasb va mutaxassisliklarning paydo bo‘lishiga olib keladi. Bu esa kadrlar
siyosatini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etadi.
12

Kadrlar masalasi yangi texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy etishda muhim
o‘rin tutadi. Zamonaviy texnologiyalar bilan ishlash yuqori malaka, doimiy
o‘qitish va kasbiy rivojlanishni talab qiladi. Shu sababli korxonalar xodimlarni
qayta tayyorlash, malakasini oshirish va innovatsion fikrlashni rivojlantirishga
alohida e’tibor qaratishlari lozim. Inson omili texnologik rivojlanishning ajralmas
qismi hisoblanadi.
Yangi texnologiyalarni qo‘llash korxonaning tashqi muhit bilan o‘zaro
aloqalarini ham mustahkamlaydi. Yetkazib beruvchilar, hamkorlar va
iste’molchilar bilan axborot almashinuvi tezlashadi, logistika jarayonlari
optimallashtiriladi. Natijada ta’minot zanjiri samaradorligi oshadi va bozor
talablariga tezkor javob berish imkoniyati yaratiladi.
Shuningdek, yangi texnologiyalar ekologik barqarorlikni ta’minlashda ham
muhim ahamiyatga ega. Resurslarni tejovchi, chiqindilarni kamaytiruvchi va atrof-
muhitga kam zarar yetkazuvchi texnologiyalarni joriy etish korxonaning ijtimoiy
mas’uliyatini oshiradi. Bugungi kunda ekologik omillar korxona imijini
shakllantirishda muhim mezonlardan biri sifatida qaralmoqda.
Texnologik yangilanishlar korxona strategiyasining muhim tarkibiy qismi
hisoblanadi. Uzoq muddatli rivojlanish strategiyasida yangi texnologiyalarni joriy
etish bo‘yicha aniq reja va maqsadlar belgilanishi lozim. Strategik yondashuv
texnologik rivojlanishni tasodifiy emas, balki izchil va tizimli tarzda amalga
oshirish imkonini beradi.
Umuman olganda, yangi texnologiyalar korxona rivojini ta’minlovchi asosiy
omillardan biri bo‘lib, ularning samarali joriy etilishi va boshqarilishi korxonaning
iqtisodiy barqarorligi, raqobatbardoshligi va uzoq muddatli muvaffaqiyatini
belgilab beradi. Shu bois, yangi texnologiyalarni chuqur tahlil qilish va ulardan
oqilona foydalanish zamonaviy menejmentning ustuvor vazifalaridan biri
hisoblanadi.
13

1.2. Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlari va mexanizmlari
Yangi texnologiyalarni samarali boshqarish korxona faoliyatining barqaror
rivojlanishini ta’minlovchi muhim omillardan biri hisoblanadi. Texnologik
yangilanishlar tasodifiy tarzda emas, balki aniq rejalashtirilgan, tizimli va
boshqaruv mexanizmlariga asoslangan holda amalga oshirilishi lozim. Shu
jihatdan, yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlari va mexanizmlarini
o‘rganish zamonaviy menejmentning muhim vazifalaridan biridir.
Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayoni, avvalo, strategik rejalashtirish
bosqichidan boshlanadi. Ushbu bosqichda korxonaning uzoq muddatli rivojlanish
maqsadlari aniqlanadi va texnologik rivojlanish ushbu strategiyaga mos ravishda
shakllantiriladi. Texnologiyalarni tanlashda bozor tendensiyalari, raqobatchilar
faoliyati, texnologik risklar hamda investitsiya imkoniyatlari hisobga olinadi.
Strategik yondashuv texnologik rivojlanishning izchilligini ta’minlaydi.
Keyingi bosqich texnologik loyihalarni rejalashtirish va tashkil etishdan
iborat. Bu jarayonda yangi texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha aniq rejalar ishlab
chiqiladi, moliyaviy va moddiy resurslar taqsimlanadi hamda mas’ul shaxslar
belgilanadi. Loyihani boshqarish mexanizmlari orqali texnologik jarayonlarning
bajarilish muddati, sifat ko‘rsatkichlari va xarajatlar nazorat qilinadi. Bu bosqichda
menejerlarning tashkiliy va muvofiqlashtiruvchi roli muhim ahamiyat kasb etadi.
Yangi texnologiyalarni boshqarishda muhim mexanizmlardan biri bu –
axborot ta’minoti tizimidir. Axborot tizimlari orqali texnologik jarayonlar holati,
bajarilgan ishlar va yuzaga kelayotgan muammolar haqida tezkor ma’lumot olish
mumkin. Bu esa boshqaruv qarorlarini o‘z vaqtida va asosli qabul qilish imkonini
beradi. Zamonaviy axborot texnologiyalari boshqaruv samaradorligini sezilarli
darajada oshiradi. 6
6
Bragg, S. Outsourcing Accounting and Finance: A Practical Guide. Wiley, 2018.
14

Nazorat va monitoring mexanizmlari yangi texnologiyalarni boshqarishning
ajralmas qismi hisoblanadi. Texnologik jarayonlarning bajarilishi, belgilangan
standartlarga muvofiqligi va kutilayotgan natijalarga erishilishi doimiy ravishda
tahlil qilinadi. Monitoring natijalariga ko‘ra zarur hollarda tuzatish choralari
ko‘riladi. Bu esa texnologik risklarni kamaytirish va jarayonlarning uzluksizligini
ta’minlashga xizmat qiladi.
Yangi texnologiyalarni boshqarishda inson resurslari mexanizmi alohida
ahamiyatga ega. Texnologik yangiliklarni muvaffaqiyatli joriy etish malakali va
bilimli xodimlarga bog‘liq. Shu sababli xodimlarni o‘qitish, qayta tayyorlash va
ularning innovatsion salohiyatini rivojlantirish texnologiyalarni boshqarishning
muhim yo‘nalishi hisoblanadi. Rag‘batlantirish tizimi ham xodimlarning
texnologik jarayonlarga faol jalb etilishiga xizmat qiladi.
Shuningdek, yangi texnologiyalarni boshqarishda tashqi mexanizmlar ham
muhim rol o‘ynaydi. Ilmiy-tadqiqot muassasalari, texnologik hamkorlar va
konsalting kompaniyalari bilan hamkorlik qilish texnologik rivojlanishni
tezlashtiradi. Bu hamkorlik orqali ilg‘or tajribalar o‘zlashtiriladi va innovatsion
yechimlar amaliyotga tatbiq etiladi.
Xulosa qilib aytganda, yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlari va
mexanizmlari korxona faoliyatining barcha bosqichlarini qamrab olib, strategik
rejalashtirishdan tortib nazorat va baholashgacha bo‘lgan uzviy tizimni tashkil
etadi. Ushbu mexanizmlarning samarali ishlashi korxonaning texnologik
rivojlanishini ta’minlab, uning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi.
4-jadval 7
Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlarining asosiy bosqichlari va
ularning mazmuni
7
OECD– Technology and Innovation Management https://www.oecd.org/innovation/
15

Boshqaruv
bosqichi Mazmuni Korxona rivojiga
ta’siri
Texnologik
ehtiyojlarni aniqlash Bozor, ichki resurslar va
raqobatchilar tahlili asosida texnologik
ehtiyojlarni belgilash Noto‘g‘ri
investitsiyalar xavfi
kamayadi
Rejalashtirish Texnologiyani joriy etish
muddati, xarajatlari va kutilayotgan
natijalarni aniqlash Resurslardan oqilona
foydalanish ta’minlanadi
Joriy etish Texnologik yechimlarni ishlab
chiqarish yoki boshqaruv jarayonlariga
integratsiya qilish Ish jarayonlari
tezlashadi
Monitoring va
baholash Texnologiyaning samaradorligini
doimiy nazorat qilish Barqaror rivojlanish
ta’minlanadi
Jadval izohi:
Mazkur jadval yangi texnologiyalarni boshqarish jarayoni tizimli va
bosqichma-bosqich amalga oshirilishini ko‘rsatadi. Statistik va amaliy tadqiqotlar
shuni tasdiqlaydiki, texnologiyalarni rejasiz joriy etgan korxonalarda kutilgan
samaradorlikka erishish darajasi past bo‘ladi. Aksincha, ushbu jadvalda keltirilgan
bosqichlar asosida boshqarilgan texnologik yangilanish korxonaning iqtisodiy
barqarorligini mustahkamlaydi.
5-jadval 8
Yangi texnologiyalarni boshqarish mexanizmlari va ularning
samaradorligi
8
World Bank – Innovation and Technology Management
https://www.worldbank.org/en/topic/innovation
16

Boshqaruv
mexanizmi Amalga oshirish shakli Samaradorlik
ko‘rsatkichlari
Strategik
boshqaruv Uzoq muddatli texnologik
rivojlanish strategiyasi Raqobatbardoshlik 25–30 %
ga oshadi
Innovatsion loyiha
boshqaruvi Texnologik loyihalarni
alohida boshqarish Xarajatlar 15–20 % ga
kamayadi
Risklarni
boshqarish Texnologik xavflarni
oldindan baholash Muvaffaqiyatsizlik ehtimoli
kamayadi
Kadrlar salohiyatini
boshqarish IT va innovatsion
mutaxassislarni rivojlantirish Texnologiyadan foydalanish
darajasi oshadi
Jadval izohi:
Ushbu jadval yangi texnologiyalarni samarali boshqarish uchun
qo‘llaniladigan asosiy mexanizmlarni yoritadi. Xalqaro statistik tadqiqotlarga
ko‘ra, texnologik strategiyaga ega bo‘lgan korxonalarda innovatsion loyihalarning
muvaffaqiyatli yakunlanish ehtimoli 1,5–2 barobarga yuqori bo‘ladi. Ayniqsa,
risklarni boshqarish va kadrlar salohiyatini rivojlantirish mexanizmlari texnologik
yangilanishning muhim omili hisoblanadi.
3-jadval 9
Yangi texnologiyalarni boshqarishning iqtisodiy va tashkiliy natijalari
9
McKinsey & Company – Managing Technology and Innovation
https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance
17

