Информация о документе

Цена 3000UZS
Размер 207.2KB
Покупки 0
Дата загрузки 07 Ноябрь 2026
Расширение pptx
Раздел Презентации
Предмет Физическая культура

Продавец

Bohodir Jalolov

Yangilanish davrda sport inshooti XIV asrni boshlari va XVIII oxirida sport inshoatlari

Купить
MAVZU:Yangilanish davrda sport inshooti XIV asrni boshlari va XVIII oxirida sport inshoatlari Reja • Nogironlar uchun sport inshootlari haqida ma’lumotlar • Sport maydonlarining texnologik chizmasi • O’yin maydonlari A) Basketbol • B) Voleybol V) Futbol • G) Qo’l to’pi D) Tennis • Ye) Badminton • J) muz va chim ustida xokkey maydonlari. Nogironlar uchun sport inshootlari haqida ma’lumotlar • Avvallari jismoniy tomondan kamchiligi bo’lgan insonlarni jismoniy tarbiya va sport mashg’ulotlarida shug’ullanishlariga yetarlicha e’tibor berilmas edi. • Mustaqillik tufayli jamiyatimizda ilgari surilayotgan insonparvarlik, ―Hamma narsa inson va uning farovon hayoti uchun shiori tufayli nogironlar jamiyatning ko’pqirrali hayotiga to’laqonli kirishi va unda ‖ faoliyat ko’rsatishiga katta e’tibor qaratilmoqda. Bu esa, o’z navbatida, jamiyatning barcha a’zolari uchun, ularning jismoniy holatlari va qobiliyatlari darajasi qanday bo’lishidan qat’iy nazar, hayotiy talab va ehtiyojlarni to’la amalga oshirish imkoniyatlarini yaratishni talab qiladi. Ushbu yo’lda uchraydigan qiyinchiliklarning kattagina qismifazoviy muhitni tashkil etishdan iborat bo’ladi. • Nogironlarning ehtiyojlarini arxitektura (qurilish)ni loyihalashtirishda inobatga olish zarurati, birinchi marta, VSN 62-91 • ― Nogironlar va aholining kamharakatchan guruhlari hayot faoliyati muhitini loyihalashtirish normativ ‖ hujjatida tasdiqlangan. • Jismoniy tarbiya va sport mashg’ulotlari, bir tomondan, harakatlanish faolligini oshiradi, boshqa tomondan esa, jismoniy tomondan kamchiligi bo’lgan insonlarning o’zlarini tadbiq etishlarining muhim omili hisoblanadi. Ushbu jarayonda ayniqsa, o’z kuchiga va irodasiga ishonishiga, o’zini jamiyatning to’laqonli a’zosi sifatida his etishiga yordam beradigan psixologik reabilitasiya juda muhim. • Sihat salomat insonlar ham, nogironlar ham boradigan har qanday sport inshooti yoki binosi shunday loyihalashtirilishi kerak-ki, har bir inson va ayniqsa nogiron bu yerda o’z jismoniy kamchiligini sezmasligi hamda erkin harakatlana olishi va harakatlanish faolligiga intila olishi, shug’ullana olishi kerak. Bularni inobatga olgan holda nogironlar uchuninshootlar va binolarning arxitektura - rejalashtirish, konstruktiv va texnik talablari ishlab chiqilgan. Jismoniy nuqsoni xususiyatlari alomatlari bo’yicha jismoniy jihatdan kamchiligi bo’lgan insonlar toifalarini aniqlashdan boshlab nogironlarning ehtiyojlari va imkoniyatlarini o’rganish ularni loyihalashtirishning asosi sifatida olingan. Jumladan, nogironlarning quyidagi uch toifasi eng ahamiyatli arxitektura - texnik tadbirlar amalga oshirilishini talab qiladi:1)tayanch-harakatlanish apparati shikastlangan insonlar; • 2)ko’rishida defekti, to’liq yoki qisman ko’zi ojiz, bo’lgan insonlar; • 3)eshitish defekti bo’lgan, ya’ni kar, insonlar. • 4)Boshqa nogironlar zikr etilgan uch toifa insonlar uchun barcha zarur narsalar ko’zda tutilgan inshootlardan, shuningdek sog’-salomat insonlar uchun mo’ljallangan inshootlarning