Yaponiyada Saygo Takamorining siyosiy faoliyati - История - Курсовые работы

Информация о документе

Цена	15000UZS
Размер	84.6KB
Покупки	0
Дата загрузки	28 Сентябрь 2024
Расширение	docx
Раздел	Курсовые работы
Предмет	История

Yaponiyada Saygo Takamorining siyosiy faoliyati

Купить

« Yaponiyada Saygo Takamorining siyosiy faoliyati »
MUNDARIJA:
Kirish ……………………………………………………………………………………………………………………………...…………. 4
I bob. Saygo Takamorining kelib chiqishi va o smirlik davriʻ ……...........……………..………
6
II bob. Saygo Takamori davrida Yaponiyaning ichki va tashqi siyosati ……….……
14
III bob. Saygo Takamorining siyosiy faoliyatining yaponiya tarixida tutgan
o rni
ʻ .................................................................................................................................................................................................................... 21
Xulosa …………………………………………………………………………………………………………………..…………………… 28
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati …………….………………………………..………………………….……. 29
1

KIRISH
“Yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy
salohiyatiga ega bo lib, dunyo miqyosida o z tengdoshlariga hech qaysi sohadaʻ ʻ
bo sh kelmaydigan insonlar bo lib kamol topishi, baxtli bo lishi uchun davlatimiz
ʻ ʻ ʻ
va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatini safarbar etamiz” 1
SH.M.Mirziyoyev.
Saygo Takamori yapon tarixining buyuk qahramonlaridan biri hisoblanadi.
1868-yilgi Meydzi tiklanishiga rahbarlik qilgan eng muhim domenlardan biri
bo‘lgan Kyushudagi Satsuma domenidan bo‘lgan Saygo Tokugava syogunatini
ag‘darishda muhim rol o‘ynadi. Ko‘pchilik Yaponiya tarixidagi muhim voqea deb
hisoblaydi 2
.
Tokugava hukumatini ag‘darishda yetakchilardan biri bo‘lgan Saygo yangi
hukumatda boshqa ko‘plab yetakchilarga qaraganda kamroq rol o‘ynagan. Meydzi
tiklanishi. Jumladan, u boshqa ko‘pchilik haqiqatga to‘g‘ri kelmaydigan va oqilona
bo‘lmagan tajovuzkor tashqi siyosatni qo‘llab-quvvatladi. Nihoyat, 1877-yilda
yangi hukumatning zaifligi va ruhning yo‘qligidan hafsalasi pir bo‘lgan Saygo
hukumatga qarshi isyon ko‘tardi, chunki u mag‘lub bo‘lishini va bu uning o‘limiga
olib keladi. Uning 1877-yildagi behuda Satsuma qo‘zg‘olonidagi roli va Meydzi
tiklanishida o‘ynagan muhim roli uni Yaponiyadagi qahramonga aylantirdi. Bu
erda tasvirlangan, 2007-yil oktyabr oyida suratga olingan haykal Tokiodagi Ueno
bog‘ida joylashgan bo‘lib, tokioliklar uchrashuv nuqtasi sifatida foydalanadigan
muhim diqqatga sazovor joy bo‘lib xizmat qiladi 3
.
Kurs ishining dolzarbligi. O quvchilarni tarix fanidan tayyorgarligini
ʻ
rivojlantirishda “Yaponiyada Saygo Takamorining siyosiy faoliyati” mavzusida
sodir bo lgan muhim voqealari haqida fikrlar bilan bilimlarini boyitish.
ʻ
Shuningdek, tarixiy voqealar asosida o quvchilarda urush haqida tasavvurlarni
ʻ
uyg‘otish, ularning fikrlarini rivojlantiradi.
1
Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегияси. – Тошкент: O‘zbekiston, 2021. – 464 б. – kitob.
2
(Ushbu voqea va uning ahamiyati Jeyms Xaffmanning "Meydzi tiklanish davri, 1868-1889 yillar" inshosida
tasvirlangan.)
3
Ivan Morrisning "Muvaffaqiyatsizlik zodagonlari" asari
3

Kurs ishining maqsadi. Tarix fanidan Yaponiyada Saygo Takamorining
siyosiy faoliyati tarixi haqida bilim va ko nikmalarga ega bo lish hamda ijtimoiyʻ ʻ
siyosiy jihatdan muhim strategik ahamiyati tushuntirilgan. Bu ishda o quvchilar
ʻ
tarixiy voqealari o rganish, o zlarining siyosiy va madaniy hayotining tarixiy
ʻ ʻ
aspektlarini tahlil qilish va shu asosda tarixiy fanlardagi bilish va ko nikmalarini
ʻ
namoyish etish kerak.
Tadqiqot obekti. Ushbu kurs ishi “Yaponiyada Saygo Takamorining
siyosiy faoliyati” nazariyasiga bag‘ishlangan bo lib, unda asosan masalalariga
ʻ
qaratilgan.
Kurs ishining tuzilishi va hajmi. Ushbu kurs ishi kirish qism, uchta bobdan
iborat hamda xulosa va adabiyotlar royhatini o z ichiga oladi.
ʻ
Kurs ishining ahamiyati. O quvchining hayotiy ta’savvurlari bilan ijtimoiy
ʻ
faoliyatlarini umumlashtirib borib, tarixiy xalqlar haqida tushuncha va
munosabatlarni ular tomonidan ongli o zlashtirishda hamda hayotga tadbiq eta
ʻ
olishga intilishni ko rsatib bera olishi lozim. Ushbu
ʻ Yaponiyada Saygo
Takamorining siyosiy faoliyatini tasvirlash jarayonida ushbu xalqning kelib
chiqishi, rivojlanishi haqida fikrlar keltirib o tamiz.
ʻ
4

I BOB. SAYGO TAKAMORINING KELIB CHIQISHI VA O SMIRLIKʻ
DAVRI
Takamori Saygo 1827-yil 7-fevralda Satsuma domenidagi qal’a shaharchasi
Kagosimada quyi darajadagi samuraylar oilasining to‘ng‘ich o‘g‘li bo‘lib
tug‘ilgan. Yoshligida u Van Yangming konfutsiychiligiga ham, Dzen buddizmiga
ham katta qiziqish bildirgan, har ikkalasi ham shaxsiy vijdon asosida harakat qilish
muhimligini ta’kidlagan. Domen akademiyasida qisqacha qatnashgandan so‘ng, u
kichik domen xodimiga aylandi. U jismonan qudratli, qorong‘u nigohi va
hukmronligi bilan u domen hukmdori Nariakira Shimazuning e’tiborini tortdi, u
G‘arbning muammosiga javob berish uchun katta ichki islohotlar zarur degan
fikriga qo‘shildi. U 1858 yilda Nariakiraning vafotigacha kurer va uning ishonchli
vakili bo‘lib ishlagan.
1839-yilda Gojudagi (Satsumaning ta’lim tashkiloti) do‘stlari bilan
ziyoratgohga oylik tashrif buyurganida, u ba’zi do‘stlari va boshqa Goju
o‘rtasidagi janjalga aralashmoqchi bo‘ldi va Kamigumi Goju pichoq olib, ichidagi
asabni kesib tashladi. Saygoning o‘ng qo‘li. Saygo uch kun davomida isitmasi
baland bo‘lsa ham omon qoldi, lekin u qilich ushlay olmagani uchun Bujutsu (jang
san’ati) dan voz kechdi va stipendiya olishga qaror qildi. 1841-yilda u voyaga
etganida Takanaga Yoshinosuke deb o‘zgartirildi. Bu vaqtda u Shitakajiyamachi-
gojudan Nisekoga ko‘tarildi. Bundan imkoniyat sifatida foydalanib, Xanjiro
Nakamura (keyinchalik Toshiaki Kirino) Saygoni qo‘riqlash uchun keldi 4
.
1844-yilda u Toshinari Sakota qo‘l ostidagi okrugning magistri bo‘ldi va
Korikata-kakiyakusuke (guruch bojxonalarining hukumat ruhoniysi) bo‘lib ishladi,
keyin Okoshogumi (Ichiban-gumi, Koyo Xachiban) oilaviy darajasiga ko‘tarildi.
1847 yilda u Nito-Gashira bo‘ldi. 1850-yilda Yukie Akayama Takasaki-Kuzure
(Satsuma domenidagi oilaviy janjal) uchun Seppuku (hara-kiri yoki marosimlarda
o‘z joniga qasd qilish) qildi; Akayamaning Goyonin (mahalliy xo‘jalik bilan
shug‘ullanuvchi ofitser) bo‘lgan otasi unga Seppukuning (xara-kiri) bu qilmishi
4
Jansen, Marius B. Sakamoto Ryoma and the Meydzi Restoration . Columbia University Press, 1994.
5