Natija turlari Boshqaruvsiz joriy
etish Samarali
boshqaruv asosida
Texnologiyadan
foydalanish darajasi Past yoki o‘rtacha Yuqori
Investitsiya qaytimi (ROI) 5–10 % 20–30 %
Ishlab chiqarish
samaradorligi Beqaror Barqaror o‘sish
Innovatsion mahsulotlar
ulushi Past 2 barobar yuqori
Jadval izohi:
Jadval ma’lumotlari shuni ko‘rsatadiki, yangi texnologiyalarni faqat joriy
etishning o‘zi yetarli emas, balki ularni samarali boshqarish hal qiluvchi
ahamiyatga ega. Boshqaruv mexanizmlari to‘liq joriy etilgan korxonalarda
texnologik investitsiyalarning qaytimi yuqori bo‘lib, innovatsion faoliyat barqaror
tus oladi. Natijada korxona uzoq muddatli raqobatbardoshlikka erishadi .
Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonida risklarni aniqlash va boshqarish
muhim ahamiyat kasb etadi . Texnologik risklar texnik nosozliklar , moliyaviy
yo ‘ qotishlar , kadrlar yetishmovchiligi yoki texnologiyaning tez eskirishi bilan
bog ‘ liq bo ‘ lishi mumkin . Shu sababli risklarni oldindan baholash , ularning
ehtimoliy oqibatlarini tahlil qilish va oldini olish choralarini ishlab chiqish
boshqaruv mexanizmlarining ajralmas qismi hisoblanadi .
Texnologiyalarni boshqarishda moslashuvchanlik tamoyili muhim o ‘ rin
tutadi . Bozor sharoitlarining tez o ‘ zgarishi , yangi raqamli yechimlarning paydo
bo ‘ lishi korxonadan tezkor va moslashuvchan boshqaruvni talab qiladi . Shu
jihatdan , yangi texnologiyalarni boshqarish tizimi o ‘ zgarishlarga tez moslasha
oladigan , yangiliklarni qabul qilishga tayyor bo ‘ lishi lozim . Moslashuvchan
18

boshqaruv mexanizmlari texnologik rivojlanishni barqaror davom ettirish imkonini
beradi .
Innovatsion madaniyatni shakllantirish ham texnologiyalarni boshqarishning
muhim omillaridan biridir. Korxona ichida innovatsion g‘oyalarni qo‘llab-
quvvatlash, xodimlarning tashabbuskorligini rag‘batlantirish va tajriba o‘tkazish
imkoniyatlarini yaratish texnologik yangilanishlarni tezlashtiradi. Innovatsion
madaniyat mavjud bo‘lgan korxonalarda yangi texnologiyalarni joriy etish jarayoni
kamroq qarshiliklarga duch keladi.
Yangi texnologiyalarni boshqarishda moliyaviy mexanizmlar ham alohida
ahamiyatga ega. Texnologik loyihalarni moliyalashtirish manbalarini aniqlash,
investitsiya resurslarini oqilona taqsimlash va xarajatlarni nazorat qilish korxona
moliyaviy barqarorligini ta’minlaydi. Moliyaviy rejalashtirish texnologik
rivojlanishning muhim sharti hisoblanadi.
Shuningdek, yangi texnologiyalarni boshqarishda baholash va samaradorlikni
o‘lchash mexanizmlari muhim rol o‘ynaydi. Texnologiyalar joriy etilgandan so‘ng
ularning natijalari tahlil qilinadi, ishlab chiqarish samaradorligi, xarajatlar va foyda
ko‘rsatkichlari solishtiriladi. Samaradorlikni baholash texnologik qarorlarning
to‘g‘riligini aniqlash va kelgusidagi rivojlanish yo‘nalishlarini belgilash imkonini
beradi.
Yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonida huquqiy va me’yoriy talablarni
hisobga olish ham zarur. Texnologik faoliyat amaldagi qonunchilik, standartlar va
normativ hujjatlar asosida amalga oshirilishi lozim. Bu esa texnologiyalarni joriy
etishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan huquqiy muammolarni oldini olishga
xizmat qiladi.
Umuman olganda, yangi texnologiyalarni boshqarish jarayonlari va
mexanizmlari ko‘p qirrali va murakkab tizimni tashkil etadi. Ularning samarali
ishlashi strategik rejalashtirish, tashkiliy boshqaruv, moliyaviy ta’minot, inson
19

resurslari va nazorat mexanizmlarining uyg‘unlashgan holda faoliyat yuritishiga
bog‘liq. Shu bois, texnologiyalarni boshqarish korxona menejmentining ustuvor
yo‘nalishlaridan biri sifatida qaraladi.
1.3. Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejmentning roli
Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida texnologik innovatsiyalarni joriy etish
korxona faoliyatining muhim strategik yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Biroq
texnologik yangiliklarning muvaffaqiyatli tatbiq etilishi bevosita menejment
tizimining samaradorligiga bog‘liq. Menejment texnologik innovatsiyalarni
rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish va nazorat qilish orqali ularning
korxona faoliyatiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishini ta’minlaydi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejmentning asosiy vazifalaridan
biri strategik qarorlar qabul qilishdir. Bunda korxonaning uzoq muddatli
maqsadlari, bozor sharoitlari va raqobat muhiti hisobga olinadi. Menejerlar
texnologik yangilanishlarning korxona rivojiga qanchalik mos kelishini baholab,
ustuvor yo‘nalishlarni aniqlaydilar. To‘g‘ri tanlangan strategiya innovatsiyalarni
samarali amalga oshirishning muhim sharti hisoblanadi.
Menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda tashkiliy jarayonlarni
ham muvofiqlashtiradi. Innovatsion loyihalarni amalga oshirishda turli bo‘limlar
o‘rtasida hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, mas’uliyatni taqsimlash va ish jarayonlarini
uyg‘unlashtirish muhim ahamiyatga ega. Menejerlar jamoaviy ishni tashkil etish
orqali texnologik yangiliklarni joriy etishda yuzaga keladigan muammolarni tezkor
hal qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda inson omili menejment faoliyatining
markaziy elementi hisoblanadi. Yangi texnologiyalarni qabul qilish va ulardan
samarali foydalanish xodimlarning bilim, ko‘nikma va munosabatlariga bog‘liq.
Shu sababli menejment xodimlarni o‘qitish, qayta tayyorlash va rag‘batlantirish
20

orqali ularning innovatsion jarayonlarga moslashuvini ta’minlaydi. Motivatsiya
tizimi xodimlarning texnologik yangiliklarga ijobiy munosabatini shakllantirishda
muhim rol o‘ynaydi.
Menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda nazorat va baholash
funksiyalarini ham amalga oshiradi. Innovatsion jarayonlarning borishi,
belgilangan maqsadlarga erishish darajasi va kutilayotgan natijalar muntazam tahlil
qilinadi. Nazorat mexanizmlari orqali texnologik loyihalarning samaradorligi
baholanadi va zarur hollarda tuzatish choralari ko‘riladi. Bu esa texnologik
risklarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda tashqi muhit
bilan o‘zaro aloqalarni boshqaradi. Ilmiy-tadqiqot muassasalari, texnologik
hamkorlar, investorlardan foydalanish innovatsion jarayonlarni jadallashtiradi.
Tashqi resurslardan samarali foydalanish menejmentning muhim vazifalaridan biri
hisoblanadi.
Xulosa qilib aytganda, texnologik innovatsiyalarni joriy etishda
menejmentning roli strategik yo‘naltiruvchi, tashkiliy muvofiqlashtiruvchi va
nazorat qiluvchi funksiyalarni o‘z ichiga oladi. Samarali menejment texnologik
innovatsiyalarni korxona rivojining asosiy omiliga aylantirib, uning
raqobatbardoshligini va iqtisodiy barqarorligini ta’minlaydi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejmentning roli faqatgina
tashkiliy yoki nazorat funksiyalari bilan cheklanib qolmaydi, balki u korxona
faoliyatining barcha bo‘g‘inlariga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Innovatsion
jarayonlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish menejmentning strategik fikrlashi,
tizimli yondashuvi va o‘zgarishlarga tayyorligi bilan chambarchas bog‘liqdir. Shu
21

sababli menejment texnologik rivojlanishning asosiy boshqaruv subyekti sifatida
qaraladi. 10
Menejmentning muhim vazifalaridan biri texnologik innovatsiyalarni joriy
etish jarayonida qarshiliklarni bartaraf etishdir. Amaliyot shuni ko‘rsatadiki, yangi
texnologiyalarni joriy etish jarayonida xodimlar tomonidan psixologik va tashkiliy
qarshiliklar yuzaga kelishi mumkin. Bunday holatlarda menejerlar tushuntirish
ishlari, treninglar va motivatsion usullar orqali xodimlarning yangiliklarga bo‘lgan
munosabatini ijobiy tomonga o‘zgartirishlari lozim. Innovatsion o‘zgarishlarga
ijobiy munosabatni shakllantirish menejmentning muhim vazifalaridan biridir.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejment axborot oqimlarini
boshqarishga alohida e’tibor qaratadi. Innovatsion qarorlar ishonchli, aniq va o‘z
vaqtida olingan ma’lumotlarga asoslanishi kerak. Axborot texnologiyalaridan
samarali foydalanish menejerlarga texnologik jarayonlarni real vaqt rejimida
monitoring qilish, tahlil qilish va boshqarish imkonini beradi. Bu esa qaror qabul
qilish jarayonining sifatini oshiradi.
Menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda resurslarni oqilona
taqsimlashni ta’minlaydi. Moddiy, moliyaviy va inson resurslarining to‘g‘ri
rejalashtirilishi innovatsion jarayonlarning uzluksiz amalga oshirilishiga xizmat
qiladi. Resurslar yetishmovchiligi yoki noto‘g‘ri taqsimlanishi innovatsion
loyihalarning muvaffaqiyatsiz yakunlanishiga olib kelishi mumkin. Shu bois
menejment resurslarni boshqarishda aniq hisob-kitoblarga tayangan holda faoliyat
yuritadi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejment tashabbuskorlik va
liderlik sifatlarini namoyon etishi lozim. Innovatsion jarayonlar ko‘pincha
noaniqlik va risklar bilan bog‘liq bo‘lganligi sababli menejerlardan qat’iyat,
10
Davenport, T. Process Innovation: Reengineering Work through Information Technology. Harvard
Business School Press, 2013.
22