ko’pchiligidan foydalanishi mumkin. Sport maydonlarining texnologik chizmasi • Sport maydonlarining texnologik chizmasida sport turlariga mo’ljallangan maydonlarini ko’rinishi va o’lchamlari, bundan tashqari o’yin maydonlarini qoplamalarining tuzilishi va qanday bo’lishi kerakligi ifodalanadi. Maydonlarning tuzilishini va o’lchamlarini aniqlash maqsadida sport maydonlari chizmalari berilgan. Sport o’yin maydonlari, asosan, to’g’ri to’rtburchak, ochiq yoki yopiq ko’rinishida bo’ladi. O’quv mashqlarining jarayoni va har xil sport turlari bo’yicha musobaqalar o’tkazishga mo’ljallanib qurilgan hamda jihozlangan sport inshootlari bilan tanishib chiqamiz. • Narsaning anik shakli va ulchamlarini tugri kursata olishga kodir tekislikdagi tasvirga chizma deyiladi.Xozirgi vaktda chizma muxandisining uz goyasi va fikrini ifodalovchi asosiy xujjat xisoblanadi.Bu xujjat buyicha ishchi shu buyumni tayyorlash imkoniyatiga ega buladi.Chizmalarni bajarishda Davlat standart(GOST) lariga bayon kilingan koidalarga kat’iy rioya kilish shart.Standartlar texnik xujjat bulib ,ular buyumning ulchami shakli,materiali va boshka sifatlari kursatiladi.Chizma bajarishda kabul kilingan koida va me’yorlarga amal kilinishi lozim. • Chizma chizish va ularni taxt kilishda,ish urni yaxshi yoritilgan bulib,yoruglik ish urnida yukori va chap tomondan biroz oldinrokdan tushishi kerak va kuz bilan chizma orasidagi masofa 300-350mm bulishi kerak.Sport inshootlari fanidan sport maydonlarini chizmasi A4 bichimdagi kogozga chiziladi.Uning ulchamlari 297 x210 mm buladi.Formatlar va asosiy yozuvlar kuydagilardan iborat: • A0 841x1189 A1 594x 841 A2 420x594 A3 297x420 A4210x297 . • Chizma xoshiyasi (ramkasi)ni va asosiy yozuvi GOST.2.104-68 ga muvofik burchak kolipi bulishi lozim.Asosiy yozuv chizma varagi xoshiyasining pastki ung tomonidagi burchagida joylashtiriladi.Chizma albom yoki kitob kilib tikish maksadida uning chap tomonidan xoshiya chizigini varak chetidan 20 mm bulgan uzoklikda chiziladi.Xoshiyaning kolgan uchta tomonni kogoz chetidan 5 mmga teng bulgan masofa chiziladi.1.11 shakl chizma masshtablari; masshtab nemischa suz bulib nisbatan degan ma’noni anglatadi.Ya’ni chizmani uzini xakikiy kattaligi ulchamlarida chizib bulmaydi,shuning uchun bunday ishni masshtab yordamida amalga oshiriladi.1:1-xakikiy ulcham,1:2- marta kichraytirilgani,2:1-2 marta kattalashtirilgani. Basketbol maydoni • Basketbol maydoni maxsus yer uchastkasida rejalashtirilib, to’g’ri to’rtburchak shaklida, alohida qoplama yotqizilgan (yog’ochli yoki sintetik, rezina-bitum va tuproqqa), maxsus belgili va mos ravishda jihozlangan bo’ladi. O’yin maydoni 28x15 m bo’lib, ichki chiziqlardan o’lchanadi va uzunasiga tortilgan yon chiziq deyiladi. Boshqa zonalar esa kontitental va milliy musobaqalarda quyidagicha: 4 m yon chiziq va 2 m yuz chiziq qisqaroq bo’lishi ham mumkin. Yangi qurilgan o’yin maydonlari 28x15 m bo’lishi shart. Agar yopiq holdagi maydon bo’lsa, poldan shipgacha bo’lgan balandligi 7 metrdan kam bo’lmasligi kerak. O’yin maydoni tekis va yaxshi yoritilgan va yoritkichlar o’yinchilarga xalaqit bermasligi kerak. O’yinchilarga yaxshi ko’rinishi uchun maydonni chegaralovchi chiziqlar qalinligi 5 sm bo’lishi hamda maydon bir tekislikda yotishi lozim. Maydonni chegaralovchi chiziq tashqarisida undan 2 m uzoqlikda yana bir chiziq tortilib, bu oraliq xavfsizlik zonasi deyiladi. 