haqida aytib, qonga bo‘yalgan kiyimlarni ko‘rsatdi. Shundan so‘ng u Nariakira
Shimizu merosxo‘ri hududlarida yashashni xohladi.
U Yomeigaku neo-konfutsiychilikni Moemon Itodan va Zenni Fukusho-ji
ibodatxonasining (Kagosima shahri) Musan-osho ruhoniysidan (hozirgi Kagosima
shahar Gyokuryu o‘rta maktabi joylashgan joyda Satsuma oilasining oilaviy
ibodatxonasi joylashgan) o‘rgangan. Bu yil u "Kinshiroku, Xitoy tafakkuri kitobi"
atrofida o‘qish klubini tuzdi. (Tomomi), Masaharu Ijichi (Masaharu) va Shunsai
Arimura (Nobuyoshi Kaieda) Akasaka va boshqalarning irodasi bilan oldinga
siljidi.
1851-yil 2-fevralda Narioki Shimazu nafaqaga chiqdi va Nariakira Shimazu
Satsuma domenining lordiga aylandi. 1852-yilda u ota-onasining tavsiyasiga ko‘ra
Kanehiro Ijuinning singlisi bo‘lgan Suga Ijuinga (uni Toshi (Toshiko) deb ham
atashgan) turmushga chiqdi, lekin uning bobosi Yuzan iyulda, otasi Yoshibi
sentyabrda va onasi Masa bir noyabrda vafot etdi. birin-ketin, shuning uchun u o‘zi
oilani boqishi kerak edi. 1853-yil fevral oyida u oilaga merosxo‘rlik qilish
to‘g‘risida buyruq oldi, ammo lavozimi Korikata-kakiyakusukedan (hukumat
guruch bojxona ruhoniysi) farq qilmadi va uning maoshi qirq bir sekigacha
kamaydi. Taxminan shu vaqt ichida u o‘z ismini Kichinosuke dan Zenbei ga
o‘zgartirdi. Dekabr oyida Metyu Perri Yaponiyaga keldi va Joy masalasi (chet
elliklarni istisno qilish printsipi) paydo bo‘ldi 5
.
1854-yilda taxt yodgorligi tasdiqlandi va Edo-sankin (Daimyoning Edodagi
muqobil yillik qarorgohi) munosabati bilan u umumiy vazifalarni bajarish uchun
Chuo-kosho, Jo-otomo (doimiy xizmatchi) lavozimlariga tayinlandi, va Edodagi
qo‘riqchi va Edoga ketdi. Aprel oyida u Nivakata-yaku bog‘boniga aylandi va u
Kaimei guruhining eng buyuk Daimyosi bo‘lgan Saiakira qo‘li ostida tahsil oldi,
shuningdek, u eng ko‘p uchrashishni istagan buyuk olim Toko bilan uchrashdi va
ma’ruza o‘qidi. undan milliy ishlar haqida. Noyabr oyida Kagoshimada xotinining
ota-onasi oilasi Sugani Saigoning oilasidan olib ketishdi, chunki uni qashshoqlik
5
Lanman, Charles. Japan - Its Leading Men D. Lothrop & Co., Boston, 1886.
6

qiyinchiliklarida ko‘rish qiyin edi va undan keyin, ikkinchi katta akasi Kichijiro;
oilaga g‘amxo‘rlik qildi.
1855-yilda u Saygo oilasining boshlig‘i lavozimini egalladi va o‘z ismini
Yoshibei dan Kichibei (sakkizinchi Kichibei) ga o‘zgartirdi.
Dekabr oyida Echizenning feodal saqlovchisi Sanai Hashimoto uni ziyorat
qilish va milliy ishlar haqida gapirish uchun keldi va u Hashimotoning keng
bilimidan hayratda qoldi. Taxminan shu vaqt ichida u Sayakiradan siyosiy xayriya
oldi. 1856-yil may oyida u Kusai Takeda bilan uchrashdi. Iyul oyida u Mitodagi
Nariaki Tokunagaga Saiakiraning maxfiy xatini olib keldi. Dekabr oyida o‘n
uchinchi syogun Iesada Tokunaga Sayakiraning asrab olingan qizi Tenxoinga
(Keiko, Shogunning qonuniy xotini) turmushga chiqdi. O‘sha paytda Saiakira
syogunning qonuniy xotini orqali Yoshinobu Tokugavani o‘n to‘rtinchi syogun
qilish va hokimiyatni faol Daimyo feodallari bilan markazlashtirilgan tizimga
aylantirish va mamlakatni gullab-yashnashi va kuchli armiya qurishni o‘yladi.
Shunday qilib, mamlakat ochilib, Rossiya, Buyuk Britaniya va Frantsiya kabi
xorijiy davlatlar bilan muomala qilishi mumkin edi va bu Yaponiya, Xitoy va
Koreya bilan ittifoq tuzishni o‘z ichiga olgan ajoyib reja edi. U bu reja ustida juda
qattiq ishladi.
May oyida Xikone domenining xo‘jayini Naosuke II Tairo (bosh vazir)
bo‘ldi. Iyun oyida Amerika bilan do‘stlik va savdo shartnomasini imzoladi va
keyin Yoshitomi Tokunagani Kii domenining xo‘jayini Shogun Yoshitsugu
qilishga qaror qildi. Iyul oyida Nariaki Tokugava Qal’aga o‘z vaqtida borganligi
sababli o‘zining eng yaxshi xulq-atvorida bo‘lishni buyurdi, Yoshinaga Matsudaira
eng yaxshi xulq-atvorda bo‘lishni buyurdi va nafaqaga chiqarildi va Yoshinobu
Tokugawa taqiqlandi. va qasrga borish; dastlab, ular Xitotsubashi guruhiga zulm
qilish uchun o‘z vakolatlaridan foydalanishni boshladilar 6
.
Saygoning mashhurlikka ko‘tarilishi 1854-yilda uni Satsuma domenining
(hozirgi Kagosima prefekturasi) ilg‘or damiyosi Shimazu Nariakira tomonidan Edo
(hozirgi Tokio) poytaxtiga hamrohlik qilish uchun yollanganida boshlangan.
6
Lanman, Charles. Japan - Its Leading Men D. Lothrop & Co., Boston, 1886.
7

Saiggo past martabali amaldor sifatida ko‘prik va yo‘l qurilishi loyihalari va
guruchni tekshirish bilan shug‘ullangan. Biroq, u viloyat hukumatiga taqdim etgan
qishloq xo‘jaligini boshqarish bo‘yicha bir qator memorandumlar bilan
Nariakiraning e’tiborini tortdi. Rasmiy ravishda u Edoda bog‘bon sifatida ishlagan,
ammo uning vazifalari o‘simliklarni parvarish qilishdan tashqarida edi. Poytaxtda
bo‘lganida, Saygo syogunatga qarshi bo‘lgan imperator sodiqlari orasida asosiy
o‘yinchilar bilan aloqa o‘rnatdi. Tashqaridagi ish Nariakira va Saygoga uchrashish
va suhbatlashish uchun qulay joyni taklif qildi va ular o‘zlarining darajalaridagi
katta farq tufayli duch keladigan to‘siqlarni chetlab o‘tdilar.
1858-yilda o‘z joniga qasd qilishga bo‘lgan muvaffaqiyatsiz urinishdan
so‘ng, Saygo 1864-yilgacha nafaqada qoldi va u yana harbiy rahbar sifatida paydo
bo‘ldi. U 1864-yilda Kiotoda Choshu qo‘shinlari bilan to‘qnashuvlarda Satsuma
qo‘shinlarini boshqargan va keyinchalik syogunatning Choshuga qarshi
ekspeditsiyasida. Biroq, asta-sekin u Satsuma Choshu bilan hamkorlikda
syogunning mamlakatdagi hukmronligiga chek qo‘yishi uning domenining ham,
mamlakatning ham manfaati ekanligiga amin bo‘ldi. 1868 yilda Saygo
syogunatning harbiy qarshiligiga qarshi yurishlarda imperator qo‘shinlarining dala
qo‘mondoni bo‘lib xizmat qildi. Ushbu tajriba natijasida u buyuk harbiy qahramon
sifatida obro‘ qozondi va uning qo‘l ostida xizmat qilgan samuraylarning
umumbashariy hurmatiga sazovor bo‘ldi.
Olti yoshida Saigo Takamori mahalliy goju yoki samuray boshlang‘ich
maktabida o‘qishni boshladi va o‘zining birinchi vakizashi - samuray jangchilari
tomonidan ishlatiladigan kalta qilichni oldi. U 14 yoshida maktabni tamomlashdan
va 1841-yilda Satsuma bilan rasman tanishishdan oldin, u jangchidan ko‘ra olim
sifatida ko‘proq o‘qigan.
Uch yil o‘tgach, u mahalliy byurokratiyada qishloq xo‘jaligi bo‘yicha
maslahatchi sifatida ish boshladi va u erda 1852-yilda 23 yoshli Ijuin Suga bilan
qisqa, farzandsiz nikoh qurish orqali ishlashni davom ettirdi. To‘ydan ko‘p o‘tmay,
Saigoning ikkala ota-onasi ham vafot etdilar. Saygoni o‘n ikki kishilik oila
boshlig‘i sifatida qoldirib, ularni boqish uchun kam daromadga ega.
8