mas’uliyat va yetakchilik talab etiladi. Lider menejerlar xodimlarni yagona maqsad
sari yo‘naltiradi, ularni ruhlantiradi va innovatsion g‘oyalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda tashqi muhit bilan o‘zaro
munosabatlarni muvofiqlashtiradi. Bozor talablari, raqobatchilar faoliyati,
texnologik tendensiyalar va davlat siyosati innovatsion qarorlar qabul qilishda
muhim omillar hisoblanadi. Menejment tashqi muhitdagi o‘zgarishlarni doimiy
ravishda tahlil qilib, korxona strategiyasini moslashtirib boradi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejment risklarni boshqarish
tizimini shakllantiradi. Innovatsion faoliyat yuqori darajadagi risklar bilan bog‘liq
bo‘lib, ularni oldindan baholash va kamaytirish choralarini ko‘rish zarur. Risklarni
boshqarish mexanizmlari texnologik innovatsiyalarni joriy etishda yuzaga
keladigan salbiy oqibatlarni minimallashtirishga xizmat qiladi.
Menejment innovatsion faoliyat samaradorligini baholash orqali texnologik
innovatsiyalarni joriy etish natijalarini aniqlaydi. Samaradorlik ko‘rsatkichlari
orqali innovatsion loyihalarning iqtisodiy, tashkiliy va ijtimoiy ta’siri tahlil
qilinadi. Bu tahlil kelgusida innovatsion faoliyatni takomillashtirish va strategik
qarorlar qabul qilish uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejment korxona madaniyatini
shakllantirishga ham ta’sir ko‘rsatadi. Innovatsion madaniyat mavjud bo‘lgan
korxonalarda xodimlar yangiliklarga ochiq bo‘ladi, ijodiy fikrlash rivojlanadi va
tashabbuskorlik kuchayadi. Menejment innovatsion madaniyatni qo‘llab-
quvvatlash orqali texnologik rivojlanishni tezlashtiradi.
Shuningdek, menejment texnologik innovatsiyalarni joriy etishda ekologik va
ijtimoiy mas’uliyatni ham hisobga olishi lozim. Zamonaviy texnologiyalarni joriy
etishda atrof-muhitga ta’sir, resurslardan oqilona foydalanish va jamiyat
manfaatlari muhim ahamiyat kasb etadi. Barqaror rivojlanish tamoyillariga
23

asoslangan menejment innovatsion faoliyatni uzoq muddatli muvaffaqiyatga olib
keladi.
Texnologik innovatsiyalarni joriy etishda menejment davlat va hududiy
dasturlar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yadi. Davlat tomonidan qo‘llab-
quvvatlanayotgan innovatsion dasturlar, grantlar va imtiyozlardan foydalanish
texnologik rivojlanishni jadallashtiradi. Menejment ushbu imkoniyatlardan
samarali foydalanish orqali korxonaning innovatsion salohiyatini oshiradi.
Xulosa qilib aytganda, texnologik innovatsiyalarni joriy etishda
menejmentning roli ko‘p qirrali va strategik ahamiyatga ega. Menejment
innovatsion jarayonlarni rejalashtirish, tashkil etish, muvofiqlashtirish, nazorat
qilish va baholash orqali ularni muvaffaqiyatli amalga oshiradi. Samarali
menejment texnologik innovatsiyalarni korxona rivojining asosiy omiliga
aylantirib, uning raqobatbardoshligi va barqarorligini ta’minlaydi.
24

II BOB. KORXONADA AUTSORSING JARAYONLARINI BOSHQARISH
VA SAMARADORLIGI
2.1. Autsorsing tushunchasi, turlari va undan foydalanish zarurati
Bozor iqtisodiyoti sharoitida korxonalar faoliyatini samarali tashkil etish,
raqobatbardoshlikni oshirish va resurslardan oqilona foydalanish muhim ahamiyat
kasb etadi. Ushbu maqsadlarga erishishda zamonaviy boshqaruv usullaridan biri
bo‘lgan autsorsing mexanizmidan foydalanish tobora keng ommalashib bormoqda.
Autsorsing korxonalar uchun xarajatlarni qisqartirish, boshqaruvni soddalashtirish
va asosiy faoliyatga e’tiborni kuchaytirish imkonini beruvchi muhim boshqaruv
vositasi hisoblanadi.
Autsorsing tushunchasi inglizcha “outsourcing” so‘zidan olingan bo‘lib,
“tashqi manbalardan foydalanish” degan ma’noni anglatadi. Iqtisodiy
adabiyotlarda autsorsing deganda korxonaning asosiy bo‘lmagan ayrim
funksiyalarini, xizmatlarini yoki jarayonlarini tashqi ixtisoslashgan tashkilotlarga
shartnoma asosida topshirish tushuniladi. Bunda korxona o‘zining asosiy
faoliyatiga diqqatni jamlab, ikkilamchi vazifalarni professional tashqi ijrochilar
yordamida amalga oshiradi.
Autsorsingdan foydalanishning asosiy zarurati, avvalo, resurslardan samarali
foydalanish bilan bog‘liq. Zamonaviy sharoitda barcha funksiyalarni korxona
ichida bajarish katta moliyaviy va tashkiliy xarajatlarni talab qiladi. Tashqi
mutaxassislar xizmatidan foydalanish esa ko‘pincha kamroq xarajat bilan yuqori
sifatga erishish imkonini beradi. Shu sababli autsorsing iqtisodiy jihatdan
maqsadga muvofiq boshqaruv qarori sifatida qaraladi.
Amaliyotda autsorsingning bir qancha turlari mavjud bo‘lib, ular bajariladigan
funksiyalar va faoliyat sohalariga qarab farqlanadi. Eng keng tarqalgan turlardan
biri funksional autsorsing hisoblanadi. Unda buxgalteriya hisobi, axborot
texnologiyalari, marketing, logistika kabi yordamchi funksiyalar tashqi
25

tashkilotlarga topshiriladi. Bu turdagi autsorsing korxona boshqaruv tizimini
soddalashtirishga xizmat qiladi.
Ishlab chiqarish autsorsingi ham amaliyotda keng qo‘llaniladi. Bunda
mahsulotning ayrim qismlari yoki butlovchi elementlari tashqi ishlab
chiqaruvchilar tomonidan tayyorlanadi. Bu usul ishlab chiqarish quvvatlaridan
samarali foydalanish va mahsulot tannarxini pasaytirish imkonini beradi. Ayniqsa,
texnologik murakkab mahsulotlar ishlab chiqarishda ishlab chiqarish autsorsingi
muhim ahamiyat kasb etadi.
7-jadval 11
Autsorsing tushunchasi va uning korxona faoliyatidagi asosiy
yo‘nalishlari
Autsorsing
yo‘nalishi Mazmuni Korxona uchun
ahamiyati
Ishlab chiqarish
autsorsingi Mahsulot yoki uning ayrim
qismlarini tashqi ijrochilarga
topshirish Asosiy faoliyatga
e’tibor kuchayadi
IT-autsorsing Axborot texnologiyalari
xizmatlarini tashqi kompaniyalarga
berish Xarajatlar kamayadi,
texnologik sifat oshadi
Buxgalteriya va
moliya autsorsingi Hisob-kitob va moliyaviy
hisobotlarni tashqi mutaxassislarga
topshirish Moliyaviy xatolar
xavfi kamayadi
Kadrlar (HR)
autsorsingi Xodimlarni tanlash va
boshqarishni tashqi tashkilotga
berish Kadrlar
samaradorligi oshadi
11
OECD – Outsourcing and Global Value Chains
https://www.oecd.org/industry/
26

Jadval izohi:
Mazkur jadval autsorsing tushunchasining amaliy mazmunini va uning
korxona faoliyatida qaysi yo‘nalishlarda qo‘llanilishini ko‘rsatadi. Statistik
tadqiqotlarga ko‘ra, autsorsingdan foydalanayotgan korxonalar asosiy biznes
jarayonlariga ko‘proq resurs yo‘naltirish imkoniga ega bo‘lmoqda. Ayniqsa, IT va
moliyaviy xizmatlarni autsorsing qilish boshqaruv sifatini sezilarli yaxshilaydi.
8-jadval 12
Autsorsing turlarining korxona samaradorligiga ta’siri
Autsorsing
turi Xarajatlarning
o‘zgarishi Mehnat
unumdorligiga
ta’siri Operatsion
samaradorlik
IT-autsorsing 20–30 % ga
kamayadi 25 % ga oshadi Yuqori
Logistika
autsorsingi 15–25 % ga
kamayadi Jarayonlar
tezlashadi Barqaror
HR-autsorsing 10–20 % ga
kamayadi Xodimlar sifati
yaxshilanadi O‘rtacha–
yuqori
Marketing
autsorsingi Xarajatlar
optimallashtiriladi Sotuv 20–35 %
ga oshadi Yuqori
Jadval izohi:
Jadval ma’lumotlari autsorsing turlaridan foydalanish korxonaning iqtisodiy
samaradorligini oshirishini yaqqol ko‘rsatadi. Xalqaro statistik kuzatuvlarga ko‘ra,
IT va logistika autsorsingini joriy etgan korxonalar operatsion xarajatlarni sezilarli
darajada qisqartirgan. Natijada korxona ichki resurslarini strategik vazifalarga
yo‘naltirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
12
Deloitte – Global Outsourcing Survey
https://www2.deloitte.com/global-outsourcing
27

9-jadval 13
Autsorsingdan foydalanish zarurati va kutilayotgan natijalar
Autsorsingdan
foydalanish sabablari Autsorsingsiz
holat Autsorsingdan
foydalanganda
Xarajatlarni boshqarish Yuqori doimiy
xarajatlar Xarajatlar
optimallashtiriladi
Mutaxassislar
yetishmasligi Ichki resurslar
cheklangan Yuqori malakali
mutaxassislar jalb qilinadi
Moslashuvchanlik Past Yuqori
Raqobatbardoshlik O‘rtacha Yuqori
Jadval izohi:
Ushbu jadval autsorsingdan foydalanish zarurati iqtisodiy va tashkiliy omillar
bilan bevosita bog‘liqligini ko‘rsatadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, autsorsingdan
foydalangan korxonalarda moslashuvchanlik darajasi va bozor raqobatbardoshligi
sezilarli darajada oshgan. Ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun
autsorsing xarajatlarni kamaytirish va sifatli xizmatlardan foydalanishning samarali
mexanizmi hisoblanadi.
Axborot texnologiyalari autsorsingi zamonaviy korxonalarda alohida
ahamiyatga ega . Dasturiy ta’minot yaratish, texnik qo‘llab-quvvatlash, axborot
xavfsizligi va ma’lumotlarni qayta ishlash kabi jarayonlar ko‘pincha tashqi IT-
kompaniyalarga topshiriladi. Bu esa zamonaviy texnologiyalardan samarali
foydalanish va malakali mutaxassislar xizmatidan foydalanish imkonini yaratadi.
Autsorsingdan foydalanish zarurati korxonaning strategik maqsadlari bilan
ham chambarchas bog‘liq. Korxona o‘zining asosiy kompetensiyalarini
13
World Bank – Outsourcing, Productivity and Firm Performance
https://www.worldbank.org/en/research
28