1-rasm. Basketbol maydoni Maydon o’rtasidan markaziy chiziq va aylana tortilgan bo’lib, aylana radiusi 180 sm ga teng. Aylana o’lchami tashqi chizig’igacha o’lchanadi. Markaziy chiziq va yuza chiziqqa parallel holda tortilib, yon chiziqni kesib, 0,15 m tashqariga davom ettirilgan bo’ladi. Basketbol ustuni va shiti • Halqa balandligi 3050 mm , temirdan tayyorlangan: xom-ashyo – temir, ustun rangi-ochiq, yorqin ranglar, ustun balandligi – 3900-4100 mm , basketbol ustunlari GOST 62-91-86 va barcha texnika xavfsizligi talablariga javob berishi kerak. Maydon o’lchamlari . • Maydon to’g’ri to’rtburchak shaklida bo’lib, o’yin maydoni uzunligi 18 metr, eni 9 metr bo’lishi kerak. Maydon tashqarisida birinchi chiziqdan 3 metr uzoqlikda yana bir chiziq tortilib, bu oraliq xavfsizlik zonasi deyiladi. Shuning hisobiga qurilish o’lchami 24x15 metr bo’ladi. Xavfsizlik zonasi ochiqda joylashgan maydonda 3 metr, yopiqdagida esa 2 metr bo’ladi. Soddalashtirilgan qoidaga muvofiq 15x7,5 metrni tashkil etadi. • Maydonni chegaralovchi chiziqlar maydon bilan bir tekislikda bo’lib, chiziqlar eni 5 sm bo’ladi. Uzunasiga tortilgan chiziq – yon chiziq, eniga, ya’ni ko’ndalangiga tortilgan chiziq – yuz yoki en chiziq deb ataladi. Maydon o’rtasida ikkita yon chiziqqa tutashgan o’rta chiziq o’tadi. Voleybol o’yin maydoni. T-murabbiy, BH- bosh hakam, hakam chizig’i, to’pni uzatish. Futbol maydoni Maydon o’lchami. O’yin o’tkaziladigan maydon to’g’ri to’rtburchak shaklida bo’lib, uzunligi 90 m dan 120 m gacha va eni 45 m dan 90 m gacha bo’lishi ko’zda tutilgan. Xalqaro musobaqalarida o’yin o’tkaziladigan maydon uzunligi 100 m dan 110 m gacha va eni 64 m dan 75 m gacha bo’lishi kerak. Maydon uzunligi har doim uning enidan katta bo’lishi tavsiya etiladi. Maydonni chegaralovchi chiziqlar kengligi 12 sm dan ortiq bo’lmasligi, aniq ko’rinib turishi va maydon bilan bir tekislikda yotishi shart (4- rasm). Maydonning uzunasiga chizilgan chiziqlar – yon chiziqlar, maydonning ko’ndalangiga chizilgan chiziqlar esa darvoza chiziqlari deyiladi. Maydon o’rtasidan uning eniga tortilgan chiziqlar o’rta chiziq bo’lib, undan maydon markazi beligilanadi. Maydon markazi belgisidan radiusi 9 m li aylana chiziladi. Chiziqlar o’lchami maydon o’lchamiga kiradi. Darvozabon maydoni. Darvoza ustunlar ichidan darvoza chizig’i buylab uning ikki yon tarafiga 16,5 m uzoqlikda nuqta belgilanib, darvoza chizig’iga perpendikulyar qilib maydonga 16,5 m li chiziq tortilib, ikkalasi tutashtiriladi. Hosil bo’lgan maydon jarima maydoni deyiladi. Darvoza chizig’idan 2 m uzoqlikda darvoza qarshisida penalti to’p tepish joyi belgilanib shu yerdan 9 m li radiusda jarima maydoni chizig’i ustiga yarim aylana chiziladi. Maydonning har 4 ta burchagi ichidan radiusi 1 m bo’lgan yon chiziqlari chiziladi. Bu burchak sektorlari deyiladi. Darvoza chizig’i o’rtasida darvoza o’rnatilib, uzunligi 7,32 sm balandligi 2,44 sm bo’ladi. Tusin va ustunlari to’g’ri to’rtburchak shaklida, ularning kesishmasi 12x12 sm ni tashkil qiladi. Maydon usti tekis, chimli qoplama bilan qoplangan ko’rinishga ega bo’lishi kerak. Futbol maydonidan suvni oqib chiqib ketishi uchun markaziy qismdan chegara