Saygo 1828-yilda Kagosima shahrida tug‘ilgan. Uning oilasi past, ammo
sharafli samuraylar edi, ularning an’anaviy mas’uliyati feodalning qo‘riqchisida
xizmat qilish edi.
Bolaligidan Saygo o‘zining g‘ayrioddiy o‘lchami va gavdasi bilan ajralib
turardi; Voyaga etganida u deyarli olti fut balandlikda, taxminan 200 kilogramm
og‘irlikda edi. Zamondoshlari orasida gigant bo‘lgan u bir qarashda qo‘rqinchli
ko‘rinardi, katta, nayzali ko‘zlari va buta qoshlari bilan, lekin muomalasi bilan
do‘stona va kamtar edi. Samurayning barcha fazilatlari - jasorat, saxiylik va ajoyib
qilichbozlik - u ko‘plab do‘stlari va izdoshlarini o‘ziga tortdi. U tafsilotlarga
sabrsiz edi, tez qaror qabul qilardi va janjaldan ko‘ra harakatni afzal ko‘rardi;
Uning tabiiy tabiati, ehtimol, samimiy e’tiqod va ochiq harakatni qo‘llab-
quvvatlagan xitoy faylasufi Van Yang-mingning Zen Buddizmi va Neo-
Konfutsiylik ta’limini o‘z ichiga olgan ta’limi bilan mustahkamlangan. Saygoning
shaxsiy shiori “Key-ten ai-jin” ya’ni “Osmonni hurmat qil; odamni sev” edi 7
.
Saygo tezda Mito (hozirgi Ibaraki prefekturasi) va boshqa domenlardan
kelgan sodiqlar tarmog‘ini qurdi. U o‘zining to‘g‘ridan-to‘g‘ri va hissiyotli tabiati
bilan Nariakiraning ishonchini qozondi va vaqt o‘tishi bilan Daimyo yosh yigitning
fikrini izlash uchun keldi. Biroq, vaziyat 1857-yilda o‘zining yaqin do‘sti
Nariakiraning Satsuma Daimyo lavozimini egallashini ta’minlashga yordam
bergan syogunatning katta maslahatchisi Abe Masahiro vafot etganidan keyin
o‘zgara boshladi. Nariakiraning o‘zi keyingi yili vafot etdi va Satsumadagi
hokimiyat regent sifatida boshqargan ukasi Shimazu Hisamitsuga o‘tdi. Shu bilan
birga, konservativ siyosatchi Naosuke syogunat ustidan samarali nazoratni qo‘lga
kiritib, islohotchi kuchlarni bostirishni boshladi.
Himoyachisi Nariakirani yo‘qotganidan qayg‘urgan va og‘ir siyosiy
istiqbollarga duch kelgan Saygo o‘z xo‘jayinini qabrgacha kuzatib borishga qaror
qildi, ammo Kiotodagi ibodatxonaning bosh ruhoniyi Gessho Satsumaga birga
qochishga ko‘ndiradi. Biroq, u erda ular Kagosima ko‘rfazida o‘zlarini dengizga
tashladilar. Gessho cho‘kib ketdi, lekin Saygo mo‘’jizaviy tarzda tirik qoldi.
7
Hillsborough, Romulus . RYOMA- Life of a Renaissance Samurai . Ridgeback Press, 1999
9

Keyingi besh yil ichida Saygo Amami Oshima va Okinoerabujima orollarida
ketma-ket surgun davrlarini boshdan kechirdi. Amamida unga ma’lum miqdorda
erkinlik berildi va u mahalliy ayolga uylandi. Amamidan qaytganidan keyin qisqa
muddatdan so‘ng, Xisamitsuni tanqidiy so‘zlar bilan g‘azablantirganidan so‘ng, u
yana jazo oroliga surgun qilindi. Bu qamoq muddati uning hayoti haqida jiddiy
mulohaza yuritish uchun imkoniyat bo‘ldi va uning qat’iy tamoyillarga ega bo‘lgan
tafakkurli inson sifatida xislatini shakllantirdi.
Saygoning tarjimai holi va tadqiqotchisi Iechika Yoshiki o‘zining Satsuma
samuraylari haqidagi profilida ko‘pchilikdan farqli o‘laroq, Saygo o‘lim qo‘rquvini
to‘liq yengganini ta’kidlaydi. U sevgan va hurmat qiladigan ko‘plab odamlarini,
shu jumladan ota-onasi Nariakira va Gesshoni yo‘qotib, o‘limdan qo‘rqmagan va
buni yaqinlari bilan uchrashish usuli sifatida ko‘rgan bo‘lishi mumkin.
Iechika, Saygo osmon o‘z hayotini biron sababga ko‘ra saqlab qolganiga
ishongan va u o‘zining ilohiy da’vatini tugatmaguncha yashashiga ishonganini
aytadi. Bu falsafa uning mashhur shiori keiten aijin bilan bog‘liq bo‘lib, "Osmonni
hurmat qiling va odamlarni seving" degan ma’noni anglatadi. Saygoning fikriga
ko‘ra, hayot va o‘lim masalalari inson e’tiboridan ustundir va ularni butunlay
taqdirga topshirish kerak edi 8
.
40 yoshga to‘lgunga qadar Saygo imperator poytaxti Kyotoda joylashgan
Satsuma xan (fief) qo‘shinlari qo‘mondoni sifatida shuhrat qozongan edi. O‘z
xonidagi qaror qabul qiluvchilarning ichki guruhidan biri bo‘lib, u tez orada
syogunat hukumatini ag‘darib tashlamoqchi bo‘lgan butun mamlakat bo‘ylab
imperatorga sodiq unsurlar orasida keng aloqalarga ega edi. U o‘sha davrning
murakkab ichki diplomatiyasida tajribaga ega bo‘lib, 1864-65-yillarda Choshu
fiefini syogunat hokimiyatiga topshirishni tashkil qilgan va 1866-yilda Satsuma va
Choshuning yashirin ittifoqi haqida muzokara olib borgan kichik guruhlardan biri
edi. Shuningdek, u 1867-yil 8-noyabrda sodir bo‘lgan syogunni iste’foga chiqarish
uchun yashirincha ishlagan.
8
Hillsborough, Romulus . RYOMA- Life of a Renaissance Samurai . Ridgeback Press, 1999
10

Shogun Tokugava Yoshinobu iste’foga chiqdi va hokimiyatni imperatorga
qaytardi. Biroq, Saygo Tokugavani o‘z erlaridan va alohida maqomlaridan mahrum
qilishni talab qilib, muzokaralar yo‘li bilan hal qilishning eng ashaddiy va ashaddiy
muxoliflaridan biri edi. Uning murosasizligi keyingi Boshin urushining asosiy
sabablaridan biri edi 9
.
Boshin urushi paytida Saygo Toba-Fushimi jangida imperator qo‘shinlarini
boshqargan va keyin imperator qo‘shinini Edo tomon olib borgan va u erda Katsu
Kayshudan Edo qal’asini taslim qilishni qabul qilgan.
Saygo Takamori (1827-1877) - shogunga qarshi harakat va Meydzi
tiklanishining eng yorqin siyosatchilari va etakchilaridan biri. Satsuma (hozirgi
Kagosima prefekturasi) knyazligida tug‘ilgan u kambag‘al samuraylar oilasining
to‘ng‘ich o‘g‘li edi. Jangchiga yarasha og‘ir maktab va yaxshi harbiy
tayyorgarlikdan o‘tgan. O‘n yil davomida u knyazlikning quyi harbiy
lavozimlarida xizmat qildi va 1854-yilda u Shimazu Nariakiraga Edoga hamrohlik
qilib, birinchi marta undan chiqdi. U yerda Saygo Takamori darhol notinch siyosiy
hayotga aralashib, o‘z hukmdorining siyosatini faol qo‘llab-quvvatladi.
1858-yilda vafotidan so‘ng, Saigom Takamori Satsumaga qaytishga majbur
bo‘ldi. Bir muncha vaqt u siyosiy faoliyatdan nafaqaga chiqdi, oila qurdi va hatto
surgunga ketdi, lekin 1861-yil oxirida uni yana yangi shahzoda - Shimazu
Hisamitsu xizmatga chaqirdi. 1864-yilda Saygom Kiotoda joylashgan Satsuma
harbiy kontingenti qo‘mondoni etib tayinlandi. 1865-1866-yillarda Bakufu va
Satsuma, Choshu, Tosa knyazliklari o rtasidagi barcha siyosiy va harbiyʻ
to qnashuvlarning faol ishtirokchisi. 1867-yilda 14 yoshli imperator Mutsuxito
ʻ
(Meydzi) taxtga o‘tirdi. Shogunga qarshi muxolifatning deyarli barcha asosiy
qahramonlari poytaxtda to‘planishdi 10
.
1867-yil noyabrda syogun Tokugava Yoshinobu o‘z ixtiyori bilan iste’foga
chiqdi, ammo u butun erning to‘rtdan bir qismiga ega bo‘lib qoldi va hali ham
imperator nomidan shoshilinch siyosiy ishlar bilan shug‘ullangan. Saigo Takamori
9
Jansen, Marius B. Sakamoto Ryoma and the Meydzi Restoration . Columbia University Press, 1994.
10
Lanman, Charles. Japan - Its Leading Men D. Lothrop & Co., Boston, 1886.
11

va uning tarafdorlari Tokugava uyiga qattiq zarba berish zarurligini his qilishdi.
Uning qo‘mondonligi ostida shogunga qarshi armiya tuzildi, uning yadrosi
Satsuma domenining harbiy bo‘linmalari edi.
Fuqarolar urushi boshlandi, u Shogunga qarshi koalitsiyaning g‘alabasi bilan
yakunlandi. 1868-yilda Saygom birinchi Meydzi hukumati tarkibiga kirdi. 1871-
1873-yillarda hukumat delegatsiyasining Amerika va Evropada bo‘lgan davrida
Saygo‘m haqiqatda mamlakatni boshqargan va o‘z vakolatlarini oshirib,
hukumatda jiddiy bahs-munozaralarga sabab bo‘lgan bir qator islohotlarni amalga
oshirgan. 1873 yil oktyabrda Saygok hukumat tarkibidan chiqdi.
Hukumatdan ketganiga qaramay, Saygox harbiy bo‘lim boshlig‘i
lavozimidan chetlashtirilmadi va katta obro‘ga ega bo‘lishda davom etdi. Aynan u
1877-yildagi Satsuma qo‘zg‘oloniga rahbarlik qilgan, bu Meydzi islohotlariga
qarshi samuray qo‘zg‘olonlarining apogeyiga aylandi. Kumamoto yaqinida
hukumat qo‘shinlari tomonidan mag‘lubiyatga uchragan Saygom Kagosima
shahriga chekindi. Shaharni qamal qilish paytida u yarador bo‘lib, samuray
odatlariga ko‘ra o‘z joniga qasd qilgan. Saigox isyonchi deb e’lon qilingan va
barcha unvon va unvonlardan mahrum qilinganiga qaramay, 1891 yilda u vafotidan
keyin kechirilgan. Bundan tashqari, unga sudning eng yuqori darajalaridan biri
tayinlangan.
12