rivojlantirishga e’tibor qaratib, ikkilamchi faoliyat turlarini tashqi ijrochilarga
topshirish orqali raqobat ustunligiga erishadi. Bu holat, ayniqsa, bozor sharoitlari
tez o‘zgarib borayotgan sharoitda muhim ahamiyat kasb etadi. 14
Shuningdek, autsorsing boshqaruv risklarini kamaytirishga ham xizmat qiladi.
Tashqi ijrochilar bilan shartnomaviy munosabatlar orqali ayrim mas’uliyat va
risklar ularning zimmasiga yuklanadi. Bu esa korxonaning moliyaviy va tashkiliy
barqarorligini ta’minlashga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, autsorsing korxonalar faoliyatini samarali tashkil etish,
xarajatlarni optimallashtirish va raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiluvchi
zamonaviy boshqaruv mexanizmi hisoblanadi. Uning turlarini to‘g‘ri tanlash va
maqsadga muvofiq qo‘llash korxona rivojida muhim rol o‘ynaydi.
Autsorsingdan foydalanish zarurati zamonaviy korxonalarning rivojlanish
strategiyasi bilan chambarchas bog‘liqdir. Bozor munosabatlari sharoitida
korxonalar doimiy ravishda samaradorlikni oshirish, xarajatlarni kamaytirish va
mahsulot yoki xizmat sifatini yaxshilashga intiladi. Ushbu maqsadlarga erishishda
autsorsing muhim boshqaruv vositasi sifatida namoyon bo‘ladi. Chunki u
korxonaga o‘z resurslarini asosiy faoliyat yo‘nalishlariga yo‘naltirish imkonini
beradi.
Autsorsingdan foydalanish korxona boshqaruv tuzilmasini optimallashtirishga
xizmat qiladi. Ko‘plab yordamchi funksiyalarni tashqi tashkilotlarga topshirish
orqali boshqaruv pog‘onalari qisqaradi, qaror qabul qilish jarayoni soddalashadi va
tezlashadi. Natijada menejment e’tiborini strategik masalalarga qaratish
imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu holat korxona rivojida muhim ustunlik yaratadi.
Autsorsingning yana bir muhim afzalligi bu – yuqori malakali mutaxassislar
xizmatidan foydalanish imkoniyatidir. Tashqi ijrochilar, odatda, muayyan soha
bo‘yicha chuqur bilim va tajribaga ega bo‘lib, xizmatlarni yuqori sifatda
14
De Wit, B., Meyer, R. Strategy: Process, Content, Context. Cengage Learning, 2020.
29

bajaradilar. Korxona esa bunday mutaxassislarni doimiy shtatda saqlash bilan
bog‘liq xarajatlardan xalos bo‘ladi. Bu ayniqsa kichik va o‘rta biznes subyektlari
uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Autsorsingdan foydalanish orqali texnologik yangiliklarni tezroq joriy etish
imkoniyati ham yaratiladi. Tashqi xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlar zamonaviy
texnologiyalar va ilg‘or usullardan foydalanib ishlaydi. Bu esa korxonaga
qo‘shimcha investitsiyalarsiz zamonaviy texnologik yechimlardan foydalanish
imkonini beradi. Natijada korxonaning texnologik darajasi oshadi va
raqobatbardoshligi kuchayadi.
Iqtisodiy nuqtayi nazardan qaraganda, autsorsing xarajatlarni optimallashtirish
vositasi hisoblanadi. Korxona yordamchi jarayonlarni tashqi ijrochilarga topshirish
orqali doimiy xarajatlarni o‘zgaruvchan xarajatlarga aylantiradi. Bu esa moliyaviy
resurslardan samarali foydalanish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga xizmat
qiladi. Ayniqsa, mavsumiy faoliyat bilan shug‘ullanuvchi korxonalar uchun bu
usul nihoyatda qulaydir.
Autsorsingdan foydalanish zarurati korxona faoliyatidagi risklarni
kamaytirish bilan ham bog‘liq. Ayrim funksiyalarni tashqi tashkilotlarga topshirish
orqali texnik, tashkiliy va hatto huquqiy risklarning bir qismi ijrochilar zimmasiga
yuklanadi. Bu esa korxonaning umumiy risk darajasini pasaytiradi. Shu bilan birga,
shartnoma shartlari asosida xizmat sifati va javobgarlik aniq belgilab qo‘yiladi.
Zamonaviy sharoitda autsorsing global miqyosda ham keng qo‘llanilmoqda.
Xalqaro autsorsing orqali korxonalar chet eldagi arzon ishchi kuchi, ilg‘or
texnologiyalar va yuqori malakali mutaxassislardan foydalanish imkoniyatiga ega
bo‘lmoqda. Bu jarayon globallashuvning muhim tarkibiy qismi sifatida namoyon
bo‘ladi. Xalqaro autsorsing korxonalarga xarajatlarni sezilarli darajada kamaytirish
imkonini beradi.
30

Autsorsingni qo‘llash zarurati raqamli iqtisodiyot sharoitida yanada ortib
bormoqda. Axborot texnologiyalari rivojlanishi natijasida masofadan turib xizmat
ko‘rsatish imkoniyatlari kengaydi. Bu esa autsorsingni yanada qulay va samarali
qilishga xizmat qilmoqda. Masalan, IT-autsorsing, onlayn buxgalteriya xizmatlari
va masofaviy konsalting xizmatlari keng tarqalmoqda.
Autsorsingdan foydalanishda korxona strategik yondashuvga ega bo‘lishi
lozim. Barcha funksiyalarni tashqi ijrochilarga topshirish hamisha ham maqsadga
muvofiq bo‘lavermaydi. Asosiy strategik ahamiyatga ega bo‘lgan faoliyat turlari
korxona ichida saqlanib qolishi kerak. Shu sababli autsorsingdan foydalanishda
asosiy va yordamchi faoliyat turlarini aniq ajratish muhim hisoblanadi.
Autsorsingni joriy etishda menejmentning roli alohida ahamiyat kasb etadi.
Menejerlar qaysi funksiyalarni tashqi ijrochilarga topshirish mumkinligini
aniqlaydi, ijrochilarni tanlaydi va ular bilan shartnomaviy munosabatlarni yo‘lga
qo‘yadi. Shuningdek, menejment autsorsing jarayonlarini nazorat qilish va
baholash orqali xizmatlar sifati va samaradorligini ta’minlaydi.
Autsorsingdan foydalanish zarurati ijtimoiy jihatdan ham ahamiyatlidir.
Korxonalar autsorsing orqali yangi ish o‘rinlari yaratilishiga bilvosita hissa
qo‘shadi, xizmat ko‘rsatish sohasining rivojlanishiga turtki beradi. Shu bilan birga,
autsorsing mehnat bozorida moslashuvchanlikni oshiradi va malakali mutaxassislar
faoliyatini rag‘batlantiradi.
Xulosa qilib aytganda, autsorsingdan foydalanish zarurati zamonaviy
korxonalarning samarali faoliyat yuritishi, raqobatbardoshligini oshirishi va bozor
sharoitlariga moslashuvi bilan bog‘liqdir. Autsorsing resurslardan oqilona
foydalanish, xarajatlarni optimallashtirish, boshqaruvni soddalashtirish va
texnologik rivojlanishni jadallashtirish imkonini beruvchi muhim boshqaruv
mexanizmi hisoblanadi. Uni to‘g‘ri tanlash va samarali qo‘llash korxona rivojida
muhim rol o‘ynaydi.
31

2.2. Korxonada autsorsingni joriy etish bosqichlari va boshqaruv usullari
Autsorsing jarayonini korxonada muvaffaqiyatli joriy etish uchun tizimli va
bosqichma-bosqich yondashuv talab etiladi. Bu jarayon korxona ichidagi
resurslarni samarali boshqarish, tashqi xizmat ko‘rsatuvchilar bilan barqaror
hamkorlikni yo‘lga qo‘yish va natijada korxona samaradorligini oshirishga
qaratilgan. Autsorsingni joriy etish jarayoni odatda quyidagi asosiy bosqichlarni
o‘z ichiga oladi:
1. Talab va ehtiyojlarni aniqlash
Autsorsingni joriy etishdan oldin, korxona o‘z faoliyati va resurslarini tahlil
qilishi kerak. Bu bosqichda quyidagi jarayonlar amalga oshiriladi:
Ichki jarayonlarni tahlil qilish va ularning samaradorligini baholash.
Qaysi jarayonlarni autsorsingga berish mumkinligini aniqlash. Masalan,
axborot texnologiyalari xizmatlari, buxgalteriya, logistika yoki kadrlarni
boshqarish kabi sohalar.
Ichki va tashqi xarajatlarni taqqoslash, autsorsing orqali xarajatlarni
kamaytirish imkoniyatlarini aniqlash.
Talab va ehtiyojlarni hujjatlashtirish, bu autsorsing shartnomasini tuzishda
asos bo‘ladi.
2. Xizmat ko‘rsatuvchilarni tanlash
Talab va ehtiyojlar aniqlangach, korxona tashqi provayderlarni qidiradi va
baholaydi. Bu bosqich quyidagi jarayonlarni o‘z ichiga oladi:
Potensial xizmat ko‘rsatuvchilar ro‘yxatini tuzish.
Ularning tajribasi, malakasi, resurslari va obro‘si bo‘yicha tahlil o‘tkazish.
Oldingi mijozlar bilan tajribalarini tekshirish.
Xizmat sifati, yetkazib berish muddatlari va narx shartlarini solishtirish.
32

Tanlov jarayonida shaffoflikni ta’minlash va kompaniya manfaatlarini himoya
qilish.
3. Shartnoma va kelishuvlar tuzish
Tanlangan provayder bilan shartnoma tuzish autsorsing jarayonining muhim
qismidir. Shartnoma quyidagilarni o‘z ichiga olishi lozim:
Xizmat turlari va hajmi.
Sifat ko‘rsatkichlari va xizmat darajasi (SLA – Service Level Agreement).
To‘lov shartlari, muddatlari va tartibi.
Maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilish shartlari.
Shartnomani bekor qilish va muammolarni hal qilish mexanizmlari.
4. Jarayonlarni integratsiya qilish va moslashtirish
Autsorsing jarayonini korxona tizimiga integratsiya qilish muhimdir. Bu
bosqichda quyidagilar amalga oshiriladi:
Ichki jarayonlar bilan tashqi xizmat ko‘rsatuvchi jarayonlarini
uyg‘unlashtirish.
Axborot tizimlari va ma’lumot almashinuvi mexanizmlarini yo‘lga qo‘yish.
Xodimlar bilan treninglar o‘tkazish, yangi jarayonlarga moslashuvni
ta’minlash.
Qayta ishlash va nazorat mexanizmlarini ishlab chiqish.
5. Monitoring va nazorat tizimini joriy etish
Autsorsing jarayonining samaradorligini ta’minlash uchun monitoring va
nazorat tizimi zarur. Bu bosqichda:
Xizmat ko‘rsatish darajasini kuzatish va baholash.
KPI (Key Performance Indicators) va boshqa o‘lchovlarni belgilash.
Muammolarni aniqlash va tezkor choralar ko‘rish.
Mijoz va xizmat ko‘rsatuvchi o‘rtasida muntazam hisobotlarni tayyorlash.
6. Samaradorlikni baholash va takomillashtirish
33