chizig’ tomon qiyaliklar qilinadi. Futbol maydoni qurilishini quyidagicha olib boriladi: chuqurligi 30- 40 sm xandak kovlanadi. Xandak tubi shag’al tosh bilan to’ldiriladi va zaxob suvlar ariqchalaridan tashkil topgan tarmog’i yotqiziladi. Futbol maydonining chimli qoplamasi • Futbol maydonining chimli qoplamasigacha unumdor tuproq qatlamining qalinligi 15-20 sm bo’lishi kerak. • Urug’ sepishga qadar unumdor tuproq solinib va tekislangandan so’ng o’t urug’i sepilgunga qadar maydonni kamida 15 kun davomida tuproqli yer bir tekis sekin-sekin cho’kishi va yakuniy tekislanish ishlarini amalga oshirish uchun to’xtatib turiladi. • Futbol maydoniga o’t urug’ini ekish uchun tanlashda, joyning tabiiy sharoitini hisobga olish kerak (iqlim, tuproq). Yaxshisi bu masala bo’yicha mahalliy tajribali agronomdan maslahat olish kerak. • Aralash o’t urugini maydonning 1 m2 ga 20 g urug’ sepilish hisobini olgan holda olib boriladi. • Urug’ ekishdan avval, maydon usti xastkash bilan tekislanadi va og’irligi 200 kg keladigan g’altak molada shibbalanadi. • Avvalo pusti qattiq urug’larni maydonning bo’y va eniga sepiladi. Urug’ ekilgan maydon xastkash bilan tekislanadi va yana xuddi usha g’altak mola yurg’iziladi. • Urug’ sepishdan avval o’simlik tezroq o’sishi uchun tez ta’sir etuvchi o’g’itlar solinadi (sulfat ammiak, super fosfat). Butun maydonning yuzasiga 400-450 kg o’g’it solish talab qilinadi. • Lekin, o’g’itning navi qancha va qancha miqdorda solish kerak kabi savollarga javob olish uchun mahalliy agronom bilan maslahatlashish maqsadga muvofiqdir. • Maydonga ekilgan urug’ unib chiqqunga qadar tuproq namligini saqlab turish lozim. Sug’orish tadbirlari suvni purkash orqali amalga oshiriladi. • Maydonda yosh chimli qoplama qalinligi kamida 5 sm bo’lgandagina o’ynash mumkin. Yomg’irli kunlarda yosh chimli qoplamada o’ynash mumkin emas. Futbol maydoniga ekiladigan o’t urug’lari aralashmasining tarkibini 1-jadvalda ko’rish mumkin. № Urug’lar nomi Foizda Aralashmalar 1. Qo’noq o’t - 15 - 15 20 20 10 10 2. Qizil boshoqli o’simlik - 25 40 50 50 25 - 20 3. Boshoqli o’t 70 10 50 15 15 20 20 - 4. Yaylov reygrasi 30 40 - 10 10 15 15 20 5. Oq beda - 10 10 10 5 - 15 10 6. Oq dala kuchqoroq - - - -   10 15 10 7. Tulki quyruq o’ti - - - - - 10 - - 8. Boshoqli o’tlar                 9. Qiltiqsiz yaltirbosh - - - - - - 15 15   Jami 100 100 100 100 100 100 100 100 Qo’l to’pi maydoni • Maydon o’lchami. Qo’l to’pi maydoni to’g’ri turburchak shaklida bo’lib, uzunligi 38 m dan 44 m gacha va eni 18 m dan 22 m gacha bo’ladi. Optimal o’lchami 40x20 m . Maydonni chegaralovchi chiziqlar 5 m kenglikda bo’lib, maydon bilan bir tekislikda yotadi. • Uzunasiga tortilgan chiziqlar – yon chiziqlar, ko’ndalangiga tortilgan chiziqlar, yuz chiziqlar deyiladi. • Darvoza yuz chiziq o’rtasiga mahkam qilib o’rnatilib, eni 3 m , balandligi 2 m (ichki tarafdan o’lchanganda) bo’ladi. Usti va to’siqlar yogochdan to’g’ri to’rtburchak shaklida ishlanib, kesmasi 8x8 sm bo’ladi. • Darvozabon maydonini belgilash uchun yuz chiziqqa parallel ravishda 6 m uzoqlikda 3 m li uzunlikda chiziq chizilib, darvoza ikkala ustunining ichki burchagidan 6 m radiusli yarim aylana 3 m li chiziqka tutashtiriladi. • Shu maydon darvozabon maydoni deyiladi. Darvozabon maydoni tashqarisida undan 