II BOB. SAYGO TAKAMORI DAVRIDA YAPONIYANING ICHKI VA
TASHQI SIYOSATI
Samuraylar sinfining kuchli tarafdori. U samuraylarni Yaponiyaning tayanchi,
deb hisoblagan va hukumatning samuraylar sinfini tugatib, ularni oddiy odamlarga
aylantirish siyosatiga qarshi chiqqan. U, shuningdek, hukumatning G‘arb ta’limini
rivojlantirish siyosatiga qarshi chiqdi, uning fikricha, bu an’anaviy yapon
qadriyatlariga putur yetkazadi.
Tashqi siyosat nuqtai nazaridan Saygo kuchli millatchi edi. U Yaponiya
kuchli va mustaqil davlat bo lishi kerak, deb hisoblagan va hukumatning G arbʻ ʻ
davlatlarini tinchlantirish siyosatiga qarshi edi. U, shuningdek, Yaponiya xorijiy
urushlarga aralashmasligi kerak deb hisobladi va hukumatning Koreyaga jazo
ekspeditsiyasini yuborish qaroriga qarshi chiqdi.
Saygoning konservativ siyosiy falsafasi XIX-asr oxirida Yaponiya
boshqargan yo‘nalishdan tashqarida edi. Meydzi hukumati Yaponiyani
modernizatsiya qilish va uni kuchli va gullab-yashnagan davlatga aylantirishga
qaror qildi va ular bu maqsadga erishish uchun G‘arb g‘oyalari va institutlarini
qabul qilishga tayyor edilar. Saygoning qo‘zg‘oloni muvaffaqiyatsiz bo‘ldi va bu
uning siyosiy karerasini tugatdi. Biroq, uning g‘oyalari uzoq yillar davomida
Yaponiya siyosatiga ta’sir qilishda davom etdi.
Ammo Saygoni milliy qahramonga aylantirgan voqealar shundan so‘ng
darhol boshlandi, syogunning iste’fosi natijasida yuzaga kelgan ma’muriy
boshsizlikdan norozi bo‘lgan sadoqatlilar Meydzi tiklanishi deb nomlanuvchi
davlat to‘ntarishini rejalashtirdilar. 1868-yil 3-yanvarda tong otguncha Saygo
qo‘mondonligi ostidagi qo‘shinlar saroy darvozalari ustidan nazoratni egallab
oldilar. Nodirlar kengashi chaqirilib, unga yosh imperator Yaponiya uchun yangi
davrni ochadigan Imperator yozuvini o‘qib chiqdi 11
.
Syogunat va hozirda imperator armiyasi deb ataladigan qo‘shinlar o‘rtasida
qisqa urush bo‘lib, asosan Satsuma va Choshu fiflari tomonidan ta’minlangan.
Saygo shtab boshlig‘i sifatida may oyida Edoning (sogunal ma’muriy markazi;
11
Plaques at statue of Saigô Takamori in Kagoshima.
13

zamonaviy Tokio) taslim bo‘lishini muvaffaqiyatli tashkil qildi; keyin u shimolda
syogunat tarafdorlariga qarshi 1868-yilning noyabrigacha davom etgan
kampaniyani boshqargan.
Saygo o‘zi ko‘rgan vazifani bajardi: Imperator saroyining xalq ustidan
ustunligini ta’minlash. Keyin, yangi ma’muriyatni tashkil qilishning qiyin
muammolarida qatnashish yoki hatto o‘z vatandoshlarining sajdasidan bahramand
bo‘lish o‘rniga, Saygo Satsumada nafaqaga chiqdi. 1869-yilda imperator
restavratsiyaga sababchi bo‘lganlarni mukofotlaganida, Saygoniki eng yuqori
mukofot edi; lekin u baribir yangi hukumatda ishtirok etishdan bosh tortdi.
1871-yilda Saygo nihoyat hukumatga qo‘shilishga ko‘ndirildi va 10 000 ga
yaqin askardan iborat yangi tashkil etilgan Imperator gvardiyasiga qo‘mondonlik
qildi. Birinchi marta ishonchli harbiy kuch o‘z nazorati ostida bo‘lgan restavratsiya
rahbarlari hayotiy muhim qadamni qo‘yishga muvaffaq bo‘ldilar, ular buni
hozirgacha eng jasoratli deb hisoblashdi: xonni bekor qilish va ularni prefekturalar
bilan almashtirish. Ushbu pallada hukumatni yanada mustahkamlash uchun Saygo
Davlat Kengashiga (Dajōkan) tayinlandi va yangi dasturni amalga oshirish uchun
(Kido Takayoshi bilan) birgalikda mas’uliyatni o‘z zimmasiga oldi. O‘zgarish
muammosiz o‘tdi va keyin barcha xon qo‘shinlari tarqatib yuborildi. Shunday
qilib, 1871-yil oxiriga kelib, hukumat barcha mumkin bo‘lgan harbiy qarshiliklarni
yo‘q qildi va 1872-yilning yozida Saygo to‘liq generalning yangi unvoniga
ko‘tarildi.
Biroq, bu davrda harbiy xizmatni joriy etish masalasida jiddiy
kelishmovchiliklar yuzaga keldi. Hukumatning ba’zi a’zolari, Evropa armiyasini
o‘rganish ta’sirida, universal harbiy tayyorgarlik zarur deb ta’kidladilar. Boshqalar
esa samuraylar sinfini urushda qadimiy monopoliyadan mahrum etishni aqlsizlik
deb hisoblardi. Munozara davom etayotgan bir paytda, mamlakatning yetakchi
harbiy arbobi Saygo o‘zini omma oldida topshirishdan bosh tortdi. Ma’lumki, u bu
rejani yakka tartibda qo‘llab-quvvatlagan va uning rag‘batlantirilmaganida, harbiy
xizmatga chaqiruv hukumat tomonidan qabul qilinmagan bo‘lar edi, degan
umumiy kelishuv mavjud. Biroq, nega u buni ochiq qo‘llab-quvvatlay olmadi,
14

degan savol qolmoqda. Saygoning harbiy xizmatga chaqirish bo‘yicha o‘z
pozitsiyasini bera olmasligi, ehtimol, chuqurroq norozilikdan dalolatdir: Yaponiya
samuray ruhini yo‘qotayotganidan qo‘rqib, u qaytarib bo‘lmaydigan jarayonni
boshlaganidan afsuslana boshladi. 1873-yilning yozida bu his-tuyg‘ular Koreya
muammosi bilan bog‘liq holda qaynab ketdi.
Ushbu “Germit qirolligi” Meydzi hukumatini tan olishdan bosh tortdi va
Yaponiyadan uchta ketma-ket missiyani rad etdi. Boshqalar singari, Saygo ham
Koreyaning munosabati haqoratli va Koreya jazoga loyiq deb hisobladi. Uning
nuqtai nazari bo‘yicha, urush samuraylarni jonlantirish afzalligiga ham ega
bo‘lardi, ularning ko‘plari restavratsiya bilan boshlangan modernizatsiya
tendentsiyasidan so‘ragan yoki isyonkor bo‘lgan, lekin harbiy xizmatga chaqiruv
aktidan ayniqsa xafa bo‘lgan.
Ushbu maqsadlarni amalga oshirish uchun Saygo Davlat Kengashida o‘ziga
xos rejani ilgari surdi: u Koreyaga go‘yoki hal qilinmagan masalalarni hal qilish
uchun maxsus elchi sifatida boradi. U erda bo‘lganida, u o‘zini o‘zi qotillikka
qo‘zg‘atadigan tarzda o‘zini tutishga intilardi va shu bilan Yaponiyaga urush e’lon
qilish uchun shubhasiz asos beradi. Saygo o‘z vatani uchun o‘z jonini fido qilish
uning eng aziz orzusi ekanligi haqidagi barcha e’tirozlarga javob berdi. Davomli
iltijolardan so‘ng, u hukumat rahbarlari uzoq muddatli xorijiy safardan
qaytishlaridan sal oldin, 18-avgustda o‘z taklifini imperator tomonidan
ma’qullashga muvaffaq bo‘ldi. Qarordan dahshatga tushgan bu odamlar ichki
rivojlanishning xorijiy sarguzashtdan ustunligini ta’kidladilar va oxir-oqibat rejani
bekor qilishga muvaffaq bo‘lishdi 12
.
Bu o‘zgarishlardan g‘azablangan Saygo davlat maslahatchisi va imperator
gvardiyasi qo‘mondoni lavozimidan iste’foga chiqdi va yana eski uyiga qaytdi
yana bir qancha yuqori martabali amaldorlar ham iste’foga chiqishdi, pastroq
darajada esa Imperator gvardiyasining 100 dan ortiq zobitlari Saygoning nafaqaga
chiqishiga sherik bo‘lishdi. Shunday qilib, uning murosasizligi xalq rahbariyatini
12
Jansen, Marius B. Sakamoto Ryoma and the Meydzi Restoration . Columbia University Press, 1994.
15