Autsorsing jarayonining samaradorligi muntazam ravishda baholanadi va
kerak bo‘lsa takomillashtiriladi:
Xarajatlarni kamaytirish va ish unumdorligini oshirish bo‘yicha tahlillar.
Ichki xodimlar va tashqi provayderlar bilan muntazam uchrashuvlar o‘tkazish.
Jarayonni optimallashtirish va innovatsion yechimlar joriy etish.
Autsorsing boshqaruv usullari
Korxonada autsorsingni boshqarish bir nechta yondashuvlar asosida amalga
oshiriladi:
1. Markazlashgan boshqaruv
Barcha autsorsing jarayonlari markaziy boshqaruv organi tomonidan nazorat
qilinadi.
Afzalligi: barqaror nazorat, resurslarni to‘g‘ri taqsimlash.
Kamchiligi: moslashuvchanlik past, qaror qabul qilish tezligi sekin.
2. Dekentralizatsiyalashgan boshqaruv
Har bir bo‘lim yoki departament o‘z autsorsing jarayonini boshqaradi.
Afzalligi: tezkor moslashuv va bo‘limlarga moslashgan qarorlar.
Kamchiligi: yagona nazorat yetishmasligi, resurslar samaradorligini
kamaytirishi mumkin.
3. Hibrid boshqaruv
Markazlashgan va dekentralizatsiyalashgan usullarni uyg‘unlashtiradi.
Asosiy strategik jarayonlar markaziy boshqaruvda, kundalik jarayonlar
bo‘limlarda boshqariladi.
Eng keng qo‘llaniladigan yondashuv bo‘lib, samaradorlik va
moslashuvchanlikni uyg‘unlashtiradi.
Korxonada autsorsingni muvaffaqiyatli joriy etish jarayoni talab va
ehtiyojlarni aniqlashdan boshlab, xizmat ko‘rsatuvchilarni tanlash, shartnoma
tuzish, jarayonlarni integratsiya qilish, monitoring va baholashgacha bo‘lgan
34

bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Har bir bosqich korxona resurslarini samarali
boshqarish, xarajatlarni optimallashtirish va raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat
qiladi. Boshqaruv usullarini tanlash esa autsorsing jarayonining sifatiga va
samaradorligiga bevosita ta’sir qiladi.
Autsorsingning korxona faoliyatiga joriy etilishi murakkab, ammo samarali
jarayon bo‘lib, u strategik rejalashtirishdan tortib, kundalik operatsiyalarni
boshqarishga qadar keng qamrovli faoliyatni talab qiladi. Autsorsingni
muvaffaqiyatli tatbiq etishning asosiy maqsadi korxona resurslarini optimal
taqsimlash, ichki jarayonlar samaradorligini oshirish, xarajatlarni kamaytirish va
natijada raqobatbardoshlikni kuchaytirishdan iborat. Buning uchun jarayonni
bosqichma-bosqich va tizimli yondashuv bilan amalga oshirish lozim.
Birinchi navbatda, korxona o‘z ichki ehtiyojlarini aniqlashi muhimdir. Bu
jarayonda ichki jarayonlar tahlil qilinadi, qaysi sohalar tashqi xizmat
ko‘rsatuvchilarga berilishi mumkinligi aniqlanadi, resurslar va vaqt samaradorligi
baholanadi. Shuningdek, xarajatlarni kamaytirish imkoniyatlari, ish unumdorligi va
korxona strategiyasiga mos keladigan jarayonlar belgilab olinadi. Ushbu tahlil
natijalari autsorsingni joriy etish strategiyasining asosiy yo‘nalishini belgilaydi va
xizmat ko‘rsatuvchilarni tanlash jarayonida asos sifatida xizmat qiladi.
Keyingi bosqich xizmat ko‘rsatuvchi provayderlarni tanlashdir. Bu jarayon
puxta tahlilni va ko‘p mezonlar bo‘yicha solishtirishni talab qiladi. Potensial
xizmat ko‘rsatuvchilar ro‘yxati tuziladi, ularning tajribasi, malakasi, moliyaviy
barqarorligi va obro‘si baholanadi. Shuningdek, ilgari ishlagan mijozlari bilan
tajribasi o‘rganiladi. Tanlov jarayonida xizmat sifati, yetkazib berish muddatlari,
narx va shartlar batafsil solishtiriladi. Bu bosqichda shaffoflik va strategik
manfaatlar himoyasi alohida e’tibor talab qiladi.
Provayder tanlanganidan so‘ng, shartnoma va kelishuvlar tuziladi. Shartnoma
autsorsing jarayonining eng muhim qismidir, chunki u ikki tomonning
35

majburiyatlarini aniq belgilaydi. Shartnomada xizmat turlari, hajmi, sifat
ko‘rsatkichlari, to‘lov tartibi, muddatlari, maxfiylik va ma’lumotlarni himoya
qilish mexanizmlari batafsil yoziladi. Shuningdek, shartnomani bekor qilish va
kelib chiqadigan muammolarni hal qilish usullari ham ko‘rsatiladi. Shartnoma
orqali xizmat sifati va barqarorlik kafolatlanadi, provayderning mas’uliyati
huquqiy jihatdan mustahkamlanadi.
Jarayonlarni integratsiya qilish autsorsingni muvaffaqiyatli tatbiq etishning
muhim qismidir. Bu bosqichda ichki jarayonlar bilan tashqi xizmat ko‘rsatuvchi
jarayonlari uyg‘unlashtiriladi. Axborot tizimlari va ma’lumot almashinuvi
mexanizmlari yo‘lga qo‘yiladi, xodimlar yangi jarayonlarga moslashishi uchun
treninglar o‘tkaziladi. Shuningdek, qayta ishlash va nazorat mexanizmlari ishlab
chiqiladi, bu esa jarayonning sifatini va samaradorligini ta’minlaydi. Integratsiya
bosqichi autsorsing jarayonini korxona hayotiga to‘liq singdiradi va ish jarayonini
uzluksiz qiladi.
Monitoring va nazorat tizimi autsorsing jarayonining samaradorligini
baholashda asosiy vositadir. Xizmat ko‘rsatish darajasi doimiy ravishda kuzatiladi,
belgilangan KPI va boshqa o‘lchovlar bo‘yicha xizmat sifati baholanadi.
Muammolar aniqlanganda tezkor choralar ko‘riladi, hisobotlar tayyorlanadi va
ularni korxona rahbariyati bilan muhokama qilish orqali jarayonning sifatini
doimiy nazorat qilish ta’minlanadi. Monitoring tizimi orqali provayder bilan
korxona o‘rtasidagi hamkorlik samarali va shaffof bo‘ladi.
Samaradorlikni baholash va jarayonlarni takomillashtirish esa autsorsing
jarayonining yakuniy, lekin doimiy davom etadigan qismidir. Xarajatlarni
kamaytirish, ish unumdorligini oshirish va jarayonlarni optimallashtirish bo‘yicha
tahlillar muntazam ravishda olib boriladi. Ichki xodimlar va tashqi provayderlar
bilan muntazam uchrashuvlar o‘tkazilib, jarayonlarni yanada mukammal qilish va
innovatsion yechimlar joriy etish imkoniyati yaratiladi. Bu bosqich jarayonning
36

uzluksiz takomillashtirilishini va korxona raqobatbardoshligini oshirishga xizmat
qiladi.
Autsorsingni boshqarishda bir nechta yondashuvlar mavjud. Markazlashgan
boshqaruvda barcha jarayonlar yagona markaziy organ tomonidan nazorat qilinadi.
Bu yondashuv barqaror nazoratni ta’minlaydi, resurslarni to‘g‘ri taqsimlash
imkonini beradi, ammo moslashuvchanligi past va qaror qabul qilish tezligi sekin
bo‘lishi mumkin. Dekentralizatsiyalashgan boshqaruv esa har bir bo‘lim yoki
departamentga o‘z autsorsing jarayonini boshqarish imkonini beradi, bu tezkor
moslashuv va bo‘limlarga mos qaror qabul qilishni ta’minlaydi, lekin yagona
nazorat yetishmasligi va resurslar samaradorligini kamaytirishi mumkin. Eng keng
qo‘llaniladigan yondashuv hibrid boshqaruv bo‘lib, unda strategik jarayonlar
markaziy boshqaruvda, kundalik operatsiyalar esa bo‘limlar tomonidan
boshqariladi. Bu yondashuv samaradorlik va moslashuvchanlikni uyg‘unlashtiradi.
Umuman olganda, korxonada autsorsingni joriy etish jarayoni murakkab,
ammo to‘g‘ri boshqarilganida u korxona samaradorligini sezilarli darajada
oshiradi. Har bir bosqich talab va ehtiyojlarni aniqlash, xizmat ko‘rsatuvchilarni
tanlash, shartnoma tuzish, jarayonlarni integratsiya qilish, monitoring va baholash,
shuningdek takomillashtirishni o‘z ichiga oladi. Boshqaruv usullarini to‘g‘ri
tanlash esa jarayonning sifatiga, barqarorligiga va natijaviy samaradorligiga
bevosita ta’sir qiladi.
2.3. Autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va raqobatbardoshlikka ta’siri
Autsorsingning asosiy maqsadi korxona faoliyatini yanada samarali qilish va
ichki resurslarni optimal tarzda taqsimlashdir. Shu bilan birga, autsorsingning
iqtisodiy samaradorligi va korxona raqobatbardoshligiga ta’siri alohida ahamiyatga
ega. Iqtisodiy samaradorlikni baholash jarayonida korxona xarajatlari, ishlab
37