3 m uzoqlikda shu maydon tashqarisida undan 3 m uzoqlikda shu maydon chizig’iga parallel holda yana bir uzuq chiziq chiziladi. Bu erkin to’p otish zonasi deyiladi. •   Tennis maydoni To’p uzatish va o’yin maydoni 23,77x10,97 m maydondan iborat. O’yin maydoni yaqinida hakam uchun 1,83-2,15 m balandlikda o’rindiq (ayvoncha) o’rnatildi. O’rindiq mustahkam, yengil ko’chiriladigan, gorizontal, tirsak qo’yadigan yondori va hakam qog’oz qo’yib yozib borishi uchun ko’ndalang ochiluvchi plankadan tashkil topgan. Tennis maydoni jihoziga quyidagilar kiradi: a) ikki ustun orasiga tortiladigan to’r; b) to’p balandligini rostlash uchun maxsus asbob; v) maydonning yon tomoniga balandligi kamida 3 m bo’lgan to’r tortiladi (to’siq sifatida).   • Badminton maydonchasi tekislikda joylashgan sport inshootlariga kirib, uning ustiga maxsus qoplama, maxsus jihozlar va o’lchamlari tushiriladi. Maydonning o’lchamlari 13,4x6,1 m . • Badminton maydonida markazdan ikki metall ustunga qotirilgan to’r tortilishi lozim. To’rning o’lchamlari: 6,1x0,75 m bo’lib, to’rning yuqori chegarasi 1,55 m balandlikda o’rnatiladi. •   Muz ustida xokkey uyin maydoni. • Muz ustida xokkey o’yini maelum o’lchamdagi yoysimon burchakli bortlar bilan to’silgan hamda xokkey maydonchasi deb ataladigan muz sirtida (tekisligida) o’tkaziladi. Ushbu maydonning o’lchamlari 61x30 m.ni tashkil etadi. Yoysimon burchakning egrilik radiusi – 8,5 metr. • Xokkey maydonchasi muz tekisligidan balandligi 122 sm.dan katta va • 115 sm.dan kichik bo’lmagan yog’och yoki plastiye bortlar bilan ajratilgan bo’ladi. Muzning o’yin tekisligi, belgioash chiziqlaridan tashqari, oq rangli bo’lishi kerak. Muz maydoniga qaragan bortlar tekisligi o’yinchilarga biron charohat yetkazxishi mumkin bo’lgan buyumlardan xoli bo’lishi kerak. Borelar oq rangga (ularda reklamani joylashtirish imkoniyati mavjud ) bo’yalagan bo’ladiBadminton maydoni   Chim ustida xokkey o’yini uchun maydon. • Chim ustida xokkey - ancha eski va qiziqarli o’yinlardan biridir. Bu o’yinda har birining tarkibida 11 o’yinchi bo’lgan ikki jamoa ishtirok etadi. Chim ustida xokkey o’zyini uchun maydoncha 92 x 52 mertli o’lchamli to’g’ri tortburchakdan iborat. Belgilash oq chiziqlar bilan amalga oshiriladi. Chiziqlarning kengligi 8 sm. Maydonda kanoplar bilan belgilash, unga ohak yoki qipiqlar sochish ruxsat etilmaydi. • Chiziqlarning kengligi maydon o’lchamlartga kiradi. Maydon markaziy chiziq bilan teng ikkiga bo’linadi. Darvoza chizig’idan 23 metr masofada punktiir bilan o’rta (23 metrli) chiziq beogilanadi. Darvaza markazidan 7 metr masofada diametri 8 sm., bo’lgan jarima zarbasi bajarilishi uchun oq belgi qo’yiladi. • Darvoza oldida 15 m masofada darvoza chizig’iga parallel va uzunligi 3,66 m bo’lgan chiziq o’tkaziladi. Bu chiziq darvoza chizig’i bilan kesishguncha markazlari darvoza to’sinlarining tashki tomonida hisoblangan aylana yoylari sifatida har ikki tomonga davom etadi. Ushbu chiziqlar va darvoza chizg’i chegaralari tashkil etadigan maydoncha zarba sohasi deb aytiladi. Maydonning burchaklarida markaziy va 23 m.li chiziqlarni belgilash uchun • 120 sm balandlikdagi bayroqchalar o’rnatiladi. E’ TIBORIN GIZ UCHUN RAX MAT

Yangilanish davrda sport inshooti XIV asrni boshlari va XVIII oxirida sport inshoatlari

Купить