tuzatib bo‘lmas darajada ikkiga bo‘ldi. Saygoning bunday keskin qadam tashlashga
majbur bo‘lgani uning his-tuyg‘ulari qanchalik chuqurligini ko‘rsatadi.
Kagosimaga qaytib kelganidan bir necha oy o‘tgach, Saygo harbiy fan va
jismoniy tayyorgarlikka e’tibor qaratgan holda o‘zining shaxsiy maktabini ochdi.
Uning qo‘l ostida o‘qish uchun Yaponiyaning barcha burchaklaridan norozi sobiq
samuraylar kelishdi. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 1877-yilga kelib talabalar soni 20
mingga yaqin edi. Saygo uchun bu oddiy xususiy maktab bo‘lib, yoshlarni davlat
xizmatiga tayyorlaydi. Biroq, Tokio hukumati uchun bu xavotirga sabab bo‘ldi:
prefektura ma’muriyati gubernatordan pastgacha Saygo tarafdorlari qo‘lida edi va
yangi tayinlanishlar uchun uning maktabi bitiruvchilari afzal edi. 1876 yilda
mamlakatning boshqa qismlarida samuraylar qo‘zg‘olonlari sodir bo‘lganda,
Kagosima jiddiy qo‘zg‘olon markaziga aylanishi mumkinligidan qo‘rquv bor edi.
Hukumat hokimiyatni o‘rnatishga urinib, allaqachon taranglashgan muhitni
qo‘zg‘atadigan noto‘g‘ri qadamlar qo‘ydi va 1877-yil 29-yanvarda Saygoning bir
guruh shogirdlari Kagosima arsenaliga va dengiz flotiga hujum qilishdi.
Saygo Takamori imperator hukumatiga qarshi qo‘zg‘olon
Tog‘da ovga chiqqan Saygo shoshib qaytib keldi. U Kagosimaga yetib
kelganida, uning tarafdorlari keyingi harbiy harakatlar uchun ta’minotni ta’minlash
uchun arsenalni o‘zlari ishlatishgan va Saygo isyonning rahbari bo‘lishga istamay
rozi bo‘lgan.
Hukumatga shikoyat qilish haqidagi noaniq g‘oya bilan Tokioga yurish
rejalari tuzildi va 15-fevralda Saygo armiyasi boshlandi. Hukumat kuchlari uning
Kumamotoda yurishini to‘sib qo‘yishdi va keyingi olti oy davomida keng ko‘lamli
urush boshlandi. Saygoning eski do‘sti Yamagata Aritomo (1838-1922), hozir
urush vaziri, unga qarshi dala qo‘mondoni bo‘ldi. May oyiga kelib, Saygo
himoyada edi; yozda u bir qator halokatli mag‘lubiyatga uchradi va sentyabrga
kelib vaziyat umidsiz edi. U bir necha yuz kishi bilan Kagosimaga qaytib, shaharga
qaragan tepalikda oxirgi turishini qildi. 1877-yil 24-sentabrda hukumat qo shinlariʻ
so nggi hujumni boshladilar; Saygo og‘ir yaralangan va avvalroq tuzilganidek,
ʻ
uning sodiq leytenantlaridan biri uning boshini kesib o‘ldirdi. Fevral oyida u
16

boshchiligidagi 40 000 askardan faqat 200 ga yaqini taslim bo‘lish uchun qolgan.
Ikkala tomonning yo‘qotishlari taxminan 12 000 o‘lik va 20 000 yarador deb
baholandi.
Tor ma’noda, Saygo qo‘zg‘olonining muvaffaqiyatsizligi u yashagan
narsaning tugashini anglatardi. Muddatli armiya samuraylarni mag‘lub etdi;
hukumat hech qachon mahalliy qo‘zg‘olonlardan yoki samuray tahdidlaridan
qo‘rqmaydi. Agar buyuk Saygo g‘alaba qozona olmasa, boshqa hech kim harakat
qilish uchun ahmoq bo‘lmas edi. Ammo kengroq ma’noda, Saygo g‘alaba
qozongan bo‘lishi mumkin. Yapon xalqi uchun u milliy xarakterning apofeoziga
aylandi, yapon ertak va dramasining juda yaxshi ko‘rgan mavzusi bo‘lgan giri-
ninjo mojarosining yana bir namunasi (“burch” va “hissiyot” yoki “rahmdillik”). U
afsonaga aylandi: 1890-yillarning oxirlarida ham, ba’zilar u haqiqatan ham
o‘lmaganiga ishonishdi, lekin nafaqada, o‘z vaqtida yana paydo bo‘lishini
kutmoqda.
Saygo Takamori davridagi Yaponiyaning ichki siyosati modernizatsiya va
an’ana kuchlari o‘rtasidagi kurash bilan ajralib turardi. Saygo Tokugava
syogunatini ag‘darib tashlagan va zamonaviy Yaponiya hukumatini o‘rnatgan
Meydzi restavratsiyasining yetakchi arbobi edi. Biroq, u Yaponiya o‘zining
an’anaviy qadriyatlaridan voz kechmasligi kerak deb hisoblagan konservativ ham
edi. Bu Saygo va Ito Xirobumi va Okubo Toshimichi kabi Meydzi hukumatining
ilg‘or elementlari o‘rtasida to‘qnashuvga olib keldi.
Mojaro 1877-yilda Saygo Meydzi hukumatiga qarshi isyon ko‘targanida avj
oldi. Qo‘zg‘olon muvaffaqiyatsiz tugadi va Saigo mag‘lubiyatga uchraganidan
keyin o‘z joniga qasd qildi. Biroq, uning o‘limi Yaponiyada modernizatsiya va
an’analar o‘rtasidagi kurashni tugatmadi. Bu kurash butun Meydzi davrida va XX-
asr boshlarida davom etdi 13
.
Saygo Takamori davrining ichki siyosatidagi asosiy masalalardan biri
samuraylarning roli masalasi edi. Samuraylar Yaponiyaning an’anaviy jangchilari
sinfi bo‘lib, ular Meydzi tiklanishida muhim rol o‘ynagan. Biroq, Meydzi
13
Hillsborough, Romulus . RYOMA- Life of a Renaissance Samurai . Ridgeback Press, 1999
17

hukumati zamonaviy, G‘arb uslubidagi armiya va flotni yaratishga qaror qildi. Bu
samuraylar endi kerak emasligini anglatardi va ularning ko‘plari yangi ish topishga
majbur bo‘lishdi.
Samuraylar bu holatdan mamnun emas edilar va ular Meydzi hukumatidan
ularning an’anaviy turmush tarzini olib tashlagani uchun norozi bo‘lishdi. Bu
norozilik Saygo isyonini qo‘llab-quvvatlashga yordam berdi. Qo‘zg‘olon
mag‘lubiyatga uchraganidan so‘ng, Meydzi hukumati samuraylarni yanada
marginallashtirish choralarini ko‘rdi. Ular maxsus imtiyozlardan mahrum qilindi
va ular oddiy odamlar bilan ishlash uchun raqobatlashishga majbur bo‘ldilar.
Modernizatsiya va an’ana o‘rtasidagi kurash ta’lim sohasida ham o‘ynadi.
Meydzi hukumati zamonaviy, G‘arb uslubidagi ta’lim tizimini yaratmoqchi edi. Bu
konfutsiylik kabi an’anaviy yapon qadriyatlariga maktablarda urg‘u berilmasligini
anglatardi. Bu Meydzi hukumati Yaponiyaning an’anaviy madaniyatidan voz
kechayotganini ta’kidlagan konservatorlarning noroziligiga sabab bo‘ldi.
Meydzi hukumati oxir-oqibat modernizatsiya va an’ana o‘rtasidagi kurashda
g‘alaba qozondi. Biroq, mojaro abadiy meros qoldirdi. Samuraylar hech qachon
avvalgi mavqeini tiklay olmadilar va an’anaviy yapon qadriyatlari asta-sekin G‘arb
qadriyatlariga almashtirildi. Ushbu modernizatsiya jarayoni Meydzi davrida va
XX-asr boshlarida davom etdi.
Saygo Takamori davridagi Yaponiyaning ichki siyosatidagi asosiy
voqealardan ba’zilari:
1868-yil: Meydzi tiklanishi Tokugava syogunatini ag‘darib, zamonaviy
Yaponiya hukumatini o‘rnatdi.
1871-yil: Meydzi hukumati samuraylar sinfini tugatdi.
1872-yil: Meydzi hukumati G‘arb uslubidagi yangi ta’lim tizimini joriy qildi.
1873-yil: Saigo Takamori Meydzi hukumati siyosatiga norozilik sifatida
iste’foga chiqdi.
1877-yil: Saigo Takamori Meydzi hukumatiga qarshi isyon ko‘tardi.
Qo‘zg‘olon mag‘lubiyatga uchradi va Saygo o‘z joniga qasd qiladi.
18