chiqarish samaradorligi, ish unumdorligi va resurslarni tejash imkoniyatlari tahlil
qilinadi.
Autsorsingning iqtisodiy foydasi birinchi navbatda xarajatlarni kamaytirish
orqali namoyon bo‘ladi. Ichki bo‘limlarda qo‘llaniladigan resurslarni tashqi xizmat
ko‘rsatuvchiga berish orqali korxona maosh, infratuzilma va jihoz xarajatlarini
kamaytiradi. Shu bilan birga, malakali provayderlar bilan ishlash natijasida xizmat
sifatining oshishi, ish jarayonining tezlashishi va natijada ishlab chiqarish
samaradorligining oshishi kuzatiladi. Bu esa korxonaning moliyaviy
ko‘rsatkichlariga bevosita ijobiy ta’sir qiladi.
Autsorsing orqali korxona o‘z e’tiborini asosiy faoliyatga qaratishi mumkin.
Masalan, ishlab chiqarish korxonasi uchun asosiy yo‘nalish mahsulot sifati va
innovatsion texnologiyalarni joriy etish bo‘lsa, axborot texnologiyalari yoki
logistika xizmatlarini autsorsingga berish orqali rahbariyat va xodimlar asosiy
strategik vazifalarga konsentratsiya qilinadi. Natijada korxona samaradorligi
oshadi, qaror qabul qilish jarayoni tezlashadi va biznesning asosiy strategiyasi
muvaffaqiyatli amalga oshiriladi.
Autsorsingning yana bir muhim jihati – bu raqobatbardoshlikni oshirishdir.
Tashqi xizmat ko‘rsatuvchilar bilan ishlash korxona ichidagi jarayonlarni global
standartlarga moslashtirish imkonini beradi. Bu esa mahsulot yoki xizmat sifatini
yaxshilash, yetkazib berish muddatlarini qisqartirish va xarajatlarni
optimallashtirish orqali bozorda raqobat ustunligini ta’minlaydi. Shu bilan birga,
autsorsing korxonaga yangi texnologiyalar va innovatsion yechimlarni tezroq joriy
etish imkonini beradi, bu esa raqobatbardoshlikni yanada kuchaytiradi.
Iqtisodiy samaradorlikni baholashda nafaqat xarajatlar, balki vaqt va resurslar
samaradorligi ham hisobga olinadi. Masalan, provayder tomonidan bajariladigan
xizmatlar natijasida ichki bo‘limlar ish hajmi kamayadi, xodimlarning
samaradorligi oshadi va ish sifati yaxshilanadi. Shu bilan birga, autsorsing
38

jarayonlari korxona uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, bozor talablariga
moslashuvchanlikni oshiradi va strategik qarorlarni amalga oshirishga
ko‘maklashadi.
Autsorsingdan foydalanishning iqtisodiy samaradorligi so‘nggi o‘n yilliklarda
jahon iqtisodiyoti va korporativ boshqaruv tizimlarida keng ko‘lamda
o‘rganilayotgan muhim yo‘nalishlardan biri hisoblanadi. Xalqaro statistik
tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, autsorsing xizmatlaridan foydalangan korxonalar
ishlab chiqarish va boshqaruv xarajatlarini sezilarli darajada qisqartirishga
erishmoqda. Jahon miqyosida o‘tkazilgan tahlillarga ko‘ra, autsorsingni tizimli
ravishda joriy etgan kompaniyalarda operatsion xarajatlar o‘rtacha 15–30 foizga
kamaygan. Ayniqsa, IT, logistika, buxgalteriya va kadrlar boshqaruvi kabi
yordamchi funksiyalarni tashqi ijrochilarga topshirish xarajatlarni
optimallashtirishda yuqori samara bermoqda.
Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, rivojlangan davlatlarda yirik korxonalarning
qariyb 70 foizi kamida bitta biznes jarayonini autsorsing asosida amalga oshiradi.
Ushbu korxonalarda ichki resurslar asosan strategik va yuqori qo‘shimcha
qiymatga ega faoliyat turlariga yo‘naltirilgan. Natijada, ishlab chiqarish
samaradorligi o‘rtacha 20–25 foizga oshgan. Kichik va o‘rta biznes subyektlarida
esa autsorsingdan foydalanish hisobiga doimiy xarajatlar qisqarib, foyda marjasi
10–15 foizga ko‘tarilgani kuzatilgan.
Autsorsingning iqtisodiy samaradorligini baholovchi statistik
ko‘rsatkichlardan biri bu mehnat unumdorligidir. Tadqiqot natijalariga ko‘ra,
yordamchi jarayonlarni autsorsingga topshirgan korxonalarda bir xodimga to‘g‘ri
keladigan ishlab chiqarish hajmi o‘rtacha 1,3–1,5 barobarga oshgan. Bu holat
xodimlarning asosiy vazifalarga e’tibori kuchayishi va ish vaqtining samarali
taqsimlanishi bilan izohlanadi. Ayniqsa, IT-autsorsingdan foydalangan
39

kompaniyalarda texnik nosozliklar va tizimlarning ishlamay qolish holatlari 40
foizga kamaygan.
Moliyaviy samaradorlik nuqtayi nazaridan olib qaralganda, autsorsingdan
foydalangan korxonalarda investitsiya qaytimi darajasi sezilarli oshgan. Statistik
kuzatuvlarga ko‘ra, autsorsing joriy etilgandan so‘ng investitsiya qaytimi o‘rtacha
1,5–2 barobar yuqori bo‘lgan. Shu bilan birga, doimiy xarajatlarning kamayishi
korxonaning moliyaviy barqarorligini mustahkamlab, pul oqimlarining prognoz
qilinuvchanligini oshirgan. Bu holat, ayniqsa, iqtisodiy beqarorlik sharoitida
muhim ahamiyat kasb etadi.
Autsorsingning raqobatbardoshlikka ta’siri bo‘yicha statistik ma’lumotlar
ham e’tiborga loyiqdir. Bozor tadqiqotlari natijalariga ko‘ra, autsorsingdan faol
foydalangan korxonalarda bozor ulushi o‘sishi o‘rtacha 15–20 foizni tashkil etgan.
Bunday korxonalar bozor talablariga tezroq moslashish, mahsulot va xizmatlar
sifatini yaxshilash hamda innovatsion yechimlarni joriy etish imkoniyatiga ega
bo‘lgan. Natijada, ular raqobatchilarga nisbatan ustun pozitsiyani egallagan.
Xalqaro statistik ma’lumotlarga asoslanib aytish mumkinki, marketing va
savdo jarayonlarini autsorsing asosida tashkil etgan kompaniyalarda sotuv hajmi
o‘rtacha 20–35 foizga oshgan. Bu holat tashqi mutaxassislarning tajribasi va
zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanish bilan bog‘liq. Shuningdek,
logistika autsorsingidan foydalangan korxonalarda yetkazib berish muddati 25–30
foizga qisqargan, bu esa mijozlar qoniqish darajasining oshishiga olib kelgan.
Raqobatbardoshlikning muhim ko‘rsatkichlaridan biri bo‘lgan innovatsion
faollik ham autsorsing bilan chambarchas bog‘liq. Statistik tahlillar shuni
ko‘rsatadiki, autsorsing hisobiga ichki resurslarni bo‘shatgan korxonalarda
innovatsion mahsulot va xizmatlar ulushi 2 barobarga yaqin oshgan. Bu esa
korxonaning uzoq muddatli rivojlanish strategiyasini muvaffaqiyatli amalga
oshirish imkonini yaratgan.
40

Umuman olganda, statistik ma’lumotlar autsorsingning iqtisodiy
samaradorligi va raqobatbardoshlikka ijobiy ta’siri yuqori ekanligini tasdiqlaydi.
Autsorsingdan foydalangan korxonalar xarajatlarni kamaytirish, mehnat
unumdorligini oshirish, moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash va bozor
raqobatbardoshligini kuchaytirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Shu sababli,
hozirgi sharoitda autsorsingdan foydalanish korxonalar uchun nafaqat iqtisodiy
foyda manbai, balki strategik rivojlanish omili sifatida ham namoyon bo‘lmoqda.
Autsorsingning raqobatbardoshlikka ta’siri ko‘plab jihatlarda namoyon
bo‘ladi. U birinchidan, mahsulot yoki xizmat sifatini oshirish orqali mijozlar
talabini qondirishni yaxshilaydi. Ikkinchidan, xarajatlarni kamaytirish va
resurslarni tejash orqali korxona narx siyosatini moslashtiradi va bozorda
raqobatbardosh pozitsiya egallash imkonini beradi. Uchinchidan, autsorsing orqali
korxona o‘z ichki jarayonlarini optimallashtirib, tezkor va samarali xizmat
ko‘rsatish tizimini yaratadi, bu esa mijozlar ishonchini oshiradi va sodiqlikni
mustahkamlaydi.
Iqtisodiy samaradorlikni oshirish uchun autsorsing jarayonini doimiy
monitoring qilish va baholash zarur. Jarayonning samaradorligini o‘lchash uchun
KPI va boshqa o‘lchovlar belgilanadi. Bu ko‘rsatkichlar yordamida xarajatlar, ish
sifati, yetkazib berish muddatlari va boshqa muhim ko‘rsatkichlar tahlil qilinadi.
Tahlillar natijasida jarayonlarda kamchiliklar aniqlanadi va ularni bartaraf etish
bo‘yicha choralar ko‘riladi. Shu tarzda autsorsing nafaqat xarajatlarni kamaytiradi,
balki raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qiladi.
Autsorsingning iqtisodiy samaradorligi shuningdek, korxona strategiyasini
amalga oshirish bilan chambarchas bog‘liq. Masalan, yangi bozorga chiqish,
mahsulot assortimenti kengaytirish yoki xizmat sifatini yaxshilash kabi strategik
maqsadlar autsorsing orqali tezroq va samaraliroq amalga oshiriladi. Tashqi
41

provayderlar bilan hamkorlik korxona uchun resurslarni tejash va innovatsion
yechimlarni tatbiq etish imkonini beradi.
Shuningdek, autsorsing korxona ichidagi malakali xodimlar resursini tejashga
imkon beradi. Ichki xodimlar murakkab va strategik vazifalarga e’tibor qaratadi,
oddiy yoki takroriy jarayonlar esa tashqi xizmat ko‘rsatuvchiga topshiriladi. Bu ish
unumdorligini oshiradi, xodimlarning qoniqishini oshiradi va korxona ichidagi
bilim va tajriba resurslarini yanada samarali ishlatishga xizmat qiladi.
Autsorsingning raqobatbardoshlikka ta’siri, shuningdek, tezkor
moslashuvchanlik orqali ham seziladi. Bozor sharoitlari, mijoz talablari yoki
texnologik o‘zgarishlarga tez moslashish korxonaning raqobatbardoshligini
ta’minlaydi. Masalan, IT xizmatlarini autsorsingga berish orqali korxona yangi
dasturiy yechimlarni tez joriy qilishi mumkin, bu esa raqobatchilardan oldinda
turishga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va
raqobatbardoshlikka ta’siri bir nechta jihatlardan iborat. U xarajatlarni kamaytiradi,
ish samaradorligini oshiradi, resurslarni tejaydi, raqobat ustunligini yaratadi va
strategik maqsadlarni tezroq amalga oshirishga yordam beradi. Shu bilan birga,
autsorsing jarayonini doimiy monitoring qilish va optimallashtirish orqali uning
samaradorligi maksimal darajaga yetkazilishi mumkin.
10-jadval 15
Autsorsing turlaridan foydalanish va operatsion xarajatlarga ta’siri
15
Deloitte – Global Outsourcing Survey
https://www2.deloitte.com/global-outsourcing
42

Autsorsing
turi Operatsion
xarajatlarning
kamayishi Ishlab
chiqarish
samaradorligi Moliyaviy foyda
(sof foyda ulushi)
IT-autsorsing 20–30 % 25 % ga oshgan 15–20 %
Logistika
autsorsingi 15–25 % 20 % ga oshgan 10–15 %
HR-autsorsing 10–20 % 10–15 % ga
oshgan 8–12 %
Marketing
autsorsingi 10–20 % 15–20 % ga
oshgan 12–18 %
Jadval izohi:
Ushbu jadval autsorsingning turli yo‘nalishlarida korxona xarajatlari va ishlab
chiqarish samaradorligiga ijobiy ta’sirini ko‘rsatadi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra,
IT va logistika autsorsingini joriy etgan korxonalarda operatsion xarajatlar sezilarli
darajada qisqargan, natijada moliyaviy foyda oshgan. Shu bilan birga, mehnat
unumdorligi va ishlab chiqarish hajmi barqaror o‘sishga erishgan.
11-jadval 16
Autsorsing va raqobatbardoshlik ko‘rsatkichlari
Ko‘rsatkichlar Autsorsingdan
foydalangan korxonalar Foydalanmagan
korxonalar
Bozor ulushi o‘sishi 15–20 % 5–10 %
16
World Bank – Outsourcing, Productivity and Firm Performance
https://www.worldbank.org/en/research
43

Ko‘rsatkichlar Autsorsingdan
foydalangan korxonalar Foydalanmagan
korxonalar
Innovatsion
mahsulotlar ulushi 25–30 % 10–12 %
Yetkazib berish
muddati 25–30 % ga qisqargan Standart darajada
Mijoz qoniqish
darajasi Yuqori O‘rtacha
Jadval izohi:
Jadval raqobatbardoshlikning autsorsing orqali oshishini ko‘rsatadi. Statistik
kuzatuvlarga ko‘ra, autsorsing xizmatlaridan faol foydalangan korxonalar bozor
talablariga tezroq moslashish, mahsulot va xizmat sifatini yaxshilash va
innovatsion yechimlarni joriy etish imkoniga ega bo‘lgan. Shu bilan birga, mijoz
qoniqish darajasi va yetkazib berish tezligi sezilarli darajada oshgan.
12-jadval 17
Autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va moliyaviy natijalari
Moliyaviy
ko‘rsatkichlar Autsorsingdan oldingi
holat Autsorsing joriy
etilgandan so‘ng
Sof foyda darajasi 8–10 % 15–20 %
Operatsion xarajatlar
ulushi 60–65 % 45–50 %
Investitsiya qaytimi
(ROI) O‘rtacha 1,5–2 barobar yuqori
17
McKinsey & Company – Managing Outsourcing for Financial Performance
https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance
44

Moliyaviy
ko‘rsatkichlar Autsorsingdan oldingi
holat Autsorsing joriy
etilgandan so‘ng
Kutilayotgan foyda
barqarorligi Past Yuqori va prognoz
qilinadigan
Jadval izohi:
Mazkur jadval autsorsingning moliyaviy samaradorligini aniq aks ettiradi.
Korxonalar autsorsing xizmatlarini joriy etish orqali operatsion xarajatlarini
sezilarli kamaytiradi, sof foydani oshiradi va investitsiyalarning qaytish darajasini
yaxshilaydi. Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, autsorsing nafaqat
xarajatlarni optimallashtiradi, balki moliyaviy barqarorlik va uzoq muddatli
raqobatbardoshlikni mustahkamlaydi.
Umuman olganda, autsorsing korxona faoliyatini yanada samarali qilish,
iqtisodiy ko‘rsatkichlarni yaxshilash va raqobatbardoshlikni oshirishning muhim
vositasidir. Tizimli va bosqichma-bosqich yondashuv, samarali boshqaruv usullari
va doimiy monitoring jarayoni orqali autsorsingning barcha foydali jihatlari to‘liq
amalga oshiriladi, bu esa korxona barqarorligini mustahkamlash va bozor
sharoitlarida muvaffaqiyatli faoliyat yuritish imkonini beradi.
Autsorsing jarayonining iqtisodiy samaradorligi ko‘pincha korxonaning
moliyaviy ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir qiladi. Xarajatlarni kamaytirishdan
tashqari, u ishlab chiqarish yoki xizmat ko‘rsatish jarayonlarida ortiqcha yuklarni
kamaytiradi, ish unumdorligini oshiradi va resurslardan samarali foydalanishga
yordam beradi. Shu bilan birga, tashqi xizmat ko‘rsatuvchilar bilan ishlash korxona
ichidagi xodimlarni strategik va innovatsion vazifalarga yo‘naltirish imkonini
beradi, bu esa nafaqat samaradorlikni oshiradi, balki ichki innovatsion salohiyatni
ham rag‘batlantiradi.
45

Autsorsingning iqtisodiy ta’siri ayniqsa kichik va o‘rta biznes uchun
muhimdir, chunki bu turdagi korxonalar ko‘pincha ichki resurslar va moliyaviy
imkoniyatlari cheklangan bo‘ladi. Tashqi provayderlardan foydalanish orqali ular
qimmatli texnologiyalar, tajribali mutaxassislar va ilg‘or boshqaruv amaliyotlariga
tezkor kirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Natijada, korxona bozor talablariga tez
moslashadi, mahsulot yoki xizmat sifatini oshiradi va raqobatbardoshligini
mustahkamlaydi.
Shuningdek, autsorsing korxona uchun moliyaviy barqarorlikni ta’minlash
vositasi sifatida ham ahamiyatga ega. Masalan, ichki xodimlarni yollash va ularni
doimiy saqlash xarajatlari o‘rniga, kerak bo‘lganda xizmat ko‘rsatuvchi provayder
bilan shartnoma tuzish orqali korxona xarajatlarni o‘zgaruvchan va nazorat
qilinadigan holatga keltiradi. Bu esa pul oqimlarini boshqarish va moliyaviy
xavflarni kamaytirishga xizmat qiladi.
Autsorsing jarayonining raqobatbardoshlikka ta’siri boshqa jihatdan ham
namoyon bo‘ladi. Tashqi provayderlar bilan hamkorlik qilish orqali korxona eng
zamonaviy texnologiyalar va ilg‘or tajribalarni tatbiq etadi. Bu nafaqat mahsulot
sifatini yaxshilaydi, balki xizmat ko‘rsatish tezligini oshiradi, mijozlarning
talablarini tezroq qondirish imkonini yaratadi. Shu tarzda, autsorsing
raqobatchilardan oldinda turish va bozor ulushini oshirish imkonini beradi.
Autsorsingning samaradorligi shuningdek, risklarni kamaytirish bilan ham
bog‘liq. Korxona ichki jarayonlarda yuzaga keladigan muammolarni tashqi
provayderga topshirish orqali operatsion risklarni kamaytiradi. Masalan, IT
xizmatlarini autsorsingga berish orqali tizim nosozligi yoki texnik xatoliklarga
qarshi professional xizmat ko‘rsatish kafolatlanadi. Shu tarzda, korxona nafaqat
xarajatlarni kamaytiradi, balki jarayonlarda barqarorlik va sifatni ta’minlaydi.
Autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va raqobatbardoshlikka ta’sirini
oshirish uchun jarayonni doimiy tahlil qilish zarur. Korxona boshqaruvchilari
46

muntazam ravishda xarajatlar, xizmat sifati, ish unumdorligi va bozor sharoitlarini
baholab, kerakli chora-tadbirlarni ko‘rishlari lozim. Shu bilan birga, provayderlar
bilan uzoq muddatli va strategik hamkorlikni yo‘lga qo‘yish orqali korxona
barqaror va yuqori sifatli xizmatlarni olish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Shuningdek, autsorsingning ijobiy ta’siri xodimlarning motivatsiyasiga ham
ta’sir qiladi. Ichki xodimlar faqat asosiy va strategik vazifalarga jalb etilganda
ularning ish sifati va qoniqishi oshadi. Bu esa korxona ichidagi mehnat muhitini
yaxshilaydi, xodimlar sodiqligini oshiradi va ichki resurslarning samarali
ishlatilishini ta’minlaydi.
Autsorsingning iqtisodiy samaradorligini baholashda moliyaviy natijalar bilan
birga, vaqtni tejash va resurslardan samarali foydalanish ham hisobga olinadi.
Masalan, tashqi provayderlar tomonidan bajariladigan xizmatlar tufayli ichki
jarayonlar tezlashadi, mahsulot yoki xizmatni bozorga chiqarish vaqti qisqaradi, bu
esa korxona raqobatbardoshligini oshiradi. Shu bilan birga, autsorsing korxonaga
yangi biznes imkoniyatlarini yaratadi va tezkor strategik qarorlar qabul qilish
imkonini beradi.
Xulosa qilib aytganda, autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va
raqobatbardoshlikka ta’siri bir nechta jihatdan ifodalanadi. U xarajatlarni
kamaytiradi, resurslarni optimallashtiradi, ish unumdorligini oshiradi, xodimlarni
strategik vazifalarga yo‘naltiradi, bozor talablariga tez moslashuvchanlikni
ta’minlaydi va korxona raqobatbardoshligini kuchaytiradi. Shu bilan birga,
autsorsing jarayonini doimiy monitoring qilish, baholash va takomillashtirish
orqali uning samaradorligi maksimal darajaga yetkazilishi mumkin.
Umuman olganda, autsorsing korxona faoliyatining iqtisodiy samaradorligini
oshirish, risklarni kamaytirish va raqobatbardoshligini kuchaytirishning strategik
vositasidir. To‘g‘ri boshqarilgan va tizimli joriy etilgan autsorsing jarayoni nafaqat
47

moliyaviy foyda keltiradi, balki korxona barqarorligini mustahkamlash va bozor
sharoitlarida muvaffaqiyatli faoliyat yuritish imkonini yaratadi.
48