Saygo Takamori davridagi Yaponiyaning ichki siyosati katta o‘zgarishlar va
g‘alayonlar davri edi. Meydzi hukumati Yaponiyani modernizatsiya qilishga qat’iy
qaror qildi, ammo bu ko‘pincha an’anaviy yapon qadriyatlari hisobiga amalga
oshirildi. Modernizatsiya va an’ana o‘rtasidagi bu ziddiyat uzoq yillar davomida
Yaponiya siyosatini shakllantirishda davom etadi.
Saygo Takamori Tokugava syogunatini ag‘darib tashlagan va zamonaviy
Yaponiya hukumatini o‘rnatgan Meydzi tiklanishining yetakchi arbobi edi. U
Yaponiyani modernizatsiya qilishi kerak, deb hisoblagan konservativ edi, lekin u
Yaponiya o‘zining an’anaviy qadriyatlaridan voz kechmasligi kerakligiga ham
ishondi. Bu Saygo va Ito Xirobumi va Okubo Toshimichi kabi Meydzi
hukumatining ilg‘or elementlari o‘rtasida to‘qnashuvga olib keldi.
Saygo samuraylarning ahvoliga xayrixoh edi va u ularga yangi hukumatda rol
berilishi kerakligini ta’kidladi. Biroq, Meydzi hukumati samuraylarni chetga
surishga qaror qildi va ular maxsus imtiyozlardan mahrum qilindi. Bu samuraylar
orasida norozilikka olib keldi va bu Saigo isyonini qo‘llab-quvvatlashga yordam
berdi 14
.
Saygo Takamori davrining ichki siyosatidagi yana bir muhim masala ta’lim
masalasi edi. Meydzi hukumati zamonaviy, G‘arb uslubidagi ta’lim tizimini
yaratmoqchi edi. Bu konfutsiylik kabi an’anaviy yapon qadriyatlariga maktablarda
urg‘u berilmasligini anglatardi. Bu Meydzi hukumati Yaponiyaning an’anaviy
madaniyatidan voz kechayotganini ta’kidlagan konservatorlarning noroziligiga
sabab bo‘ldi.
Saygo an anaviy yapon qadriyatlarining kuchli tarafdori bo lgan va u Meydziʼ ʻ
hukumatining ta lim tizimidagi islohotlariga qarshi chiqqan. Uning ta’kidlashicha,
ʼ
Meydzi hukumati Yaponiyani juda tez g‘arbiylashtirishga harakat qilmoqda va bu
Yaponiyaning o‘ziga xos o‘ziga xosligini yo‘qotishiga olib keladi.
14
Plaques at statue of Saigô Takamori in Kagoshima.
19

III BOB. SAYGO TAKAMORINING SIYOSIY FAOLIYATINING
YAPONIYA TARIXIDA TUTGAN O RNIʻ
Saygo ham tajovuzkor tashqi siyosat tarafdori edi. U Yaponiya Osiyoda o z
ʻ
ta sirini kengaytirishi kerak, deb hisoblardi va u Meydzi hukumatining G arb
ʼ ʻ
davlatlariga nisbatan tinchlantirish siyosatini keskin tanqid qilgan.
1873-yilda Saygo Meydzi hukumati siyosatiga norozilik sifatida iste’foga
chiqdi. Keyin u hukumatga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tardi, natijada muvaffaqiyatsiz
bo‘ldi. Qo‘zg‘olon mag‘lubiyatga uchragach, Saygo o‘z joniga qasd qildi.
Saygo Takamorining o‘limi Yaponiyadagi konservativ harakatga katta zarba
bo‘ldi. Biroq, uning merosi bugungi kunda ham sezilmoqda. Saygo hali ham
ko‘plab yaponiyaliklar tomonidan an’anaviy qadriyatlar uchun kurashgan
qahramon sifatida e’zozlanadi 15
.
Saygo Takamori (1828-1877) 1868-yilda syogunatni ag‘dargan Meydzi
tiklanishidagi bosh roli va o‘n yildan kamroq vaqt o‘tgach, yangi hukumatga qarshi
muvaffaqiyatsiz isyoni uchun esda qoladi. U dindan qaytgan bo‘lsa-da,
hukumatning afv etishi uning obro‘sini tikladi.
Saygo 1873-yilda Meydzi hukumati siyosatiga norozilik sifatida iste’foga
chiqdi va u 1877-yilda hukumatga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tardi. Qo‘zg‘olon
muvaffaqiyatsiz tugadi va Saygo mag‘lubiyatga uchragach, o‘z joniga qasd qildi.
Saygoning merosi murakkab. U Meydzi tiklanishidagi roli uchun ba’zilar
tomonidan qahramon sifatida yodga olinadi, lekin u Meydzi hukumatiga qarshi
isyon ko‘targanligi uchun boshqalar tomonidan xoin sifatida ham eslanadi. Lekin,
shubhasiz, Saygo yapon tarixida asosiy shaxs bo‘lgan va uning siyosiy faoliyati
Yaponiya taraqqiyotining borishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Saygoning siyosiy faoliyatini Yaponiyada modernizatsiya va an’ana
o‘rtasidagi kengroq kurash kontekstida ko‘rish mumkin. Meydzi restavratsiyasi tez
modernizatsiya davri edi va Saygo an’anaviy qadriyatlarga hurmat bilan ushbu
modernizatsiyani muvozanatlashga harakat qilgan kam sonli rahbarlardan biri edi.
15
"His Big Eyes Saw the Winds of Change," plaque at site of Saigô’s birthplace, Kagoshima.
20

Biroq, Saygo oxir-oqibat bu kurashni yutqazdi va uning o‘limi Yaponiya tarixidagi
davrni tugatdi.
Saygoning merosi bugungi kunda ham muhokama qilinmoqda. Ba’zilar uni
an’anaviy qadriyatlar uchun kurashgan qahramon, boshqalari esa Meydzi
hukumatini ag‘darishga uringan xoin sifatida ko‘rishadi. Lekin, shubhasiz, Saygo
yapon tarixida asosiy shaxs bo‘lgan va uning siyosiy faoliyati Yaponiya
taraqqiyotining borishiga katta ta’sir ko‘rsatgan.
Surgundagi oxirgi samuray
Syogunning odamlari hali ham uni ov qilishgan, shuning uchun Saygo
kichik Amami Oshima orolida uch yillik ichki surgunga ketgan. U o‘z ismini Saigo
Sasuke deb o‘zgartirdi va domen hukumati uni o‘lgan deb e’lon qildi. Boshqa
imperator sodiqlari unga siyosat bo‘yicha maslahat so‘rab xat yozdilar, shuning
uchun uning surguniga va rasmiy o‘lik maqomiga qaramay, u Kiotoga ta’sirini
davom ettirdi.
1861-yilga kelib Saygo mahalliy hamjamiyatga yaxshi qo‘shildi. Ba’zi
bolalar uni o‘z o‘qituvchisi bo‘lish uchun bezovta qilishdi va mehribon dev unga
bo‘ysundi. Shuningdek, u mahalliy Oygana ismli ayolga uylanib, o‘g‘il tug‘di. U
orol hayotiga xursandchilik bilan joylashdi, lekin 1862-yil fevral oyida Satsumaga
qaytib kelganida, istamay orolni tark etishga majbur bo‘ldi 16
.
Nariakiraning o‘gay akasi Hisamitsu bo‘lgan Satsumaning yangi Daimyosi
bilan yomon munosabatda bo‘lishiga qaramay, Saygo tez orada kurashga qaytdi. U
mart oyida Kiotodagi imperator saroyiga bordi va Gesshoni himoya qilgani uchun
unga hurmat bilan munosabatda bo‘lgan boshqa domenlardan samuraylar bilan
uchrashib hayratda qoldi. Uning siyosiy tashkiloti yangi Daimyoga qarshi chiqdi,
ammo uni Amamidan qaytganidan to‘rt oy o‘tgach hibsga oldi va boshqa kichik
orolga surgun qildi.
Saygo ikkinchi orolga ko‘nikib qolgan edi, u janubdagi kimsasiz qamoqxona
oroliga ko‘chirildi, u erda bir yildan ko‘proq vaqtni o‘sha g‘amgin qoyada o‘tkazdi
va faqat 1864-yilning fevralida Satsumaga qaytdi. Qaytganidan atigi to‘rt kun
16
Hillsborough, Romulus . RYOMA- Life of a Renaissance Samurai . Ridgeback Press, 1999
21