XULOSA
Ushbu ish davomida korxonalarda autsorsing jarayonini boshqarish va yangi
texnologiyalarni joriy etishning nazariy va amaliy jihatlari o‘rganildi. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatdiki, autsorsing korxona faoliyatini samarali boshqarishning
muhim vositasi bo‘lib, u resurslarni optimal taqsimlash, xarajatlarni kamaytirish,
ish unumdorligini oshirish va raqobatbardoshlikni kuchaytirishga xizmat qiladi.
Birinchidan, yangi texnologiyalarni boshqarish jarayoni korxonaning
rivojlanishi va innovatsion salohiyatini oshirishda markaziy o‘rin tutadi.
Texnologik yangiliklarni joriy etish menejmentning samarali rejalashtirilishi, ichki
va tashqi resurslarni to‘g‘ri boshqarish va strategik qarorlar qabul qilishga bog‘liq.
Shu bilan birga, texnologik innovatsiyalar korxona mahsuloti yoki xizmatining
sifatini oshirish, ishlab chiqarish jarayonlarini tezlashtirish va xarajatlarni
kamaytirishga yordam beradi.
Ikkinchidan, autsorsing jarayonini joriy etish korxona samaradorligini
sezilarli darajada oshiradi. Ichki jarayonlarni tahlil qilish, xizmat ko‘rsatuvchilarni
tanlash, shartnoma tuzish, jarayonlarni integratsiya qilish va monitoring tizimini
yo‘lga qo‘yish orqali autsorsing korxona faoliyatiga muvaffaqiyatli tatbiq etiladi.
Bu jarayon xodimlarni strategik vazifalarga yo‘naltirish, resurslarni samarali
ishlatish va ishlab chiqarish samaradorligini oshirish imkonini beradi.
Uchinchidan, autsorsingning iqtisodiy samaradorligi va raqobatbardoshlikka
ta’siri o‘rganildi. Autsorsing xarajatlarni kamaytirish, ish unumdorligini oshirish,
resurslarni tejash, xodimlarni strategik vazifalarga jalb qilish va bozor talablariga
tez moslashuvchanlikni ta’minlash orqali korxona raqobatbardoshligini oshiradi.
Shu bilan birga, tashqi provayderlar bilan hamkorlik orqali korxona innovatsion
texnologiyalarni joriy etadi va yuqori sifatli xizmatlarni taqdim etadi, bu esa
mijozlar ishonchiga ijobiy ta’sir qiladi.
49

Shuningdek, autsorsing jarayonini doimiy monitoring qilish va baholash
zarur. Jarayon samaradorligini o‘lchash, kamchiliklarni aniqlash va ularni bartaraf
etish choralarini ko‘rish korxona barqarorligini va raqobatbardoshligini
ta’minlaydi. To‘g‘ri boshqarilgan autsorsing jarayoni korxona ichki va tashqi
resurslarini maksimal darajada samarali ishlatishga, moliyaviy barqarorlikni
mustahkamlashga va strategik maqsadlarni amalga oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa qilib aytganda, autsorsing va yangi texnologiyalarni boshqarish
korxonaning samaradorligi, iqtisodiy ko‘rsatkichlari va raqobatbardoshligi uchun
muhim vositalardir. Ular korxona faoliyatini optimallashtirish, xarajatlarni
kamaytirish, xodimlarni samarali ishlatish va bozor talablariga tez
moslashuvchanlikni ta’minlash imkonini beradi. Shu bois, korxonalar o‘z
strategiyalarini rejalashtirishda autsorsing va innovatsion texnologiyalarni joriy
etishga alohida e’tibor qaratishlari zarur.
Shu bilan birga, autsorsing jarayoni korxona ichidagi strategik boshqaruvni
yanada mukammal qilishga xizmat qiladi. Ichki resurslar asosiy faoliyatga
yo‘naltirilganda, xodimlar samaradorligi oshadi, ularning motivatsiyasi va ish
qoniqishi yaxshilanadi. Shu tarzda, autsorsing nafaqat moliyaviy foyda, balki inson
resurslarini samarali boshqarish imkoniyatini ham yaratadi. Ichki jarayonlarni
tashqi xizmat ko‘rsatuvchilarga topshirish orqali korxona rahbariyati strategik
qarorlar qabul qilishga ko‘proq e’tibor qaratadi, bu esa korxona faoliyatining uzoq
muddatli barqarorligini ta’minlaydi.
Xulosa qilish mumkin bo‘lgan yana bir muhim jihat – autsorsing jarayonining
innovatsion va texnologik rivojlanishga bo‘lgan ta’siri. Tashqi provayderlar bilan
hamkorlik qilish orqali korxona ilg‘or texnologiyalar va zamonaviy boshqaruv
amaliyotlarini joriy etadi, bu esa raqobatbardoshlikni oshiradi va yangi bozor
imkoniyatlarini ochadi. Shu bilan birga, autsorsing korxonaga bozor talablariga tez
50

moslashish imkonini beradi, xarajatlarni optimallashtiradi va jarayonlarni
tezlashtiradi.
Autsorsingning samaradorligi va iqtisodiy foydasi doimiy monitoring va
baholash orqali maksimal darajaga yetkazilishi mumkin. Korxona jarayonlarini
muntazam tahlil qilish, xizmat sifatini kuzatish, KPI va boshqa ko‘rsatkichlarni
o‘lchash orqali jarayonlarni takomillashtirish va yaxshilash imkoniyati yaratiladi.
Bu esa korxona ichki va tashqi resurslaridan maksimal darajada foydalangan holda
samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, autsorsing korxona uchun risklarni kamaytirish vositasi sifatida
ham ahamiyatlidir. Ichki jarayonlarni tashqi provayderlarga topshirish orqali
operatsion risklar, texnik xatolar va boshqa biznes xavflari kamayadi. Bu esa
korxona faoliyatining barqarorligini ta’minlash, moliyaviy natijalarni yaxshilash va
raqobatbardoshlikni oshirishga yordam beradi.
Umuman olganda, autsorsing va yangi texnologiyalarni boshqarish birgalikda
korxonaning samaradorligi, raqobatbardoshligi va iqtisodiy barqarorligini
oshirishning samarali vositalaridir. Ular korxona faoliyatini optimallashtirish,
xarajatlarni kamaytirish, xodimlarni samarali boshqarish, ish jarayonlarini
tezlashtirish va bozor talablariga moslashuvchanlikni ta’minlash imkonini beradi.
Shu sababli, korxona rahbariyati autsorsing va innovatsion texnologiyalarni
strategik ahamiyatga ega vosita sifatida baholashi va ularni joriy etish jarayoniga
alohida e’tibor qaratishi lozim.
Kelgusida korxonalar uchun tavsiya etiladigan asosiy yo‘nalish – autsorsingni
faqat xarajatlarni kamaytirish vositasi sifatida emas, balki strategik rivojlanish va
raqobatbardoshlikni oshirish mexanizmi sifatida qo‘llashdir. Shu bilan birga,
jarayonlarni muntazam monitoring qilish, xizmat ko‘rsatuvchi provayderlar bilan
uzoq muddatli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish va ichki xodimlar resurslarini samarali
boshqarish orqali autsorsingning barcha ijobiy jihatlari to‘liq amalga oshiriladi.
51

Shu tarzda, autsorsing korxona faoliyatini nafaqat moliyaviy jihatdan samarali
qiladi, balki strategik qarorlar qabul qilish jarayonini ham kuchaytiradi, ichki va
tashqi resurslardan maksimal darajada foydalanishga imkon yaratadi,
raqobatbardoshlikni oshiradi va bozor sharoitlarida barqaror faoliyat yuritishni
ta’minlaydi. Shu bois, autsorsing va yangi texnologiyalarni boshqarish korxona
strategiyasining ajralmas qismi sifatida qaralishi lozim.
52

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Armstrong, M. A Handbook of Human Resource Management Practice.
Kogan Page, 2016.
2. Barney, J. Gaining and Sustaining Competitive Advantage. Pearson, 2019.
3. Bragg, S. Outsourcing Accounting and Finance: A Practical Guide. Wiley,
2018.
4. Davenport, T. Process Innovation: Reengineering Work through
Information Technology. Harvard Business School Press, 2013.
5. De Wit, B., Meyer, R. Strategy: Process, Content, Context. Cengage
Learning, 2020.
6. Heizer, J., Render, B. Operations Management. Pearson, 2021.
7. Kotler, P., Keller, K. Marketing Management. Pearson, 2022.
8. Lacity, M., Willcocks, L. Outsourcing Business Processes for Innovation.
Palgrave Macmillan, 2014.
9. Laudon, K., Laudon, J. Management Information Systems. Pearson, 2021.
10. Porter, M. Competitive Advantage: Creating and Sustaining Superior
Performance. Free Press, 2011.
11. Slack, N., Brandon-Jones, A., Johnston, R. Operations Management.
Pearson, 2020.
12. Schwalbe, K. Information Technology Project Management. Cengage,
2019.
13. Senn, J. Information Technology Outsourcing. Springer, 2015.
14. Vining, A., Globerman, S. The Economics of Outsourcing. Cambridge
University Press, 2018.
15. Willcocks, L., Fitzgerald, G. The Outsourcing Enterprise: From Cost
Management to Collaborative Innovation. Palgrave Macmillan, 2016.
53

16. Heizer, J., Render, B., Munson, C. Operations Management:
Sustainability and Supply Chain Management. Pearson, 2021.
17. Kerzner, H. Project Management: A Systems Approach to Planning,
Scheduling, and Controlling. Wiley, 2021.
18. O’Shaughnessy, J. Management for Business. Routledge, 2017.
19. Pfeffer, J., Sutton, R. Hard Facts, Dangerous Half-Truths, and Total
Nonsense. Harvard Business Review Press, 2006.
20. Slack, N., Lewis, M. Operations Strategy. Pearson, 2017.
21. Luenberger, D. Investment Science. Oxford University Press, 2015.
22. Raizberg, B.A. Zamonaviy iqtisodiy lug‘at. – Moskva, 2012.
23. Islomiy moliya va biznes [elektron resurs] - Kirish rejimi:
http://www.islamic-finance.ru , kirish sanasi: 20.02.2013.
54

Yangi texnologiyalarni boshqarish va korxonada autsorsing

Sotib olish