o‘tgach, u Daimyo Xisamitsu bilan bir tomoshabin, uni Kiotodagi Satsuma
armiyasiga qo‘mondon etib tayinlash bilan hayratda qoldirdi.
Poytaxtga qaytish
Saygo surgunligi davrida imperator poytaxtida siyosat sezilarli darajada
o‘zgardi. Imperator tarafdori Daimyo va radikallar syogunatni to‘xtatish va barcha
chet elliklarni quvib chiqarishni talab qildilar. Ular Yaponiyani xudolar maskani
sifatida ko‘rdilar - chunki imperator Quyosh ma’budasidan kelib chiqqan va osmon
ularni g‘arbning harbiy va iqtisodiy kuchidan himoya qiladi, deb ishonishgan 17
.
Saygo imperator uchun kuchliroq rolni qo‘llab-quvvatladi, lekin
boshqalarning ming yillik ritorikasiga ishonmadi. Yaponiya atrofida kichik
miqyosdagi qo‘zg‘olonlar boshlandi va syogun qo‘shinlari qo‘zg‘olonlarni
bostirishga qodir emasligini isbotladilar. Tokugava rejimi qulab tushayotgan edi,
lekin kelajakdagi Yaponiya hukumati syogunni o‘z ichiga olmaydi, degan xayolga
ham kelmagan edi - axir, syogunlar Yaponiyani 800 yil davomida boshqargan.
Satsuma qo‘shinlari qo‘mondoni sifatida Saygo 1864-yilda Choshu
domeniga qarshi jazo ekspeditsiyasini boshqargan, uning armiyasi Kiotoda
imperatorning qarorgohiga o‘t ochgan. Aizu qo‘shinlari bilan bir qatorda
Saygoning katta armiyasi Choshuga yo‘l oldi va u erda hujumni boshlash o‘rniga
tinch yo‘l bilan muzokaralar olib bordi. Keyinchalik bu muhim qaror bo‘lib
chiqadi, chunki Choshu Boshin urushidagi Satsumaning asosiy ittifoqchisi edi.
Saygoning deyarli qonsiz g‘alabasi unga milliy shuhrat qozondi va natijada
1866-yil sentyabr oyida Satsuma oqsoqoli etib tayinlandi.
Yaponiyalik Saygo Takamori 1828-yildan 1877-yilgacha yashagan oxirgi
samuray sifatida tanilgan va shu kungacha samuray kodining bushido timsoli
sifatida eslab kelinadi. Uning tarixining ko‘p qismi yo‘qolgan bo‘lsa-da, so‘nggi
olimlar bu mashhur jangchi va diplomatning asl tabiatiga oid maslahatlarni
topdilar.
Satsuma poytaxtida kamtarona boshlanganidan boshlab, Saygo qisqa surgun
davomida samuraylar yo‘lidan bordi va Meydzi hukumatida islohotlarni davom
17
"His Big Eyes Saw the Winds of Change," plaque at site of Saigô’s birthplace, Kagoshima.
22

ettirdi va oxir-oqibat o‘z maqsadi uchun o‘ldi - 1800-yillarning Yaponiya xalqi va
madaniyatiga doimiy ta’sir ko‘rsatdi.
Yangi Meydzi hukumati tuzilgandan so‘ng, Saygom 1871-yilda
Maslahatchilar palatasiga (hozirgi Vazirlar Mahkamasi kabi) kirdi va 1873-yil may
oyida armiya vaziri bo‘ldi. Koreyaga kuchli ta’sir ko‘rsatish tarafdori bo‘lib, u
hukumatdagi bahslarda mag‘lub bo‘ldi va o‘sha yilning oktyabr oyida u iste’foga
chiqdi va Kagosimaga qaytdi. U erda u qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullangan, ov
qilishni yaxshi ko‘rardi, toki uning sheriklari uni 1877-yilda Satsuma qo‘zg‘olonini
boshlagan isyonchi armiyani boshqarishga ko‘ndirishdi. Biroq, Kumamoto
qal’asiga qilingan hujum muvaffaqiyatsizlikka uchradi, u Kagosimadagi
Shiroyamaga chekindi va u erda o‘z joniga qasd qildi. U 49 yoshda edi 18
.
Qo‘zg‘olonchilar markaziy hukumatga qarshi ikkita muhim jang olib
borishdi: Kumamoto qal’asini qamal qilish va Tabaruzaka jangi. Saygo dastlab
Kumamoto qasrini egallash qobiliyatiga ishonchi komil edi, lekin u qal’ani himoya
qilgan imperator harbiy xizmatchilarining samaradorligini kam baholagan edi.
Muvaffaqiyatsiz hujumdan so‘ng, Saygo qamalga qaror qildi. Imperator qo‘shinlari
Tabaruzaka jangida qo‘zg‘olon chizig‘idan o‘tib, qamalni olib tashlashdi. Saygo
qo‘shinining qoldiqlari oldinga siljib kelayotgan imperatorlar oldida orqaga
chekinishdi va ular uni tinimsiz siqib chiqarishdi. Oxir-oqibat, Saiggo va uning
qolgan so‘nggi samuraylari Shiroyama jangida qurshab olingan va yo‘q qilingan.
Qonsiz taslim bo‘lish
1864 - yilda Saygo Hisamitsu bilan yarashdi va Satsuma armiyasi qo‘mondoni
sifatida Kiotodagi siyosiy markazga qaytdi. Choshu domenidagi (hozirgi
Yamaguchi prefekturasi) syogunatga qarshi kuchlarni shaharga kirishga
uringanidan so‘ng, u yuqori amaldor darajasiga ko‘tarildi. Xamaguri Gomon
voqeasi sifatida tanilgan voqea Saygoning birinchi jang va armiyani boshqarish
tajribasi edi. O‘sha yili u Choshuni jazolash uchun yuborilgan syogunat qo‘shinida
shtab boshlig‘i bo‘ldi. Biroq, 1866 yilda Satsuma va Choshu Sakamoto Ryoma
18
Plaques at statue of Saigô Takamori in Kagoshima.
23

vositachiligida ittifoqqa kirishdi. Saygo yangi Meydzi hukumatining askarlariga
aylanadigan muxolifat kuchlarini o‘z zimmasiga oldi.
1868 - yil yanvar oyida Satsuma va Choshu boshchiligidagi imperator sodiqlari
shōgundan imperatorga hokimiyatni tiklashni e’lon qildilar. Syogunat
tarafdorlarining qarshiliklari o‘sha oyning oxirida Boshin urushini keltirib
chiqardi. Garchi mojaro keyingi yilgacha cho‘zilgan bo‘lsa-da, 1868-yil bahorida
Edo qal’asining taslim bo‘lishi Meydzi qo‘shinlarining asosiy g‘alabasi bo‘ldi.
Shahar va xalq taqdiri xavf ostida bo‘lgan Edo, Saygoda chiqish uchun kurash olib
bordi. muzokaralar olib borish uchun bir necha tarafdorlari bilan syogunat
qal’asiga kirdi. Dushman askarlari qurshovida u suiqasdning haqiqiy istiqboliga
duch keldi. Saygo va syogunat rahbari Katsu Kaysyu o‘rtasidagi munozara va
hamkorlik qal’aning tinch yo‘l bilan topshirilishiga olib keldi, bu esa “qonsiz
taslim bo‘lish” sifatida e’tirof etilgan 19
.
Yaponiyada Saygo Takamori, Okubo Toshimichi va Kido Takayoshi Meydzi
tiklanishining uchta buyuk siymosi hisoblanadi. Biroq Iechika uchun Saygoning
Edo qal’asidagi muvaffaqiyati trioning qolgan ikki a’zosi hech qachon erisha
olmagan narsa edi. Uning ta’kidlashicha, Saygosiz Meydzi tiklanishi hech qachon
sodir bo‘lmagan bo‘lishi mumkin va u tufayli odamlar bugungi voqeaga ijobiy
munosabatda bo‘lishadi. Agar harakat qonli, keng qamrovli fuqarolar urushiga olib
kelganida edi, ehtimol, jamoatchilikning kayfiyati butunlay boshqacha bo‘lar edi.
Saygo Okubo kabi aqlli siyosatchi bo‘lmasa-da, u boshqa odam tenglasha
olmaydigan sevgi va ruhga ega edi.
Saygoning o‘limi Satsuma qo‘zg‘oloniga chek qo‘ydi.
Shiroyama jangi paytida Saygo son qismidan qattiq jarohatlangan. Biroq,
uning o‘limining aniq usuli noma’lum. Guvohlarning e’lon qilingan xabarlari yo‘q.
Uning qo‘l ostidagilarining hisoblariga ko‘ra, u jarohat olganidan keyin o‘rnidan
turib seppuku qilgan yoki do‘sti Beppu Shinsukedan o‘z joniga qasd qilishga
yordam berishni so‘ragan. Uning o‘lgan jasadining holati haqida uchta dastlabki
ma’lumotlar mavjud. Aytilishicha, uning son suyagiga o‘q uzgan, so‘ng qorniga
19
"His Big Eyes Saw the Winds of Change," plaque at site of Saigô’s birthplace, Kagoshima.
24

qilich urgan, so‘ngra bir fuqarosi tomonidan ataylab boshini kesib tashlagan. Har
uchala ma’lumotda jasadning boshi kesilgani aytiladi. Ikkita son yoki sonda o‘q
jarohatini tasvirlaydi. Guvohlarning hech birida qorin bo‘shlig‘idagi yara yoki
umuman yangi qilich yarasi haqida so‘z yuritilmagani sababli, Saygo uning
oshqozonini qilich bilan teshganmi yoki yo‘qmi noma’lum. Munozarada ba’zi
olimlarning fikriga ko‘ra, bunday emas va Saygo o‘z jarohatidan keyin shokka
tushib, gapirish qobiliyatini yo‘qotgan bo‘lishi mumkin. Bir necha samuraylar, uni
bu holatda ko‘rib, boshini kesib, jangchining o‘z joniga qasd qilishiga yordam
berishgan va ular buni xohlashlarini bilishgan. Keyinchalik, u haqiqiy samuray
sifatidagi maqomini saqlab qolish uchun seppuku qilganini aytishgan bo‘lardi.
Saygoning o‘limidan so‘ng uning boshi bilan nima qilingani aniq emas. Ba’zi
rivoyatlarda aytilishicha, Saygoning xizmatkori boshini yashirgan va keyin uni
hukumat askari topib olgan. Bosh qandaydir tarzda hukumat kuchlari tomonidan
olib qo‘yildi va uning o‘rinbosarlari Kirino va Murataning yoniga qo‘yilgan
Saygoning jasadi bilan birlashtirildi. Bunga amerikalik dengiz kapitani Jon Keypen
Xabbard guvoh bo‘ldi. Bosh hech qachon topilmagan degan afsona davom
etmoqda.
1877-yilda Satsuma qo‘zg‘oloni yoki Sainan urushi Yaponiya imperator
taxtiga qarshi urush ikkinchisining g‘alabasi va Meydzi inqilobi mamlakatni
modernizatsiya qilish bilan davom etayotganini, unga qarshilik ko‘rsatgan
an’anaviy fraktsiyaga chek qo‘yishini qat’iy tasdiqlash bilan yakunlandi. Meydzi
inqilobi yetakchisi so‘nggi jangda halok bo‘ldi, biroq uning jasorati shunday
bo‘ldiki, u hammaning hayratiga sazovor bo‘ldi. Uning ismi Saigo Takamori edi
va u oxirgi samuray yoki hech bo‘lmaganda oxirgi haqiqiy samuray hisoblangan.
Keyinchalik, Algren yaponcha jang qilish usullarini o‘rganib, o‘z asirlari
bilan to‘liq qo‘shilgach, imperator armiyasiga qarshi so‘nggi jang keladi va u yangi
davrni ochib g‘alaba qozonadi. Shunga qaramay, qutqarilmagan samuraylar o‘z
joniga qasd qilish ayblovi bilan o‘lib shon-shuhratga erishadilar va o‘z rahbari
seppuku bo‘lib, dushmanda shunday hayrat uyg‘otadiki, butun armiya dushman
bo‘lishiga qaramay, bu qahramonlarni hurmat qiladi. Aslida Ken Vatanabe filmida
25

o‘ynagan Katsumoto Moritsugu tarixiy qahramon, yuqorida aytib o‘tilgan Saygo
Takamori uchun o‘ylab topilgan ismdir.
Takamori quyi sinf samurayi Saygo Kichibening o‘g‘li edi. U o‘z nasl-
nasabining yagona mashhuri bo‘lmaydi, chunki 1849-yilda uning kichik ukasi
Saygo Tsugumichi tug‘ilgan, u feldmarshali, admiral va turli lavozimlarda (dengiz
floti va ichki ishlar) vaziri bo‘lgan va yuqorida aytib o‘tilgan Satsuma qo‘zg‘oloni
paytida u erda bo‘lgan. hukumatga sodiq qolish. Ammo bu ancha keyinroq bo‘lar
edi. Hozirda ikkala aka-uka ham Tokugava Ienari tinch va farovon davridan keyin
uning avlodi Tokugava Ieyoshi qo‘lida bo‘lgan va ketma-ket o‘rtada bo‘lgan
syogunat inqirozidan kam bo‘lmagan qiyin vaziyatda yashashlari kerak edi. siyosiy
va iqtisodiy o‘zgarishlarga g‘arbliklarning kelishi zarba berdi.
Qanday bo‘lmasin, boshqa bir afsonada aytilishicha, bu bosh hech qachon
paydo bo‘lmagan (va, albatta, Takamori inkognito rejimida omon qolganini
aytadigan narsaning kamchiligi yo‘q), u aslida Yamagataga berilgan, u uni yuvish
va yuvishni buyurgan. uni jasadga qaytardi, garchi u ilgari uni qo‘lida ushlab,
halok bo‘lgan qahramon haqida nafis meditatsiyani talaffuz qilgan bo‘lsa ham. U
oxirgi haqiqiy samuray edi.
26

XULOSA
Men kurs ishi tayyorlash davomida samuraylarning turmush tarzi va bu
ularning shaxsiy hayoti hamda Saygo Takamori haqida muhim ma’lumotlarga ega
bo‘ldim . Yaponiya tarixi meni doim qiziqtirgan, men ularning sivilizatsiyasi va
madaniyatini o‘rganishni yaxshi ko‘raman va ayniqsa samuraylar haqida bilishni
yaxshi ko‘raman. Bu mavzuni tanlaganimning sababi, bu olijanob jangchilar va
ularning urf-odatlari haqida ko‘proq ma’lumotga ega bo‘lishni xohlaganim, ular
Yaponiya tarixida muhim o‘rin tutgan. Samuray mashg‘ulotlari va u yosh
samurayning bolaligi bilan qanday bog‘langanligi va ularning atrofidagi odamlarga
qanday ta’sir qilgani haqida ko‘proq bilib olganimda, bu meni qiziqtirdi.
Saigo Takamori 1828-yil 23-yanvarda Satsuma poytaxti Kagosima shahrida
yetti farzandning eng kattasi bo‘lib tug‘ilgan. Uning otasi Saigo Kichibei past
martabali samuray soliq amaldori bo‘lib, samuray maqomiga ega bo‘lishiga
qaramay, faqat o‘zini qirishga muvaffaq bo‘lgan.
Natijada, Takamori va uning aka-ukalari katta odamlar bo‘lishlariga qaramay,
tunda bitta adyolni bo‘lishdi, ba’zilari bir necha metr balandlikda edi. Takamori
ota-onasi ham o‘sib borayotgan oila uchun etarli oziq-ovqat bo‘lishi uchun qishloq
xo‘jaligi erlarini sotib olish uchun qarz olishlari kerak edi. Bu tarbiya yosh
Saygoda or-nomus, tejamkorlik va or-nomus tuyg‘ularini singdirdi.
27

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
I. Normativ huquqiy hujjatlar va metodologik ahamiyatga molik nashrlar
1. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017-йил 24-майдаги ПҚ –
2995-сонли « Қадимий ёзма манбаларни сақлаш, тадқиқ ва тарғиб қилиш
тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида »ги қарори. //
«Халқ сўзи», 2017-йил, 103 (6797)-сон. – huquqiy hujjat .
2. Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегияси. – Тошкент: O zbekiston,ʻ
2021. – 464 б. – kitob.
II. Manbalar
1. Jansen, Marius B. Sakamoto Ryoma and the Meydzi Restoration . Columbia
University Press, 1994.
2. Lanman, Charles. Japan - Its Leading Men D. Lothrop & Co., Boston, 1886.
III. Ilmiy tadqiqotlar va adabiyotlar
3. Hillsborough, Romulus . RYOMA- Life of a Renaissance Samurai .
Ridgeback Press, 1999
4. Conrad Schirokauer, David Lurie, and Suzanne Gay, A Brief History of
Japanese Civilization, Wadsworth Cengage (2013), 176.
5. Jump up to:2.0 2.1 2.2 2.3 Gallery labels, Amami Tatsugô Shima Museum.
6. His siblings included Kichijirô , Koto , Taka , Yasu , Tsugumichi , and Kohei .
Gallery labels, Amami Tatsugô Shima Museum.
7. "His Big Eyes Saw the Winds of Change," plaque at site of Saigô’s
birthplace, Kagoshima.
8. Ishin Shiryô Kôyô 維新史料綱要 , vol 2, University of Tokyo
Shiryôhensanjo (1937), 456.
9. Ishin Shiryô Kôyô 維新史料綱要 , vol 3, University of Tokyo
Shiryôhensanjo (1937), 100.
10. "Sego-don Yukari Map," plaque in Tatsugô, Amami.
28

11. Jump up to:8.0 8.1 8.2 8.3 Plaque at site of Saigô’s death, Shiroyama,
Kagoshima.
12. "Saigo Takamori and Okinoerabu Island," plaque, Amami Nature and
Culture Center, Amami Ôshima.
13. Schirokauer, et al., 171.; Wm. Theodore de Bary, Tsunoda Ryûsaku, and
Donald Keene, Sources of Japanese Tradition , vol 1., Columbia University Press
(1964), 147-149.
14. Takashi Fujitani, Splendid Monarchy , University of California Press (1996),
91-92.
15. Sven Saaler, "Public Statuary and Nationalism in Modern and Contemporary
Japan," Asia-Pacific Journal: Japan Focus 15:20:3 (Oct 15, 2017), 3.
16. Plaques at statue of Saigô Takamori in Kagoshima.
IV. Internet saytlar va resurslar
1. https://uz.wikipedia.org/wiki/
2. https://mbaza.uz/darsliklar/ Tarix
3. https://uz.wikipedia.org/wiki/Tarix
4. https://arxiv.uz/uz/
5. www. ziyonet.uz.
6. www. edu.uz.
7. www. google.uz.
8. www. turklib.uz.
9. www. mirknig.ru.
10. www.ziyonet.uz
11. www.arxiv.uz
29

Yaponiyada Saygo Takamorining siyosiy faoliyati

Купить